Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis ..."

Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at |http://books.qooqle.com/|

PATROLOGIiE

CURSUS COMPLETUS,

SKUBIBUOTHECA DNIVKRSAUS, INTEGRa, UNIFORMIS. COMMODA, (KCONOMICA,

OXraii SS. PATRU, DOCTORll SCRIPTORllOll ECCLESIASTICORll

SITB LATIRORCM, 8IVB 6RJEC0RUM,

QUl AB MYO APOSTOLICO AD TKMPORA CONCILU TR!DBNTINI {ANNO 1545) PRO LATINIS
ST CONCIUI FLORENTINl (ANN. 1439) PRO GRjECIS FLORUBRUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA

OMNIUM QUiC; EISHTERE MONUMENTORUM CATHOLICifi: TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA

ECCLESIifi SifiCULA ET AMPLIUS,

JUIT4 KOITiniVBS 4CCIin4TIStlM4ft, IMTBR 8B CUMQUB NONMULLIS C0DICIIU8 MANU8CRIPTI8 COLLATAS, PEROUAM BILI6BM-

TBIl CA8TICATA ; Die8BRTAT10NI8U8, C0MMENTARII8 TARIISQUE LECT10NIBD8 CONTINBNTBR II.LU8TRATA ; OMNIhUB

OPKRiBHS POST AMPLI8BIMA8 BD1TI0NE8 QVM TR1BU8 N0TIS8IMI8 8iCCULI8 DBBBNTUR AB80LUTA8 DETECT18,

AUCTA; INDir.lBHB PART1CULARIRU8 ANALVTIC18, 8IN6UL08 8IVB T0M08, 81TB AUCT0RB8 ALICUJUS HOMKNTI

8UBSEQUENTIRU8, RONATA ; CAP1TULI8 INTRA IP8UM TRITUH RITB DISPOSITIS, NBCNON BT TITULIS SIN6U-

LaRUM PAGINARUM MARCINEM 8UPBRI0BEM RI8TINGUENT1BUS SUBIECTAMQUB MATBRUM SIGNIFICAN-

TIBU8, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUR1I8, TUM APOCRTPHIS, ALIQUA TBRO AUCTORITATE IN

ORDINB AD TRADITIONRM ECCLBSUSTICAM P0LLBNTIBU8, AMPL1P1CATA ;

trCENTlS ET AMPLIUS LOCUPLBTATA INDICIBUS AUCTORUM 8ICUT BT OPERUM, ALPHABET1C18, CnRONOLOGIClS, STATI*

STICIS, 61NTHCTIC1S, ANaLTTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RBL1G10NI8 PUNCTUM DOGMATICUM, MORAI.E, LITUR- '

GICl'M, CANONICCM, D18C1PL1NARB, BISTORICUM, ET CUNCTA ALIA filNE ULLA EXCEPTIONE; SED PRiCSERTIH

DrOBUS 1NDICIBU8 IMMBNSIS BT 6ENERAL1BU8, ALTERO SCILICBT HERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID

NON SOLOH TAL18 TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNU8QU18QUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO,

IN QUODI.IBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU C0N6P1CIATUR ; ALTERO SClUPTUUiE

SACRifi , EX QUO LECTORl COMPBHIRB SIT OBVIUM QUINAM PATRE8 ET IN QU1BU8

OPBROM 8U0RUM L0CI8 8INGUL0S 8IN6UL0RUM LIBRORUM SGRIPTURiB VBRSHS. A

PRIMO 6ENBSE09 USQUB AD N0VI8SIMUM AP0CALTPSI8, COMMENTATl 81NT.

BRITIO ACCURATISSIMA, CiBTERISQUE 0MNIBU8 PACILB ANTErONBNDl, 81 PERPBNDANTUR CHARaCTERUM NlTIDITAS,

CHABT^C QUAMTA8, 1NTB6R1TA8 TE1TU8, PERFBCTIO C0RRECT10NI8, OPBRUM RECU80RUM TUM TARIBTAB

TUM NUMERUS, PORMA VOLUMINUM PERQUAII COMMODA SIBIQUB IN TOTO PATROLOGIA DECURSU C0N8TANTBR

SIMIL18, PRETIl B11GU1TA8, PRiBSERTlMQUR 18TA COLLECTIO UNA, METUODICA BT CHRONOLOGICA,

AKICENTORUM FRAGMBNTORUM 01'USCULORUMQUE UACTENUS HIC ILLIC 8PAR80HUM,

PRIMUM AUTEM IN N08TRA BIBLIOTHBCA, Bl 0PBRIBU8 BT M88. AD OMNES

iBTATBS, L0G08, LIN6UA8 F0RMA6QUE PERT1NENTIBU8 , COADUNATORUM-

SERIES LATINA PRIOR,

m QUA PRODEUNT PATRES. DOCTORES SCRIPTORBSQUE ECCLESIiE LATLN/

A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM 111 :

ACCURANTE J.-P. MIGNE,

BlliHoihccaB elcrl anlTcriiie ,

SIVK CURSUUM COMPLBTORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESUSTICA RAMOS EDITORB.

VATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS CCCLBSIJB, IN DUA8 PARTES DIVIDITUR, ALIA NBMPB LATINA, ALIA CRiCCO-LATINA.

LATINA, lAM PBNITUB EXARATA, QUOAD PRIMAM SERIEM VIGINTI-QUINQUB ET DUCBNTIS VOLUMINIBUS NDLE SUA

«TAT, MOXVE POST PERACTOS INDICES 8TABIT, AC QUINQUE-VIGINTI-CENTUM BT MILLB FRANCIS VENIT. GR^CA

DUPLICI EDITIONE TTPfS MANDATA EST. PRIOR CRiECUM TEXTUM UNA CUM VBRSIONE LATINA LATERALIS AMPLE-

CTITIR, ET AD NOXEM ET CENTlll VOLUMINA PERVENIT, 8ED SINE INDICIBUS ; POSTERIOR AUTKM HANC VtHSIONBM

TANTUM BXBIBET, IbEOQUE INTRA QUINQUE ET QUINQUAGINTA VOLUMINA RETINBTUR. UTRAQUE VIGKSIMA QUARTA

DIE DECKMBHIS1860 OMNINO APPARUBRAT. «NUMQUODQUB VOLUMBN GRiBCO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQLE MEBE

LATINUM QUINQUB PRANCIS BOLUNMODO BMITUR : UTROBIQUB VERO, UT PRBTII OUJUS BENEFICIO FRUaTUB EM-

PTOR, COLLBCTIONEM INTEGRAM, 8IVB GRiBCAH 5IVB LATINAM, 526 VOLUMINIRUS PBO AMPLIORI EDITIONE BT XJl

PRO MINORI AB8QUB INDICIBU8 C0N8TANTEM, COMPARET NECE8SE ERIT; 8ECU8 ENIM CUJUSQUB V0LUM1NI8 |^""-»-

TUDINEM NECNON ET DIFFICULTATKS VARIA PRBTIA JEQUABUNT. ATTAMEN, 81 QUI8 EMAT INTEGRB ET SEOMIH

COLLECTIONEH GRjECO-LATINAH, VEL EAMDEM E!; ^^COLATItJB YERSAVt TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM VtL

PRO 8EX FRANCI8 OBTINEBIT. l8TiE CONDITIONES SERtE^l^S PtTROLOStiS JIONDli^ eiCUGIS APPLICANTUB.

• * » -

PATROLOGIM, LATIN-JE TOMUS CL

■ ■ - - - • ' -

BEATUS FLACCUS ALBINUS seu •ALGOfPftS.

EXCUDEBATUR KT VENIT APUD J.-P. MIGNE. EDITOREM, ,,^,^^^^
IN VIA DICTA n-AllROISIC, OLIM PROPE PORTAM LUTETIifi PAIilSIORUM VULGO ^ fciVFfiH
NOMINATAM, SEU PETITMOyTROVCE, NUNC VERO INTRA MUENIA PARISINA.

1863

KI6

I» AVIS IMPOKTANT.

r' \ D'apr^s une dK^slois pFOvideniielles qui rSgissenl 1e mondey rarement les oeuvres auniessus de Tordinaire se fiont
^ ' agns conlradictions plas oa moins rorles el uombrenses. Les Ateliers Catholiques ne ponvaient gu^re ^chaDner h c»

cachet divin de leur utilit6. Tantdt on a m& Inir existence ou leur importaDce; lautdtun a dit qu'ils

' " ' "• ... . .. is qui en soricni

'aucune prudenc**
e du Clerg^ sera
terminde en ses 2,000 volumes ih-i". Le passi^ paraU un sAr garont de ravenir, pource au'li y a h espdVeron a
craindre. Cepcndant, parmi les calomnies auxquelles ilsse sont irouv^s en bulte, il en est deux qui ont 6il' ronli-
oaellemeut r6p6l6es, parce qu'6tanl plus capUales, leur effet entralnait plus de coDscquences. i)e peliis ei ienarrs
concurrents se sont donc acharu6s, par leur correspondance ou leurs voyageurs, ii r^p^ier partout que nos Kuilions
^laicnt mal corrigees et mal imprim^es. Ne pouvant altaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la plupari, no soni
que ies cbefs-d^o^uvre du Catholicisme reconnus pour tels dans tousles temps ct dans tous les pays, 11 fallait biou
se rejeier sur la forme daus ce qu'elle a de plus serieux , la correction et rimpression ; en eiTet , les chers-du^uvre
m6me n*auraient qu'une domi-valear, si le lexte en dtait inexactou iilisible.

II esl tr^s-vrai que, dans le principe, un succ^s inoul daus ies fasles de la Typograpbie ayanl force rEdileur de
reconriraux mScaniques, afln de marcher plus rapidement etde donner les ouvrages h moindre prix, qualre voiuines

des ouvrages d'une telle nalure, est parfaitement convenable sous tous les rapports. Quant a la correction , il est
de fait qu*elle M'a jamais M port^e si loin dans aucune ^dition aucienne ou contemporaine. Etcommeut en seraii-il
aulrement, apres toutes les peines el toules les d^penses que nous subissous pour arriver k purger nos ^preuves dc
foutes fauies? L'habitude, o.u typographie, mSme daos les meilleures maisons, est de ne comger que deux ^preuves
et d'en conferer une iroisi^me avec la seconde, sans avoir preparS en rien le manuscritde 1 auleur. •

Dans les Alcliers Cathotiques la difference cst presque incommensurable. Au moyen de corrccteurs blanchis soiis
\'i harnais et doni le coup d ceil typographique est sans pili^ pour les fautes. on conimencc par preparcr la copie d*un
bout h raulre sanv Mi eicepter un seul mot. On lit ensuite en premi^re (^preuve avec U copie aiiisi prepar6e. On lit
en seconde de la m^,me mani&re, mais en collationnant avec la preniifere. On fail la m^me chose en tierce, en rolia-
fionnant avec la seconde. On agit de m^me en quarie, en collalionnaui avec la tierce. On renouvelle la m^me opi^.-
ration en quiute, eu collaiionnant avec la quarie. Ces collationueinenls ont pour but dc voir si aucune des fautcs

• • • " . _ «■ ■> l__ _^___..^.._^ _.._ 1_ ____...A J__ Jt _^....__ _• . Jl_1.___ ' « «■ •■ 1 • 4

Aussi y a l il k Montrougedes correcteurs de loutes les nations et en plus grand nombre que dans vlngi-iinq
impriraeries de Paris r^unies ! Aussi encore, la correciion y coQle-l-elle nulant que la composiiion, tandis qii'ai:leurs
elle oe co6te que lc dixi^me ! Aussi enlin, bien que rassertion puisse parailre lemeraire, rexactilude obieniie par
lanl de frais et de soius, fait-elle que la pluparl des Kdilions des Atetien CuUiotiques iaissent bien loin derriere ollcs
cell^s mi^me des c^lebics B6n^dictins Mabillun cl Moutfaucon el des c61ebres Jesuiles Pelau et Sirmond. 0"^ l*<»*
compare, en elTet. nMmporte quelles feuilles de leurs editions avcc cellcs dcs ndlres qui leur corresponoent, en groc
eonime en latin, ou se (J ivaincra qiie riuvraiscmblablc esl une r^alite.

IVailieurSy ces savants cminenls, plus prdoecupes du sens des texles que de la partie typographique ol nVtanf
i)oint correcteurs de professiou, lisaieni, non ce que porlaient les dprcuves, mais ce qui devait s*y trouver, leiir
naute iutelligeuce suppieant aux fautes de redilion. De plus Icn Bi';uedictinSp comme les J^'iites, opdraicnt prpsquu
toujoiirs sur des nianuscrits, cause perp6luelle de la multiplicit6 des fautes, pendaut que les Atelters CutliotiqueSy
donl le propre esi surtout dc ressuscitor la Tradition, u'operent le plus souvent que sur des iniprimcs.

Le R. V. I)e Buch, J^suite Ik>llandisle de Bruxellcs, nous ecrivait.«il y a quelqiie tomps, n'avoir pu trouver en
Uix*huit mois d'6tude, wie seule faute dai>s notre Patrologie latine. M. Denziuger, (irofesseur de Th6ologie a rUui-
vcrsit^ de Wurzbourg, et M. Ueissmann, Yioaire (i^n6ral de la ni^mc ville, nous mandaicnt, k la date du 11) juillct,
n'avoir pu dgalement surprendre une seule [aute, soit dans le latin soit dans lc grec de notre double Patroloqie. Enlin,
ie savant P. Pitra, Benedictin de Solesine, ct M. Bonetly, directeur des Annales de philosophie chr6lienne^ niis au
d^li de nous couvaiucre d'une seule erreur l>pograpliique, ont M lorces d'avoucr quo nous n'avions pas irop
pri^sume de notre parfaite correciion. Daiis le Cierge se trouveut de bons latiuisles et de bons heilenisles, et, ce qui
est pliis rare, des hoinmos ir&s-positifs^et tr^s-pratiques, ch bien ! nous leur prometions une priine de !^5 cenlimcs
pur chuque faute qu'ils decouvriront dans u'iinporte lequel de i:os volumes, siirtoul djns les grecs.

est

uuiverselle de ses iunouibrables clich^s. Ainsicliacun de ses voliimes, au fur ot k niesure qu'il les remel sous presso,
^st corrig^ mot pour m(»t dun bout ^ Tautre. Quarante hommes y sont ou y seroiit occupes pendant 10 ans, et uuc
somine qui ne saurait Stre moindre d'un demi-miUion de francs est consacrce h cei important contrdle. De ceti
ihani^re, les Pubiicatious des Ateliers Calhotiques, qui deja se distiu^uaieut cnlre toutes par la sup6riorit6 dc leur
correciiou, n'aurontde rivales, sous ce rapport, dans aucun temps ni daus aucun pays; car quel est reditcur qiii
pourrait ct voudrait se livrer Ai^RES COUP k des travaux si gigantesques ot d*un prix si exorbitant? II taii
certes dire bien p^o^tre d*uuft vocation divine k cetetfet, pimr ne reculer ni devant la peine ni devant la depeii>«\
aurtnut lorsquo TEurope savante proclame que jamais voiumes n'ont ei6 ddit^s avec laut d'exactilude que ccux «lc

oar des Grecs, le Latiu et le Fray^s ^aj^ les*premiers ccrieeteiirs do la capUale en cos langues.
Noiis avons la coniO'4iiOri'de-p<^uv6ir thiir i-ei atis pr bis iifi

fl'ixioas suivantes : EnGn, nolrc exemple a t:ni pr

crainte de se noyer dans ces abtines sans fond et sans rives; mais on a lini par se nsquer a nous Imiier. Bion pliis.

sous notre impulsion, d'autres Editeurs se preparent au Bultaire universel, aux D^cisions dc toutos los Congr^ifations,
i* une Bioqraphie ei k une Uisloire g^n^rale, etc, etc. Malheureusement, la plupart des editions dt^ja failes oa qui se
fout, sont sans autorite, parce qu'elle> sonl^ .sans exactitnde; (a correction somble en avoir ^i^ faUe par dos aveugle^,
■0'i qu*on u'en ait pas senti la gravite, soit qu'on ail recul6 devant lesfrais; mais patiencc! une roppoduciiou
Correcte surgira bient6t, ne fiV.-cc qu'ii la lumiiic des 6«oIes qui se sont faitesouqui se feront encoie.

TRADITIO CATHOLICA

SMCULUM IX, ANNUS 804.

B. FLACCI ALBINI

seu

ALCUINI

ABOATIS ET CABOLI MAGNI IMPERATORIS MAGISTRI,

OPERA OMNIA,

JUXTA EDITIONBH ILLUSTRISSmi BT RBVERBNDIS6IMI D. FROBENIl.^BBATIS SANCTI EMIIKRAI3I
RATISBONENSIS, NOYISSIMB AD PRELUM BEYOCATA BT YARIIS UONUMBNTIS AUCTA ;

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE,

Blbllothec» Cleri nnlTerMae,

5ITK
CURSUUH COMPLBTORUM IN SINGULOS SCIBNTIA ECCLBSIASTICiS RAMOS BDITORB.

TOMUS SECUNDUS.

TRNKUNT 2 V4ILUMINA 15 FRANCiriGrALLIClS: : •' -;

• », *■ « • -

• •

•^--••* •• ;«.

- V j -

i^ ■ w

EXCUDKBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNK EDITOREM,

IK ViA DICTA DAMBOfSE, OLIM i^UOFI:: POIMAM LUTKTIiE PAIUSIORUM VULGO DENFEa

MOMINATAM, SEL PETIT-MOyTROVCE, NUNC VEKO INTRA MOENIA PAKISINA.

TRADITIO CATHOLICA.

SjECULUM IX, ANNUS 804.

ELENCHUS

OPBRinil QUiE m HOC TOLUHIIIB CB COHTIinSlfTUR.

B. FLACCUS ALBINUS, seu ALCUINUS.

OpERUX PARS TERTIA. — OpUSCVLA D06HATICA* coK 9

Opusculum primum. — De Fide sincUft et in-
dividuae Trinilalis, ad glorlosum imj^. Caro-
lam M:i<!num, libri Ircs. 9

H. ^ Libcllus de Processione Spirilus sancli,
ad eumdem. .63

111. — S<'ripta eontra Fflicem QrgellUaauai et
Elipandum Toletanum. 85

Frobenii et Enhueber Disserialiones de hwresi
Elipandi et Felieis. 305-537

Operum pars qoarta. — Oi^p. LiTiiAiacA.BT &ia-

RALIA. 459

Opuseulum prtmicm. — Liber Sacramentorum. i45
I. — De Psalmoram usu liJier, cum variis For-
roulis ad resquotidianas accommodatis. 465

III. — Officia per Ferias, seu Psalmi secundum
dies hebdomadae singulos quibus in Ecclesia
cantantur, dispositi, cum Orationibus, Hyro-
nis, Confessionibus et Lilaniis. ' 509

IV. — Dc Baptismi Cxrerooniis. 61!
Y. — De Virtiitibiis et ViUis iiber. 613

VI. — De Animae ratioiie liber ad Eulaliaro
virginero. 639

VII. — De Confessione Peccaioruro, ad pue-

ros S. Martini. 649

Operum pars QUiiNTA. — Opp. Hagiographica. . 655

Opusculum primum. — De Vita S. Martini Tu-

roiiensis. 657

II. — Vita S. Vedasii episcopi Atrebalentis. 663
Hl. — Viia B. Richardi presbyteri. 681

IV.— Vita S. Willibrurdi Trajeciensis episcopi. 690

lOOS

Poema de Ponlificibut ei Saiictis Eboraceiisis
Ecclesbe. 8ii

OpBRUtf PARfi filFTIMA. — OPF. DIDASCALICA. 847

Opusculum primum. — Gramhatica. 849^

H. — De Oriliograpliia. 90i

III. — Dialogus de Rhetorica et Virtutibus. 91&

IV. — De Dialeciica. 949

V. — Pippini regalis et nobilissimi juvenis Dis-
putatio cuiii Albino scholastico. 075

VI. — De Cursu el Saltu Luiiae ac Bisseito. 97^

Operum pars octava. ^ Opp. dobia. iOOI

Joanm Mabilhnii Dliquiiiiio d§ anti^Uate ei

axicton Confessionis fidei sequentis.
Albini Confessio fidei. iOi7

Dispuiatio piierorum per Interrogalionos ct

Responsiones. 1097

Propositioiies Alcuini doctoris ad acuendos

juvciies. 1143

Scripla alia nonnulla Alcuino dubilanier ascri-

pta. 110!

OpERUM PAR8 irONA. — OPP. 8UPP0SITA. 1169

De DiTinis Offieiis Kber. 1 173

Amalarii archiep. Trevirensit Epistola ad Ca-

roluni Magnura de Gcremouiis Baptismi.

(AemfKtlur Lector tomo hujusce Patrologiae

xcix). mi

Ejusdem Amalarii Versus. Ii87

'Adsonis abbatis Dervensis Libcllus de Anti-
christo. * li89

Homiliae quatuor B. Alcuino suppositas. 1207

Ad Opbra B. Alcuiki Appemdiges.

1313.1359
1559

Opbrum pars 8EXTA. — Carmina. 733

Preces nocturnae. 726, . ^pi>tf 1« variae dogroAiicae ad pleiiiorem Ado-

Inscripliones sacri Codi£i8% • :••: :••/: f: /•.727: t rPl*;"*»»»"" historiam pertineuies.
Hi^toriae variae Veteris.uMrt^tcalfltaeiifi:- • * 7SS* * Nptitia ecclesiarum urbis Romae.
Inscriptioiies variae ecclesiarum *' '

piilcrorum, etc, (^Ck^ .
Adhoriationes, seu ^c^su^.iQOcales.''* ^** ' 1l6
Inscriptioiies {arioVtim locorum. 777

Versus ad varios.* 778

EpiUphia. 799

E^igraflnrotia et iEnigmata. 802

im, altarium, sc- >U^a«i»r>^agni regis Maccdonuro et Dindimi

c :%->^-*: \/*}5&:/: :rcg*i^^ffS°>an^ruin ^^ Philosophia per lit-

teras Collatio.
Libellas sacrarum Precuro.
Annales, ui videtur, Alcuini.
Elogiuro historicaro B. Alcuini.

Indices Rerum.

1566
1384
1415
1415

1443

Parisiis. ^ Ex Typis L-P. MIGNE.

BEJliTI FLAGGI ALBUn

SEU

ALCUINI

CAROLI MAGNI HAGISTRI

OPERIl PIKS TERTIA.

OPUSGdA D06IATIGA.

OPUSCULUM PRIMUM.

DE FIDE SANCTiE ET INDIVIDUiE TRINITATIS

AD GLORIOSUM IMPERATOREM CAROLUM MAGNUM DEO DEYOTUM

LIBRI TRES.

701-702 MOl^ITUM PRiOVlUM. A

Scripsit Alcuinus praesens opusculum in roona-
sterio Turonensi, circa flnem viiae suae,et eo quidem
tempore, prout ipsemet in epistola sua dedicatoria
ad Carolum imperatorem signiflcat, < quo gentes,
quas prioribus beilicus labor temporibus sibi sub-
dere oon potuit, voluntaria subjeciione i veniebant :
et quo « celeiierrimus cdnventus, (yio sacerdotes Dei
et populi praedicatores tihristiani m unum imperiali
pnecepto conveniebant, i ceiebratus fuit : qux intel-
ligenda esse exislimo de anno 802. Annales enim
ik>isiacenses apud Bouquet, tom. V Script. Rer. GaU.
et Franc. pag. 80, ad hunc annum ita habent:
1 Mense ociobri congregavit (Garolus imp.) univer-
salem synodum in Aquis, et ibi fecit episcopis, pres-
byteris et diaconibus reiegi universos canones, quos
francta synodus recepit et decrcta pontificum; et
pleniter jussil ea tradi coram •omnibus episcopis,
presbyteris et diaconibus. Similiter in ipsa synodo
congregavit universos abt>ates et monachos, qui ibi B
aderantf eic. i ciyus synodi ad eumdem qiUK|ue an-
num menlionem facit Breve Chronicon anno Christi
SlOcompositum apudeumdem Bouquel, I. cit. pag.
S9, et apud Chesnium, tom. lil Script. Franc. p.
Ii5 «. Eodem etiam anno gentes maxime Saxones,
per triginta annos Carolo repugnantes, de subjectione
8ua cum eodem imperatore paciscebantur , donec
taudem anno sequenti 805 pax utrinque ita consti-
tota est, ut Francorum et Saxonum

PopQliis deret coDcorditer unos,

Ae semper regl pareus aequaliter uiii b.

Nullus dubito quin opusculum hocce ad Carolum
missum, ab eodem rege PatriiMis in conciiio congre-

Stis ad Alcuini votum propositum atque coinmen-
tum fuerit. Certe deinceps a viris iilius aetatis cele-
brioribus probatum laud?.tumque fuit. Teganus siqui-
dem, idero,credo, qui Ludovici Pii imperatoris Vitam
scripsit, ad Haltonem, scu iiettonem Basileensem, u(
videtur,episcopumhocAicuiniopusculum dono misit, n
dignumquc oensuit, «quoille epii»copus sanclum suum
iogeniuiii exerceret. Ideo, inciuit, istud volumen vobis
trausroisi, quod saiictus Alcuinus summusscholasticut
ex variis libris sancti Augustini congregavit in unum,
quod peritissiino ac nobilissimo imperalori Carolo
iradidit, sicut maxima necessitas est niortaiium, de

* Yid. etiam Baluzius iu noUs ad Capitularia, tom.
n, pag. 1059.

>> Poeta Saxo ad annum 805 apud Bouauel, loc.
cit. pag. 167. *^ ^

Patbol* CI

divina Natura ac de Essentia, de aetema Gignentia
Dei Patris, de aetema Nativitate Filii Dei, de aetama
Processione Soiritus sancti, de Incamatione Jesu
Christi Filii Dei , quomodo sit unus Deus Tri-
nus, et Trinus Unus, sicut vera fldes credere ju-
bet, etc. I Ita scribit Teganus in epistola ad Uat-
tonem a D. Martene edita, tom. I Ampl. Coilect. pag.
84. iOneas quoque Parisiensis episcopus, qui Ca-
rolo Calvo imperante flomit, in libro adversus Grae-
cos plura ex noc Aicuini scripto refert testimonia,
prout videre est in eodem libro a cap. 79 usque ad
cap. 89 apud D. d*Acherium Spicil. tom. I novae edit..
pag. 150etI51.

Euimvero praesens opusculum theologiae, quae illo
aevo obtinuit, quasi systema quoddam est ac com-
pendium, sanam prorsus nuliisque erroribus con-
spersam doctrinain complectens, atque hinc tan-

2uam iiber classicus tam in docendo quam in prae-
icando maximae utiiitatis esse censebatur. Qua-
propter haud mirum est quod idem liber, postquam
ex commendatione sapientissiroi iroperatoris, Patrum
oonciiii Aquisgranensis , Tegani, i£neae Parisiensis,
aliorumque innotuit, avide expetitus, ac muitoties
descriptus fuerit, atuuc etiamnuro Iiodie in oronibut
vetustioribus bii)liothecis ejus exempla serventur.
Neque vero illa operis aestimatio recentioril)iis tem-
porilNis eviluit, sed inventa feliciter arte typogra-
phica variis formis nunc seorsim, nunc cum aliit
oolIectionilMis pul)iica luce donari merait. Et priroo
quidem, qnantum comperire potoimus, prodiit in
Uomiiiario doctoram, Basileae per Nicolaum K^ler
anno li98, x Nonas Augusti impresso, unde difle-
rentes lectiones somma fide et prolixa industria ool*
legit, et nobiscum oommunicavit vir humanisAimus *
D. Cbristianus Frid. Temieras Augu&to regi Daniat
a secretis epistolis. Posthac in alia Homiliarla Pa*
tram, saepius saec xvi impressa, migravit. Inler so»
paratas vero editiones antiquissima, quam scimus,
703 AC plane rarissima est, quae anno 1509 in c»-
leberrimo et aotiquissimo' monasterio Ottoburano
0. S. Ben. excusa est tanquam prirouro oflicinae ty-
pographicae a reverendissiroo D. Leonardo abbato
erecte, specimen : ad cujus calcem iocutet annus
impressionis notantur his verbis : Impreuum eH
praieni Optueulum in Uuinpurrha monaUerio SS.

« Titulus : Liber Levte Alcuini : de fide $ancta ei
individuw Trinitatis^ ad fiorioium imperatonm (*a-
rolum Deoque devotum mtitus ac uriptus»

B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS IIL

MM. Alexandri et Thcodori, Ord. S. Ben. anno mdix A prodcssc : proindc delur a Deo cieclis polestas el

Kal. Sept. Epistolam, (]uam pra^audatus domnus
abbas Opusculo prxfixit, ad poslcros cjusdcm mo-
nasterii direclam referl celeherrimus D. Schelhor-
niiiS in Auiocnitalihus llisl. Eccles. el litler. tom. II,
pag. 603. Hxc cdilio nurjc adco rara est, ut neque
in pnvfato monaslerio, neque alihi a nohis reperiri
poiuerit. Restat nihilomimis eliamnum Oltobune
codex ms., ad cujus fidcm idem Opusculum expres-
sum fuil, et quein ad manus liahuimus. Altera ve-
lusta ac separala edilio prodiit Argcntorati apud Pe-
trum Schcfer, et Joannem Apronianum socios, Ka-
iendis Martiis 1550, in-8<'. Editor in commeiuhtiio-
nem Opusculi hxc verba titulo adjecit : Siint in liis
libris pleraqne certo et clare definita, qucp lioc polissi-
mum sivculo non siuc fidei contumelia in dubium i'o-
caniur. Hanc similiter editionem pro annotandis
leciionil)ns variantihus ad manus hahui beneQcio viri
bono reipuhtic^e lillerari.i^ nati atque anlea laudati

sapienlia : potcstas, ut superbos opprimat, et defen-
dat ab improhis humiles; sapientia, ut regat et
doceut pia soUiciludine suhjectos. His duohus, sancte
imperator, munerihus divina vestram inconiparahi-
liter suhtilitatem [Ms., suhiimitalem], ejus<lcm no-
nanis ct numinis anlecessorihus gratia superexalta-
vit et honoravit, terrorem polenliae veslnc super
omnes undique gentes immittens, ut voluntaria suh-
jcctione ad vos veniant, quos prioribus hellicus la-
bor f^mporihus sihi suhdere noii potuil. Quid igi-
tur? Quid agendum est vestrae Dco devotissimai sol-
licitudini tempore sercnitalis et pacis, quo mili-
taris laboris cingulo soiuto totus paciGca quiele po-
pulus concurrere festinat ad vestrne jussionis edi-

D. Schelhornii, in cuius bibiiotheca eadem servatur : R ^,,.^ • ,^ ,„.. „ .« »i ._ .-«.r^/ i • i

qui etiam vir clarissiinus aham separaUim editionem ^ ^^"™» mtentusque ante thronum gratiai [4/., glorue]

cum Commentario Luc;b Lossii Francofurli anno
1554 in-S", curatam refert, lihr. iBihi. Lat.pag. 136.
In Bihliotheca tamen Thuanea eidcm editioni annus
15.55 ; commentarius vero Leonardo Lessio ( qui
tamen eo anno vixlucem aspexit),ascrihitur. Terliam
demum ejlilioneni horum lihrorum, quaj vetusliori-
bus ac rarioribus accenseri meretur, coinmunicatam
babuimus ex Idbliotheca locupletissima Electorali
Monacensi, a viro pnestantissimo D. Felice Oefelio,
ejusilem hibliothecie curatore summe industrio,
magnique apud lilteratos nomiuis ac merili. Pro-
diil illa Constantise ex typographia Nicolai Kalt
anno 159G sub hoc titulo : i)e Sanctissima Trinitate
UifeUus admodum reverendi Patris Fr. Alcuini Albini,
abbatis quondam sancti Martini Turonensis : ad sere-
nissimum ac potentissimum regem ac imperatorem

vestnc consistere, exspectans quid, cui persomr,
vestra auctoritas prxciperc velit, nisi etiam 704
omni dignitati justa decernere, rala priecipere, san-
cta admonere, ut quisque laetus cum perpctu;Ti salu-
lis pra?cepto domum redeat? Ne vero meai in Do-
mino devoiionis studium otio torpens, vestro in
prxdicaiione calholicce Odei deesset adjutorio, di-
rexi sanctissimce auctoritati vestraj de fide sanctai
et individux Trinitatis, sub specie manualis lihelli,
sermonem, ut divinx laus et fides sapientiae sapien-
tissimi horainum probaretur judicio. Nec vidclicet
alio quoiibet vestr» imperialis majcstatis niunere
digniorem existimaham sapientiam ; iiec alium

augustum Carotum Magnum. Repertns primum et -^"-'-^' ^^.o*«»«w««t o«p.^u..a.u , .,co a
descriptus e vetusto codice, in celeberrimo virorum ^ qucmliLet lam excelienti doiio m accipiendo s

a^que

divino cultui mancipatorum ccennbio Au(jiaj divitis ^ &i^mim putabam, dum principem populi Christiani

nuncttpato, ac nunc demum industria Mcolai Kult
ttjpis divulgatus, Epistola dedicatoria editoris directa
cst ad rev.t nob. ac magnificum dominum D. Joannem
Geortjium ab Jlalwil, ecclesice catliedralis Constantien-
sis dccanum et canunicum.

ClarisSinms Andreas Quercctanus hos lihros ope
veterum recentiorumque exemplarium correctos,
alque invocationc SS. Tiinitatis, et Symhoio (idei
auctos edidit pag. 701 et seqq. Nobis huic ultima;
editioni magis emaculandae, pr^ter varias editiones
velustiores mox recensitas, suhsidlo fuere codiccs
r.iss. veiuslissimi, duo quidem bibliothecx nostne
>. lumincrami ; quatuor alii bibiiothecx scilicet Au-
::"sLe Viniiohonensis ; illustris capituli cathedralis
t risingensis, celeberrimi monasterii Tegernseensis ,
ac deuium ii.clyta; canoniai Beyerbergeiisis. Alias
oin e eniendatioiies accepimus a viro cl. D. Cate-

cuncta scire et prxdicare quae Deo placeant necesso
esse, nutissimum est. Neque enim quemquam mngis
decet vel meliora nosse, vel plura, quam imperalo-
rem, cujusdoctrinaomnihusprodessedehet suhjeclis.
Non quo, imperalor invicte et sapientissime, ac re-
fulgens rector, aliquid scientiaj vestrie fidei catho-
licai incognitum esse, vei minus exploratum cogita-
rem : sed ul mei nominis, quo a quibusdam ma-
gister (licet non merito) vocor, ofliciura ostcnderem*;
fcec non ut convincerem eos, qui minus ulile existi-
roahant , vestrani nohiiissimam intentionem dia-
lecticse disciplinse discere velle raiiones, quas pater
[Ms., beatus] Augustinus in libris de sancta Trinitate

liiiol Beueiiictinae congr. Lolharingiae sodale, e apprime necessarias esse putavit, dum profundissi-
co :d. mss. San-Vittoniano, et S. Michaehs dioecesis D J^v ^^ ^« «,.«.... .- . .

mas de sancta Trinitate quaestiones, non nisi cate-

goriarura subtilitate [Ms., subiimilate] explanari

posse probavit. Quod etiam in ante nomiiiato cjus-

Vir luuensis adnotatas ; alias denique ex cditione
Uasileeiisi anni 1498 multa industria descriptas a
viro clarissimo D. Christ. Frid. Temlero superius
laiidato. Ea eigo quai in editione D. Quercetani
deerant, ex liisce codiclbus suppleta, nec non variaii-
tes lectiones qua^ aduotari nicrebantur, uncinis ia-
ciusa texlui inseri curavimus.

EPiSTOLA NUNCUPATORIA.

Domino glorioso Carolo imperatori augustissimo
atque christianissimo humilis levita Alcuinus, iu
Domino Deo praesentis prosperitatis ac perpetuae
heatiludinis salutem.

Dum dignius imperialis a Deo ordinata ad nihil
a^iud oxaltata esse videtur, nisi populo processe et

dem Patris opusculo pius et devotus inquisiior f/cile
inveniet, si philosophia» cognitionem in disccndo
habere non negligit. Haec omnia devota inentis acio
considerans, tempore celeberrimi conventus, quo
sacerdotes Dei et populi pra^dicatores Christiani in
unum imperiali praecepto conveniunt, non ignava
(ut reor) opum pondera in rattone catbolicx fidei,
Testrae excellentissimae auctoritati attuii,si Dominus,
qui voluntatem dicendi dederat, spiritu gratix cor
(ut de ejus confido misericordia) in agnitione veri-
tatis illuminavit. Ncc aliquid mca invenire valuit

«5 DOGMATICA. — DE HDE S.

devotio, quid liberius aflforret, nec quid regalem
benevoleotiam gralius accepisse putarem. Quid ex-
inde eiDcere sit ralum [Mss. Quid cxinde eflicerem,
omisio sit ratum], vestrae probationis exspcctat [M«.,
spectat] judicium, si digne meus istc labor in sacer-
dotales procedere valeat aures. Ergo veslrae digni-
utis dextera dante ad legendura, nemo juste mea
dicta spernere poterit, quia probanlis auclorilas plu-
ris sestimatur quam scribentis devotio. Multa est
omnibus fidelibus in vestra pietate gloriandi facul-
las, dura cleroentise veslrae solliciludo sacerdotalem,
ui decet, babet in prxdicatione verbi Dei vigorem,
et perfcctam in calholica fide scientiam, et sanctissi-
niam pro hominum [ Jf «., omnium] salute devotionero.
Quapropter universorum precibus fidelium opian-
diini est, nt in omnem gloriam vestrum exlendatur
imperium; ut scilicet catholica fides, qux huma-

TRIMTATIS UBRI IH. LIB. I. ^

A num genus soia vivificat, sola sanctificat, veraciter
in una confessione cunctorum cordibus infigatur:
qualenus snmmi Regis donante pietate, eadem san-
ctoe pacis et perfectaj charitatis, omncs ubique regat
el cusiodii.t unitas. Nec aliud omnipolcnli Deo mu-
nus amabilius csse probatur, quam in catholica fide
divinx coucordix charitas [Ms.y concordia chariU-
lis], ul omoes unum sint in Christo, qui pro omni-
bus morluus est : per quem cuncti credenles in eum
eflicianlur fiiii aclemaB beatiludinis.

Rex auguslo clarissime dignus honore,
Et dux, et doclor, et decus impcrii.

Te Pater alque Palris Proles, te Spiritus almus
Protegat, exaltet, salvel, honoret, amet.
g Quem tua per populos, terras, per regna, per urbe»,
Mens pia permandel scmper amare Dcum.

705-706 LIBER PRIMUS.

PR/fiFATlO (IN EDIT. CAP. i).

In nomine sanctx Trinitatis. Quamvis enim in hu-
jus exsilii aerumnosam cxcitatem pro originalis pec-
cati justissima pcena, gaudio [A/., a gaudio] beats
felicitatis dejecti simus, non tamen ita inde prxcisi
atque abnipti sumus , ut etiam in istis mutabilibus
et temporalibusseternitatem, veritatem,beatitudinem
quserere vel desiderare igiioremus. Quod ex eo per-
spicuom est, qnod nec roori , nec falli , ncc miseri
esse volunutem habemus. Unde ex hoc naturali in-
stincto beatos esse velle [omnibus] commune est ho-
minibus ; licet diverso modo in animis singulorum
bcatitudinis appetilus fiat. Quidam vero bcatum xsti-
mabant [A/., cestimant] esse regno potiri terreno ;
alii divitiis abundare ; aiii honoribus exaltari ; qui-
dam vero laudibus celebres esse gaudent ; aiii volu-
ptaiibus inhiant camalibus ; scd nequaquam in hu-
jus viUB volubilitate vera inveniri poterit beatitudo.
Quocirca tota sanctamm series Scnpturamm nos a
terrenis ad coelestia erigi adhortatur , ubi vera ei
sempitema est beatitudo ; ad quam nisi per fidem
catiiolicx pacis, cooperante charitate Dei ctproximi,
nemincm pervenire posse certissimum csl.

707 C4PUT PRIMUM (iN EDiT. CAP. ii).

Cnod ad veram beaiitudinem nisi per fidem cathoU'
cam pervenire nemo poterit.

Denique ad veram beatitudinem pervenire volen-
libus primo omnium fides necessaria est, sicut apo-
stolica docet aoctoritas, dicens : sine fide impossibile
est Deo placere {Hebr. xi, 6). Gonstat ergo neminem
ad ▼eram penrcnire posse beatitudinem , nisi Deo
placeat; et Deo neminem placere posse, nisi per fi-
dem. Fides namque [est] bonorum omnium funda-
nienturo. Fides est humanae salutis initiura ; sine hac
Demo ad filiorum Dei potest consortium pervenire ;

■ A1.,Qk<c sit vera fides? XhyQuodsit verus Deus^
wler u persofue divime eocptema: et coessenliales.

quia sine ipsa nec in hoc sasculo quisquam justifica-
tionis conseqoitur gratiam, nec in futuro vitam pos-
sidebit asternam. Et si quis hic non ambulaverit per
fidem, non perveniet ad spcciem bealae visionis Do-
mini nostri Jesu Christi. Proinde omnis anima ratio-
nalis atate congrua discat fidem catholicam , ma-
ximepopuii praedicatores Christiani, etecclesiamm
Dei doctores, ut possint veritali co.itradicentibus re-
C sistere, et cathoiicam amantibus pacem prodesse.
Quomodo doccbil quis quod non didicit ? Vel quali-
ler pastor esse poterit, si pane vitae gregem sihl
commissum pascere ignorat? Necerubescatnesciens
discere quod ignorat, nec sciens tardus sit docere
quod novit. Sciat ulerque se suo Doniino acceptae
pecuniai rationem redditurum. Tunc desiderabilem
fidelis servus audiet vocem Domini dicentis : Euge
serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis ,
supra multa te constituam, intra in gaudium Domini
Deitui (Matth, xxv,21).

CAPUT II (iN EDIT. CAP. 111).

« De unitate Trinitatis et Trinitate unitatis.

Omnis iUque Scriptura Veteris ac Novi Tesla-
D menti divmitusinspirata, si catholice intelligitur, hoc
insinuat quod Pater et Filius el Spiritus sanctus
unus sit Deusejosdem substantiae, uniusque essentiae
atque inseparabiiis in divinitate unilatis. Ideoque non
sunt tres dii, sed unns Deus Pater et Filius et Spiri-
tus sanctus, quamvis Pater Filium genuerit,^ et ideo
Filiusnon sitqui Paler est;Filiusquea Patre sit ge-
nitus, et ideo Pater non sit qui Filius esl ; Spiritus
sanctus nec Patersit, nec Filius, sed tanlum Patris
et Filii Spiritus, Palri et Filio etiam ipse coaequalis,
et ad Trinitatis pertinens unilatem. Et hxc Trinitas
uiius est Deus, ex quo omnia [per quem omnia » in
quo omnia] , beato Paulo apostolo attestante , uhi

Patcr ct Filius et Spiritus sanctus^ et tamen distinctst

^^ ^. r. ALBIM SEU ALCUINI OPERUM PAES ID.

ail: Quoniam tx ip$o, tt peripsum, et in ipso sunt \ CAPUT 111 (in edit. cap. it; m mas. t).

ommafipsi gloria in scecula tasculomm {Rom, xi,36).
[Iq mss. hic est initium cap. 5.] Teneamus igitur
firmissirae Patrem et Filium et Spiritum sanctum
unum esse naturaliter Deum : neque tamen ipsum
Patrem esse qui Filius est, nec Filium ipsum esse
qui Pater est, nec Spiritum sanctum ipsum esse qui
Pater autFilius esl. Una est enim Patris et Filii et
Spiritus sancti esscntia. In qua non est aiiud Pater ,
aliud Filius, aliud Spiritus sanctus ; quamvis perso-
naliter sit alius Pater, alius Filius, alius Spiritus san-
ctus. Quod nobis maxime in ipso sanctarum Scriptu-
rarum demonstratur inilio , ubi Deus dicil : Facia-
mus hominem ad imaginem et similitudinem nostram
(Gen, I, 26). Cum enim singulari numero dixit ima-

Quod quaedam de Deo substantialiter , qvasdam reia"

tive dicuntur. ^i,^

Sciendum est quod quaedam de Deo suDstantialiter
dicuntur,utest,Deu8 magnus,omnipotens, [et] quid-
quid o^ <e dicitur, id est, substantiam divinitatis si-
gntflcans. Quaedam itaqoe relative dlcuntur, ut Pa*
ter ad Filium, etFilius ad Patrem, et Spiritus san-
ctusrelaiiveadPatrem et Filium. Ad se autem siva
Pater, sivc Filius, sive Spiritus sanctus Deus [sub-
stantialiter] dicitur. llaque Pater eo,quo [A/., quod]
Deus est, Iioc ipso substantia esl. Quia ejusdem sub-
stantiae Filius |et Spiritus sanctus], procul dubio, et
Filius Deus, et Spirilus sanctus Deus. At vero Deus
eo quo [A/., quod] Pater est, relative dicitur, quia

ginem, osiendit unam naturam esse, ad cujus imagi- B „o„ substantiae nomen est , sed refertur ad Filium.

nem homo fleret; cum vero dicit pluraliter nostram,
ostendit Deum, ad cujus imagiuem homo flebat, non
unam esse personam. Si enim iila una essentia Pa-
tris et Filii et Spiritus sancti una esset persona, non
diceretur a(/ imaginem nostromf sedad imaginem
meam ; nec dixisset faciamus '; sed, facianu Si vero
in illis tribus personis tres essent intelligendae , vel
credendae substanliae , non diceretur , ad imaginem
nostramt sed, ad imagines nostras. Sed ad unaro ima-
ginem unius Dei, homo factus dicitur, ut una sanctae
Trinitatis essentialiter divinitas intimetur. Hanc
quoque Triuitatem 708 personarum , atque unita-
tem naturae,prophetalsaias revelatam sibi non tacuit,
cum se dicit Seraphim vidisse clamantia : Sanctus ,

Non sic dicimus Filium Patrem esse, quomodo dici*
mus Filium Deum esse; nec ita dicimus Patrem Fi-
lium esse, sicut dicimus Deum esse, quia Deus sub-
stantialiter dicitur; Pater, et Filius, et Spirilus san-
ctus relative dicuntur.

CAPUT rv (i9f EMT. CAP. v; IN MSS. vi).

Quod Spiritus sanctus reiative 4icitur ad Patrem et
Filium : ^ [ud non eodem modo. ouo intersePater
et Filius].

Prorsus et Spiritus sanctus relative dicitur ad Pa-
trem et Filium, sed non eodem modo quo inter se
Pater et Filius. Sicut enim relative Pater et Fhius
dicuntur, ita et Spiritus sanctus ad Patrem et Filiuni

Sincttts, Sanctus, Dominus Deus Sabaoth (Isai. vi) : ^ quodammodo relative dicitur, quia Patrid et Filii

C . •» a C^ J * 1 «• ^ • •• •• •«

ubi prorsus in eo, quod dicitur tertio, Sanctus, per-
sonarum Trinitatem ; in eo vero, qnod seme! dicitur,
Dominus Deus Sabaoth^ divinae naturae cognoscimus
unitatem «. Plane absque omni dubitatione creden-
dum est Patrem et Filium et Spiritum sanctum
unum esse Dominum [A/., Deum] , omnipotentem ,
.Tiemumfincommutabilem. Etsingulus horum Deus;
et simul omnes unus Deus, et singulus quisque ho-
rum plena, et perfecta, et aetema substantia [et si-
*mul omnes una substantia]. Quia quidquid est Pater
quo [A/., quod, et ita porro] Deus est, quo substan-
tia est, quo aeteraitas est, hoc Filius , boc Spiritus
sanctus est. Ita etiam et Filius, eo quod Deus est ,

Spiritus est. Sed ipsa relatio Spiritus sancti non it:)
reciproca ratione converti poteril, sicutPater et Fi-
lius. Nam Pater Filii pater dicitur, et Filius Patris
filius dicitur. Spiritus vero sanctus uniformiter dici-
tur ad Patrem et Fiiium, quia Patris et FUii Spirilus
est. Dicimus enim Spiritum sanctum, Spiritum Pa-
tris : scd non vicissim dicimus , Patrem Spiritus
sancti, ne fllius ejus inteliigatur Spiritus sanctus.
Item dicimus Spiritum sanctum, Spirilum Filii : sed
non dicimus, Filium Spiritus sancti, ne Pater ejus
intelligatur Spiritus sauclus. Dicitur et idem Spiritus
[sanctusl donum Dei , quia Deus donator doni sui
est. 1n quibus nominibus circumferri potest vicissim

qno substantia est, quo a^temitas est, [hoc Pater „ «^^^^^"^* "^)^' ul si dicamus : donator doui et

est], hoc Spiritus sanctus est. Et quidquid Spi-
ritus sanctus est , eo quo Deus est, quo siibstantia
est, quo aeteraitas est, hoc Paterest et Filius, una
in tribus divinitas, uiiaessentia, una omnipotentia,
ct quidquid substantialiter de Deo dici potest. Si
f-jrte de solo Patreinierrogatus fueris, quid sitPater?
r^sponde, Deus. Interrogatus de Filio, responde,
Deus. Interrogatus de Spiritu sancto, responde,
Deus. Si interrogatus fueris simul de Patre, et Filio,
et Spiritu sancto, non deos , sed Deum respondc,
unum, omnipotentem, incommutabilem.

• In mss. hic incipit cap. i : Quod sit nnus Dens
Pater H Filius et Sptritus sanctus.
^ fJncis inclusa omittuntur in mss.

donum donatoris. Quia in his vocabulis potuit invo-
niri usitata huic categoriae, quae dicitur, ad aliquid ,
circumiatio.

709 • CAPUT V (edit. cap. vi ; in mss. vii).

Quod Spiritus sanctus communis est Patris et FiHi

Spiritus.

Ergo hoc donum Dei, id est, Spiritus sanctus, qui
de Patre et Filio acqualiter procedit, ineflabilis quae-
dam Patris Filiiqiie communio est. Et ideo fortasM
sic appelbitur, quia Patri et Filio potest eadem ap-
pellatio coiivenire; nam boc ipse proprie diciiur,

« Hoc capitulum citat .Cncas Paris., I. adversiis
Gnrros, rap. 79.

DOGIIATiGA. — DE FIDE S. TRIMTATIS LIBRI III. LIB. I.

quod iin MDmuDiter dicuntur, quia et Pater Spiri- A est, quod Filius eflulgenlia xterna luiniuis est xtcrni,

ius, etFilius Spiritus; et Pater sanctus , et Filius
sancius, recte dicitur. Ergo ut noroinibus junctis,
quae separatim utrique personae conveniunt , utrius-
que conimunio proprie signiQcetur, vocaiur Spiritus
sanctus, qui est tertia in sancta Trinilate persona,
Pati i et Filio per onuiia asqualis, coxtemus et con-
sabstantialis. Et haec Trinitas unus est Deus, solus,
bonus, magnus, aetemus, omnipotens. Ipse sibi uni-
tas, deitas, magniludo, bonitas , omnipotentia , et
quidquid ad se subsiantialiter dicitur. Non ila in
relatiTis Tocabulis intelligendum est vel dicendum ;
qnia dici non potest, Pater sibi Pater, vel Filius sibi
Filius, vel Spiritus sanctus sibi Spiritus sanctus ; sed
baec relativa vocabula ad aliam procul dubio perso-
nam referri debent.

CAPUT VI (edit. CAP. VII ; in hs. viii).

* Quid de Patre et Fiiio secundum substantiam , vel
iecundum relalionem dici debeat ?

Qnidquid ergo ad se dicuntur Pater et Filius, non
diciinr alter sine altero, id cst , quidquid dicuntur
quod sobstantiam eorum oslendat , amlio simul di-
cuntur. Si bsc ita sunt, jam ergo nec Pater est Deus
sine Filio, nec Filius Dens sine Patre, id est , non
ita didtur Pater Deus , quasi Filius noii sit Deus ;
nec Filius iia dicitur Deus, quasi Paler non sit Deus ;
sed ambo simul Dens, etiam et unus Deus. Quocirca
quidquid secundum substantiam , vel aeieruiiatem de

sicut imago sempitcrnae subslantix sempitema est
imago.

CAPUT VII (edit. cap. viii ; in ms. ix).

Quod necessano discernendum sit^ quid de Deo tub-
stantialiter vel quid relative dicatur.

Exempli gratia , si quaeris quid sit Abraham juxta
substantiam, respondetur, homo. Si quaeris de Abra-
ham, cur pater sit, relative respondetur, quia lilium
habet Isaac. Si quaeris de Isaac, cur sit fllius, rela-
ttve 710 rcspondetur, quia patrem habet [Abraham].
Omnis vero relatio ad aliud aliquid refertur. Et haec
regula relationis in personis sanctae Trinitatis ihtel-
ligenda est. Si ergo inlerrogatus fueris de Deo, cur
2 dicatur Patcr, relative responde, quia Filium habet.
Ita etiam et de Filio relative responde, ideo essc
Filium quia habeat Patrem. Si ergo diclum de Deo
tibi fuerit , quomodo Pater hoc est quod Filius, aut
Filius hoc est quod Pater : responde, secundum siib-
stanliam hoc est Filius quod Pater ; et Pater quod
Filius, quia unus est Deus, et una substanlia Pater
et Filius. Ad se eniin Deus substantialiter dicitur :
Pater ad Filium, vel Filius ad Palrein relative dici-
tur. Juxta personae proprietatem non est Pater, qui
Filius ; nec Filius, qui Pater. Juxta substautiae uni>
tatem, hoc est Pater quod Filius, id est, unus Deus
omnipotens. Quidquid ergo ad seipsum dicitur Deus,
ei de singulis personis dicitur, Patre et Filio et Spi-

eis did potest, ambo simul sunt; quamvis de Filio ^ "'" *""^^' ^!:'''"'^ ."*" '^'^ '^""''''''' "''" ^*'"'"'^"
dicatur Deus de Deo, lumen de lumine. ambo simul ^ ^^ ^^ singuhnter dicendum est. Quoniam quippe

non aliud est Deo esse, et aliud magnum esse ; vel

Dens, ambo simul lumen : sed non Pater Deus de
Deo, nec Inmen de lumine, sed Filius Deus de Deo,
ei lumen de lumine. Ambo tamen ^imul , et semper
stmul [A/., sunt] unus Deus et unum Iumen« Sic
etiam et de aliis appellaiionibus quae secundum sub-
stantiam dicuniur, id est , quod simul ambo sunt ,
did debet, ut omnipotens, magnus, bonus, aetemus
et cctera quae ad se dicuntur. Quod si ita est , hoc
solum de eis dici non potest : illud de illo^ quod
simul ambo sunt; sicut Verbum de Verbo dici non
potest , quia non simul ambo Verbum , sed solus
Filius ; nec imago de iroagine, quia non simul ambo
imago, sed solus Filius imago ; nec Filius de Filio,

aliud esse, et aliud bonum esse ; sed hoc idem iUi
est et esse, et magnum esse, et esse, et bonum esse.
Propterea sicut non dicimus tres deos , nec tres es-
scntias, sic non diciraus tres magnitudines, nec tres
bonitates : sed unum Deum, unam essenliam, et nnam
magnitudinem, et unam bonitatem.

CAPUT Vni (edit. cap. ix; in ms. x).

Quod non $it majut aliquid Pater et Filius et Spiritus
sanctus simul dicti, quam unaquoilibet persona ex
eis,

Absque omni scilicet dubitatione credi necessarium
est quod Pater plenus el perfectus est Deus, Filius

quia non simul ambo Filius ; nec Pater de Patrc, -. plenus et perfectus est Deus, Spiritus sanclus plenus

• _ ^» I *-WV_*^_r-...-i iw^_- f _ ^ ^ " . » - w». ...•«.

qiiia non simui ambo Pater [et ideo quod Evangelista
aii : Et verbum erat apud Deum; multum est, ut sic
ioielligaiur; Verbum, quod solus csi Filius, erai
apod Deum, quod non (Ms, Vind,, non quod) solus
est Pater], sed Pater et Filius simul Deus. In quo
pcrfecie inteliigitur, quod non praecessit genitor illud
quod genuii ; et quod ipse in Evangelio ait : Ego et
Pater unum sumus {Joan. x, 50). Unum sumus, ait,
Id esi, quod ille, hoc ei ego secundum essentiam,
Don secundum relativum [A/., relationem]. Quod di-
cimus lumen de lumine, non duo lumina intelligenda
soni , vel separalio luminis ; sed ita intelligendum

et perfectus est Deus : non tamen tres dii , Pater et
Filius, et Spiritus sanctus, sed unus Deus pleous el
perfeclus. Nec aliquid majus Ircs simul dicti, Paler,
«t Filius, et Spiritus sanctus, quam unusquislibet,
vel Pater, vel Filius, vel Spiritus sanctos ; quia
eadem magnitudo est in unaquaque persona semel
dicta, quae est in tribus personis simul nominatis. Nou
ita dicimus in horainibus Geri posse ; Abraham plc-
nus homo, Isaac plenus homo, Jacob plenus homo,
et hi omnes sunt unius substantiiT, quantum ad hu-
manam pertinet naturam : non tamen hi tres sunt
unus homo, sed tres omnimodo homines ; et aliquid

- AI., Quod non de Palre et Fttio, illud dc illo, dici possunt, Mss., Quid cnim de Patre et Filioy illud d«5
illo, dici possit .

B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUll PARS IIL

mayus iQ tribas cognoscitur, qaam in quolibet uno A ter, et Filius solus Filius, et Spirilus ttucliit lolus

eorum. Item Abraham unus homo, non iamen tres
pcrsonx iii eo, sicut in uno Deo tres sunl personae
plena^ et perfecta; ; sed una persona in Abrabam ,
sicut in uno solet homine esse.

CAPUT IX (edit. cap. x; w ms. xi).
Quod nihil secundum accidens in Deo dicatur.

In Deo autem nihil quidem secundum accidens <fi-
dtur, quia nihil in eo [A/., in Deo] mutabile est.
Nec tamen omne quod de Deo diciiur, secundum
substantiam dicilur, ut in superioribus diximus.
Quamvis enim dicatur Pater ad Filium , et Filius ad
Patrem secundum ad aliquid, non est tamen accidens
Patri Patrem esse; vel Filio Filium esse, quia et ilie

[esl] Spiritus sanctus. Et Pater hoc habet proprium,
quod ex omnibus qiue sunt, solus est qui ab alio non
esi : ac per hoc solus est in pateniitatis persona,
non [solus] in deitatis essentia. Unigenitus vero
Filius Dei hoc habet proprium, quod ex solo, id est,
Patre consubstaniiaiiter et coessentialiter solus ge -
nitus est ; et in hoc est personae suse proprietas.
Spiritus sanctus itaque hoc habet proprium , quod
ex Palre et Filio aequaliter procedit; et est amborum
Spiritus, ejusdemque substanti» et aeternitatis cum
Patre et Filio. • Sed haec tria vere etiam tria sunt ,
ineffabiliterque tria , et essentialiter tria , habentia
proprietates suas. Et hxc tria unum, et vere unum ;
et hoc unum tres, sed non tres Patres, nec tres Filii,

semper Pater, et ille semper Filius ; quia aetemitas p ^ . ,

et incommulabilitas negat accidentis aliciyus in Deo ^ "^^ '''' ^P"::!"« ^^"^^^ .^^ ^^ P^"^"« ' """*

In^hihiHtntPin . nnin nmnp .inni.lpn. ^oundum tPm- ^^^^^^ "«"» FlllUS. unus SpiritUS sanCtUS. Et hl tfCS,

instabilitatem ; quia omne accidens secundum iem
pus vel esse , vel non esse potest , vel potuii , vel
eiiam poterit ; quia Pater nunquam non Pater, et
Filius nunquam non Filius; nec coepit unquam Pater
esse Pater, nec Filius esse Filius. Quod si aliquando
coepisset Pater Pater esse, vel Filius Filius esse, vel
desineret esse quod erai , sccundum accidens dice-
reiur Pater, vel Filius. Si vero quod dicitur Paler
ad seipsum diceretur, non ad Filium, et quod dicitur
Filius ad seipsum dlceretur, non ad Pairem, secun-
dum 711 substantiam diceretur: scd Pater non
dicitur Pater, nisi ex eo quod est ei Filius; et Filius
non dicitur Filius, nisi ex eo quod habet Patrem ;

id est, Pater, ei Filius, ei Spiritus sanctus, unum
8uni in natura, omnipotentia, et xteniitaie. Sed hoc
etiam atque eiiam firmiter tenendum est , nihil in
sancia Triniiaie, ad se dicium, plurali numero esse
dicendum ; quia simplex illa summae divinitatis na-
tura singulari numero designari debet, non plurali.
Ac ideo nec tres deos, nec tres onmipoientes, nec
tres bonos , nec tres magnos, nec tres essentias in
Deo dicere fas est. Cum enim personaliier alius sit
Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus ; his tanicn
unum cst naturae nomen, quod diciiur Deus, vel
subslantia , vel essentia , vel omnipotentia , vel alia

, . ^. « j. « . • multa, quae substantialiter, non relative de Dco

non secundum substantiam , ui dictum est in prio- C ,i' »

ribus, quia non quisque eorum ad seipsum , sed ad

CAPUT XII (edit. caf. xiii ; i^ ms. xiv).

Quod qucedam opera sanctce Trinitatis quibusdam
personis proprie conveniunt.

Indubitanter siquidem credere debemus ipsam san-

ctam Trinitatem esse inseparabilis subsiantix atque

essentix , inseparabiliterque operari quidquid a sin-

gulis personis legimus operatum esse. Quamvis cer«

tissimum sit Patrem esse solum qui dixit : Hic est

FUius meus tlilectus^ in quo mihi complacui {Matth.

III, 17) ; et Filium 712 ^s^ solum super quem iila

vox [solius] Patris souuit, quando in Jordane secun-

dum hominem baptizatus est, idem unigenitus Deus

qui camem solus accepit. Et Spiritum sancium Pa-

-. iris et Filii soliim esse, qui in specie columbae super

Invicem , atque alterutrum ista dicuntur ; neque
iccundum accidens, quia et quod dicitur Pater, et
quod dicitur Filius , aeicmum atqiie incommuiabile
esi eis.

CAPUT X (edit. XI ; in ms. xii).

Quod non sit diversum in substantia, Patrem vel Fi-'

lium dici [Al., dicere].

Quamvis alius sii Pater et alius Filius , non est
tamen diversa subsiantia Patris, et Filii. Quia hoc
non secundum substantiam dicuntur, scd secundum
relativum [A/., relationem] ; quod iamen relativum
non esi accidens, quia non esi mutabile. Cum itaque
tantus solus est Pater, vel solus Filius, vel solus
Spiriius sanctus, quantus esi simul, Pater, et Filius, « eumdem baptizatum ascendenlem de aqua desceiidil

ct Spiritus sanctus, nullo modo triplex dicendus est
Deus, quia non esi quo crescat illa perfectio summae
Trinilatis. Perfectus autem sive Pater, sive Filius ,
sive Spiritus sanctus ; et perfecius Deus Paier, el
Filius, et Spiriius sanctus: ideo Trinitas potius quam
triplex dicenda est.

CAPUT XI (edit. XII ; in ms. xiii).

Qum iini propria unicuique personcs in sancta 7ri-

nitate,

Habent Itaque singulae in sancta Trinitaie personae
nliquid proprium , quo inseparabili aequalitate ali-
quam in se ostendant proprietaiem. Pater solus Pa-

• iOneas Paris. ea quae sequuntur cilat, cap. 80

(Matth, iii, 16), et quinquagesimo die post rcsur-
reclionem Christi fideles in uno loco positos , in
iinguarum ignearuia visione adveniens, repicvit
{Actor, II, Z et i). Ulam tamen verissime vocem qua
solus locutus esl Deus Pater, et illam carnem qua
solus homo factus esi [unigenitus Deus], et illam
columbam in cujus specie Spiritus sanctus super
Christum descendit , illasque linguas igncas in qua-
rum visione fideles uno loco constitutos replevit ,
opera esse iotius sanctae Trinitatis, id est| unius Dei,
qui fecit in c^Iis et iuterra visibilia et invisibilia»
verissime crcdendum est.

Sl DOGMATICA. — DE FiDE S. TRINITATIS LlBRl lil. LIB. L U

CAPUT ini (cDiT. CAP. xiy; iNMS. XV). A de quo dicis ingeuitus, significatur. Pater itaque

Quod sancta Trinitas non sit sq^arabilis in natura ,

nec in personis dicenda.

Deus ergo pcr immensilatem natura sux tolam
crcaturam suam el implct et continet ; ac pcr hoc to-
tam« quidquid est, implet Pater, tolum Filius, totum
Spiritus sanctus. Quapropter [Mss., Quia Paler] et
Filius et Spiritus sanctus uaturaliter unus est Deus.
InseparabiLis igitur naturae unitas non potest separa-
biles tiabere personas. Haec vero summsc Trinitatis
aique individuae unitatis natura, quie sola est ubique
tota, sicut ubique inseparabilem liabet unitalem na-
turac vel operis, sic separationem non potest recipere
personarum. Nominantur quidem illae personae aii-
quando singulx; sed ita se voluit ipsa Deus Trinitas

secundum anirmationcm ; ingenitus sccundum 713
negationem dicitur. Negatur ilaque genitum essc
eum, dc quo hic [A/., hoc] dicilur; ncc tamen ali-
quid eum gcnuisse significalur, dum dicitur ingeni-
tus. Patrem itaquc dum dicimus, significamus Filium
cura genuisse, quia Filius propric idco genilus dici-
tur, quia Patrem habet qui cura genuit. Sed non [est]
inler Palrem et Fiiiura divisio vel scissio, quia alter
in altero est , sicut in Evangciio legimus ipsum Do-
minum diccntem : Ego in Patre^ et Pater in m$
{Joan, xiv, 10). Unus ab uno gcnitus, perfectus a
perfecto, plenitudo divinitatis iu utroque, nil diffe-
Tcns alter ab altero, quia vita a vivente [A/., a vita]
est, Fiiius a Patre ; sicut ipse ait : Sicut Pater habit

inseparabilem ostendere in personis, ut nuiium ibi ^ vilam in semetipsOy sic dedit et Filio vitam habere in

nomen sit in qualibel persona, quod ad aiiam secun-

dum relationis regulam non referretur [A/., non re-

feratur], sicut Pater ad Filium, vel Filius ad Patrem,

vel Spiritus sanctus ad Patrcm ct Filium verissime

referiur. Ea vero nomina qux subslantiam, vel po-

tentiam, vcl essentiam Dei significant, vel quidquid

proprie nd se dicilur Deus, omnibus personis x((ua-

liter conveniunt, ut Deus magnus, bonus, aeternus,

omnipotens, et omnia qux naturaliter de Dco dicun-

tur. Nou est igitur aliquod naturc nomen [A/., non

potest igitur dici], quod sic Patri convcnire possit, ut

aut Filio aut Spiritui sancto [xqualiter] convenire

neqneat. Dicitur enim Pater naturaliter Deus , sed

naturaliier est Deus et Filius, naturaliter est Deus et

Spiritus sanctus. Nec tamen tres dii, sed unus natU' ^

raliier Deus, Pater, et Filius, ct Spiritus sanctus.

Idcirco inseparabilis est sancta Trinitas in personis

sonsu intelligenda, quamvis in voce separabilia [A/.,

insepirabilia] habeat nomina, quia pluralem nume-

ruin in naturac nominibus nullatenus recipit. In hoc

ostenditur personas non posse dividi in sancta Trini-

late, qnia cujuslibet personx nomen semper ad alte-

ram respicit personam. Si Patrem dicis, Fillum

ostendis; si Filium nominas, Patrem praedicas ; si

Spiritum sanctum appellas, alicujus esse Spiritum

necesse est intelligas, id est, Patris et Filii. Et hoc

regnlariter tenere debemus quod omnia naturae [di-

vinae] uomina vel essentix, sicut in una persona sin-

semetipso (Joan. v, 26) ; id est, talem genuit Filium»
qui vilam haberct in seuielipso. <^ Spiritus siqtiidem
sanclus ncc ingenitus, nec gcnitus alicubi dicitur :
nc si ingcnitus diceretur sicut Patcr, duo Paires ia
sancta Triuitate intelligcrcntur ; aut si genilus dice-
rclur sicut Filius, duo ilidcm Filii in eadem acsti-
marcntur esse sancta Trinitatc; sed tanluramodo
procedere de Patre et Fiiio, salva fide dicendus esl.
Qui tanien non dc Patre procedit in Filiura, et de
Filio procedit ad sanctificandara creaturara , sicut
quidara male intelligentes credenduni esse puiabant :
sed simul de utroque procedit , quia Pater talem ge-
nuit Filium, ut quemadmodum de se, ita de illo quo-
que procedat Spiritus sanctus.

CAPUT XV (CDIT. C\P. XVI ; IN MSS. xvii),

Quomodo intcHigendcc sint locutioncs pra:dicamen'

torum de Deo,

Dccem sunt genera huinanae locutionis, quilHis

homines suos scnsus solent inter se conferrc : non

de iilis dico quas grammatici partcs orationis vo-

cant; sed de iliis quas philosophi Graece catcgorias;

Latine praedicamenta appellare solent. Quac quidem

ab eis sic nominantur : Substantia, quantilas, ^uali-

tas, ad aliquid, quod genus locutionis relativum di*

cittir : itera habituSj situs, tempus, locus^ facere, pati.

Hac sunt igitur caus% locutionis nostre. Aut enim

de substantia cujuslibct rei loquimur ; vel de quanti-

tate, id est, magnitudine; aut etiara de qualitate,

gulariter,sicctiamin tribussempersingulari numero i^in quo genere locutionis bonos dicimus qui boni

dici dcbere. Si quis vero minus in talibus cxercitatus
[est] mysteriis summae Trinitatis , votis agat apud
Deuni ut intelligat quae Dei sunt, non mecum conqae-
retur [A/., querelis] quod ea scripsi quae in sancto-
ru:n dictis doctorum legebam»

CAPUT XIV (edit. CAP. XV ; in mss. xvi).

Qnid sit inter ingenitum et Patremt et quod Filius
solus sit genitusy Sptritus sanctus nec ingenitus,
nec genitus.

Sciendum est quod non per omnia idem est Patrem
dicere et ingenitum; quia etsi Filium non genuisset»
nihil probiberet eum dici ingenitum : quia dum di-
citur ingenitus, nou quid &it, sed quid non sit ilie,

sunt; aut vero ad aliquid, id est, dum personae quae-
libct iuter se conferuntur, ut dorainus nou dicitur,
nisi scrvus intelligatur, nec iterum servus, nisi re-
spiciat ad dominum ; itera de habitu anirai, vel cor-
poris; aut de situ, in quo consideratur stare, se-
dere, jacere ; de loco et tcmpore, id est, quid, in quo
loco, vel tempore fiat; ilem quis quid faciat, vel
quid patiatur, saepe loquela nostra ostendit. Ilis
vergo omnibus modis solet sancta Scriptura de Deo
loqui, sed aliter proprie, aliter translative, aliter re-
lative. Proprie Deus dicitur substantia una, summa
et ineifabilis, quae semper idem est quod est ; qua
[A/., cui] nihil accidens vel recidens inesse poterit.

* Eaqaae sequuntur citata sunt ab i£nea Paris. cap. 8i.

t3 B. F. ALBINI SEU ALCULNI OPERUM PARS in. 14

quae lettper est quod est, qiiui8ein|ier immuubilis. A deficient {Psal. ci> S8), quod ad tempus; et, Si

Item Deu8 magnus didtur, non alia magnitudine,
niti quia [AL, qua] ipse magnus est et immensus.
Et igitur magnitudine magnus est, qoa ipse est ea-
dem magnitudo ; et ea bonitate bonus est, qua ipse
est [bonitas]. Nec Deo aliud est esse, aliud magnum
esse, aliud bonum esse; sed io quo est, magnus est,
et bonus est. Ideo nec tres siibstantias, nec tres roa-
gnos, nee tres bonos de Deo dicere fas est. Quod
«ntem facere dicitur, de Deo verissime dicitur, per
quem omnia facla sunt qnae snnt, Domino dicente :
Pater meus usque tnodo operatur, et ego operor
{Joan, V, 47). Haec proprie in pracdicamentis supra
nominalts de Deo dicuntur ; si tamen de illo proprie
aliquid dici ore hominis potest. Relative iiaque de

aicendero in eeelum^ tu ibi e$ {Psal. cxxxviii , 8) ,
quod ad locum pertinet. Dicitur et de Deo, Posnitet
me hominem fecisse {Gen. vi, 7); vel etiam : 714
iMboravi sustinens. Neque enim aliquid Deus pati-
tur, quanlum ad Dei [Al,^ ejus] substantiam perti-
net : quia [AL^ qua] Deus est, quia incommutabilis
et impassibilis substantia est ; dum aliae omnes sub-
stantiae capiunt accidentia, quibus in eis fiat vel
raagna, vel quaecunque [A/., qnantacunque] mutatio.
Deo autem ejusmodi aliquid accidere non potest, et
ideo sola est incoromutabilis substantia vel esscntia,
quae Deus est. Cui profecto ipsum esse, unde essentia
nominala est, maxiroe ac verissime competit : cui
soli illud oplime congruit nomen, quo [A/., quod]

Deo dicttur Pater et FiUus, et Spiritus sanctus, sicnt B Graeci dicunt «v, Latini est^ sicut Apostolus ait : Non

•opra abundanter docuimus. Situs vero, et habitus,
et loea, et tempora, et pati non proprie, sed trans-
laUve per siniilitudines dicuntur in Deo ; nam et
$eden super Cherubin dicitur {Psal. lxxix, 2), quod
td situm ; et abyssum tanquam vestimentum amictus
(Pfo/. ciii, 6), quod ad habitum; et, anni tui non

est in illo est et non^ sed est in illo est. Jam vcro
[A/., Ea vero] sublimitas hujus tam arduae dispula-
tionis respirarc aliquantulum dictantem admonet, ut
liberiori sensu ea quae deinde dicenda sunt, ingre-
diatur [A/., ingrediamur] explanare.

LIBER SECUNDUS.

PROLOGUS.

Omois itaque sanctorum auctoritas librorom hoc

Mbiscum agit, ut recte de Deo credamus, eumque

tola animi intentiouc ameinus. Sed mentis humanae

vistO invalida est ad aspiciendam [divinx] msgesta-

li» excelleiuissimaro lucem, nisi justitia fldei et dile-

ctionis, divina donante gratia, illustretur splendore.

Qnapropter divina votis omnibus postulanda est

yratia, ut mundetur oculus cordis ad videndum,

quaro proprie Trinitas sit unus, et solus et verus

Deus ; et quam recte Paler, et Filius et Spiritus

tanctus, onius ejusdemque substaniiae vel essentinc

dicatar» credatur, intelligatur. Ad hujus sacratissi-

iiHe beatitudinis visionem nemo, nisi per fldem mun-

ihto corde, attingere poterit : dicente ipsa Veritate,

Beati mundo corde^ quoniam ipsi Deum videbunt

{Malth. V, 8). Haec vero visio non carnalibus aesti-

mandaest oculis cemi posse; sedpurae mentisin-

taiUi consideranda est, secundum quod sancti Spi-

ritos gratia nostrae mentis aciem illustrare digna-

bitor.

CAPUT PRIMUM,

Quod Deus omnium sit causa^ quce sunt, ut sint.

Eorum igiturquae sunt, vel fuerunt, vel futora
•OBt, causa est Deus, et liorum dator et creator.
Et non est dicendum [A/., dicere], hasc esse ipsum
[A/., hoc esse ipsuro, quod sunt illa], quibus ut es-
lent dedit. Nec alicoi creaturae partem suae sobstan-
tiae dedit, et cum ipse sit immutabilis, mutabilia
sine sui mutabilitate creavit. Ideo in iilo hymno
laiidabili, quem peracta coena mystica coram disci-
pnlis suis in laudem Patris, Dei [A/., Deus] Filius
^ecantaviti non dixit de fideUbus suis, ut unum sint

nobiscum,sed ut unum sinl in nobis {Joan. xvii, 21),
qnia diversa substantia est creatoris et creaturae.
Nec etiam dixit : Ego et ipsi unum [sumus], quam-
Q vis per id, quod Ecclesiae caput est et corpus ejus
Ecclesia, possitdicere : Ego et ipsi, non unum, sed
nnus ; quia caput et corpos unus est Christus ; sed
divinitatem suam consubstantialem Patri osiendens,
dum ait : Ut sint unum, sicut et nos unum sumu»
{Ibid. 23). Yult ergo esse suos unum, sed in ipso ;
quia in se ipsis non possunt, dissociati [ab inviceml
per diversas voluntates. Cum enim sit sancta Trini-
tas unus et solus Deus, in substantia solus, in per-
sonis tria quaedam, cum multa voluit esse, non illud
ea voluit esse quod ille ipse est ; duro ea quae voluit
esse originero liab^nt : illi siquidem sine origine est

CAPUT 11.
Quod Deus super omnia sit.
I^ Deum supra omnem existentiam, supra oronem
vitam, supra omnem intelligentiam credimus esse.
Et ille est sumroa existentia, summa intelligentia,
snmma vita, a quo [est] omnis vita, omiiis intelli-
gentia et omnis existentia, Dei enim idem ipsum
est, et potentia, et substantia, et divinitas, et haec
omnia unimi, et hoc unum simplex.

715 CAPUT ffl.
Quod melius sit de Deo agqualia dicerc quam similia.

De Dei Filio doctor egregius beatus Paulus apo-
stolus dicit, Cum esset in forma Dei. non rapinam ar-
Htratus est esse se aqualem Deo {Philip. ii, 6). Pro-
inde melius esse videtur aequalitatem de divinis dicere
personis quam similitudinem , quanquam ntrumque
inveniatur : qiiia una quelibet subslantia, secundum

« DOGMATIGA. - DC FfDE S.

qood sabsUDtia est, non est alia, ot sit slmilis ad
aliam. Nec enim in sancta Trinitate sulistantia sub-
stantiae similis est» sed una ; et ipsa eadero substan-
tia est Patris, et Fllii, et Spiritus sancii. Nec sunt
tres sobstantiae siroiles, sed una tnum xquaiiter.
Nec Pater Filio prior, nec Filius Patre posterior, si-
cut Ariani voluerunt. Nam Abraham et Isaac, licet
nnius sint substantiae secundum humanilatem, ta-
meo Abraham prior est tempore, et Isaac posterior.
Qoamvis hi sint similis substantiae, tamen illa simili-
tudo substantix in filio Isaac posterior est tempore :
qood impium est in Deo credere aliquid prius esse
▼el posterius, quia non ex tempore Deus coepit esse
Pater, sed sicut semper Deus, ita semper Paier, sem-
per habens Filium, quem simul [A/., semel ; A/., so-
lus] genult ex sua aequalem sibi natura. Addunt quo-
que dialectici quod omne simile receptibile possit
esse dissimilitudiois, sicut duo homines, quamvis
similis sint substantix [A/., similes sint subslantia],
dissimiles tamen possunt esse moribus : ideo non
possunt recte per omnia aequales dici ; et sunt duae
substantiae in eis divisae, unusquisque in sua sub-
stanlia plenus bomo. In Patre vero et Filio et Spiritu
sancto, non est similis substantia substanliae, sed
ona xqualis per omnia, et ideo ofioova-ioc, id est
unius substanliae, non ofioiova-coy, id est, similis sub-
stantiae, sicut baeretici voluerunt.

CAPUT IV.
De immensitate omnipotentia! Dei.

Quidquid in natura creaturarum est, crealura est

Deiy cujus omnipotentia ea gubernat, regit, et ilbplet

quae creavit. Nec ideo Deum omnia implere dicimus,

ut eom contineant, sed ut ipsa potius contineanlur ab

eo. Nec particulatim Dens implet omnia ; nec ullate-

nus ita putandum est in omnibus esse Deum, ut una-

qtueque rcs per magnitudinem positionis [A/., pro

magiiitudine portionis] suae capiat eum, id est, maxi-

ma majus, minima minus : dum sit polius ipse to-

tus in omnibos, sive omnia in ipso, cujus omnipoten-

tia omnia concludit. Nec evadendi potentiam ejus

quis aditum invenire poterit ; qui enim eum non ha-

bet placatum , nequaquam evadet iratum. Immensi-

tas divinae magnitudinis ista est, ut inlelligamns eum

Intra omnia, sed non inclusum; eitra omnia, sed non

exclusum ; et ideo interiorem, ut omnia conlineat ;

ideo exteriorem, ut incircumscripUe [A/., incircum-

scripla] magnitudinis suie immcnsitate omnia conclu-

(lat. Per id ergo quod exterior est, ostenditur esse

creator; per id vero quod interior, gubernare omnia

demonstrator. Ac ne ea qua: creata sunt sine Deo

essent, Deus intra omnia est ; verum ne exlra Deum

essentf Deus exterior est , ut omnia concludantur ab

eo, non locali magniludine, sed potentiali praesentia,

qoia [A/., qua] ubique praesens esl, et omnia illi prae-

sentia ; quamvis quidam lioc inteiligant, quidam ve-

ronon intelligant; nam caeco sol absens est, quamvis

Eit in sole, et soli praesens. Sed de talibus de Deo

dictis nihil homana mens, localis vel temporalis mu-

tabilitatis, fingere vel cogitare debet

TRINITATIS UBRI ni. LIB. H. M

A CAPUT V.

Quare Deus dicatur magis in cmlo habilare quam im

terra,

Quod vero in Dominica oratione dicitur, Pater «o-
s/er, ^tft es in coelis (Matth, vi, 9) ; vel quod in Psal-
mis legitur, Adte lewni oculos meos^ qui habitas im eoh
lii {Psal. cxxii, i), non corporalitcr inlelligendum est,
sed spiritaliter, quia non spatio locoruui contineUir
Deus. Sunt enim [A/., autem] coeli excellentissimt
quidem mundi corpora, quae 716 ^^^ possunt esse,
nisi in loco : sed si in coelis, tanquam in superiori*
bus mundi partibus, locus Dei esse creditur, melioris
meriti sunt aves, quarum viui| est Deo vicinior. Non
autem scriplum est : Prope est Dominus excelsls ho-

P minibus, aut eis qui in montibus habibnt ; sed scrl*
ptum est : Prope est Dominus obtritis corde {l$m,
Lvii, 15) ; quod magis pertinet ad humilitatem. Sed
quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei
dictum est : Terra es^ et in terram ibis {Gen. iii, i9),
sic coelum justus e contrario dici potest ; justls enim
dicitur r Templum Dei sanctum est , quod estis vos
(/ Cor. III, 17). Qiiapropler si in templo suo habitat
Deus, quia sancti templum ejus sunt, recte dicitur,
quies in ccelis, id est, in sanctis; et accommodatis-
sima isla similitudo est, ut spiritaliter tantum inte-
resse videatur inter justos et peccatores,* quantom
corporaliter inter coelum et terram. Gujus rei signift-
candae gratia cum ad oratioiiem stamus, ad orientem
convertimus nos [A/. , convertijnur] , unde coUum

Q surgit, et lumen oritur, non tanquam ibi habitet
Deus, quasi caeteras muiidi partes deseruerit, qui
ubique praesens est, non locorum spatiis, sed maje-
stalis potentia : sed ut admoneatur animus ad nata-
ram excelleiitiorem se converiere , id est , ad Deum,
qui est lumen verum, iUuminans omnem hominem
venienlem in huhc mundum {Joan. i); cum homo
ipsum corpus suum, quod terrenum est, ad corpus
excellentius , id est, ad corpus coeleste convertit.
Naro si coelum istud corporeum, quod oculis videmus,
intellexerimus esse habitationem Dei, transitura est
habitalio Dei : Quia ccelum et terra transibit [Al. ,
transibunt] {Matth. xxiv, 55). Deinde antequam fa-
ceret Deus coeUim et terram, ubi habitabat ? Sed di-
cit aliquis : Et antequam faceret Deus sanctos, ubi^

Dbabitabat?Cui respondendum est, in se halilabat,
apud se habitabat, et apud se est Deus, ct in se ma-
net. Sed ideo dicitur in coelis habitare, quia msgor
cognitio [A/., agnitio] est in coelis illius summae ma-
jestaliset essentiein angelrs, vel in sanctis anima-
bus sanctorum, quam in lerra habilantibus sanclis»
propler gravitatem [AL, gravitudincm] carnalis ha-
biiationis, quae vix permittit animam ad purum veri-
tatis lumen avolare [Al. , evolare] : sicut dicitur :
Corpus, quod corrumpiturf aggravat animam, et de^
primit terrena inhabitatio sensum multa eogitanttm
(Sap. IX, 15). Cum igitur exuta erit anima hacmor-
tali habitatione, et sereno reddetur perpetuo, tanc
videbit facie ad faciem, quod nunc per speculum iD
aenigmate considerat (/ Cor. «iii, 12). -

B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS m. «8

CAPUT VI ' A nis, et bonas, aetemus, incomnroubilis, ubique toia

OtMmiPtf humany more Scriplura de Deo toquatur ,
nihil tamen commutationis in Deo e$$e.

Sacrae Scriptunc ad cognoscendum Deum nobis
divinitns per sanctos doctores administrat», a terre-
no et bumano sensu ad divinum et coelestem nos eri-
geotes, usque ad ea verba descenderunt, quibus hn-
mana utitur consuetudo : iu etiam ut commotiones
hmnaiise mentis, et passiones, vel affectiones Deo
aicriberent \AL, de Deo scriberent], sicut zeJare,
imci, poenituisse; aliquid ex tempore velle vel nolle
Deam [dicerent], quae suot humanae mentis instabili-
tatf», non divinae serenitatis immutationes, quae sem-
per idem est. Quod ergo Deum [A/., Deus] irasci di-

est secundum immensiutem atque omnipotentiam
naturalem, quamvis non inhabitet in omnibus srcur.-
dum gratise largiutem.

CAPUT VIII

Quod Deus aliter in $ancti$ si(, aliter pcccatoiiius

prwsit.

Deus ergo bonis natura propinquat, et gratia :
natura, qua eos facit homincs ; gratia, qua eosdem
pcccatoros justiflcat. [Natiira, qua eos cx bominibiis
nasci ; gratia, qua dat eis polestatem filios Dei fieri].
Natura, qua facit ut vivant ; gratia, qua facil nt so-
brie [jnste et pie] vivant. Nalura, qua eos facil i:i
boc mundo panro tempore manerc; gratia, qna eos

dtur, non est perturbatae mentis motio, quia Dei ira ^^^^^ jp ^^\q gjng ^ng regnare. In malis vero sola est

non est passibilis sicut bominis. Ira^itur iUque Deus
line aliqua siue simplicis naturae passibilitate vel per-
turbatione, aut etiam immuUtione. De eo namque
dieitur : Tu autem D<miine virtutum, cum tranquilli'
tatejudicai (Sap. xii, 18) : quod autem tranquillum
est, non est perturbatum. Sic etiam et bumani cor-
poris membraDeo ascribunt [Al., ascribuntur] ; si-
cut * Manus tum fecerunt me (Psal. cxviii, 78) : Et
iterum : AmMabo inler eos ; et iterum : Oculi Do-
mtd superjustos, et aures ejus in preces eorum {Psal.
xixiii, 16) : dum omnimodo nihil Ule, vel corporale
de Deo mens humana puure debet. Tam [A/., tamen|
dementer Deus bumanae consuluit infirmitati» ut
qoia eum, sicut est, non possimus agnoscere , nostrae

Dei immensiUs atque omnipotentia natnralis, qua
cos facit esse, vivere, atque sentirc, ralionales esse,
liberum quoque habere volunutis arbitrium ; sed ii-
benim, non liberatum. Liberum enim arbitrium ma-
net, etiam nunc in hominibus [A/., omnibus] per na-
turam , quod in quibus voluerit Deus , dignatnr iibc-
rare per gratiam, ne malam babeant voluntalem. Cx
quo enim primus homo libero arbitrio vcnundalus
est sub peccato, ideo mala coepil esse libcrlas homi-
nis, quia ipsi libero arbitrio ablaU esVboniUs volun-
Utis, quam exinde nemo a seipso ha! ere poluil, nisi
gratia divinx misericordiae adjutus habuisset; sine
cujus adjutorio liberum arbitrium iiec converti polest
ad Deum , nec proficere in Deo. Utrumque credere

loeutionis more seipsum nobis insinuari vellct, qua- ^ debeums, et gratiam Dei, et liberum arbitrium ho-

tenus ad sua per nostra nos traheret, et dum con-
descendit per pieUlem nostrae infirmiuti, ascenda-
mos nos per intelligentiae puriuiem ad iilum secun-
dom suae donum gratiae.

717 CAPUT VII.
Quod Deus ubique sit tolus, potestate naturali.

Hoc maxime intelligcrc debemus sanctae Triniutis
unam eamdemque naturam iu totum implcre, ut nou
sit aliquid ubi non sit. Sicut acutissime quemdam
Christianum, pbilosopbo interroganle ubi est [A/.,
esset] Deus, respondisse fertur : Dic tu prius, o phi-
losophe, ubi non sit. Tota iUque divinitas ubique
toU est, et nullo conlinetur loco, quia non est localis
4)eus ; tota scilicet in spiriulibus et corpuralibus

minis. Si ergo non esl Dei gratia, quomodo salvalur
mundus? Ei si non est liberum arbitrium, quomodo
judicabitur mundus?

C.\PUT IX.

De di)fersitate eorum qum sunt.

Omne quod est , aut semper fuit , et non esse c(d-
pit ; aut non semper fuit , et esse coepit. Qiiod itaque
non coepit esse, sed semper fuit, solus Deus est, Pa-
ter, et Filius , et Spiritus sanclus ; quod vero esse
coepit, omnis est creatura. Ideo in rerum naturis hsec
duo tantum sunt , id est creator, et creatura. Sed
quod semper fuit et semper est, aut ingcnilum est,
aut genitum ; aut nec ingenitum, nec genitum. Ei
sunt haec tria aeternaliter tria. • Quod ingenitum esl,

singulis, et tou simul inomnibus creaturis. Nec ad- D pjj^^^ ^ solus, quia a nullo esse babet quod est.

huc de gratia loquimur, qua se gratuito munere mi-
sericordix sux salvandis bominibus praebet ; sed de
natura, qua Dcus omnia quae fecit, et implet, et con-
tinet, sccundum quam dicit : Codum et terram ego
impleo {Jer. xxiii, 24). Et secundum quam ipsi Deo
beatus David dicit : Quo ibo a Spiritu tuo : et a facie
tua quo fuyiam {Psal. cxxxviii,7)? Etde Cbristo, qui
est sapientia Dei, dicitur : Attingit a fine usque ad
finem fortiter, et dispomt omnia stuiCTler (Sap.viii,i).
De Spiritu quoque sancto Scriptura sancU sic loqui-
tur : Quia Spiritus Donuni replevit orbem terrarum
{Sap. 1, 7). Trinitas iUque, quae est Deus ubus, ve-

• iGneas Paris. cap. 82.

iiisi a seipso ; quod genitum est, Filiiis est, cui a Pa-
tre est esse quod est ; quod vero ne<; ingenitum est
Bec genitum, Spiritus sanctus est, cui est esse a Pa-
tre et Filio procedere. Et ba^c tria Trinius est vera,
oonsubstantialis et coaeterna. Quia igitur aliud est gc-
nuisse, quam natum esse ; aliud est procedere, quam
718 genuisse, vel natum esse : manifestum est
quoniam [A/., quomodo] alius est Pater, alius Filius.
alius Spiritus sanctus. TriniUs iUque ad personas
Patris, et Filii, et Spiritus sancti refertur : UniUs
ad naturam aeiernae Deiutis pertinet. Porro plurima
in eis quae facu sunt, et ex tempore coeperoiit [A/.,

29 DOGMATICA. -~ DE FIDE S. TIUNITATIS LUNU U\. LIB. n. 50

qciod ex tempore cxBpil], dislantia inveDiiur esse; A<iuia forma Dei accepit formam servi, utrumque

3am quxdam ex eis sunt spiritalia , quaedam corpo-

ralia; quxdam invisibilia» quaedam vero visibiiia.

Qoiddam itaque in eis racluro dicitur, et non natum,

ui ccelum , et terra , et multa in creaturis : quiddam

vero factum dicitur, et natum , scd insensibiiiter, ut

arbores et herbae de tcrra ; quiddam est factum , na-

iumque sensibiliter, ut homines et animalisw Aliquid

eiiam factum est, et natum, et renatum, ut homo

lactus a Deo, natiis a parenlibus, renatus gratia Dei,

Bunisterio [A/., in mysterio] baptismatis; qu^e rege-

neratio in solo homine invenitur, sed non in oroBl.

Quiddam vero in his quae facta sunt, rationale est et

mortale , ut idem homo : sed hoc in soio homine , et

in omni reperitur; quiddam vero rationale tantum __ „ .- . ..,*.-....

est, non mortale, ut angelus : et hoc similiter m sola o rnnnitinnM.

an^etica naiura invenitur, et in omni ; sed ex his, id

Dcus , et utrumque homo ; sed utrumque Deus pru-
pler accipienlem Deum, utrumque autem homo pro-
pter acceptum boniinem. Non tamen illa susceptione
alterum eorum in alterum conversum atque muta-
tum est; nec divinitas quippe in creaturam mutata
est, ul desisterel esse divinitas ; nec creatura in divi-
nitatem, ut desisteret esse creatura. Unum tamen
horum miraculis claruit; aliud succubuit injuriis :
sed nullateuus alius fuit qui miraculis daruit, alius
qui injuriis fatigatus est; sed unus atque idem in
forni^' Jki! ^n^bs^aHtffri^ I^stpi.^Vi.lprma senri
coofiubstairtialis m&tri,' aiiima tt canie libmo plenus.

.., ..r, , .^i^CAPUTe X!. ,•- .

est, angelis, quidam sunt aeternaliter miseri, quidam
setemaiiter beati ; sicut etiam de hominibus, quidam
sunt pcenales propter merita malitix; quidam vero
cum angelis, qui suum servaverunt principatum,
beaii xtemaliter erunt per gratiam Dei. Sed hae di-
versitates creaturarum et commutabilitates , ab uno
soio et incommutabili Deo creatse sunt , qui omnia
quae sunt in ccelo et in terra, absque ulla dubilaiione,
sicui voluit , fecit. Hoc quoque sciendum est , quod
omnis subsiantia, quae Deus non esi, creatura esi, ei
qu3e creatura non est, Deus cst.

CAPLT X.

cogntltontm.

Confidenter plane et indubitanter dicimus de san-
ctis ai)gelis, atque homiiiibus sanctis, quomm quam-
vis quislibet per adopliouis gratiam nuncupative
Deus dicatur, nulla tamen ratione Deus angelomm,
vel Deus sanctomm naturaliter dici posse, sicut de
Cbristo dicitur : Et\ adorent etim otnnes angeli Dei
{PsaL xcvi, 8); ei, Omnia subjecisti sub pedibui
ejus {Hebr. ii, 8; Psal, viii, 8). In eo quod ait,
#mnta subjecit, nihil dimisit non subjectum ei.
Quamvis quislibei sanctus divinx habitalione gra-
tiae [A/., habitationis gratia] 'prsecipuus esset, nullus
tamen eorum in unam cum divinitate personam
electus est, nisi Christus Deus, et hoino. Anima

Quod qucedam mirabifis facta est conjunctio creatoris C quippe, et caro Christi, cum Yerbo unus est Chri-

stus, et unus Filius. Perquam vero durum est, ei

ad creaturam.

Inter hanc [A/., harum] scilicet creaturarum mira-
bilem et speciosam [varietatein, ex qua] pulcherrima
universitas formatarum constat rerum, de qua dici-
tur : Et erani omnia vatde bona {Gen. i, 51). (Bona
vero , quia a bono condita sunt creatorc, sed non sic
bona sicut creator, qui solus est sumnium et incom-
mutabile bonum) : homo solus ad imaginem et simi-
litndinem conditoris creatus esse legitur, ct felicissi-
rous [A/., felicissimi] horti, qui paradisus dicitur,
babitaior constitutus , iiniusque tantummodo fructus
epulis prohibitus , quatenus tam facilis observatione
niandaii , coeleslem mereretur beatitudincm : sed in-
vidia raentis angeli de beatitudine sua , hujus man-

a sanitate [A/., firmitate] fidei penitus alienum, ui
dicamus animam Christi non plenam suae [A/., in se]
deilatis haberc notitiam, cum qua naturaliter unam
credilur habere personam. Unde Joannes Baptista
Christo singulariter ac sine mensura datam Spiri-
tus largitalem dixit : Non enim ad mensuram [aitl
dat Deus Spiritum {Joan, iii, 5i). Ilominibusad men-
suram dat; unico Filio ad mensuram non dedit,
quia omnis plenitudo divinitatis in eo habitat. Ipse
est enim qui dat sanctis, ipse est qui accepii ; el
quia potens est ad mensuram dare, ideo non debuit
ad mensuram accipere. In forroa enim Dei manens
Spiritum dat; formaro servi accipiens Spiritum ac-

dati transgressor effectus est, atque in hujus exsilii, D cepit : ipsum eniro, quem ad mensuram dat, totum

sicui comminatus est ei creator, xrumnosam dejectus
est miseriain , et poenali mortis condilione mulclatus
(Gen. ii). Sed mitissimus creator, nolens facturam
imaginis sux aeteroaliter perire , misit Filium suum
un'^genit(im Deum, per quem creavit hominem, ui
per eumdem redimeretur, per quem creatus est. Qni
camem ex virgine assumens, ita humanoe natuije
adunatus est, ui idem esset horoo, qui Deus, et Deus,
qui homo : quia talis erat illa susceptio, quse Deum
bominem faceret, et hominem Deum ; nec ulla esi in
hac duamm conjunctione naturarum , id est, divini-
tatis atque humanitatis , personalis separatio. Ergo

• iCueas Paris. cap. 83.

accepit. Ad mensuram quippe dat mullis filiis ; sed
non ad mensuram accepit, qui unicus est Filius,
quia sic est naturaliter hoino verus, ut idein sit na-
turaliter etiam Deus verus. & In Christo autem se-
cundum calholicx fidci verilateui, in unitale per-
ssnae simul el deitatem fatemur, et animam raiiona-
lem et carnem. In quo tamen deitas Spiritum ac-
ciperc non potuit, quia secundum deitatem Pater, et
Filius, et Spiritus sanctus unus est Deus. Non ergo
potuit Spiritum sanctum divinitas Filii accipere»
cum ipse Spiritus sanctus sic procedai a Filio sicul
procedit a Patrc, et sic detur a Filio sicut datur :i^

51 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS Ot. Sl

Palrc. RetUt itaque at anima ChrisU Spiritum acce- A itqnc idem. Et hoc lotum simplex, totum Unlus

perit, quem tamen non ad mensuram accepit, quia
totum accepit. Ubi enim mensura dicitur non esse,
plemtudo perfectionis et perfectio plenitudinis inve-
nitur. Per quam eliam plenitudinem [Spiritus, pleni-
tudinem] divinae cognitionis habere manifeslum est :
in quantum enim cuilibet sanctorum Spirilus datur,
in tantum cognitio Divinitatis accipitur ab eo. Non
enim sestimandum est animae Chrisli in aliquo ple-
nam Diviniutis deesse notitiam, cujus una est per-
8ona cumYerbo^<ii|an^^)C Sppi^ntia. ^s^l, ut

cum ipsa ({kib{l4e.luajUB4iiUi9*jt^^

id est, ChVfeWsWcWiftS; qli^fti D«rVirlulem*Dci-

que sapientiam Paulps jipos^lvs.pr^c^ (IQoi^

••••••!,•••' •••••••••••••

1 %k\ 2 • • • •1*1 • •• •• •• •••*

■t *•/•! • • • • ; • • • • • ••.••• •• • •.!

• •2 •••••• J •••• ••• • • • ••

CAPUT xn,

Si anima Chmti plenam habet divimtatis cognitionem,

Jmmodo dicitur in Evangelio^ FUium netcirediem
udicii (Marc. xiii, 52).

In Scripturis sanctis genus est locutionis, quod
apud grammaticos metonymia dicitur, id est, dum
pcr cflicientem designatur id quod efficitur. Hoc
enim genere locutionis Deus nescire dicitur, quia
nescientes facit; etiam etscire Deus dicitur, quia
sdcntes facit, sicut scriptura est : Tentat vot Domi'
nut Deut vetter^ ut tciat^ ti diligatit eum (Exod. xvi,
4 ; Deut, xiii, 3). Non enim sic intelligendum est,
quasi Deus nesciat si diligant eum, de quibus hoc
dicitur : sed ut illi ipsi sciant, quantum in Domini
dilactionc profecerint [Ai., proflcerent]; quod nisi

totum Trinitas, totum hiiov^m; quia esse quod

substanUale est, unum est in Patre, et Filio, et Spi-

ritu sancto ; et horum una actio est, sicut una vo-

lunus. Fuerunt enim omnia ab aeterno [in] Deo.

Operatione autem, id est, virtute Dei, qui est FiKus,

apparuerunt omnia, et facU sunt sicut voluit, et

quandowoluit, et quomodo voluit, qui fecitomnia :

sed non ille factus, per quem facU sunt omnia. Na-

tus est ergo Filius Dei, ex xterno aetemus, de Deo

Deus, de lumine lumen, sicut sa^issimc diximus et

semper dicemus.

CAPUT XIV.

Omma per Chrittum facta ette^ iptum vero natum

non factum,

B /fi principio fecit Deut calum et terram (Gen. i, i);
id est, in Christo fecit Deus, qui est Filius Dei, qui
est Verbum Dei, qui est virtus, et sapientia Dei,
aicut dicitur in Psalmo : Omnia in tapientia fecitti
(Ptal. ciii, 24). Sed ipse idem [Al., id est] Filius,
ante omnia semper est, et semper Deus, et semper
in Deo ; idcirco o/aoouo-iov Pater et Filius. In eo vero
[A/., ideo vero] quod Filius dicitur ct est, genitus
est, non factus ; quamvis Apostolus dixisset : Qui
factut ett tapientia nobit a Deo (l Cor. i, 30) ; non
quod factus sit in subsUntia sua ut esset, sed efie-
ctns est ut Dominus esset omnium quae facu sunt,
dum fuerunt quibus Dominus esset. Creaturas ergo
fecit Deus per Filium, sed non Filium fecit, per
quem fecit omnia; sed genuit de subsUntia sua

^^ ^, ^ — , , j, -, — — -1 , — „ — —

tenUtionibus quae accidunt, non plene ab homini- ^ aequalem sibi. Natusest ergo Christus, uon factus.

Ims agnoscitur. Et *ipsum tentat, pro eo positum est,
quod tenUri sinat. Sic et cum dicitur nescire Deum,
aiit pro eo dicilur quod non approbat, sicut impiis
dicturus est : Netcio vot (Matlh. xxv, 12); autpro
eo quod utiliter nescientes facit, sive etiam pro eo
quod non est tempus sciendi, sicut in Evangelio dici-
lar: De die et horanemo tcit, nequeangeli in ccelo, ne-
queFUiut 720 ^*^ ^^^^f^ (Matth. xiii, 32). Hoc enim
fenerc loculionis nescire diciturFilius,quia nescien-
ies fecit, quod utile illis fuit nescire, id est, quod
Don iu sciebat, ut eos scire fecisset. Quia utilius
illis fuit diem judicii nescire quam scire, ut semper
parati esseut et vigilantes, dum qua hora dies

Ubicunque ergo dicitur quoniam factus est, post
primam generationem dicitur, quae ex aeterno [A/.,
quae aeterna est] est, ct una est, et sancU, et ineffa-
bilis. Legitur in Actibus Apostolorum i Certittinie
igitur tciat domut Itrael, (fuia huncChrittum Deut
fecity quem vot tutpenditlit in cruce (Act. ii, 36) ;
ctApostolus : Qui faclut ettex muliere (Ga/a/. iv,
4t) ; et evangelista : Verbum caro factum ett {Joan.
1, 14). Isu omnia non in ejus existcntiam, vel sub-
sUntiam, sed in actus, et in ministrationem ejus
potentiae atque virtutis dicuntur. Quod Apostolus
ait Christum Dei virtutem et Dei sapientiam (/ Cor.
I, 24), noii iu intclligendum est, quod Paterdici

Domini quasi fur veniret, paratos inveniret eos. ^ non possit virtus, vel sapientia, sicut dici non potest

CAPUT xm.

Quod unum oput tit Patrit et Filii.
Operatur enim Pater per Filium, per quem fecit
omnia, et semper operatur : sicut dictum est : Om"
nia per iptum facta tunt (Joan. i, 3); item : Pa^er
nteut utque modo operatur, et ego operor (Joan. v,
17) ; non diversilatem operis designans, quia unum
<^s est Patris et Filii, sed personarum proprie^-
tem oslendens. Ipsa iuque operatio Dei, id est, san-
ctae Triniutis, volunUs est Dei, et volunus Dei
simplex est, et seinper in requie beatitudinis. Nec
•iiud est Deo operari, aliud vclle, sed idem est illi
tclle et operari, quia voIunUs Dei effectiva est po-
lciitia. Nec Deo aliud est esse, aliud vellc, sed unum

Filius, vel Verbum ; quia haec relativa sunt nomina,
sicut superius dictum est : iila vero, id est virtus
et sapientia , subsUntialia sunt : ideo Pater, virtus
et sapieniia , et Filius virtus et sapieniia ; et Spiri-
tus sanctus virtus et sapientia ; non tamcn tres vir-
tutes, nec tres sapientiae, sed una virtus, et una
sapientia Pater et Filius, et Spiritus sanctus ; sic-
ut una subsUntia, et una omnipotenlia, et alia qusc
de substantia diviniUtis dicuntur. Et iU intelliga-
tur Filius. sapientia Patris, quomodo dicitur lumen
Patris ; id est, ut quemadmodum lumen de lumi •
qe, et utrumqne unum lumen, sic inteliigatur sapien-
tia de sapientia , et utrumque una sapientia ; qula
in illa simpliciutc divinx natunc 721 non est aliud

DOGMATICA. — DE FIDE S. TRINITATIS LIBRI III. LIB: H.

tapere qoam esse, necaliud esse quaraposse, nec A multoUes legaiur quod apparuerit [A/., apparuisset]

aliud posse quain vivere. Eadem ibi sapientia quac
[et] esseniia, eadem potenlia quae et esseniia, eadem
▼ita qu^e et essentia, et hxc omnia unum, et unus
Deus.

CAPUT XV.

De eo quod ticut Pater e$t mta, ita et Filiut esttfita.

Sicui Pater vivificat, sic et Filius quos vult vivifi-
cat (Joan. v, 2S) : non tamen alios vel aliier Pater,
et alios vel aliter Filius, sed eesdem quos Pater vivi^
llcat, vivificat et Filius similiter. Nec Spiritus sanctus
ab hac vivificatione secemendus est, quia unum opus
est Palris, et FiHi, et Spiritus sancti, sicut una sub-
stanUa atque essenUa. Sicut enim Pater vivens vita

Deus cuilibet in Veteri Testamenlo Patrum, sed ap-
paruitquibus voluerat per subjeclam creaturam, in
qua voluerat spede, et quomodo voluit. Sed nullate-
nus a quolibet visus est [in] substanlia diviniUUs
suae , quae omnino invisibilis et incommutabilis est.
Quod beaUssiraus et magnus propheta Moyses intel-
ligens ail Deo, cum quo ut amicus ad amicum, facie
ad Taciera locutus esse dicilur : Si inveni gratiam ante
te, ostende mihi temetipsum {Exod. xxxiii, 13). Si
itaque ejus naturam substanUamque conspiceret, nul-
latenus diceret : Oslende mihi temetipsum. Ipsi ergo
apparuit Deus in ea specie qua voluerat, non autem
ipse apparuil illi in natura propria , quam Moyses vi-
est,iiaetFilius vita. Manet ergo Pater vita, manet ^^^^e cupiebat. Manifeste [A/., cupiebat manifeste}
[etj Filius vita. Pater vita in semeUpso, non ab alio, noverat utique, quod corporaliter videbat, quodeon-

Filjus vita in semeUpso, sed a Patre, qui eum Ulem
genuit, ut vitam haberet in semetipso. Dictum quippe
est, sicut ipse Filius ait : Sicut Pater habet vitam in
semetipsoy sie dedit et Filio vitam habere in semetipso
{Joan. V, i6), id est, genuit Filium , vitam in semet-
ipso habentem. Hoc solum interest , quod Pater vita
estnon nascendo, Filius [vita] est nascendo; Pater
de nuUo patre, Filius de Deo Patre; [Pater] propter
Filium Pater est, Filius vero et quod Filins est pro-
pter Patrem est, et quod est, a Patre est, et a vita,
vita est. Paler qui est vita in semetipso, genuit Fi-

que videbat ; et veram visionem Dei spiritualiter rc-
quirebat. Locutio quippe illa , quae fiebat in vodbus
sic 722 modificabatur, tanquam esset amici loqueii-
Us ad amicum. Cnnfirmat vero evangelista Dei esse
naturam omnimodo invisibilem, ubi ait : Deum nemo
viditunquam (Joan. i, 18); quia plenitudinem divi-
nitaUs quae in Deo est, nemo oculis vidit, nemo raente
comprehendit. Nec etiam angelicae naturae compre-
hensibilis est Deus : quia vere incomprehensibilis dl-
citur ; sed secundum mensuram donatioiiis Dei, ita
Deura vel angeli vel auimae sanctonim intelligunt.
Proinde quamvis usque ad aequalitatem angelicam
humana post resurrecUonem nalura proficiat , et ad

lium qui esset vita in semelipso. Ideo et ipse Fllius

ait : Sicut vivit Pater, et ego vivo propter Patrem

(Joan. VI, 58). Non jta dictum est, quasi iu seipso ^ conlemplandum Deum glorificata consurgat, videre

Filius propriam non haberet vitam, sed participaUone lamen ejus essenUam plene non valet, sed unicuique

participaUone
patenue vilae vitam haberet. Sicut oculus camalis
parUcipatione lucis alterius lumen accipit, quod non
habei in seipso, nisi aliunde mutuasset. Sed jam jam-
que [A/., jam ilaque] talis a Patre genilus est Filius,
qui in seipso viveret : sicul Paler non est indigens
vita, sic Filius non indigeret [A/., indiget] alterius
viiae. Est Paler vita, est Filius vita; utrumque [A/.,
utrique] Umen una viu , non duae , quia uims Deus,
non duo dii. In hac vero viu vivit mundus, et vivet
quandiu obedierit huic vitae. Unde et Petrus ait :
Tu verba mtw atemos habes (Joan. vi, 69) : Id est,
qui tibi obedierit, vium aeternam habet. Et ipse Do-
minus : Ameii, amen dico vobis^ quia venit hora et

sanctorum ad suae sufficientiam beatitudinis roani-
festabitur gloria ejus.

CAPUT XVII.

Quod Ulas visiones, quas inVeteri Testamento Patribui
apparuiue leguntur, maxime per angelicas admm»
strationes fierent.

Quod vero omnia quae Patribus visa sunt congmis
temporibus vel loeis, secundum Dei dispensationem
per angelicas esse [A/., essent] administraliones ,
apertissime eximius mundi Doctor, qui in tertium ra*
ptus coelum audivit [Al., audire meruit] qnaedam ap-
cana mysteriorum Dei verba, ostendit, ubi ait:iVoiifi«
omnes sunt administratorii spiritus ad ministrationem

nunc est , quando mortui audient vocem FiUi Dei, e/D "*'**'* propter eos qui hwreditatem capiunt salutis

gui audierint vivent (Joan. v, 25). Quid est eiiim au-
dient, nisi obaudient, id est, obedienl ? Quantum enim
perlinerad auris auditum, non omnes qui audient
vivent; mulU enim audiunt, et non credunt, vel non
faciunt quae [A/., quod] credunt; audiendo et non
credendo non obediunt; non obediendo non vivent.
luque hi qui audient, nihil est aliud, quam quod
obediunt : qui ergo obedient, vivenl.

CAPUT XVI.

Quod substantia divinitatis omnimodo invisibilis «r,
et incompiehensibiiis insua natura creaturis.

Sicut igitur immutabilis est omnino Deus, iu et
invisibilis est in n.itura magniludinis sua. Qiiamvis

(Hebr. i, 14); volens intelligi illa omnia non solum
per angelos facta, sed eUam propter nos facu , quae
in veteribus leguntur figurationibus ; el paulo post :
Si enim sermo per angelos dictus, factus est firmus :
omnia quse daU sunl vel dicta populo priori, per an-
gelos minislrau esse ostendit; nostrae vero salutls
originem et plenitudinem per ipsum Dei Filiuin mox
in sequentibus ejusdem epistolae verbis ministratam
esse demonslravit. Et beatus Stepbanus proiomariyr
angelum Moysi locutum esse in fibimma ignis asseniit
in disputatione quam habuit contra lapidalores suos
(Act. VII ); dum in eadem visione dicitur Dominum
apparuisse Moysi : apparuerunt vero angeli, et iocuti
sunt in persona illius qui eos direxerat (Exod. iiO.

55 B. F. ALBINl SEU ALCUINI OPERUM PARS 01. 36

Scd qaaeri potest cur Scriptura non dicat : Apparuit A de Patre proeedit, et totus de Filio; totus in Patre

nianet, et totns in Filio, quia sic manet ut procedat,

angelus, yel locutus est angelus cuilibet Patnim ?
QaamTis quidem pneco verba referat judicis, non
scribitur in gestis : Pneco dixit Tel fecit ; sed : Judex
dixit vel fecit. Quaproptcr probabili ratione videri
potcst, patribus nostris antc incarnationcm Christi
sub persona Domiiu apparuisse, vel locutos esse an-
gelos : ncc illos ctiam in sua appaniisse subslanlia
credendum est, scd in subjecta creatura, qux ab illis
tempore opporluno assumpta cst , ad ministrationem
ofllcii sui. Sicut anima hominis invisibilis est, ita
etiam angelicam carnalibus oculis naturam invisibi*
lem esse certissimum est. '

CAPUT XYin.

sic procedit ut maneat. Unde naturaliter hanc habet
cum Patre et Filio uniutis plenitudinem, et plenitu-
dinis unitatem, ut totum Patrem habeat, toluroque
Filium ; ipsequc [Al,, ipse quoque] lotus habeatur a
Patre, totus habeatur a Filio; qui etiam a Patrc et
Filio xqualiter dalur, imo et a seipso datur, sicut Fi-
lius dc eo dicit : Spirilus, ubi vult, ipirat (Joan. iii,
8). Ipse in prophetis loculus est, per ipsum Apostoli
sine timore saecularium potestatum testimonium pro-
ferebant de Cbristo , quia ipse loquebatur in iUis
(Aa. II , IV, VI, xviii), sicut ipse Dominus ait : Non
eitim vos esii$ qui ioquimini^ sed Spiritus Patris vestri

., ^ . ^ . ... , ..... ^* '<></««'«»• in vobis (Matth, x, 20). In ipso eiiim ha-

Non de solo Patre mtelltgendum esse^ ubt dtcitur : n i™* omnpji nflpW rAmiftftintiAm nAi^nofnmm cJvo i»
Qui facit mirabilia magna solus. " bent omnes fideies remissionem peccaiorum, sne in

baptismo, sive etiam in poeniientia. Ipse charitas Dei
dicitur, quamvis Pater, et Filius sit cliaritas. Sicut
enim [A/., sicut et] Filius sapienUa Dci dicitur,
quamvis sit Paler et Spiritus sanctus sapicntia, ipse
Paracletus, id est, consolator dicilur, quia revera
dum dona sacramentorum distribuit, consolationem
animas pnebet : per quam [A/., per quem] diffunditur
in cordibus nostris DeJ charitas , per quam nos toia
inbabitat Trinitas. Quocirca rectissimc Spiritus san-
ctus, cum sit Deus, vocatur etiam donum Der; quod
donum proprie , quid nisi charius intelligilur [A/.,
intelligenda est], quae perducit ad Deum, et sine qua
quxlibet alia virtus operis boni non perducit ad
Deum?

CAPUT XX.

Ubicunque in Scriplura sancta iegitur, solus Deus^
non dc unaqualibet persona in sancta Triiiitate intel-
ligendum cst, sed de tota sancta Trinilatc, quac xqua-
liter oi>eratur omnia quxcunque operanda esse jiidi-
dicat. Undc quod in Psalmis dicitur : Qui [acit mira-
HiHt magna solus (Psal, lxxi, 48) ; qui facit luminaria
S9ius (Psal. cxxxv, 7), non de solo Patre, sicut ad-
versarii vnlunt intelligitur dictum, sed de tota sancta
Trinitate, qu» cst unus, solus Deus. Simililer de
Pitre 8olo non est intelligendum quod Apostolus ait :
BmIm, et solus potens^ Rex regum et Dominus domi-
fMfiltttm, qui solus habet immortaliiatem ^ et lucem
kakitat inaccessibilem^ quem nemo hominum vtV/tV, nec
tidere potest (I Tim. vi, 45, 46). In quibus verbis, q
nec Pater proprie nominatus est, nec Filius, uec
Spiritus sanctus ; sed absolute , beatus et solus po-
tens, Rex regum et Dominus dominantium, quod est
unus« solus, beatuSfPOtens, invisibilis, verus Deus,
ipta Trinitas, quae aequaliter beata est, 723 s^ua-
liter potens, imo omnipotens, eliam et unipotens,
quia ona poteutia est totius sanctae Trinilatis. Neque
eiiim quia ipse Filius alibt loquens voce sapientise
(ipte ea enim sapientia Dei), ait : Gyrum cosli dr-
etdti $ola (Ecd, xxiv, 8), separavit a se Patrem :
quaiilo magis ergo non est necesse , ut tanlummodo
de Patre praeter Filium vel Spiritum sanctum intcl^
iigatur quod dictum est : Solus habet immortalita-
tm^ €t lucem habitat inaccessibilem f

CAPIT XIX.
De unitate Spiritus sancti cum Patre et Filio.

« Spiritus itaque sanctus , sicut Pater et Filius,
plenoft est Deus et perfectus ; imo unus Deus cum
Patre et Filio, atque una substantia, sicut supra me-
moravimus : quoniam ipse est Spiritus sanctus, qui
in Scripturis dicitur Spiritus Dei, vel Spiritus Christi,
sire Spiritus Patris , sive Spiritus Paracietus , etiam
et Spiritus veritatis; nec non et Spiritus vitae, qui a
Patre et Filio aequaliter [procedit, et cum Patre el
PIUo aequaliter] adoratur, quia aequaliter est Deus,
lOUis Patris et totus Filii Spiritus; quia unus natu-
raliter Spiritus est, et Patris, et Filii ; proinde totus

• /Cneas Paris., cap. 81.

Nihil itaque temporale in eo debemus intelligere de
Sptritu sancto, dum didtur donum Dei.

Hoc vero donum Dei , quod est Spiritus sanclus,
coaetemum est et consubstantiale donatori : quia do-
num donabile fieri poterit , quamvis non sit cni do-
netur. Quod donum, id est, Spiritus sanctus, non cx
tempore, sed ab aRternitate procedit; sed quia sic
procedebat ut esset donabile , jam donum erat , ct
antequam esset cui daretur. Aliter enim intelligiiur
cum^dicitur donum, aliter cum dicitur donatum. Nam
donum potest csse et antequam detur : donatum au-
tem nisi cuilibet datum fuerit, nullo modo dici potest.
Et boc ilaque donum Dei occullum fuit ab aeierno in
Patre ct Filio ; manifestandum opportuno tempore,
^ dum essent quibus manifestari deberet. Et hoc do-
num, id est, Spiritus sanctus in eadem unitate sub-
stantiae et aMiualitale cum Pasre ct Filio consistit.
^ Sive enim sit unitas amborum , sive sanctiias, sive
charitas ; sive ideo unitas quia charitas, et ideo cha-
ritas quia sanctitas : nequaquam minor est in aliquo
illis ex quibus procedit. Et haec cst summa charitas,
qua genitus a gignente diligatur, genitoremque suum
diligat , et ideo non 724 ^P^ius quam tria sunt :
unus dihgens eum, qui de illo est; et unus diligens
eum, a quo est; et ipsa dilectio, de qua dicitur, quia
Deus charitas est. Et haec summa et inefiabilis Trini-
tas non unius Dei dici debet, sed unus Dcus.

^ Idcm, cap. 85.

51 DOGMATICA. — DE FIDE S. TRINITATIS LIBRl III. LIB. III.

CAPUT XXI. A lunlalem largiloris, ct in omnibus idem Spiritus ha-

Cff r idttn Spiritus sauclus bis a Deo Chmto datus %it ?

• Absque dubitalioiie ideo Spiritus sanctus bis da-
tiis cst, ut commendarcntur duo praecepta charitatis.
Dr.o sunt enim prxcepta > sed iina est charitas ; sic
eliam unus Spiritus, et duo data. ^ec alia charitas
dil git proximum, quam iila qune diligit Deum. In
tcrra datur Spiritus, ut diligatur proximus : de coelo
dat!ir, ut diligatur Deus. Quamvis sit aliud Deus,
alind proximus, tamen una charitate diligendus est
Deus et proximus. Deum plus seipso, proximum ut
&eipsum amator amet. In terra Christus dedit Spiri-
tum, sed de ccclo est quod dedit. lile enim dedit, qui
de ccelo descendit. Hic invenit cui daret , sed inde

betur, sicut in prophctis unus atque idem locutus est
Spiritus (/ Cor, xii, 4 seq.), Ipse etiam ineflabilia do-
cet , quoR pi^oferre humanus sermo non potest ; ipse
enim dicilur ab Apostolo gemitibus inenarrabilibus
postulare pro nobis (Rom, vni, 26) : posiulare plane
dicilur, quia nos postulantes facit incffabili cordis
gemilu. Sed non nunc , ut quondam , dona sancti
Spiritus sunt in hominibus; nam paucis in populo
Israei dona emicuerunt sancti Spiritus per quxlibet
signa , vel prophetias ; nunc autem in omni creden-
tium mullitudine Spiritus sancti gratia diflunditur,
secundum voluntatem distriliucntis Spirilus [A/.,
DciJ. Et hoc est, quod in Evangelio dicitur : Nondum

enim crat Spiritus datus , quia Jesus nondum fuerat
attulit quid [Al., quod] daret. Sed ista charitas non ^ ,„ri^,„,„, [^1., claripcam] (Joan. vii, 59). Sieut
lenelur nisi in unilate Ecclesias Chrisii, nec illam ha- ^^.^ ^^.^^ ^^ ^^^^^ ^^^^^ ^3^^„, „ff,^.,^

beut, Qui se dividunt ab unitate catholicse pacis. ^ . • . «^ j*

«, 4 1 o*. uifiuuiii. au uii *a«. vawiu »w«j |»avi». ^^^ lamcn omuia una operatur anima et regit, dis-

tribuens unicuiquc membro, quid faciat; oculo, ut
videat; manui, ut operetur; pedi, ut ambulet; auri,
ut audiat : sic sunt etiam diversa dona fidelibus tan-
quam membris ad mensuram cuique propriam distri-
buta. Quamvis enim, et in omni fidelium multitudine
divers» sint donorum gratiae, unum tamen corpus est
Ecclesiae per unum Spiritum, una charitatis compage
conglutinatum atque connexum : qui Spiritus mese
humilitatis spirilui inspirare dignetur, quid deiuceps
dicendum sit de inefi;)bili Christi Jesu Domini nostri
Nativilate, de quo Propheta ait : Generationem eju$
quis enarrabit {Isai. liii, 8)? quod ab alio incipien-

CAPUT xxn.

Quamvis diversa sint Dei dona in sanctis^ ab uno eo-
demque Spiritu singulis singula dantur.

Dona sancti Spiritus membris Ecclesiae sigiliatim
dividuntur, et sioguiis singula dona tribuuntur. In
Christo siquidem solo omnis pienitudo dononim,
quia omnis plenitudo divinitatis in eo habitat. Unde
plcnus gratix et veritatis ab evangelista pnBdicatur
{Joan. i, 14). In Spiritu sancto omnis gratia donorum
consistit [/!/., existit]; ipse enim, proutvult, gratias
dononim largitur, aliis dans sermonem sapientiae,
aliis scieniiae , aliis fidem ; atque [ita] unicuique in

virtute sancti Spiritus gratia tribuitur secundum vo- C dum esse exordio melius arbitror.
^ ^neas Paris, cap. 86.

LIBER TERTIUS.

PROLOGUS.
Duas enim creaturas rationales condidit creator :
unam coelcstem, alteram tern^strem; et utramque
liberi arbitrii potestate nobilitavit, ut voluntarie in
dilectione Dei, et divinse potentise laude perpetualiter
alque beate permaneret. Sed quia prior, id est, an-
gelica, non tamen tota, propria delectando 725 P^
tentla , gb amore summi l)oni recedens, io seipsain
deiapsa, sai bomicida facta est, aerumnosam atque
poenaiem impietatis suae aeternitatem experta : pro-
inde invidia contra hominem inardescens, ne ccele-
stem beatitudinis sedem possideret, incitavit eum ad
peccandum, efficienseum suae socium iniseriae, quasi
qiioddam solatium sibi esset cum plurimis pccnas
^ti : vel etiam ut injuria creatori inureretur [A/.,
ingereretur], si creatura ad imaginero suam condita,
perdito dignitatis sac nomine et numine [A/., nomine
in aeternoiB ignem suae], suae subdcretur impietatL
Quod pius oonditor non passus , miseratus bominem.
reformare eam ▼olefis ad pristinx dignitatis nobilita-
tem, mistt oniciiffl Filium suuro hominem suscipere,
ut idem , qui Dens erat ex Deo , esset homo ex ho-
roine , et immortalis haberet aliquid unde mori po-
tuisset. Assumpsit itaque Dci Fiiius ex mortaiitate

nostra, unde salva siia imraortalitate, mortalis essct
[A/., mori potuisset], et diabolum bominis victorem
magis vinceret justitia quam potentia, ut ostenderel
utrumque , et perpetuam aequitatis suae justitiam, et
aeternae bonitatis [suae] misericordiam. Justitiam in
angelo bomicida sui ipsius atque hominis; in homine
vero ab eodem perdito misericordiam, quem gratuito
magnae pietatis suae munere redimere voluit. Quod in
sequenUbus divina nobis donante gratia dicturi sumus.

CAPUT PRIMUM.
De gratia Iki, qua Deus homo [actus est.

In hoc etiam evidenter commendatur quod Spiri-

tus sanctus sit donum Dei, sicut supra ostendimus,

dum dicitur in Symbolo cattiolicae fidei, quod Chri*

stus de Spiritu sancto conceptus, et ex Maria vir-

gine sit natus. Cum aliter de illo, aliter de ilianatus

&it, non de illo sicut de Patre, de illa vero sicut de

Matre : quid tamen hic sancti Spiritus meotio facta

est, nisi quod magna Dei gratia commendatur?

' Quid enim natura humana in homine Christo m&-

ruit, ut in unitate JA/., unitatem] personae unid

Filii Dei stngulariter esset assumpta? Quae bona

voluntas? Cujus boni propositi sludium? Quae bo-

na opera prseeesserant, quibus mereretur iaia [A/.»

B. r. ALBINI SEU ALCULM OPERUM PARS IIL

istel homo, una fieri persona cura Deo, imo el homo A eum de Virgine nasci ? Quia hoc opus mirahile lo-

ipse Deus? Nempc ipse ex quo esse homo coepit, non
aliud coepit esse quam Dei Filius, ethoc unicus, uni-
genitus et proprius ; ct propter Dei Ycrbum, quod
caro factum est, utique Deus ; ut quemadmodum est
una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis
et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et
caro [A/., el verbum caro]. Unde natune humanae
tanta gloria nullis praecedentibus meritis, sine du-
bitatione gratuito munere, nisi quia magna bic et
sola Dci gratia fideliter et sobrie considerantibus
evidenter ostenditur? ut intelligant homines per
eamdem gratiam se justificari posse a peccatis, per
quam factum est ut homo Christus nullum possit
habere peccatum. Sic sanclam Virginem matrem

lura dono [A/., donum] Dei factum est, et donum
Dei proprie Spiritus sanctus dicitur. Neijue enim
quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas esi
Dei Filium; haud enim eum oportet dicere natum
de Deo, sed factum, vel creatum, vel conditum, vel
institutum ab illo, vel si quid bujusmodi recte pos-
sumusdicere. Nec igitur concedendura est, quidquid
de aliqua re nascatur, continuo ejusdem rci filiuni
nuncupandum. Ut de multis exemplis hoc proferam,
certe qui nascuntur ex aqna et Spiritii sancto, ne-
que filios eos recte iiuisquara dlxerit aqua, vel Spi-
rilus sancli, sed plane dicuntur Filii Dei Patris et
matris Ecclesi:e. Sic ergo de Spiritu sancto nalus esl
Filius Dei Patris, et non Spiritus sancti. Si enim

m ■» w — w — — .^w mw^mm-%^ vb « l^S WUS ABB

ftcilicet Filii Dei, angelus salutavit, quando ei futu- B Filius Spiritus sancti diceretur Christus secundum

rum nuntiavit partum : Ave (inquit) gratia plena;
et puulo post : Invenisti (ait) gratiam apud Deum
(Luc, I, 28, 50). Et haec quidem gratia plena, et
invenisse apud Deum gratiam dicitur, ut Domini sui,
imo Domini omnium, salva virginitatc, mater esset.

CAPUT U.

Ad commendationem ejusdem graticBy beatus evange-
tittta Christum ait, plenum gratia et veritate.

De ipso autem Domino Joannes evangelista cum
dixisset : Verbum caro factum est, et habitavit in
nobis; adjunxit : VidimuSf inquit, gloriam ejus,
gloriam quasi unigeniti a Patre^ plenum gratice et
veritatis {Joan. i, 14). Quod ait : Verbum caro fa-

humanitatem, duo Patres essent in sancta Trinitate,
et Deus homo faclus, duos habuisset Patres, unum
divinitatis, alterum humanitatis. Sed quis hoc di-
cere audebit?

CAPUT IV.

Quomodo intelligenda sit missio FilH a Paire f
Quaerendum esl quomodo intelligatur missio Fi-
lii ? Pater enim solus nusquam legitur missus ; dc
Filio quidem ita scribit Apostolus : Cum autem venit
plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, faclum
ex muliere, factum sub iege, ut eos qui sub lege erant,
redemiret (Gal. iv, 4). Cum autem ait : Misit Deus
Fitium fttum, factum ex muliere, satis ostendit co

.'*'■»"'•" \» ■"■—"• -» / 1«"""-^" — •" " " — " i~ ' — ~ ^^

etumest, hoc esi, plerium gratice ; quod ^ii igtoriamC ^^ missum Filium, quo faclus est ex muliere.

quasi unigeniti a Patre^ hoc est, plenum veritatis.
Veritas quippe ipsa unigenitus est Dei Filius, non
gratia, sed natura. Gratia suscepit hominem tanta
unitate personae, ut idem ipse esset etiam filius ho-
minis, qui Dei Filiiis unicus unigenitus. In ipso ano
I>eo et homine, plena gratia humanitatis, plenaque
divinitaiis veritas agnoscitur ; 726 ^^^ plenitudo
divinitatis in seipsa plenitudinem habet gratiae, qua
est [Al.j quae est] tota humanitas in divinitate sua ; et
plenitudo gratiae plenitudinem in se habet vcritatis,
qua est [A/., quae est] tota divinitas in huma-
Ditate sua. Ita ut plenitudo veritatis plenitu-
dinem in se habeat gratiae, et plenitudo gratiae
plenitudinem In se habeat veritatis. [Sic est ergo

Quod ergo de Deo natus est Dei Filius, in hoc mun-
do erat, sicut Evangelista ait : In mundo erat, et
mundus per ipsum factus est (Joan. i, 10); qiiod au-
lem de Maria virgine natus est, in hunc mundum
missus advenit. Nam et ipse Dominus ait : Ego a
Patre exivi^ et veniinhunc mundum (Joan. xvi, 28).
[Ergo a Patre exire, et venire in bunc mundum] hoc
est mitti. Quid igitur est quod de illo idem ipsc
evaogelista dicit : In mundo erat, et mundus per
eum factus est^ et mundus eum non cognovit (Joan.
I, 10) ; deinde sulgungit : /n sua propria venit ?
• IIIuc utiqne missus est, quo venit. At si in hunc
mandum missus est, iiluc est missus« ubi erat. In
mondo erat, et in mundom missus est. Quam mis-

Christus plenus gratiae et veriutis], ut sicut a dlTi- O ^^"^ ^raen opus esse sanctae Trinitatis nulli ca-
nitate plenitudo hamanitatis suscepU est, ita in ^^^^ dabitandum est.

bamanitate ejus plenitudo sit divinitatis, Apostolo
testante, qui ait : In quo habitat omms pleniludo di"
nmuais corporaliter (Coloss. ii, 9).

CAPUT ni.

Quomodo non sii Christus Fitius Spiritus sancti, dum
in Sfmbolo dieiturf de Spiritu sancto et ex Maria
virginenatas?

Illud vero movere poterit, quomodo dictom sit
Cbristum de Spirilu sancto natum et Maria virgine,
cam Filius nuUo modo sit Spiritus sancti filius ?
An ideo dicitur de Spiritu sancto natus, quia fecit

• Vide S. Aug. lib. ii de Trinltate, num. 7 et 8.

CAPUT V.

Quomodo missio sancti Spiritus sit intdligenda.

>> Sicot enim a Patre Spiritns sanctns mittitur, lu
et a Filio ; ntnimque enim in Evangelio legitur ipso
Domino dicente : Dum atUem venorit Spiritus Para-
cletus , quem Pater miltet in nomine meo (Joan.
xiT, 26). Et illad de seipso : Cttm autem venerit Spi^
ritus Paracletus, quem ego mittam in nomine Patrie
mei; sed ista missio per quasdam visibiles ad horam
facta est creaturas. Facta est enim quaedam crca-
tarae species ex tempore, in qua visibiliter ottende*

k i£neas Paris., eap. 87

41 DOGMATICA. - DE FIDE S. TRIXITATIS LIBRI III. -^LIB. IH. 4«

lelar Spirilus sancius, sive cum supcr 727 ipsum A '"«•» "* acqualis Paiii osiendaiur, sicut [ibi, iil»i

Dominam baplizalum corporali specie columba de-
9C9endit(Jfai</t. iii, i6) ; vel etiaro corporali specie in
linguis igneis visus est supcr apostolos descendisse
(Aci. II, 5). Hapc operalio visibiliter cxprcssa, et
Milis oblata mortalibus, missio sancti Spiritus dicU
est, non ut appareret cjus ipsa substantia, qua et
ipse iuvisibilis et incommutabilis est, sicut Pater ct
Filins; sed ut CBLterioribus visis bomiiium corda
coBunonerentur [A/., commoverentnr] temporali
nanirestatione venientis, ad occultam npternilatem
semper praesentis convertere.

CAPUT VI.

Cur tolus Pater m$$u$ non legatur ?

idem] ipse ait : Ego et Pater unum sumu$ (Joan.
Xy 30) ; unum, proptcr substantiae uni!atem ; $umu$,
propter pcrsonarum proprielatem. Qnod diligen-
tissimc[A/., prudcntissimc] prudens lector conside-
rarc debct, quid pro qua dicatur forma : cum tamcn
et in forma servi, et in forma Dci, ideni ipse sit
Filius, unus, unigenitus Dci Patris ; in forma Dei
xqualis Patri, in forma servi roinor Palre. Qua-
propter [A/., ilaque] non immeriio Scriptura utrum-
que dicii, et gcqualem Patri Filium, et Patrem ma-
jorem Filio. Illud enim pi opter formam Dei : hoc
autem propter formam servi, sine ulla personx dis-
cretione [A/., naturali confusione] intelligitur. In

forma Dei, in principio erat Verbum ; in forma scrvi,
Ideo Pater missiw non legilar, qu.a ,ncan.auis g y^^^^^ ^^^^ ^^^^^^ ^^ ^^^^^ , ,^j .^ ^^^ j^^^

fion creditur. Congruenter dictus est missus ille,
qui in came apparuit [misisse autem illum, qui in
ea non apparuit]. Forma igitur iila susoepti homi-
nis, Filii persoua est, non etiam Patris. Quapropter
Patcr invisibiiis una cum Filio secum invisibili,
eniD.iein Filium visibilem faciendo, misisse eum
dictus est. Ita vero accepta [est] forma servi, ut
maneret incommutabilis forma Dei. Quod vero in
Fiiio apparuit carnalilMis oculis, ab invisibiii sancta
Triniiale factum est [sicut Abralix et Moysi, et
Joanni Baptistae et tribus discipulis in montc].

• CAPUT VII.

Quare Fiiiu$ nune miuali$, nunc minor Patre -

dicatur ?

homo factus est- In illa ex aeterno aequalis [Patri] ;
in ista ex temporc minor. lu forma qua acquaiis esi
Patri, fecit hominem ; in forma qua minor est Patre,
factus est homo. Proinde in catholica fide sine ulla
dubitatione confirmatum est hominem illum, quem
suscepit sapientia Dei ex virginali utero, nihil niinus
habuisse quam caeteri homines, qoantiim pertinet ad
integritatem huinanae naturae, in qua homo creatus
est, et nihil omnino ex eo, quod deceptor homini
invexit. Quantum autem ad excelleutiam persona&,
longe aliud est quam caeteri homines, quia idem
homo, una persona, cum Dei Verbo factus cst.

CAPUT VIII.

Ex una sententia Aposloli duae in Filio Dei na-C Qu*renu$quam Spiritu$ $anctu$ Patreminor legatur?

tvae intelliguntur : una, in qna est per omnia aequa-
iisFatri : altera, in qua minor est.Patre, ubi ait :
Qm cuM e$sei in forma Det^ non rapinam arbitratu$
e$i e$$e mquali$ [Al., eequalem] Deo, $ed $emetip$um
ejdnamvii formam $ern $u$cipien$ {Philip. ii, 6),
Proinde quaedam ita dicuntur in Srripturis sanctis,
Dtminor Filius intelligatur, sicut ipse ait : Pater
majormeeU(Joan. xiv, 28); quaedam veroita dicun-

• In Cod. Vindobonensi Theol. 433, saec. 12, ca-
pot 7 hujus libri discrepat a priori, et ita haljet :
ff Q«a di$cretione intelligendtu $H nunc <Bquali$ Patri
f tiitis, nunc autem minorl

€ Quapropter cognita ista rej^nla intelligendarum
Scripturamm de Filio Dci, ut distiii^uamus quid in
eis sonet secondum formam Dei, in qua est, et
sequalis est Patri ; et quid secundum formam servi
quam accepit, et mioor est Patre : non conturbabi-
mur tanqoam contrariis et repugnantibus sanctorum
fibronim sententiis. Nam secundam formam Dei
aH^aiis est Patri 788 ^ ^i^^»» et Spiritus sanctus ;
ouia neuler eorum creatura est, sicut jaro osteu-
mmns : secundam autem formam servi minor est
Patre, qnia ipse dixit : Paier major me e$t (Joan.
XIV, ^). Minor est seipso, quia de illo dictum est :
Semetip$um exinamvit (PhUifl. ii, 7) ; minor est Spi-
hto sancto, quia ipse ait : Qui dixerit bia$phemiam
in Fiiium hominkj remitieiur et; gui autem dixerit
btagphemiam in Spiritum ^anctum^ non remittetur
(Matth. xii, 32). Et in ipso virtiites operatus est di-
oens : Si efo in Spiritu Dei ejicio damonia^ certe
supervenit tn 90$ regnum Dei (Luc. xi, 20). Et apuJ
IsaiAm dicit , quaia lectioneiu ipse in Synagoga
rccilavil, et de se completam sine scntpulo diibita-

Patrol. CI.

^ Ideo autero nusquam scriptum est, qnod Deus
Pater major sit Spiritu sancto, vel Spiritus sauctus
minor Deo Patrr, quia non est ita a Spiritu sancto
coluroba, in qua apparuit, assumpta ; vel ille ignis,
in qiio desccndit super apostolos, in unam perso-
nam divinitatis suae, sicut assunipta est a Filio Dci
ex virgine Maria humanitas in unaro suae deitatis
personam. Ncquc enim columbam beatificavit Spi-

tionis ostendit, Spfri/vi, inquit, Domim $ufer me,
propter quod unxit me ; evangelizare paupertbu$ mi-
$ii m€, pra^dicare captivi$ remi$$ionemj etc. (Luc, iv,
i8 ; /la. Lxi, 1). Ad quae facienda ideo se dicit mis-
sum, quia spiritus Domini super euin est.
c Secnndum formam Dci omnla pcr ipsum fucta
l^ sunt ; secundum formaro servi iose factus ex rou-
^ liere, factus sub lege. Secundum lormam Dei ipse et
Pater unum sunt ; secundum formam servi non venit
facere voluntatero suam, sed voluntatem ejus qui
eoni misit. Secundum formam Dei , sicui Pater hahet
vitam in $emetip$o, $ic dedit et Filio vitam habere iu
umetxp$o (Joan. v, 26) ; secunduin foiTnam servi :
Tri$ti$ eti anima mea utque ad mortem ; et, Pater^
inqnit, it Meri potett, transeai a me calix i$te (Matth.
XXVI, 38^). Secundum forroaro Dei ipse est verus
Deus et vita seterna ; secundiiro formam servi factos
est obediens usque ad mortero, mortem autem crucis

iPhUip. ir, 8). Secondum formaro Dei omnia, qoas
label Paler, ipsius siint : Et omnia tua mea $um^
inquit, et mea tua (Joan. xvii, iO) ; secundum for-
mani scrvi non est ejus doctrina ipsius, sed illius,
qui eum misit. >

^ Vide S. Augustinura, lib. xi de Trinitate, nuin.
ii>

B. F. ALIHM SEi: ALCUINI OPERUM PAUS 111.

ritus [saDclus], vel illum flatum, vcl illum ignem, A duas person^s, iil est, veriFilii Dei, et aOoplivi [A/.,

sibiqiie et penona! 8u;b in unitatem liabitumque con-

junxit in «tcmum, sed apparuerunt ista, sicut

opportune apparere dcbuerunt, creatura berviente

creatori, et ad nutum ejus, qui incommutabiliter in

seipso permauet, ad eum signiGcandum ct demon-

strandum, sicut slgniflcari et demonslrarl mortali-

bus oporiebai, mutata aique couversa. Quamvis

Spiritus sanctus apparuisset in spccie colnmbse vel

ignis, non possumus tamen dicere Spiritum sanctum

Doum et columbam, aut Deuro et ignem, sicul dici-

jims Fiiium Deum et bominem. Propter bas igitur

corporales fomias, in quibus apparuit Spiritos san-

€tos, missus dicitur, non propter eas minor Patre

dici potest, sicut Filius propter formam servi;

quia ilia forma servi iuhaesit illi ad unitatem per- B

sonx perpetualiter, illse vero species corporales,

id est, columba et ignis, ad demonstrandum quod

opus fuit, ad tempus apparaerant, et esse postea

destileruut.

CAPUT IX.

Qu9d aliter inteUigendum sit Verbnm caro factum,
atque aliter Verbum Dei in quolibet ianetorum.

Multis modis, dicit deiloquus Paulus, Deum iocu-
lum esse patribus in prophetis, novissimis itaque
diebus locutum nobis csse in FHio suo [Al., novissi^
me tero] (Hebr, i, i). Et ut ccrlissime intelligeretur,
de quo Filiu dixisset, nio\ subjunxit dicens : Quem
eonstituit hteredem universorum, per quem fccit et
€f scecula (Ibid., 2). Per illuin vero, per quem oinnia

vf ri Filii et adoptivi] ; cum certissimum constet, iii
illam personain, quain habuit seternaliter de Patre
gcnitus, Dei Filiuin bumanam assumpsisse natu-
rani, quam neuio catliolicus flde conflfmatus atiopti-
vam esse ausus cst dicere. Dcus Dei Filius bumanam
assuinpsit naturam, non personam, in ffiieriiam sus-
cipieus pcrsonam divinitatis teinporalem bumanita-
tis substantiam. Homo Iransivit in Deum, non versi-
bililate ualura!, sed propter divincc unitatein pcr-
son». Ideo non siint duo Cbrisii, ncc diio Filii, sal
uniis Christus. ct uiius Fiiius, Deus homo.

CAPUT X.

Quod nee Pater nec Spiritns saitclus, sed solus
FHius incarnatus sit.

Quanquam una sit natura sanctsc Trinitatis , non
tanien tota Trinilas incaraala est; sed sola Filii pcr-
sona humanam misericordiier susceplt uaturam. Nec
tamen ita Dei Filius incamatus est, ut una esset
in eo natura divinitatis et carnis. F^eque cnim iii
Christo hoc deitas potuit esse quod caro, aut cam
qiiod deitas: quia utraque nalura , Id est, divini-
tatis et humaniiatis, hi sua permansit proprietate.
Propterea utique humanani naturani , id est , car-
neui rationabilemque aniinam non a tota Trinitate ,
sed a solo Filio confllemur susceptam , in unitateni
quippe personx, non in unitatem natunc. Utiquo
persona Filii uon est eadem, quai Patris est, aut
Spirilus sancti. Unitas ergo person.T, manente dun-

. . , -^ . ^ . -,... . . . /^ ***^^ utnusque proprietate substanti» , sicut iii

creavit, id est, Chnstum Dci Filium, locutus est C rk«:oi« «^«.««« . ^ r •. i r • i

. .' . ' ,. .. ... Cbristo personam non fecit duplicem, sic humauai

natunb susceptioncm non fecit sanct£e Trinitaii

Qovissimis soHruli temporibus sanclis suis ; quamvis
Deum h>cutum esse in proplietis legatur [A/., lega-
laus]. Sicut dicitur 729 principium loquendi Do-
mino in Osee (Osee i, 2) : vel etiam, verbum Domini
factum ad quemlibet prophetam, sicut legitur : Ver-
kum Domini factum est ad Isaiam prophetam (Isaite
ixxvui, 4). Non igitur ita Christus veri)imi Dei ha-
bait in se, sicut alii sancti, scd ipsc est Ycrbum
Dei. Aliud est euim Verbum in cariic, aliudcst Ver-
bam caro factum ; aliud est Deus in homuiCv aliud
est Deus bomo. Ideo Dei Fiiius non solum secun-
duffl vemm divinilatem, quam habet de natura Dei
Patris, sed etiam secundum carnem, quam veram
naturaliter hahei de corpore beat» Genitricis, Deus
Tflrus, et creditur et pnedicatur ab omnibus catho-
licis : quoniam aeterna divinitas Filii cum plona hu-
manitate soa, et cadem plena humanitas Filil com
usieraa divinitate sua, una est in sancta Trinitate
persoua ; et baec non adoptiva, sed propria et per-
fecta» et ipse totus bi divinitale atque hQnr.anitale
8«a QBigenitus et verns Dei Filius, idem [A/., ideo]
com Patre et Spiritu sancto, unus est Deus verus,
Mm nuncupativi», sicut Hispamca heereus impia
tmeritate aflirmare prx^sumpsit, asserens Dei Fi-
liam in dlvina natnra Deum esse verum, et in hu-
mana nuncupalivum ; similitcr ct in divina natura
profirium Filium Dei, et in hnmana adoptivum, divi-
dmis unam personam Filii Dei cum Nestorio in

communem. Ad personam quippe Dei Verbi tan-
tummodo acccpiio illa servilis form» pertinet : sed
nihil divinx pleniludmis abstulit ; nihil dominatiouis
ademit in Cbristo humanitatis susceptio. Hinc est
quod in mio eodemque Christo et human» natura:
veritas riaruit , et divinae iiaturae incommutabilitas
permansit asterna. Hoc tamen sciendum est quod
banc servilem formam , quam solus Dei Filius accc-
pit, tota Trinitas fecit. Quani tamen certum cst a
tota sancta Triniiate factam, ad solam Filii Dei
pertliiere personam. Non enim Pater carnem assum-
psit, ncquc Spiritus sanctus, sed Filius tantum, ut
D qui crat in diviiiiiate Dei Patris Filius, ipse fleret in
bomine matrls virginis filius , ne Filii nonien in al-
teram transiret personani , qui non esset nativitate
fllius. Dei ergo Filius, hominis factus est filius : na-
tus secundum veriiatem natunc ex [ Dco Dei Filius
et sccnndum vcriiatem hatunc ei ] homnie hominis
filius in utraque natura , non appeilatione tantum ,
vel adoptione, sed veritate Dei Fiilns.

730 CAPUT XI.

De eo quod Verbum Dei, sua eamis conceptionit
eonceptum sit in utero Virginis.

Solus itaque, sicut diximus, filjns Dci accepit
caraem, nt possit [ A/., posset ] corporeis oculis vi-
deri , et corporeis manibus conlre<.tari. Solus hunu'

43 DOGMATICA. — DE FIDE S. TRINITATIS LIDRI ni. — LIB. III. 4G

naiu nataram sic accepit, ut suam facerct; et per A (Joan. iii, 13). Htcc loquebaliir iii lerra Filius ho-

illam diviDiutis quoqoe suae notitiam misericorditer
hominibus inrunderet [AL , insinuaret]. Nec taroeii
Qllatenns credi dcbet camem Ghrisli sine divinitate
conccpiam in utero Yirginis, priusquam susciperetor
a VerbO ; sed ipsum Yerbum Deum [ A/. , Domini ]
snae camis acceptione conceptum , ipsamque caraem
Verbl Dei incarnatione conceptam , eamdemque car-
nem human» naturae veram haber« Dei FiHum , qua
de Virgine Verbum Deus liatus est. Non ergo ad bea-
lam Virginem locali motn Verbi divinitas venit, sed
inefTablli potentioe sux manifestatione , et uteruid
matris glgnendus implevit, nec dimisit Patrem,
ciim venlt ad Virginera. Ubique tolus , ubique per-
fectus : necplenitudo divinitatis parliri potest, sed

minis , sed idem ipse Filius hominis erat hi coelo.
Qnamvis in unius corpusculi videreiur latnisse an-
gusiia, tamen omnium crcaturamm regebat latitu^
dinem. Nec alius est per quem omnfa crearta sunt ;
[ alius ] qui creatus est bomo ; idem ipse creator ei
creatura : creator in divinitate, creatnra in hnma-
nitate. Non alius, sed ahud, quia non uua natur^
in eo, sed uiia est omnimodis persona. Non ita in
sancia Trinitate dicendum csl vel intelligeudum ;
non enim fas est dicere de Patre et Filio, et Spiritn
sancto, atiud, 731 4°'^ ""^ horum est natura ; sed
aiius, quia personanim distantia est in eis. In Christo
itaque non est personamm distantia , sed natura'-
rum ; ideo alius non debet dici , sed aliud de eo [i4/..

totus Fiiius in Patre, totus Filius in utero Virginis; B de Deo ]. Quocirca omnimodis unus est atque idem

lotus Filius ex utero ejusdem bcata; Virginis carnem
assnmens, in qua cracifiius est, et sepultus ; in qua
resurrex\l, et in coelum ascendit, et in dextera Dei
sedet ; in qua etiam venturas est judicare vivos el
tnortuos ; et in qua videbunt eum omnes tribus ler-
ne ; non In ea humiiitate qna judicatur [ Al. , judi*
catus est], sed in ea claritate, qua judicaturus est
tiniversum mundum.

CAPUT XII.
De mediatore Dei et hominum , homine Jesu ChristOt

NuUus plane veram pacem cum Deo haberc pote-
rit, nisi per niediatorem Dominura Christum, qui
esi in duabus naturis, verus Deus vcrasque homo.

mortalis et immortalis, passibilis et impassibilis.
Ideo Dominum glorise dixit Apostolus cracifixum
( / Cor. II , 8 ), quamvis sola humanilas passlonibus
subjaceret. Crucifixns est ergo Dei Filius , sed tC'-
cnndum carnem , sicut iii alio loco idem ait Aposto-
lus : No$ autem prtedieamus Christum erueifixumt
Judceis quidem scandalum , gerUibus autem itultilimn
( / Cor, I, 25 ) ; ipsis autem vocatis Jndxis et Grae-
cis Ghristum Dei veritatem [ AL , viftutem ] et Dci
Bapieuiiam.

CAPUT XIV.

De Maria yirgine^ el incarnatione Yerbi Dei»
Beatus evangelista ut proprietatem unius persona

enus Christus, idem sacerdos et sacrificium, ve- (j in Chrlslo ostenderet, ait : Yerbmm caro factum caf

DieQS ad nos offerre pro nobis quod sumpsit ex no^
hit , ut auferret a nobis quod inveuit in nobis , id
est , peccata. • Sicui enim diabolus mediator est ad
mortem , qui superbus superbientem hominem per-
dttxit ad mortem , ita Christus mediator ad vitaiu,
bamilia hominem obedientcm reduxit ad vitam :
quia sicut iUe elatus cecidit, et d^ecit conseniien-
tem , sic iste humiliatus surrexit , et erexit creden-
tem. Idcirco autem mediator, quia idem Deus alque
bomo veraSy hahens cum Patre eamdem diviniiatis
oatiiram, et humiliialis eamijlem cum malre sub-
stantiam. Habeas ex nobis usque ad mortem iniqui-
laiis nostrae poenam , habens incommutabilem de Deo
Patre juslitiam. Propier nostram iniquitatem teni^

( Joan. 1,14). Verbum , quod ertt apud Deum , an-
tequain muodus esset, per quod mundus factus est ;
Verbum quod non amisit sternitatem suam , quam-
vis in lempore ex virginali utero carnem assumendc
iKMno fieri voluisset. Quod Verbum per omnipoteu-
tiam suam voluit hunc hominem qoem assumpsit,
boc fleri ex tempore , quod ipse semper fuit sine
tempore, id est, proprius Filios Dci, ut non possint
dici duo Fiiii Dei « alius ante temponi genituB , ei
alius natus ex lempore , sed unus Dei Filius pro^
prius et perfectus Dominus noster Jesns Christus.
Quem beata virgo Maria , salva integrilate soi cor«
poris, Deum edidit et hominem, qu» fuit lana mun-
dissima, et virginitate clarissima, et ittcomparabilis

poraliter mortuus» propter justitiam suam ct ip8eD„ni^^is qo« erant sub coelo virginibus, eratquo
^enaper vivus, qui crucifixus est ex infirmittle no- talis ac tanta , ut sola digna fieret divinltaiem in se
sua, sed vivit ex virtutc sua ( / Cor. xiii ). recipere Filli Dei. Slcut enim conchylii sangaineni

CAPUT XUL lana suscipil , ut pnrpura ex eadem lana , imperiali

majestati tantummodo digna fiat , qna nnllus alius
induitur, nisi augusta pneditus dignilale : ita Spiri^
tus sanctns snpcr^eniens in beatam Virginem * t<^0
virtus Allissimi obumbravit eam , nt bna flerct di-
vinitate purpurata, solummodo xterao impetatori
indui dignissima. fit sic focta est beatissima virgo
Maria ecrr^xor > sicut ei Xjm^t^tvxoc Nam et anto
eam fuerant alise in populo XAia-Totoxac , id cst,
christorum genitrices, non lamcn virgincs, ncc

De eo quod in Chriito slt naturarnm distanlia non
penonte ; et im sancta Trinitate personarum , non
nalures.

Neque Dei Filias, Dena aeternus ex Patre, Deum
desenut Patrem , qoamvii homo fiictus esset ex ma^
tre : sed idem qui gerebat quae hominis snnt in ter-
ris ; tdem ipse gerehat in Ooilis quse Dei sunt. Sicnt
ipie ait in Evangetto : Nemo ascendit in ra/am, rasi
fui deuendit de eodo , FHlms kominis , ifui rst in cnlo

• Vide Sr Augustinumi lib. ivdeTrinitate^ n. 15.

47 B. F. ALBINl SEU ALCUliM OPERUM PARS 01. 48

Spirilu sanclo, el viiiule AUissiiui obumbraUe, ut A clisUnguit [ A/. , distinguunt] in Christo, divihiias

digiue Deum generare invenirentur. Hoh; aulem ct
Xpiffrorixoct et sola ecoroxof, et sola virgo ex Spi-
ritu sancto et virtute AUissimi concipiens, ac sic
gloriflcata , ut Deum Dei Filium coaelernum et con-
ftubstantialem Palri geoeraret. Virgo ante partum ,
virgo io partu, virgo post partum : dignum enim
erat , ut Deo nascente, meritum cresceret castitatis,
ne^er ejus adventum violarentur integra, qui vene-
rat sanare corrupta. Nec regnator cocli virginalis
uteri dedignattts [A/. , indignatus] est angustias
intrare^ qui omnium creaturarum implet latitudi-
Qcm , cui augelorum militia nato decantare venerat :
Cloria in exceUis Deo, et in terra pax hominibui bon<B
voluntatit ( Luc, u , 14 ).

• CAPUT XY.

Quid cuique natum in Chriito conveniat.

Firmissime credere debemus sub unius personae
proprieiate duarum esse in Christo naturarum in'>
iiiguia : non ut divisionem faciamus unius Christi,
sed ut in uno Dei Filio et uno Christo duas distin-
guamus substantias : unam quae initium habuit ex
virginali ulero^ alteram qux siue initio coxtema est
Deo Patri ; unam quae aetaie proficiebai et sapienlia
( Luc. II , 52 ) , alteram quae aBterna est Dei virlus et
Dei sapieutia. Ut de plurimis pauca dicamus , unam
quae dormicbat iii nave et excitata est a discipulis ,
alteram quae imperabat venlis et fluctibus ( Matth,
viii ) ; unam qua [ Al,, quae, et iic in seqq. ] plorat

deseruil humanitalem , nec in ipsa etiam passione.
Quod ut facilius intelligi possit, exemplis fldes robo-
randa est. Yerbi gratia, si securis ictu arborem [A/.,
dicarous securis ictu arborem quam ] verheraveris ,
ct splendorem in ea simul percusseris soUs , arbori
quidero vulnus infligis, solem vero, ciijus et splcn-
dorem simul percutis et calorem , impassibilein de-
relinquis. Quod si arborem ictu securis pcrcussam
sol non deserit, quanto magis sanctum suum Dei
Filius, quod est Yerbum , in passione non deseruit ,
quamvis ipsa divinitas impassbilis semper in sua
perroaneat natura. Sicut Moysi [ Al. , Moysc ] duce
popuii Dei vidente, rubus flammam habuit, sic vere
passa esl humanitas Christi ; et sicut vere non incen-
^ sus est , sic vere non passa est divinitas. Non ta-
men aUcubi divinitas hiimanitatem , ex qno in uni-
tatem suae personae assumpta est, deseruit ; verum
etiam de eodem matris utero, idem Deus homo fa-
ctus exivlt, et in cruce idem Deus, homo factns pe-
pendit, et in sepulcro idem Deus homo factus jactiit,
sed in sepulero secundum solam camem idem Deus
homo jacuit ; et in iufernum secundum solam ani-
mam descendiL Quidquid enim in Christo factum
esse legitur, ab uno Christo, et ab uno Dei Filio
gestum esse , nuUus cathoUcus dubitare debet. Haec
vero omnia personaliter totus Christus dignatus est
agere. Ipse quippe suas passiones invenitur opera-
tus , qui nihU habuil quod pateretur invitus. Ipse

amicum mortuum , alleram qua voce sola vocai eum etiam et opus et aucior operis. Jam vero, cum Chri-

4le sepulcro et resuscitat ad vitaro (Joan. xi) ; unam
qua tristatur usque ad mortem ( Maith, xxvi ) , aliam
qua Uberat sanctiis a tristitia et dat eis gaudium vitae
perpetuae ; unam qua videntibus apostolis ascendit in
coelos ( Actor. i ) , et sedet ad dexteram Patris , al-
teraro 732 ^I^^ ^^ ^inu Patris nunquam abscessit ,
Acd semper cum Patre et in Patre fuit , et esse noo
^usiniL Salva igiiur proprietate utriusque naturae ,
ei in unam coeunte personam , suscepta est a maje-
•ftlate humiUtas,«t a virUile iRfirmitas, ab aeterni-
late mortalitas ; et ad perficiendum opus salutis hu-
manae, nalura incommutabilis , naturae est unita
^KissibiU , ut mediator Dei et hominnm homo Chri-
stus Jesus et mori possit [ Al, , posset ] ex uno , et

stus uno eodemque tempore et in sepulcro jacuit , et
in infemum descendit , quis non inseparabile natune
utriusqne opus videat? Et quis in ipso uno aique
inseparabili opere , proprta camis et animae , ac di-
vinitatis [ opera ] non evidenter agnoscai ? Ut enim
secundum camem in sepulcro jacerei, totus Christus
fecit? sed sepulturae eapax sola caro naturaltter fuit.
In iiifernum quoque ut secnndum animam Cbristos
descendeiet , naturae utriusque, id esi , divinae atque
humanae unum fuit opus ; sed solius animae naturalis
fdit iUe descensus ; sicut eodem iempore , totus in
coelo et in terra , non cessabat Christus operari : at
soUus diviniutis fuit , ei loco non contineri , et quae
ad goberoationem universiiaiis pertinebant, cum Pa-

mori non possit ex aUero. Propter unius personae p tre naiuraliter et aequaliter operari. Inde est quod in

omnibus ilUs operibus passionis et mortis. auctoritas
apostolica , quod totus in se operatus est Chrisius ,
sic uni personae operantis assignat, ut quid cujus
naturae sit , indubitaoter ostendat. Nam et bcatus
Paulus de uno eoderoque Christo dicit : Et si cruci-
fixtti eu ex infirmitate^ ied vivit ex virtute Dei ( //
Cor, XIII , 4 ). Et beatus Peiras , propheticum sic
proiulii de Psalmis eloquium , ui Chrisii animam ,
quaro in infcmuro noverai descendisse, ipsam dice-
ret in infemo non dereliclam ( Aci, ii . 27 ; Pm/.
XV, 10 ) ; qua de inferis ad carnem die tcrlio r«vcr-
iente , idem Deus secundum camem , qua in sepiil-
cro jacuii , de sepulcro «irrexit. Et quadrag€simo

ideniliatem, communis Deo ei homini dicitur, vel
gloria vel contumelia : proinde sic in uno Christo
communia naiurae utriusque inveniuntur olUcia , ui
xum non dividatur in virtutibus atque in infirroita-
iibus Chrisius, iamen in opere aUquid utrique ua-
turae non sii commune. Quidquid tamen gesium esi
in ChrisU), unus hoc gerebat Chrisius, non duo
Clirisii. Iii operibus proprietas discemitur naiura-
mm, in potesiate unitas personae inielligitur.

CAPUT XYI.

Quod divinitai hominem quem auumpiit^ nunquam

dimisii,

In nuUa siquidem proprietate opemro quae naiuras
• IIoc capui omiititur in cod. Yindobon.

DOGMATICA. — DE FIDE S. TRINITATIS LIBRF III. ~ LIB. UI.

post n^rrectioneni die Idem Deus , homo factus , A cum Christo, quo! sunum sunt quwrite^ ubi Chriitus

iu coBlum asceodens in dextera Dei sedet» inde in fine
a^ecoli ad judicandum vivos mortuosque venturus*

733 CAPUT XVIL

De bapUMmo Chri$ti^ et quod omnia qme gerebantur
tfi ChriUOf noUrm $aluti$ causa gesta $unt.

Dicit evangeKsta Christum beato respondisse Ba-
pUsis, dom ad ejus venit baptisronm : Sine modo,
»c enim decet nos omnem implere juititiam (Matth,
III, 15). Quid aliud [est], quod ait omnem justitiam
iroplere, nisi quod in seipso totius viUe nostrae or-
dioem ostendere voluit, ut ipse alio deroonstrat in
loco dicens : Qui sequitur me, non ambulat in tene^
briSf sed hakebii lumen vit<p {Joan. viii, i%1 Baptlza-
tus esl ergo Christus, non ut ejus ulla dilueretur B semetipso habentem. Dedit enim potestalem eidem

est in dextera Dei sedens; quas sursumsunt safnte,non
quce super terram : mortui enim estisj et vita vestra
abscondila est cum Christo in Deo (Coloss. iii, i).

CAPUT xvin.

QuodDeus Paterqua:dam opera facit per Filium sibi
eo<rtemum in forma Dei^ qwdom per eumdem
FUium in forma servi, Filium hominis.

Ipse enim Dommus de poieslate, quam habet ex
aeterno cum Palre. et de poteslate, quam accepit ex
tempore in forma servi, sic ait : Sicut enim Pater
habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam ha-
bere in semetipso, et potestatem dedit ei judicium fa-
cere^ quia Filius hominis est (Joan. v, 26). Genuit
itaque Deus Pater Fiiium vitam et potestatem in

iniquitas, qui omnino iiullam habuit, sed ut ejus
magna commendaretur humiiitas ; ita quippe in eo
baptisma quod abluerel, sicut mors nihil quod puni-
ret, invenit ; qui sdus itaque sic nasci potuit, ut ei
noD opus esset reoasci : oon enim renascebantur,
qoi baptjzabaotur baplismate Joannis, a quo et ipse
baptizaUis est. Quapropter baptisma Christi non fuit
in aqua tantum sicut Joannis, sed in Spiritu sancto,
Ib remissiooem peccatomro, ipso alibi diceote : Nisi
quis rematus fiurit ex aifua et Spiritu sanctOf non po^
test iniroire in regnum Dei (Joan. iii, 5) : ut de
Spiritu saocto regenerati, qui in Christum credunt,
babeant onuiium Temissiooem peccatoruro ; de quo
Spiritu Christus generatus, regeneratione non epit :

Filio judicium facere, qui in forraa servi factus est-
homo. Deus Pater per duas in Christo operatur na-
turas : per unam quae ei communis est cum Dco-
Patre, ex eo quo Deus est ; per alteram, qua ex vir-
giiie Maria homo faclus est. Per has duas naturas
in uno Filio Dei Deus Patert duas facit resurreclio-
iies humani generis, id est, animaruro et corporum.
Habent enim et aiiiro» 734 niortem suam in im-
pietate atque peccatis, secundum quam mortei»
mortui sunt : de quibus idero Dominus ait : Sine
mortuos sepelire mortuos suos (Luc. ix, 60), ut sciii-
cet in anima mortui, in corpore mortuos sepelirent.
Mors est videlicet animx, quando Deus deserit ean^
ob peccatorum magnitudiuem ; corporis mors est.

qiii Spiritus saoctus, eo baptiiato, in specie columb» ^ quando ab anima deseritur. Ab his duobus mortis

desoendisse super eom visus est. Nec credendum est
taoc dona eom saocti Spiritus priroo suscepisse, qui
a priina cfioceptioiie Spirito saocto plenus seroper ex-
stiiit [A/., existit], sed ut sanctae et individuae Tri-
nitalis ui baptismate demonstraretur roysterium.
Pilios Dei baptizatur in homine, Spiritus Dei descen-
dit in columba, Pater Deus adest in voce, sine cujus
ioYOcatiooe, id est, saoctae Trinitatis, ouUum bapti-
sma prodesse poterit. Ideo Dei Filius prirous ipse
[Ai., ipso suo] suo io baptismate totam personaliter
oslendere voluit adesse Triuiiatein, qui sacramento-
rom soonim dispeosatoribus erat praecepturus, do-
c€re omnes gentest el baptizare eas tn nomine Patris^
tt Fi/ft, et Sjnrilus sanai (Matth. xxviii, 15). Quid-

geoeribus resuscitatos duas dicimus resurrectiooes
habere. Nunc autcm animarum in Ecclesia per Fi-
liura Del [AL omitt. Deij, Verbum Dei, fit resurre-
ctio, quando per gratiam Dei vivificat^e resurgent
[A/., resurgunt] a morle iniquitaiis. Et haec est pri-
ma resurrectio, quam [qui] habent, in secunda, quae
estcorporum, feiiciter resurgent in vitam aeternam.
Filius vero hominis accepit potestatem judicium
facere, quod judicium in fioe erit saeculi, et ibi non
erit resurrectio animarum, sed corporum. Ideo ipse
Domiuus has duas designat in eodem loco resurre-
ctiones : animarum, ubi ait : Amen^ amen dico vobisp
quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient
vocem Filii Dei (Joan. v, 25) ; corporum vero : V«-

qiiid igitur gestom est in cruce Christi, in sepultura, niet hora, in qua omnes , ^tii in monumenlis suni.

Id resorrectione lertia die, in ascensione in ciBluro,
et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut
bis rebos non rojstice tantum dicUs, sed etiam ge-
stis, coofiguraretur vila Christiana, quae hic geritur.
Nam propter ejus crucem dictum est : Qui aulem
£mristi Jesu fiinl, camem suam crucifixerunt cum
pomombus^ ei concupiscenliis (GaL v, 24). Propter
sepolturam : tonsepulti enim estis cum Chrislo per
baptisma in morlem (Rom. vi, 4). Propter resurre-
ctionem : Vt quemadmodum Christus surrexil a mor-
tuis in gioriam Patr^s, ua el nos in novilate ' vit(e
ambulemus. Proptcr ascensionem in cocluin, scdem-
qae ad deiteram Pairis : Si autem consurrexisiis

audient vocem ejus [Ibid.^ 28). Hora autem nunc esl»
ut resurgant mortui ; bora crit in fine ssecuIL ut re-
surgant morlui; sedresurgunt nunc in mente, tunc
in carne ; resurgunt nunc in menle per Verbum Dei
Filium Dei ; resurgent tunc in came per Verbum
Dei, camem factum, Filium hominis. Animas ergo
niinc suscitat Deus per Verbum, Filium Dei, ut vi-
vatit in Christo ; corpora suscitat Deus in fine saeculi,
per eumdem Filium hominis , ut »k;raaiiter vivani
cum Christo. Neque enim ad judicium vivomm ei
mortuomm Paier ipse ventumsest; nec tainen re-
ccdit a Filio Pater ; quomoiio ergo non ipsc vcntunis
est ? Quia non ipso indutus est foriiia seni, nec

51 B. F. ALBLM SEL ALCU^NI OPERUM PARS UL

>idebitur In judicio. Yidcbunt namque inopii, inquem A CAPUT XX.

comfmnxerunt (Zach, xii, 10). Fornia iiia erit judex,
qux stelit sub judicc : ilia judicabit, qux judicaU
est. Judicala est eniin inique Judicabit juste; talis
apparebit judex, qualis yidcri possit et ab eis [quos
coronaturus est, et ab eis, quos] damnaturus est.
Forroa ergoscrvi Tidebilur; occultaerit fonna I>ei,
quae justis vidcre soluremodo promittiiur ad xtemom
beatitudinis prsemium.

CAPUT XIX.

De tumssimis saeculi temporibus.

Qusedam videltcel signa, quae ipse Dominas in
Evangelio ante Qnem mnndi futura esse prsedixit,
transacta leguatur ; qusedam vero imminentia qao*

De resurreetione corporum in novisslmo die»

Ipse Dominus noster Jesus Christus in resurre-
ctione carnis sox, quam die tertio suscitavit de
sepuicro , nobis nostne carnis veram ostendit re-
surrcctionem, quam videlicet absque omni dubila-
tione flrmissime credere debemus; ut in ea came,
qua hic quisque vivcbat in hac praesenti vita, hi
eadem rcsiirgcre debeat. Nec alicui iocredibiie debet
esse polentiam divinam corpora nostra de eiyuscun*
que oonditiouis corruptione resusdlare posse. ^
Absit hoe a fidc nostra dubitare, ut resusdtanda cor-
pora vil:eque reddenda, non possint omnipotentia
creatoris omnia revocari [A/., non possit... revoea-

tidie sentiuntur . Qusdam iUque necdum acU sunt, B re], quse vel bestia , vel ignis abtumpsit, vel in pul-

sed futura esse certissixne credunUtr, id est, fides
Israelitici populi, de qua Apostolus ail : Cum ifHra-
rerit plenitudo gentium^ tunc cmnU Israel satvus fiet
{Rom, XI, 25, 2^; et regnum Anttchristi et crude-
lius cjus in sanctos ; ha^c eniro erit novissima perse-
cutio, novissimo imminente judicio, quam sancta
Ecdesia toto terrarum orbe paticlur ; universa scili-
cet civitas Christi, ab Qniversa diaboH civitate;
quanUcunque erit atraque super terram, cujus per-
secutionis auclorem esse eumdem Antichristum non
dubium est, quem Apostoius filium oorainavit perdi"
tionii atque refngam, otiqne a Domino Deo; qui
ejAoUetur supra omne quod dieitur Deus^ aut \quod
colitur] ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se

vcrem cineremque collapsa, vel tn haraorem resohi-
ta, vel in auras suntexalUU [A/., cdlkipsum, reso-
hilura, exaiutum]. Absit ut sinus uUas secretamque
naturae iia recipial aiiquid tobtradum sensibus
oostriSt ut omnium creatoris aol cognitionem lateat,
aut efftigiat potesuiem. Resurfeat eqnidem sando-
rura corpora ad gloriam, ibie ullo vlUo, sine ulla
deformiute; in quibus tanu (elidtas [Ai., faciliUs]
erit quanu et felidtas. Qoamvis enim aiiquid de«
formitaiis babeant corpora eorum in bac praesenll
viu, vel migus vel rainus habeolia, quam human»
naturse deceat pukliritudiAera, nihil Ule habd)unl
io iUa perpeluae CelieiUtis perfectione : in ea scilicel
mensura el digniute, qua vel futora eranl, si ante

tanquam mi Deus (// Thess. ii, 4). Ecclesia equidem ^ pe^rfeclK aUUs decorcm moriunlur, sive eUam ha-

I, dicitnr Deos «. Colitur iuqne recte lantum-
roodo saocta Trinitas Deus : ctijns honorem impKs-
simns ilie refuga sibi vendicare [A/., .vindicare] pl^
snroet. Alios adulationibas , alios terroribns, alios
signis illidUns, ut se colant pro Deo, cujus persecu-
tionem trium semis annornm spatio, excandescere
ftuper terram in Apocal^rpsi pneJictum est {Apoc. xi,
i%); sed ne Um immanis, et erudelis persecntio
improvisa veofens, omnes minus paratos involvat,
EHam el Enoch maximos prophetas venturos esse
Ecdesl» habet (Ides : per quorum doctrinam, popu-
los Israditicus convertetur ad fidem. Qui, cum ipsi
primo tres semis annos prsedicavcrint, in ipsa eadem
persecultone cam aliis fidelibus Ctiristi, glorioso
coronabuntur nartyrio : percusso autcm illo perdi-
lionis fillo, et impiissiroo 735 toUus iniquitaUs
magistro, ab ipso Domino, sicut Apostolus ait : Quem
Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet
itlustratione adventus sui (// Thess» n, 8), non con-
tinoo dies Judlcii sectitunts esse credendus est, ut
adimpleatiir quod ipse Dominus in Evangclio ait :
De die autem Hlo et hora nemo nort/, neque angeli^
neque FHius, nisi Pater solus {Matth. xxiv, Zij) :
quomodo htee Dominl verba intelligenda sinl, loco
Gpportuno superius exposuimus.

* Locus comipius, qui ope ross. corrigi non potuif.
Mss. Rdc*t. halHJt : c Stipraonine, quoddicilur D^us,
aat quo<J cofirar Ecclcsia cquidcm sancta , dtcitur

buerunt ante vergeoiis ad iofirmiutem aeUUs aonos»
membroram omoium puichritodioe congruo deoore
servata, iU ul nihil incoogruom habehunt [A/., ha-
Leant] in uUa eorporis parte, quU spiriuie eril
corpus Doa camale. Qnamvis caro slt non spiritus*
non Umen camaHbas suhjjacet [A/., subjacebit] vitiis,
de quibos Apostolus ait : Qma care et sanptis regnum
Dei uon posiidekunt {I Cor. xv, 50). Procul eril
ab eis omois inflrmiUs, omnis deforraius, omnis
Ur<fiUs, omnis oomipiio, omnis egestas, omnis
indigenUa, el si quid aliod [quod illud] summi regis
non decet regnum in quo resurrectionis et promis-
sionis fililaMiualeserunt angelis Dd {Matth. xxii, 30).
Ergo quidquid de corporibus vivis, vel post mortem
de eadaveribus periit, humanosque effugit visus, sl-
mnl eura eo, quod in sepulcris remansil , in spiri-
Ulis eorporis noviutera [A/., noviute], ex animalis
corporis vetusUtemuUtnm, resurget incomiptione
atque immorUlitate vesUtum. Resurgent et impii
tmusqtrisque cum sua camc, ut cum diabolo el an-
gelis ejus puniantur. Utmm sane ipsi cuin viUis, et
deforroitaUbns eoram corporum resurgant, quxcun-
que in ds vitiosa et deformia merobra gostavemnl,
inquirendo laborare quid opus est? Neque eniro faU-
gare nos debet Incerta eorum habitudo, vel pulcluri-

Dcus. >

b Vide S. Auguslinuni, lib. xxii Dc Civ. I>u»
cap. 10.

DOGMATICA. -- DE FIDE S. TRIISITATIS LlfifU. Ul. — UB. 111.
Um1<s qooriai eril cerU ai tempileriu damnatio. A CAPUT XXil.

Hoc cerUssinie scioiidum esl, quia nemo nisi per
iDdei.iUro misoricordiam Dei liberabilur : et nenM
ni|i per debitum jadicium danmabitur. Tanc sancti
sdcnl plenius, qnid boni eis contuleril gralia ; vel
qoid essont consecuti [AL^ consecoturi], si dima
eoi fratoiio munerc non elegissel miserioordia ;
ct quam verum sit, quod in Psalma canitur ;
Mi§encQfrdiam ^ judicium canlatQ tibi » Domine
(P$al. c, 4).

CAPUT XXI.

De jt^torum prirmio, et pcena peccatorum,

De igne diei judicii Aposlolus ait : Vmuuujui^ue
^u$ quaie 9fi^ ignii deciarabit (I Cor. iii, 45). De

De aterna beatitudine sanctorum,
Quid vero acturi sint sancii in iila requie siuuiiiu*
beatiludinis, Psalroisla exposuil dicens : Deati qui
ftabitant in domo tua, Domine^ iu iect^um uetuli lau-
dabunt te {Psal. lxxxiii, 5). Et cxpressius ipse Domi-
nus in Evangelio demonstravit, [ubi aii] : Beati muudo
corde^ ^uoniam ipii Deum videhuut (Matth, T, 8).
ILec [esi] absque omni perturbatione beata Dei pai,
qu» exsuperat oronem sensuro, in qua videbitur
Deus deorum in Sioo, id est, in specolo perpetuae
quieiis. Omnia quippe roerobra et viseera incorru-
piibiiis corporis, qu» nunc videmus pcr usus ne-
cessilatis distrihuta babcre ministeria, proficient
laudibus Dei, quia nulla erit iilis tunc necessiias la-
ignepurgatoriohoceumdixissenonestdubiundum, '^O"^"^*»» nulla cujuslibei indigentias molestia, sed

qoem igoero aliter impii sentient, aliter sancii , aliter
justl» latfik siquidem de illius ignis crodatn ad per-
petuas igniuro flamroas dctrudentur. Saneti vero,
qol aine oinQi 7S6 P^cca^onim macula in corpori-
bos sois resurgent, qui supra fundamentom , qood
eat Cbristus, anrum, argcntum et lapides pretio-
sos xJincavenint, UnU faciliute illum pervolabunt
ignem, qoanU inlegriuie fidei, et dileetionis Cbristi
in bac viu custodicrunt praecepta, erilqoe iUis iile
ignis diei judicii, sicut Iribtts pueris caminus Baby-
loniae romacis fuerat, qui absque omni flammarum
laesione in Domini laudes omnium pulcbritudinem
crealuramm convocabanl. Sunt ergo quidam jusli

plena cerUque securitas et sempitema felidtas el
indcficiens la^iitia. Quam ineflabilis eril felicius
illa ubi nuliuro erit roalum,ubi nuUum deeritbonuml
Vacabiiur Dei laudibus, qui erit omne bonum in
omnibus. Unus amor omnibus, una concordia con-
ciis, verus honor, qui nulli negabitur digno, nulli
defereiur indigno. Neo ad eum perveniet uUus indi-
gnus, ubi nullus permittitur [4/., pcrmitletur] esse
nisi dignus, ubi pax, ubi nibil adversum a seipso
quisque, nec ab aliquo palietur; prpemium Tirtoiis
erit ipse, qui viriutem dedit ; el qui seipsum, quo
melius et majus nibil possit esse, promisit , qui erit
beaU saiietas omnibus ; quod Propheta Spiritu in*

iniputis quibusdam peccatis obnoxU, quia [A/., qui] ^ «Piratus sancio prajvidit opUndo inquiens : Satiabor
a.iificaverunt supra fundamentum, quod est Chri- ^ ^""*. manifeitabitur gloria tua (Pw/. xvi, 15). Tunc

stos, fenoro, ligna, slipulas, qu?e ilUus ignis ardore
porganlor, a quibus roundaii, setemae feliciutis digni
efBcieniur gloria. (Uoque transitorio igue, et loto
exlremi diei judicio completo, dividentur dnx con-
gregationes, saociorum el impioruro ; ona Chrisii,
altera diaboli ; una bonorum, aiter^ malorum : utra-
qot angelonim el bominumt Istis volunUs, ilUs
facolus non poterit uUa esse peccandi, nec ulia eon-
ditio moriendi ; isiis ia xterna viu vere feliciterque
viventibus, illis infeliciter ip aeternis tormentis sine
mQriendi potcsl^te dv rantibus. Qooniam nliqoQ e^-
iremi ]udicii veniilabrum disceruit [Al.f discemet]

eritipse Deus sancionim satieUs, beatorum jocundi-
Us, et omnia quaecunque ab eis honeste desiderari
possunt, et viu, et salus, ct virtus [A/., victus], ei
opia, et gloria, ei honor, et pax, aeterna beatitudo, ei
bcaia xierniias. Ipse erit perfectio desideriorum no«
strorum, qui sine fine videbitur, sine fastidio ama-
bitur, sine faiigatione laudabitur. Tunc Unium erii
vcm iromorUliUs, ubi nuUus roori polest. Prima
conditio horoinis fuit posse non roori [cul propter
pecc^ti poenam contigit non posse non mori] : restni
in illa feUcitate illud teriium, non posse niori. Tunc
plene erit Uberum arbitrium, quod primo homini
fbil sic datum, posse non peccare ; sed iUud bcatius
erit, quando Ule erii, non posse peccare. Tunc sab-

froineotQro a paleis ; unus(|oisque secundum modum

nieritorom aul dainnabilur, aut ooronabitur, Quidam |.

videlicel juxta peccalomm quaUtalem mitius tor- batlsmus [A/., sabbatlssimus] setema quietis dics

qoentor, qui minofe [A/., minorum] scelerum pon- 737 omnibus sanctiserit; ibi videbitur qui amabi-

Jcre gravantur. Sunt etiam et sanctorum meriia
diversa ; quonim quisque secundum meritomm ma-
gnitudinem aetema; recipiet praemia beaiitudinis.
Qood ipse Dominus in EvangeUo significabat dicens :
fii domo PtUrii mei mansionei muUm iunt {Joan, xiv,
%) ; sed nemo in ilUs alicnjus laeiitiae, vel beatiludi-
nls seniiet deirimenturo, quia onicuique suflidet,
qood aoc*piet, qoia Cbrislus erit omnia ia omnibus
(Colou. ifi, II).

• Hic litoliis deost iii aliis codd. mss. Ip^ qnofpie
bvnealioad SS. TriniUUm in cod. ms. Tegemspensi
el lu ediii» quihusdam hic omitiUur, sy mlKdiim vero :

lur,el qui amabiiur, laudabiiur. Nunc ergo qui nobis
hiijus serroonis initiuro cl causa fuil, sit etiam per-
fectio et flnls; pro cujus amore legenles flagiumus,
pro nobis apud ejus inlercedere misericordiaro, ui
curo eis, eo roiserante, mereamur ad illud pervenire
regnum cujus nuUus cst finis. Amen.

• INVOCATIO AD SS. TRINITATEM , ET PIDEl

SYMBOLUM EJUSDEM.

Adosto, lumcn verum, Pater, omnipotens Deus.

Credimuit ut iiifra, siatim in Ane hujiis ultimi capitis
ponitnr.

^ B. F. ALBIM SEU ALCtlM OPEKUM PARS W. K6

AdesU) luiiieii de luinitte, Verbura ei Filius Dei, A ^^eus vera el suinma vUa, iu quo el a quo, pt per

Deus omnipotens.

Adesto sancle Spirilus, Palris ct Filii concordia,
J>eus omnipotens.

Adesto, Deus uous oninipotens, Pater, et Filius,
et Spiritus sanctns.

Doce fidem, excita ^m, infunde cbaritatem.

Yelle mihi adlfaoet, sed hoc non a me, sed a te,

Mundum, et terras linquere, et coelum peterc.

Sed imbedlla pluma est, veile sine subsidio tuo.

Da fidei pennas, ut volem sorsom ad te.

Hanc fidem in te, per te, de te confiteor,

Te unum in subsUntia, Trinitatem in persouis
«onfiteor.

Te semper idem esse, vivere, et intelligere con*
flt^r.

Et tres unum, et unum tres confiteor.

Paler et Filius et Spiritus sanctus, o beata Trini-
tas.

Deus, Domiims, Paracletus, o beata Triuitas.

Charitas, gratia, communicatio, o beata Trini-
las.

Charitas Deus est, gratia Christus, commuiilcatio
Spiritus sanctus, o beata Trinitas.

Genitor, genitus, regenerans, o beala Trinilas.

Venim Ijmen, verum lumen ex lumine, vera illu-
miDatlo, o beata Trinitas.

Invisibilis invisibiliter, visibilis invisibililcr, invi-
sibilis vtsibiliter, o beata Trinitas.

Fons, flumen, irrigatio, o beata Trinitas.

Ab uno omnia, per unum omnia, in uno omnia, o
beata Trinitas.

A qoo, per quem, inquo omnia, o beata Trini-
tas.

Vivens vlta, vita a vivente, vivificator vivenlium,
6 beata Trinitas.

Unus a se, unus ab uno, unus ab ainl)obus, o beata
Trinitas.

"Oy a se, £v ab altero, wv ab utroque, o beata Tri-
nitas.

Omne autem ojv semper in tribus, et omne Sy ae-
qualiter in singulis, o beata Trinitas.

Verax Patcr, veritas Filius, verites Spiritus, b
beata Trinitas.

quem vivunt quaecunque vere, summequc vivoni om-
•ia, beata Triniias.

Deas bonum et pulcbrum in qno, e( a quo, ct per
quem bona et pulchra sunt, quxcunque bona et pul-
chra sunt omnia, o beata Trinitas.

Deus cui nos fides excitat, spes erigit, charitas
jungit, beata Trinitas.

Dcus qui petere jubes, et invenire facis, et pul-
santibus aperis, o beata Trinitas.

Deus supra quem nihil, estra quem nibil, sine quo
nihil, o beata Trinitas.

Deus sub quo totum, in quo totum, cum quo to-
tum, obeata Trinitas.

Te invocamus, te adoramus, te laudamns, o I>eata
B Trinius.

Exaudi, exaudi, exaudi, o beata TriniUs.

Spes nostra, salus nostra, honor noster, o beau
TriniUs.

Auge in nobis tidem, auge spem, auge charita-
tem, beau TriniUs.

738 I^ibera nos, salva nos, justifica nos, o beaU
Trinitas.

Miserere, Domine, quia mlsericordia tua lit)eravit
nos, beaU Trinius.

Hiserere, Domine, quia misericordia tua crediniiis
in te, beau TriniUs.

Miserere, Domine, quia misericordia tua cognovi-
mus te, beaU TriniUs.
p Miserere, Domine, quia misericordia tua speramus
in te, beau TriniUs.

Miserere, Domine, quia misericordia tua amamus
te, beaU Trinitas.

Te adoramus cuncti unum Deum Patrem, et Fi-
Itum, sanctumque Spiritum, o beau TriniUs.

Da peccatis veniam, prxsU setemam viUm, dona
pacem et gloriam, o beau Trinius.

beala, et benedicu, et gloriosa TriniUs, Patcr,
et Filius, et Spiritus sanctus [o beata TriniUs].

l)eata, benedicta, gloriosa uniUs, Pater, Filius,
Spiritus sanctns, [o beaU Trinius].

vera, summa, sempitema TriniUs, Pater, et Fi-
lius, et Spiritus sanctus, [o beaU TriniUs].

vera, summa, sempiteraa uniUs, Pater, Filius,

Una igitur Pater, \oyic^ Paracletusque substantia n Spiritus sanctus [o beata TriniUs].

est, beata TriniUs.

Una essentia, una virtus, una bonius, o beau
Trinius.

Deus beatitudo, in quo, et a quo, et per quem
beau sunt quaecunque beata sunt omnia, o beaU
TriniUs.

« CiUtur ab iOnea Parisiensi, cap. 88.

^ In editione Basileensi Homiliarii anno 1496 omis-
sa invocationeS.TriniUlis habetur seqiiens Symbo-
lum sub titulo : RecapUuUuio, In cod. vindob. Con-

(euio de $aneta Trimtate. In cod. Bibl. S. Germani
^arisiensis hxc habetur inscriptio : Lectione$ de S.
Trimtate^ hoc est. in restiviute S. TriniUtis legi con-
stietx. Hujus Symboli inilium sub Alcuini nomine
laiidatur ab i£nea episcopo Parisiensi, qiii Carolo
Calvo iniperante floruit, iu libro advcrsiis Gnccos de

Mlserere nobis, miserere nobis, miserere nobis, o
beaU TriniUs.

Tibi laus, tibi gloria, tibi gratiarum actio iii soy
cula sempiteroa, o beau Trinitas «.

^ Credimus sanctissimam [A/., sancUm] Trinita-
tem, id est, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum,

processione Spiritus sancti apud d'Acberium Spicil.
tom. I nov. editionis pag. i3i. Graecum cjusdem
exemplar Joannes Leuciarius reperit in bibliotheca
Sambuci sub nomine Hilarii episcopi Pictaviensis ;
illudque suo stylo Latine traductum Ungiiam novum
S. Hilarii opus Basileae anno i578 typis vulpavit :
quod dcinde D. CousUnl et Socii Veroiienses in Ap^
pendicein Operum S. Hilarii rrjecerunt, et Alcuino
asserueruni. Textum genuinum hic damus, ad plu-
res codd. mss. emendatum.

S7 DOGMATICA. — QUi£STIONES XXVUl DE TRINITATE. 58

«mun Deom omnipotenlein, nnius snbstanti», unius A in operibus, quamvis quxdaro opera Dei qiiibusdam

essentias, unius potestatis, creatorem omnium crea-
tnrarom ; a qno omnia, per quem omnhi, in quo om-
nia. fCredimus] Patrem a seipso, non ab alio; Ft-
liom a Patre genitom, Deam venim de Deo vero,
lomen verum de lumine Tero : non tamen duo lu-
mina, sed unum lumen. Spiritom sanctum a Patre
et Filio aequaliter procedentem; coiisobstantialem,
cottternum Patri et Fiiio. Pater plenus Deus in se,
Filius plenus Deus a Patre genitus, Spiritus sanctus
plenus Deus a Patre et Filio procedens. Non tamen
tres deos dicimus, sed unum Deum omnipotentem,
arienium, invisibilem, incommutabilem , qui totus
ubique est, totos ubique praesens : non per partes di-
Tisos, sed totus in omnibus non localiter, sed polen-

personis specialiter conveniant ; sicut Patri vox illa,
qiKe de coelo sonuit super Christum baptizatum ; et
ad Filii personam humanitatis taiitummodo pertinet
susceptio ; et Spiritus sancti persons proprie con-
gruit illa columba, in cujus specie idem Spiritus san-
ctus descendit super eumdem Filium Dei secundum
hominem baptizatum : tamen absqoe omni dobita*
tione illam vocem, et illam colombam, et Christi
homanitatem totn sancta Trinitas operata est, cujus
opera inseparabilia sunt. Credimus eumdem Filiofii
Dei, Yerbum Dei aeternaliter natum de Patre, con-
substantialem Patri per omnia, temporaliter natum
de Spiritu sancto et Maria semper [Vox semper tn
tUiquibut editit omittitur] virgine, duas habentem na-

tialiter. Qui sine communicatione soi, motabilia % tivitates, unam ex Patre aeternam, alteram ex malre

crenvit et creata gobemat, semper manens qood est.
Cui nihil accidcns esse polerit, quia simplici divini-
latis natorae nil addi, vei minoi potest, qoia semper
est quod est, coi proprium est, cui seropitemum esl,
cui idem est, esse, vivere, et inteHigere. Et hsec tria
unus Deus, et unus Deus haec tria ; idem Deus et
Dominus [Mt. Sanct-Germ. : Et hxc tria unns Dens
et onus Dominus; liaec tria idem Deus et Dominns,
etc.] vera et sempiterna Trinilas in personis, vera et
sempitema unitas in substantia, quia una est sub-
stantia Pater, et Filius , ei Spiritns sanctus. Hxc
vero sancta Trinitas, nil m^jos est in tribos personis
simul nominatis qoam in ona qualibet persona semel
dicta ; quia unaquaeque persona plena est sobstantia

temporalem; qui etiam Filius Dei suae carnis con-
ceptione conceptus est, et suae carais nativitate na-
tus est. Deum vero [/4/., verum] conritemur concep-
toro, et Deom verom natom, eomdem verom Deom
et verom hominem, onnm Christom, onom Filiom
Dei onigenitom, propriom et perrectum in duabus
naturis, in unius personae singularitate. Impassibi-
lem et passibilem, mortalem [M$, Soiicf-Germ., in-
visibilem et passibiiiler mortalem mendon] atque im-
wortalem, crucifixum in inflrmiiale nostra, eom-
demqoe semper vivenlem in virtole soa. Qoi mor-
toos est carais soae morie, et sepaltos ; alqoe ab in-
feris, damnato ct spoliato principe totios iniquitalis,
rediens, lertia die resurrexit, alque cum triumpbo

iii se, non tamen tres substantiae, sed onos Deos, C gloriae videnlibos discipolis coelom ascendit, sedens

nna sobstaniia, ona poientia, ona essenlia, ona ae-
leraitas, ona magnitodo, ona l)onitas Pater, et Fi-
lius, et Spiritus sanctus. Nec aliod est Pater in na-
tora qoam Filios vel Spiritos sanctos; nec aliod Fi-
lios, et Spiritos sanctos qoam Paler in natiira, qoi-
bos est ona natora, Sed alios est Paier in persona,
alios Filios in persona, alios Spiritos sanclos in per-
aona. In Patre aeteroilas [M$. Sanct-Germ, ; in Pa-
tre manet aelerailasj, in Filio aequalitas, in Spiritu
sanclo xteraitatis aequalitatisque connexio. Unum
omnes in substantia, et essenlia, onmipotentia, et
deiute. 7S9 * ^i<^( ^^^^ eadem sancta Trinius
iiiseparabiiis est in subsUntia, iU inseparabilis est D

in dexlera Patris, id est, majesUte divinluiis. Inde
jam venturas judicare vivos et mortuos, quem impii
Tidebunt judicanlem in ea forma qua cruciAxus est;
non in ea humiliuie qua injuste judicatus est, sed in
ea claritate qoa joste jodicaturas est munduni. Cu-
jos [ma|esutis] visio aeteraa erit omniom sanctoram
beatitodo et gloria. Gratia,et pax a Deo Palre et Fi-
lio ejos Jeso Christo Domino nostro sit isU confitenti
in omnia saecula saeculorum.

Ex m$$. et edit, [Explieit liber iii de $ancta Trini-
taie^ quam escerptU Alcuinu$ de librit $ancti An-
ffu$iini.]

• £x sancto Augustino, de Doctrina Chrisliana, lib. i, cap. 5.

HAGISTRI ALBINI FLACCI ALCUINl
DE TRIMTATE AD FREMiGISUM QUiESTIONES XXVIU.

Desideratissimo filio Fredegiso Albinus salutcm.

Placuit pradenliac vestrae, fili charissime, aliquas
proponere mihi ad solvendas de sanctissima [A/.,
sancU] TriniUle quaesliones, quibus forussis vestrae
aures sapientiae inquieUre [i/., inquiclari] pnlarous.
Nec oUatenos eraditionero vestraro, et in catholica
flde pariutem, minus aliquid in Ulibus intcllexisse
Teor, dum maximc divina opcraiitc gratia ab incunle

virilis robore sensos tecom hoc egi, ot robostos pne-
dicator et insoperabilis doclor in fide sanctissimae
Triniutis esse videreris; coi non deesse, joxu apo-
stolicam prophetiam, contradictores olim prioribus
et nunc nostris probaturo haberous teroporibus : scd
satis benigne suscipio, quicunque [A/., quaecnnqiie]
est, dc hiijusroodi rebus interrogantis devotioncro ,
at mugis laudo hanc [;i/., hxc] praedicanlis instan-

59 B, F. ALCIM SliU AtOJlNl OPERUM PAHS UI. 60

liam, quia parum proJesl discendi dcvoiio, sinc do* A FiUu8,relaUonisreguUleQeiurlAi.,rcgula5lciieniurl
cendi studlo, juxta scntQntiam Salomonis : TheMurm \n co.

invisttt et $apieniia abtcondita^ qtiaB utHita* ia utrisqu^
{Eccli. XLi, 17)? Quocirca tota debet esse cura bcne
Inlelligenli in docendo, no fruslra laborel [Al., labo-
raret] in disccndo : quia sicui in Propbetd legitur ;
Qui multos ervdiunty $icut firmanientum in perpetua
fulgebunt claritate {Dan. xii, 5).

interrogatio i, Quomodo Deus Ycre sit Unitas, el
vere Triuitas?— Aeip. UmUs in substaotia, Irinila#
10 personis.

• Inter. 2. Quid sit proprium uniuscujusqu^ per*
sonae in sancta Triuitate? — Re$p. Propriu» est Pa-<
iris, quod sobig est Pater; et quod ab alio non est
740 ^^^^ ^ ^* Proprium est Filii, quod a Patre gc^

Inter. 9, Quare xqaalem non hal>et relationis ro-
gulam Spirilus sanctus, sieui Pater ct Fiiius^ -^Resp.
Quia circumfcrri potest Patris et Filii nomen ad in-
vicem, ut si dic^imua, Patcr Filii Pater, et Filius Pa-
tris Filius, non ita duplex relationis circumversio
[A/., dupkcem,.. circumversionem] in nomine sancii
Spiritus inveniri potest.

Inter. 10* Qua necessitate accidit ut ita non cir-
cumferri possit Spiritus sancti relatio? — Resp. Recte
dicere possurous Spiritum sanctum Patris et Filii
Spiritum, sed cooverso ordine non possumus dicere
Patrem Spiritus sancli» ticut diciroas Patrem Filii,
D# duo Filii in sanota Trinitate aestimarentur. Item

nitus est, solus a solo. coxtemus et consubsuntialis h ^" possumus diccrc Filium Spiritus sancti, sicut

geuitori Proprium est Spirilus sancti, quod non [A/.,
nec] ingenitus, nec genitus est, sed .a Patre et Filio
scqualiter procedens.

Inter. 5. Quare Spiritus sanctus ingenitus vel geni-
tus noo dici dcbet?— ii£<p. Quia si ingenitus diceretur
sicut Pater, duo Patres ; si gcuitus, duo Fiiii scsiimarl
possent in sqncta Trinitate.

Inter. 4. Utrum aolus Pater, aut solus Fiilus, aut
foias Spiriius sanctus per se plenus Deus et perfe-
CUis dici debcatt — Rap. Utique Pater per se est
plenus Deus, similiter et Filius plenus Deus st solus
Dominetur, et Spintus sanctas plenus Deus cre«
ditar.

dicimus Filiuro Patris, ne duo Patres in sancia Tri-
nitate iptelligantur, Dlcimus itaque Spiritum sanctum
Patris et Fiiii, sine reciprocatione conversionis no-
roinum relativoruro.

Inter, 11. Utruro inseparabilia sint opera sanctc
Trinitatis?— ' Resp. Utique quidquid Deus operatur,
toturo sancta Trinitas inseparabiliter; h^c eadem
operatur opera; quia una est sanctae Trinitatis
operaUoi sicui una est substantia, essentia» ei vo-
luntas.

Ittter* 12. Utrum sancta Trinitns in personis sc-
parabilis vei inseparabilis dlcenda sit, dum alius eat
Paler, alias Filius, alius Spirltus sanctus? — Re$p.
Vere alius est Pater qnam Fillus in persona, sicut

ItUer. 6. Si unaqusque persona per se plenas Deus ^ ^... ... «, ^ . .

m potest, quore Don tres Deos dieimu» Palrem, e( C W»"» ">«"f ^ '» P««<«» <!">"> ^f '• « Sp.r.tus

Filium, ei Spiritum sanctam?^A6«p. Quia una sub»
Sianiia est Pater, et Filius, et Spirittis sancius, non
trcs siib&ian.i;e. Proinde unitas subsianiise tres Deos
probibei dicere vcl credere.

Inter, 6. Dum tres personas dieimus Patrcm, ei
Filium, ei Spiritum saneium, quare non tres Deos,
Bcc ires omnipotcntes, nec ires magnos, nec ires
bonnt dicere fas est? — Resp. Quia Deus ei omnipo-
tens, ei magnus, et bonus, ei aeternus, substaniialia
ooroina sunt, et ad se dicuntar ; ideo non licei ea
plurali nuroero dioere, sed slngoUri ; et omne no-
anen, quod substanliam Dei vel essentiam signirieat,
scmper singulari numero profcrendum est. Pater, et
Filius, et Spiritus sanctus, relativa sunt noioina, et
•deo ircs personae rccte dicuntur*

Inter. 7. Quomodo relativa ? — Resp. S^cundum
-dialecticam relativa nomina sunt, qux ad aliud ali-
<iuid referuniur, sicut doroinus ad servtim, ei scr-
-vus ad domiuum , pater ad filium , et filius ad pa-
4rem. Pror&us cum dico Pater, Filiura [siroul] tigni*
fico, quia non est Paler nisi Filius sit cpi sit Pa*
ler. Item non cst Fiiius nisi sii Pater cui sii Fi-
liuft«

Inter. S. Uirum Spiritus saneius relalive vel sub-
4ianiialiter dicatur?*^ Resp* Utique relative, quia
Spiritas alicujiis Spiritus est, aed non ncui Patcr ci

* MMti^ Paris.fCap. 89«

sancius alius esl in persona qnam Paler et Filius.
Non t»mcn aliud ille, vel ille in nainra, vel In deitatc,
aut in essentia. Nec enim Patrem potes dicere, nisi
Filium inielligas; nec Filium dicere, nlsi Patreip
inielligas; nec Spiritum sancium, nisi intelligas cujus
Spiritus sii. Quocirca omnimodo inseparabilis csl
sancia Trinilas sicui in operibus, sic eiiam in pcrso-
nis diccnda.

741 ^^/^i^* 13. An [A/., Si] ad solam Patris perso-
namperilneat, abi[A/., quod]dicitur : Quifacit mira'
biUa magna solus {Psal. lxxi, 18). £t Aposlolus : Qm
solus kabet immortalitatem (/ Tim. vi , 16)? — Resp.
NuIlaiennsadsoIamPatrispersonampertinet, dum di-
cilur solus Deuf, sive in Novo, slve in Veteri Tesia-
p mento, et quod Deus solus sive hoc sive illud habeai,
vel faciat; sed ad iotam sauclam Trinitatem, qu^s
est anus Deus omnipotcns, omnia facieiis, qux sunt
in cgbIo ei in terra,

Inter. 14. Quomolo beatus Joannes evangelista
dicit : Deum nemo vidit tmquam {Joan. i, 18) ; et ipse
Dominus in alio ait loco : Reati mundo corde^ quo-
niam ipsi Deum videbunt {Matth. v, 8) ; el Apostohis
Invisibilem Deum dicit (/ rim. i, 17)?— Aei^. Vi-
derl enim potesi Deus, id est, iotelligi, secunduro
siiae donuro gratiae, sive ab angelis, sive ab antmabus
sanctorum : plenam vero diviuitatis naturam , nec
angelus quislibct [A/., quisquam], ncc sanctoru^i

61 DO&MATICJI. -^ QU.€ST10NES XXVlll DE TRIMTATE. fii

aB^iB perTecU inteUigere poteril. Ideo incompFe^ A ctum saplentiam et YirtutemJ ; 742 non tamen tres

hensibiiis dicilur Deus.

ifiler. 45. Cum sanctis snmmum promitiitiir proi-
mium aeteraa Dei visio, miualiterne videbnnt vei in«
telilgefit •? — Reip. NuUatenns aoqualiter omnes, vei
angeli vel anims sanctonim Deura nee [i4/., vel] nune
Tident, vel post resurrectionem videbunt, sed sccun*
dnm donatoris dispensationem, et meritorum quali-
utem. Unusquisque umen gufDcientem in ejus vl^
sione suis meritis liabebil beatitndinem. Nec pius
quxret quam babet, nec se minus habcre quam vo-
let, dolebit.

Inter, 16. An aliquid distet in Deo, esse, vivere,
Intelligere, posse? — Re$p, Nullatenus aliud est in
Deo esse, aliud vivere, yd aliud Intelllgere, vei aliud

virtutes, neo tres sapientias, qnia sapientia snbstau*
tiale nomen e&t, sicut virtus. Nec altud est in Deo
esse, aliud sapere, aiiud posse ; sed unum est Deo
esse, ^aperc, posse.

Inter, 21. Utrum ad solam sancti Spiritns perso-
nam pertineat, dum Apostolus dicit : Deus eharitat
eu (/ Joan, nr, 8), qui [A(,y quee} dilectio Pairis et
Filii esse legitur? — Reip, Nuilatenns ita Spiritas
sanctus cbantas intelligitur, quasi non sit Pater et
Filius charitas. Sicut Spiriius sanclue est cbaritas,
iiUi et Paler est cbaritas [et Filiuj» est cbaritas,] fi<^
tamen tres cbarilates, sed una charitas. Sed quia
Spiritus sanctus donum Dei proprie dicitur, et nul-
lum Del donum chaHtate m^Jus est, imo sinc eo nul-

posse; quia Deus eo ipso quo est, vivit; et eo quo ^ lum donum ad perpetuam homincm deducere poterit

vivit, inteliigit; et eo quo intelligit, potest; et eo
quod potest, est; quia simpiei^ deitatis nptura unum
habet, est, vivit, Intelligit, et omnia potest. Non iia
in nobis, dum aliud est in nostra natura vivere, aliad
uiteHigere, aliud posse. In Deo vero baec cmnia unum
atque idem siint.

Inter, il, Utrum de Dei Filio, sicut dicitur Inmen
de lumine, Deua de Dco» potest dici omnipotens de
omnipotenle, bonns de bono. magnus de magno, et
cstera talia? — Reep, Regulariter utique tenere de-
bemus quod omnia naturx nomina qux aequallter de
FiUe dici possunl sicut de Patre, omnia possimt dici
sie de illo. Ideo sicot dicicar Deus de Dc», lumen de
luminc, ita dicendum est omuipotens de omnipotente,

bealitudinem : proinde Spiritus sanctus proprie di-
citur charitas.

Inter. ii. Nanquid impii dona Del liabent? — Resp.
Habent [utique] per eum, qui illuminat omnem ho-
minem venientem in bunc mundum, in quo sumus,
movemur et vivimus [Acl. xvii, 23) : bona sunt enini
dona Dei eis qui bene uluntur i1li$. Ideo cbaritas sin-
guhre e&t io sanctis donum, in qua Fiiii Dei discer-
luintur a flliis impieiaiii.

Inter. 25. Quare si Deus totus ubique est, In cokIo
dlcitur magis habitare, quam in terra?— Jlecp. Quia
roajor cognitio est io saoctis angelis, animabtisqve
sanctorum divinitatis, cam sint apud Deum, In coBiis
quam in terris. 3icut enim in hoc mortall corpore'

bonus de bono, magnus de magno, sed oon iia in re- C quidam roagls intelligunt divinaro substantiamt

laUTia.

Inier, 18. Sed quomodo in relativls nominibus di-
cendam est? — Resp, Non possumus dicere Yerbum
de Yerbo, quia relativum nomen est Yerbum, 4[U0d
solns eac Filias; sicut diclmus, Deum de Deo, <pKKl
noD est solus Filius. Nec imaginem de imagine, quia
solus est Filius imago : sicul dicimus, lumen de la*
mine, quod non est solus Filius, quia substantiale
nomen est lomen.

Inter, 19. Nunquld aliud lumen Pater et aliud Fi-
lius? — Resp. Nequaquam aliud, sed unum lumen
cst Pater et Fiiius, sicut una snbstanlia. Ideo recte
dicitur [Al.,diciiiius] Iiimen de lumine, sicul Deus de
Veo. Sicut uiius Deas e$t Pater, et Filius, ita unum
lumen est.

Inter, 20. LegSmus Apostolum dicentem Cbristum
Dei esse virtutem et Dei sapieniiam; hic intelligimus
iii Dei nomine Patrem, et in Cbristi nomine Filium,
Mcut semper. Nunquid Pater non habet in se sapien-
tiam vel virlutem nisii io Fiiio, quem Apo&toius sa-
pientiam Dei et virtutem Dci nominavit? — Re$p.
Plurimi ita Arianam desiruunt impietatem, dicentes
impinin esfic credere unquam Deum Patrem es&e sine
sua sapieniia, aut sine sua virtute. Sed melius est
intelligere Patrem esse sapienliam et virtuiem, sicut
Fillum sapientiam et virlutcm [imo et Spiritum san-

'"^ Ms. Sal. ct a1. c Inter. 15. Quod sanclis sum-
m:im promittitur pncmium? — Resp, ^tcrna Dei

quidam minus, ita et in coelo magis dicitur Deu*
esse quam in terra, qaia plenius ejusdem substan-
tla inlelligitur ab babilatoribus c(£U quam lerRtt
incoi^.s,

Inter. 24. Sl una substantia est Pater, et Filiiis,
et Spiritus sanctus^ quare fiolus Filius incamatua
dicitur? ^ Reep. Quia aiia est persona Filii , aUft
Palris, alia Spiritus sancti. Et sola siquidem persomi
Filii incamata est : operante tamen ^amdem Inc^r-^
nationem tola saocta Triniiate» cujus opera sunt ii^
separabilia.

Inter, 25. Dum in Symbolo cathoHco cantari 90-
let, Dei Filium de Spiritu saacto, ct Maria virgine
incamatum, quare non dicitur Fiiius Spiritus sancli,
D sicut dicitnr beatgc virgmis? — Resp. Non sic de illo»
sicut et de illa natus est Filius Dei. De illa siquidem»
id est, sancia virgine natus est Filias Dei, aicai
de matre; non de illo, id est, Spiritu saocto, sicut
de Paire, ne duo Patres dicerentur iq sancia TffloK
tate.

Inter, 26. Si una natura est Patris et Filii, ct FK
lius incarnatus plenus est Deus et perrectus, quo^
iBodo Don Pater iacarnaius e$t? *- Resp. Filius |^
nus esi Deus ot perfeelus ; qni solus Incamatas est»
ct homo factus est. Niim iguis uoa est substautia^
sed aliud in igne facit calor, aliud lux : lux illumiiuil«.

visio. — Inter. \n a*qiialitcr videbunt, vel Intclti-w
gcnt? I

65 B: F. ALMNl SEU ALCULM OPERUM PAKS UL Ci

calor c;ileracil [Ai., calificat]; una tamen ignis na- \ cogente, roIus tamen ipae perpetitur, salya diYiniUtis

tura utnimque facit, et calorem et lucem.

• Inier. 27. Utrum diyinitas cum came concepta
oil, nata, pasaa, et caetera quse humanitatis propria
esse noscuntur? — Re$p, Utique divinitas sux carnis
coDceptione concepta est, et nativitate nata.sensitque
parlicipatione humani aflectus mortem, quam sponte
sttsceperat; non naturae suae potentiam perdens, per
qnam cuncta vivificat. Ipse auctor, et opus auctoris.
Idero auctor, quia si sponte natus est, sponte passub
est. Idem opus, quia utrumque unus Ucet non alio

« Hxc interrogatio omissa est in orthodoiographia.

impassibilitate.

inter. 2S, Ex qua natura dixit : Poteitatem habeo
ponendi ammam meamt — Resp* Omnium quae in
Christo gesta sunt, operum aactoritas ex divtnitate
est : tamen cami convenit dicere : Pote$tatem habeo
ponendi animam meam {Jotm, x, 18), non divinitali.
Divinttas non dimisit animam, postquam assumpsil
eam in utero virginis. Caro dimisit, dumemisit in
cruoe spiriium Christus.

748 OPUSCULUM SECUNDUM,

SEU

LIBELLUS DE PROCESSIOIfE SPIRITUS SANCTL

AD CAROLUM MAGNUM.

MONITUM PRiEVlUM.

Llhellum quem bic vulgarous, a viro darissimo
ac doctissimo D. II Jephonso Catelinot, blbliothecario
monasterii S. Micbaelis in- Lotharingia dum vive-
M, accepimus. Illum primo detexit celeberrimus
Bemardus Montrauconius, atque in pneclaro suo
opere Bibliothec» Bibliothecaram tom ILpae, 1297,
Inter cod. blblioth. Laudiinensis recensuit. D. Cate-
liooi eumdero, ex eodem codice antiquisslmo descri-
pCnm, obtinuit beneficio domini abbatis de Uedou-
ville canonlci Ecclesiae cathedralis Laudunensis, et
opera D. Breton professoris abhatiae PnBmonstra-
teosis.

Codicem, unde hiclibellus descriptus fuit, praefatae
ecdesix dono dedit Dido episcopus, prout monstrat
ifiscriptio ad initium codicis exstans, quae talls est :
ffttiic tibeUumdedit domnu$ Dido epitcopui Deo etian-
etwMariw Laudunemis eccleuos. Siquiiabstulerit^of'
fensionem Dei et tanctas Marite incurrat. Dido epi-
scopus praefuit ecclesiae Laudunensl circa finem saec.
IX. Monuus anno 991 •• Est ergo codex vitae Aicuini
pene coaevus.

Titulus opusculi, c^emetiam Cl. Montfaucon loc.
cit. notavit, est : Alcutnuede Proceuione Spiritut tan-
cfj. Quamvis igitur nemo illorum, qui beati Alcuini
icripta recensent, hiqus opusculi mentionem faciat,
el controversia istiiaec de processione Spiritus sancti
a Patre Filioque primum post Alculni obitum, nempe
anno 809 in concilio Aquisgranensi ferventius agitari
cmperit ; ipse etlam stylus epistoIa>. ad Carolum Au-
gustum a stylo, quo Alcuinus In aiiis ad eumdem
epistolis usus fuil, aliquo modo discordet ; integrum
tamen nolns haud esse judicamns, a fide vetusti
codids et a testimonio Didonis episco}^, Alcnino
pene coaevi recedere, et libellum hunc inter dubia
vel supposita lllius opuscula ablegare. Enirovero le-
fb atyfi discrepantia tanti non est, ut opus cuidam
auctori abjudicetur, si alia argumenta graviora pro
illo pugnent : et ilia controversia jam ante annum
809 in Ualiiis mota fuit, nempe anno 707 in concilio
Gentiliacensi. Duin igitur vivente Alcuino adhuc
gliaceret, dulHtari vix potcst, Carolum Magnum de
componendis aut toUendis ab Ecdesia ejusmodi li-
timls apprime soUicitum, aulae suae magistrum con-
suluissc, et iUi, ut suam sententiam ediccrct , dc-
mandasse.

a San-Marthaui Gallia Christiaiia.

B Textum ergo hic damus e copia» ut vocant, vidi-
niata, ad nos ab eodem D. CateUnot missa, cujus
haec est sul>scriptio : c Praesens Alcuini de Spiritu
sancto tractatus, cum divi Au^stini in mysterium
sanctissimae Trinitatis explanatione, excerptus est ex
veteri manuscripto in membrana exarato, quod D.
D. Dido ecdeslae Laudunensis episcopus bibliothecac
cathedraUs ecdeslae donavit ; et quod ex spedali da*
rissimonim ejusdem cathedraUs ecclesiae canonico-
rum bencrvolentia ad me transmlssum est. Actum
Praemonstrati die 15 Martii, anno 1747. — F. Breton
mppria. Canonicos Praemonstr. »

Vide quae de lioc opere habent V. V. C. C. D. Ri-
vet, Bitt. lit. de France, tom. Vlll, Avertit.\ 2 p. x,
et D. CeiUier, Hitt. det Auteurt tacr. tom. XVIll, p.
i97. Hunc tractatum etiam alicubi vidit Cl. Sirmon*
dos, cujus titulum nostro per omnia similem sub
nomine tamen auctoris incerti recenset tom. U Ope-
rum pa^. 095, inter notas. Ex eodem eiiam citat

G testlmonium sancti Athanasii, prout infra nuro. 9,
notavirous.

Opusculum hocce in tres partes divisum est; in
prlma ostenditur, Spiritum sanctum procedere a Pa-
troet FiUo; in allera, Spiritum sanctum esse Patris
etFllli Spiritum ; in tertia, Splritum sanctum missuiu
esse a Patro et FiUo.

744 IN NOMIIIB SARCTA TRINITATIS

INCIPIUNT TESTIMONIA

EX SACmS VOLUMINIBUS COLLECTA IN QUIBVS
▲PERTE OSTENDITUR, QUOD SPIRITUS SANCTUS
▲ PATRE ET FILIO PROGEDIT, ET QUOD RECTE
SPIRITU9 SANCTUS PATRIS ET FILII VOGATUR
SPIRITUS.

Serenlssimo Augusto Carolo salus, pax, vfrius,
vita, victoria.

Sacra, serenisslme Auguste, Christianorum tur-
ba , quae sob gloriosissimo vestrae dominaiionis im-
perio est constituta, pro vobls et pro totius rcgni
vestri stato, dlvinae etiam protectioni vestrum com-
mendans imperium, omnipotenti Domino, qui vcsiri

65 DOGMAHCA. — LrB. DE PROCESSIONE S. SPIIUTUS. 66

esi regni gubernator, voia pcrsolvii; iminensas etiam A P^tre Filioqiie sulislantiae, quod ib ulrlsque proce-
ei ageiido gratias pro eo quod in universali Ecclesia, dit et mittitur.

qoae sob eiceilenlissimo dominationis vestrae impe-
rio conversalur, aniversis Dei cultoribus tranqnii-
lissima pai est et quies. Non solum enim ab impetu
gentilium et omnium Chriatbni nominis intmicorum,
quos favente Domino vestra sublimitas tenet atqne
prostemit, sont protecti, sed per vestri imperii et
sapieotiae excellentiam, adductts ab idolorum cuitu
innumerabilibus popnlis, ad lidei catiiolicae et ad
divini cultos agnitionem quotidie in Cbristo creden-
tium propagatur numerus, et domus Dei in cunctis
regni vestri terminis divino cultui et sacris pro vo-
bis orationibus implens vacans exsullat : cemendo
etiara per vestrae guberoationis providentiam Cbri-

745 Bcalus enim evangelista Lucas Spiriinm
sanctum ab unigenito Dei Fiiio, qui est verlmni
Patris, procedere in xiv capilulo [Nunc^ cap. vi, 19]
Evangelii sui testatur dicens : Omni» turba quaerebat
eum tanyere^ quia virtui de illo exibaS fMs., exiebat
sxpiiis] , et sanabat omnet. Spiritum igitur sanctum
a Filio procedcre in boc declarat capitulo dicendo :
qnia virtu» de illo exibat ; Spiritus enim sanctos est
ipsa virtus, quae de Dei Filio in hoc capitulo exlre di-
citor, sicut tam beatus Augustinus in xv de Trinitate
libro aflSrmat , cujus etiam in subsequentibus de ex-
positione isiius capituli verba dlctiiri sumus.

Sanctns qnoqne Joannes evangelista in fine Evan-

stianorum turbam immensa quotidie recipere au- B gelii sui, id est, ccxiv capitulo [Nuncy xx, 21 seqq.]

gmenta, et perversa haereticorum dogmata cum per-
fidis eoram auctoribos esse damnata,Cbristo etiam,
qui vestri est cordis possessor, pervos de ipsis
triumpbante; quique etiam inter caetera gloriosi»-
sima, quae vobis largitus est dona, excellentissimo et
incomparabili dlvinse et humanae scientiae munere
vos dilavit, nt non solum hi, quibus libemm vestrum
qootidie serenissimum conspicere vuUom, pnrissimo
vefttrae sapieotiae fonte sint refecti, sed etiam qul
longe lateque a vestra praesentia sunt reinoti, vestris
nimigeris rooribus et excelleDtissimo vestrse scientiae
lymine radiantur.

Idcsreo ex diversis mnndi partibus et genentlo-
nibos vestra etiam, serenissime Auguste, pietate

refert» Dominum nostram Jesum Christum eo die
quo resurrexerat, id est, die Dominica clausis ja-
Buis ad suos introlsse apostolos, et dixisse eis se-
cundo : Pax vobis, et intulisse : Sicut misit me
Patety et ego mitto vos. Hoc cum dixitut, insufflavit
etdixit eis : Acdpite Spiritum sanctum, quorum re-
nuseritis peccata, remittuntur eis^ et quorum retinue'
ritiSf retenta eruni, Qnod igitur promislt, expletum
esse, ut in Actibus declaratur apostoloram, legi-
mus : Repleti sunt enim omnes apostoli Spiritu sancto^
et cceperunt loqui aliis /tfi^«, prout. Spiritus sanctus
dabat eloqui ei$ {Act. n, 4).

Idem qooqoe beatus loannes evangelista in soa
Epistola [quam] de Dei et proximi dilectione con-

vocante inuomerabiles ad vos qooUdie concurrant ^ scripsit, xii testatur capitulo [iViiirc, 1 Joan. iii, 29«

popali, quos vestra regalis benignitas latissimo et
gloriosissimo sinn recipiens, in spiritali et liberali
enidire doii cessat scienUa ; idcirco vestrae glorio-
sissimse et trtnquUlissimae dominationis titulus nulla
state, nnlla etiam vetustate abolente, in universali
nanebit Ecdesia : quia sub )ustissimo vestrae domi-
nationis imperio nuUa in ea fraus, nuUa perversae
doctrinae suggestio latere valet ; sed omnes ortbodoxi
vestra loculentissima admonitione instracti, sanctam
catholicam et apostolicam seqnendo ac defendendo
lidem, divino vocantur [Forte, vacant] cultui. Inter
quos ego exiguus veslroram viilelioet famuloram ex-
tremus de proeessione et missione Splritus sancti a

24], quod unigenitns Dei Filius Spiritum sanctum
suis dedit apostoUs, quo ipse in eis maneret, et ipsi
in eo, sicut idem Joannes apostolus affirmat ita di-
cens : Hoc est mandatum Dei, ut credamus in no"
mne Fitn ejus Jesu Christi, et dUigamus alterutrum^
iicut dedit mandatum nobis. Et qui servat mandatu
ejus, iit i7/o manet^ et ipse in eo, et in hoc scimus,
quoniam manet in nobis de Spiritu , ^it^m dedit
nobi$.

Leo • quoque papa reverendissimus RomaniB
urbis pontifex Domtnnm nosthim Jesum Christun,
Spiritum sanctum ab eo procedentem flalu suo, ut
beatus Joannes in praescripto Evangelii soi refert

P^re et Filio; et de eo, quod idem Spiritus sanctus |. capitulo, apostolis dedisse, sicot in synodica epi-
PatrisetFilU in sacris volnminibnsvocaturSpiritus: stola , quam Flaviano archiepiscopo ConsUntinopo-
saocti etiam EvangeUi et beatoram Patrum auctori-
talem secotus parvum, secundum vestr» subUmita-
tisjnssioDem, conscripsi UbeUum.

CAPUT PRIMUM.

De fo, quod Sptritus sanctus a Patre Filioque pro-

cedit,

Inverbis enim sancU EvangeUi , et in synodids
beatoram Patram epistoUs, et in mulUs eraditoram
in spiritaU scientia viroram Ubris manifesta decla-
rator, Spiritus sanetus, qui unius ejusdemque com

• Leo papa in concil. Chalced., tom. IV Collect.
Coleii» pag. I^

Utano scripsit, testatur dicens : i Dominus noster
Jetus Christus post resurrectionem suam ciausis /«-
mitt ac disciputos suos iniroibat , et flatu suo dabat
Spiritum sanetum^ et donato inteiligentim Ihmine
sanetarum Scripturarum occulta pandebat. >

Beatus quoque Gregorius ^ Nazianzenus, vel Nys-
senus episcopus eradilissinms divinoram votumiuum
investigator in homiUa , quam de adventn Spiritus
sancti super apostolos eonscripsit, eodem sensn qno
et I^ papa exposoit : praef^tom EvangeUi expoMM
capitulum affirmat, quod Salvator noster Spiritum

b Sanctus Grcgorius Nazianzenus fortassis ex
orat. 44, num. 17.

67 B. F. ALBINI 3EU ALGUINl OPERUM PARS lU. 6B

Ganclum ap.istolis dedit insufQaodo in eorum faciem. A co/a, reminuntur eit^ et t/uorum reiinuinh$t rHenia

Uinc ipse Grogorius dicit : SpiriUis sanclaB diacipulls
Cbristi non solam cooperando aderat, Yerum eiiam
deiuiis potestate atque aoctoritate cuncta dispen-
•ans. Adfuit igit jr eiiam his tertio, prout eum capere
poterant, temporum quoque distinctioue senrata : id
e&t, ante passionem Cbristi , et post resurrectionem
ejus itcrum» tertio etiam post Asceusionem ad c<b»
los. El primae quidem ejus pra^cnti» virtulem indi-
cant gratiae sanitatum , et purgatio atquc effugatio
dsraonum ex bominibus, quam utique non sine san-
cU) Spiritu apostoli procurabant. Tum deinde post
re&urrectioncm mauifeste dicit Salvator ad discipulos
8U0S : AuipUe Spiritum sunclum^ et iniUfiavit in fa-
eiem torum (Joan. u> 33). Teftio vero in linguis
igneis adfuiu

Sanctus quoque Hiefonymus • egregius divinas
legis interpres, et sagax praefati Patris Gregorii di»*
cipulus, pra^iicripturo Evangelii secnndum ioannem
eodem sensu exponens Capitulum testatur, quod
Salvator noster Spiritum sanctum ab eo etiam pro*
cedentem post resurrectionem suam flatu suo aposto^
lis dedit ; sicut tam in epistola quam ad Hedibiam de
duodecim scripsit quaestionibus, aflinnat, octavo ila
dicens capitalo : c Quomodo Salvator nosler secun-
dum Joannem insufflat Spihtum sanctum in aposW'
Ios« et secuudum Lucam postascensionem missurum
esse dicit? Hujus quaestionis perfacilis soluti6 est, si
docente sqnistolo Paulo Spiritus sancti diversas gra-
tias noverirous. Scripsit 748 ^^^ ^^ pfima Epi-*

erunt (Joan. xi, il^23). Primo igitur die resurre-
ctiouls ejus acceperunt Spiritns san^ti gratiam, qiia
peocata dimitlerent, et baptizarent, et filios Dei fa-
cerent, et spiritum adoplionis credentibus largiren-
tur ipso Salvatore dicente : Quorum remieeritis pee-
eata^ remittuntur eii» Die autem Penteoostes eis am-
plius repromissum est, ut baptizarentur Spiritu san-
cto, el induerentur virtute qua Cbristi Evangelium
canctis gentibus pnedicarent, juxta illud quod in
eexagesimo septimo psalmo legimus : Dominu$ dabit
terbum evangeti%aniibti$ virtutem multam [Leg. vtf-
tute multa] (Piol. lxxvii, 42), ut babereul operatio-
nem virtutum, et gratiam sanitatum, et pra^dicaturi
nraltis gentibus acciperent genera linguarum. >
B Beatus quoque et venerabiliii episcopus Augu^ti-
nus b, de quo paulo ante prgefaii, sumus afllrmat
quod sanctus Joannes in eo capitulo in quo dixit :
iniufllavitf ^i Accipite Spiritum sanctumy processio-
nem Splritns sancti a Patre et Filio aperte dedarat,
sioQl in expositione Evangelii secundum Joaimem
testatur dicens : c ^cut mi$it me Pater, et ego mitto
toi; hic esse medium ostendit dicendo : HU me et
e§0 voi. Iniufjlavit^ et ait eii : Aceipite Spiritum Mfi-
etvm (Joan, xx^ 31). Insufllando significavit Spiritum
sanctum non Patris solios esse Spiritum, sed suam
[Aug, sed et suum]. Qnoriffii renUieritii peccata^ re-
mittuntur ei$ ; etquorum retinueritii^ retinentur» Eo-
desi^e cbaritas, quse per Spirltum sanctum diflbndi-
tur In cordibus vestris , participum soontm peccat^

stola ad Corintbios : Dimionei donorum fimi, idem C dimittit:eorumaotemquinonsuntpanicipes,tenet.i

tiutem Dominui ; et diviiime$ operationum iunt^ idem
ttiUem Deuiy qui operatur omma iu omnibui, Unieui-'
que autem datur manifeitatio Spiritui ad id quod ex*
pedit. Alii quidem datur iermo iapientigs, atii iermo
ieientiw eecundum eumdem Sf^ritum , alii gratia <a-
nitatum in uno Spiritu » alU fidee in eodem Spiritu^
alii operatio virtutum^ alii propheiia^ alii diecretio
tptrilaitfiti, alii genera /tnf ««ncm, aiii interpretationei
iermonum : omnia hcec operatur unu$ atque idem
Spiritui^ divideUi unicuique prout vuit (I Cor. xii, 4
ieqq.)* Ergo Dominus post resurrectionem suam
juila Lucae'Evaiigelium dixerat : Ego mttttm pr&-
nuaionem Patrii mei tn voi : voi autem eedete in ct-
vitatet quoaduip^e induamini virtutem ex alto (Lue.

Idem quoque Augustinus in libro quarto do Trlni-
tate , XXI capitulo prdescriptum exponens capiiulum
testatur quod unigenitus Dei Filius Spiritum sanctum
ft se procedere deciarat , insufflando in apostolos et
dicendo : Acvipite Spiritum $anctum. Hinc sanctus
Aagnstinus dicit : i Nec possurous dicere quod Spi-
Htus sanctus et a Filio non procedftt ; neque enim
ffostra Idem Spiritus et Patris et Filii Spiritus dici-
tur. Nec video quid aliud signiflcare volucnt, cum
Sufllans ail: Accipite Spiritum ianetum (Joan. xx, 22).
Neque enim flalus ilie corporeus, cum sensu corpo-
rallter tangendi procedens ex corpore, subscantia
Spiritus sancti fuil, sed demonslratio per congruam
significationem, non tantum a Patre, sed et a Filio

XXIV, 49). Et juxu eumdem in apostoloram Actibus " procedere Spirltum sanctum, certa est. Quis enim

est locutus : Prwcepit eii ab Bieroiolgmii ne diici'
derentt eed exepectarent prormaionem Patriij quawt
audiititt inquit, per oi meum. Quia Joannei quidem
baptiiavit aqua^ voi kutem baptitabhmini Spititu tan-
cto non pe$t multoi hoe din (Act. t, 5). UafBum in
fiiie Evangelii secimdttm Joannem eo dfe quo resur-
reserat, id est, die Domiiiica olaasls Jaiittis id itpth
atolos introisse narratnrt et dixieae eis aeciindo :
Pa» vabii; el intulisae : Sieui tNiiH me Pattt^ et ego
mkto voi. Hoc cum diSiim^ immflMit H tftjdl Wt
A€€ifUe Spiritum tanefimi, qumtm temiieritii pee-

• S;uictus Hieronymus, epist. 120, cap. 0.

dementissimus dixerit, alium fuisse Spiritum san-
Ctnm quem sofllaiis dedit, et alium quem pdst ascen-
sionem suam misit t Unus enim Spiritus est Spiritus
Dei Spiritus Palria et FUii, Spiritus sanctus, qui
operatur omnia in omnibus. Quod crgo ait Dominus,
quem ego mtttam vobii a Patre, ostendit Spiriturn et
Patris et Fiiii. Quia etiam cum dixisset, quem mittet
Pater^ liddidit, tn iieiiifittf meo; non tamen dixit :
Ifuem mittet Pater a m«, quemadniodum dfxit, quem
tgo mittmn vobii a Patre : tidelieei ostendens, quod
IDtkis dlviniutis, vel ii melittS dieftor, Deitatis prin-

^ Ex S. Aug., tract. cxxi in Joan.. num. 45.

g5 DOGMATICA. - LIB. DE pnOCESSIONE S. SPIRITLS. 7er

rinlum Paier est. Qui ^rgo cx Palre pmeau ei A qii« iidem ipsl prxfaii ponliflces scr^^^

aplum i^aier csi. w i » r ^enpHii totins Enhesen el ChaiCedoneusiS, ncc

Filio, ad eum referiur a qao naiut» esl Filius. >

747 Idem quoque egregius doclor Auguslinus «
aaclorilalera sanctorum evangelisurum, Lucae vide-
Ktet ei Joannis sequendo, in llbro iv de Trinilale,
xtvi capitulo SpiHtum sanctuni a Palre et Filio pro-
cedere lestatur dicens : c In iHa summa Trinitate,
qnx Deus est, inlervalla temponim nulla sunl, per
qnx possii ostertdi , aut saltcm rcquiri , utrum prius
de Patre natus sit Filius, ei poslea de aml3obus pro-
oesscrit Spiritus sanctus ; quonlam Scriptura sancla
Spirilum cum dicit amborum. Ipse est enim, dc quo
dicit Aposiolus : Qttoniam aniem euh fitiU miiit
Deui Spinxum FUH sut in corda no$tta {Gal, iv, «).

itt conspectu lotius Epheseni et ChalcedonensiS, ncc
AOrt et in qTiinil concilli, quod sub Vlgilio papa et
Justlnlatio principe Conslaniinopoli pcracium est.
prsesenlia lecl« atque probaUe sunt. Qoarum eiiam
iuctoritatem reclam atque probabllem, Spiritus San-
cti illuslratione expressam, exposilioni a sanCtO Nl-
caeno couciiio facUe, et fidei el regulis [consonam] a
sancta el magna Epbesina synodo expositam Chal-
cedonensis synodus credit esse ita dicens : t Didici-
rous sanctos Palres sequi. Eteuim Patres noslri, qui
in Nicanaconvenerunt,non a semelipsis locuti sunt
qux loculi sunt, sed quod Spiritus sanctus dictavit.
SiAiiliter sanctissimus et Deo amicus beatus Cyrillus

Deu$ Spintum FUH sui in corda noitra {Gat, iv, «). ^^ §^5,.^^ Bancto, quae sunt sanclorum Palniro, lo-

El ipse esl, de quo dicit idem Filius : Non enim^ vos ^ ^^^^ ^^^ ^^ docuit. > Et post pauca eaiieui prxdicU

etiis tpii toquimini, ud Spirilus Patris ve&tri qut lo- gy„odus dicit : t Lectam a sancla synodo sanctorum

...... i„ ^.1.:- /if.. »11. ^ On^ V\ fniilii» aliisdivino- paifuni exposiUonem , et lecus nobis epistolas san-

clissimi et Deo digui quondam episcopi CyriUi, et
exposiias regulas et fidem a sancta et magna £pbe«
sinn, consona omnia comperimus. » Igitur et ego sic
credo et confileor, el qoi prater haec sapil, alienilro
judico a sancU caiholica Ecclesit ei a fide rectt

credenlium.

Beatus igitur CyriUus ^ in prsdicU caDonica «(>h

stola » quam ad Nestorium conscripsit » Spiriium

sanclum a Palre el Pilio procedere tesUtur dicens :

c Quarnvis est in subsistentia Spiritus speciaii , ikam

et intelligitur per se sccundum 766 V^^ Spiritot

cnndum Lucam, ei sanauai omnvs, » ^^^ ^^ uq„ Filius; sed umen non esl aiienus ab eo*

Luca enim in eo loco, in quo legilur in Evangelio : ^ gpj^^ys ^„1,^ veriutis nominatur, et est ChristHf

.^ ^^^i^t,i viiPtiiiAm dftmeeiiisse (Luc. Vi, 10), verius, et profluil ab eo, sicut cx Deo et Palrc. >

quitur in tobis (Matlh. x, 40). Et multis aliisdivino-
rnm eloquiorum teslimoniis comprobatur Patris el
FiliiesseSpirilum, qui proprie diciior in TriniUie
Spiritus sanctus. De quo itcm dicil ipse Filius : Quem
e^ mUlo vobis a Patre {Joan, xv, 46). El aUo loco :
Quem mittei Patet in nomine meo {Joan, xiv, 46). Dd
dtroque autem procedere sic docetur, quia ipse Fi-
lius ait : De Patfe ptocedtl : cum resurrexisset a
mortuis, et apparuisset dlscipulis suis, Insufflavit et
ait : Atcipite Spiritum sbnctum {Joan, xx, 44), ul
tmm ctiam de se procedere ostcnderet. Et ipsa est
«rt««, qu3B de itto exibat, slcut legilur in Evangelio
secnndum Lucam, et sanabat omnes, >

Ego cognovi virtutem de me exiisse {Luc, vi, 10),
cflccUis divinac cufaUonis virtus inielligi potcsl, sicul
beatus Fulgentius exposuit. Augustinus tamen dicit,
quod proccssionem Spiritus sancli a Filio Lucas in
pnBscripto indlcal capllulo dicendo : Quia virtus de
itlo eiibal, In praefatls igitur sancti Evangclii secun-
dmn Lucam et Joannem sermonibus, et in Epistola
ejnsdem Joannis, qUa una de septem cst catboUcis.
aperte oslenditur Spiritus simctus , qui Patri et Filio
coSKiualis est el coyeternus, quod a Patre Filioque
procedit, slcul Um prsedicli Palres. Leo videlicet
papa, Gregorius Nazianzenus, Hieronymus, AugusU-
iius, verba sancti Evangelii fida expositione invesli-
gando, tesUti sunt.

Idem quoque sanctus CyriUus c In altera cadoaic»
epislola, quam ad Joaaiiem scripsit Anti6cbeoumt
similcm de Spiritus sftncli a Patre ct Filio proces^
sione protuUt sententiam iu dicens : t Meminimitf
cnim el diccntes i NoU truiugredi tenmiHo$ cnemo$f
quos posuerunt patres tui {PrOt, ixii, ^). Neque
enim loquebanlur iUi, sed Spiriitis Dei PatriSi qiil
procedit quidem ex ipso. Est autem el a Filio rtoii
alienus st* cundum unius essentioe rationodi, et ad boc
ipsum sanctorum arcana docentium vcrba coDfir-
mant; in Actibus namque apostolorum scriptum
est : Venientes autem in Aiiam tentabant ire in By
thyniam [Msi, bythiam]^ et non permisit eo$ Spiriius

^ . > M> Ma •■. *\ •. ^ ^ _ •. ■ *

ilucMMue de EMnaetio, nunc de cam,mbu$ eanaorum D Ueu (Xct. xvi, 7). Similiier scribii autem el admira
^ 'D.f...». .•»-..•«.« jjiljs paulus : Qui autem in came tunt, placere Deo

Patrum incipit.
Beatissimi quoque et revcrendissimi ponUfices, qui
sancUs el pnccipuis beatonim Patrum prafuere con-
ciUis, et quorum canoncs atque decreta universalia
sequilurEcclesia; CyriUuB videlicei Alexandri» urbia
episcopus, qui iu Epbiscua [lu Ms,] synodo cc pfie-
fuisse videtur epiicopis : nee non el Leo veneraliiUi
apoAtoUcee sedis pootifex , «yus auctoriteUm DCkxx
Patres Cbalc^one congregati secuti sunt, Spiritum
sanctum ab unigenito Dei FiUo, qui esl Verbum Pa-
iri», ptocedere in synodicis lesUti sant epistolilf

• Ex S. Aug., Ub. XV de TrinlUte, cap. 26.

* S. Gyriilos in Epheilna synodo, lom. III Concil.
Coltti, pag. 955, uum. 10.

non possunt, Vos buiem non Bsds in carne , sed in
gpiritu ; siquidem Soiritus Dei habitabat in vobis, Si
qnis autem SjAritum Christi n^n habet^ hic non e$t eju$
(Rom. VIII, 8, 9). > Cuncla igitur, qu» sanclus Cy-
rlUuS et cc ssincll Paires in Epbftslna synodo coUecti
de fidc Catholica et de ecclesiasUcis insUtutis decrc-
verunt, beatissimus papa Coelestinus apostolica fir-
mavit auctoriUle, et ab universaU Ecclesiae cre-
denda esse judicavit atque seqnenda, boc modo di'
cens : c CmlesUnus episc6pos ^. ComifitlfiiUMlnm

e ttcrum Cyrillus in synodo Ephesina, tom. ID.
d MandaU logalis scripto impertiu, commonitoria
vocantur, aii Severinus Binius ii\ ttOV\% ^vV c^\f\\-'^

71 B. F. ALBIM SEU ALCUINI OPERUM PARS IH. 74

episeo|NS cl presbyteris eunlibus ad Orienlem. Cum A Uum el Spirilum sancluin sine confusione indiTisos,
Oeo Doslro, sicut credimus el speramus, auctore, ad sine lempore sempiternos, siue differenlia credat

xquales : quia uuiiatem in Trinilate non eadem

destinaia vestra chariias yeuerii ioca, ad fratrem ei
ooepiscopum nostrum Cyrillum consilinm omne con-
vertite, et quidquid in ^us videritis arbitrio, facietis,
el aucioritalem sedis aposioUcae eustodiri debere
nandamus. >

HucuiqHe de aucloritate Ephe^n(e Synodi, Nunc inci-
pit de Chalcedonensi» concilii auctoritate.

Bealissimus et reyerendissimus, Leo aposiolicae
sedis poniifex, cujus aucioriiate et judicio Chalcedo-
nensis comprobaia esl el oonflrmata, ei qui, sicul
verba ipsius synodi teslanlur, spiriiu pncsenserai.

persona , scd eadcm implet essenlia. >

Hueusaue de ejn$toli$ Leoni$ papw^ et de auctoritate
Chalcedonemit tyiiodt, nunc incipit de Cotutantino-
politano! synodi confirmatione,

Sancta quoque synodus Constantinopoliiana Spiri-
lum sanclum a Paire el Filio procedere credil ac
profiielur, sicul a Cyrillo in conspeclu Ephesini uni-
versalis condlii consiiiuium alque confirmaium esl,
quemadmodum in illo libro ejusdem prsediciae Con-
sianiinopolitanae synodi consona cum verbis sancli
Cyrilli collaiione hoc modo coniinelur : c Cum Filius

, . j. - •!. j i-u u . * <J>cil de Spiriiu : lHe me glonficabtt (Joan. ivi, 14) ;

d compiacere ianquam fralnbus debberabai, et ii . „. *^ ^ '. . ^, , .

. . -^ V « K -11* mielligenies recte, non ui gloria mdigeniem alienus.

per suorum vlcariorum praeseniiam videbaiur ab illis.
Hic ergo praedictus saiictus Leu processionem Spiri-
tus sancti a Filio conflrmal in synodiea epistoia, de
qua paulo anle diximus, quam scripsil ad FIa\ianum
Gonsiattlinopolitanae urbis archiepiscopum, hoc modo
dicens : • c Post resurreciionem vero Domini, quae
olique veri corporis fuil, quia non alier esi resusci-
talns, qoam qui fueral crucifiius et morluus, quid
aliud quadraginla dierum mora gesiuro esl , quam ul
fidei noslrae imegritas ab omnt caligine mundare-
lor? GoUoqoens eoim com discipulis suis el cohabi-
lans alqoe convescens, et pertractari se diligenli,
coriosoqoe conlacin ab iis , qoos dubieias perslrin-
gehal, admiltens : ideo el dausis ostiis ad dfisclpulos

dicimus unum Chrisium ei Filium a sancio Spiriiu
gloriam accipere, quia nec poiior eo esi, nec supra
eom Spiritus ipsius. Quoniam autem ad demonsira-
lionem suae diviniiaiis utebatur suo Spiritu, magna
operalione gbrificaium se esse ab eo dicii, veluii sl
quidem [Forte^ qoidam] homo dical de insiu sibi
forlilodioe forsan vd disciplina qoalibei, quia glori-
ficabunl me« Qoamvis enim esl in subsisieniia spe-
dalis Spiritus, ei inielligitur separatim, secundum
qood Splritus est el non Filius , sed lamen non esl
«lieous ab eo. Spirilus enim veriiaiis nominaiur, el
esl Christus veriias, ei effundiiur ab eo, sicui ex Deo
et Palre. > Sancta ergo synodus Consianiinopoliiana
confirmat el tesiatur, quod ea quaecunque sanclissi-

iDlroibel, el flalu suo dabai Spintum sancium ; el C v . u .• • n •« 7« n • .u

...'„...,. *: o . » ^ mug papa Leo el bealissimus Cynllus dc fide caiho-

doBalo mldligeniiae himine saBdarom Scriptorarum ^

occoha pandebai. > Posl leclionem autem praediclae
epislolae reverendissimi episcopi damaveruul : c Haec
Hlrom fldes; haec aposlolorom fldes : omnes ila
credimos orlhodoxi, ila credimos. Anathema sil,
qoi lia non credll : Peirus per Leonem iu loculus
esl; aposloli ita doeoeronl; pie el vere Leo docuil ;
Cyriilus ila docoil. CyriUi aelerna memoria : Leo el
CyriUos similiter doeoeronl : Anathema, qui sic non
credil. Haec vera fides : cathoUci iia sapiraus. Haec
Palrom fides. »

Idem qooqoe sanciissimus papa Leo consona ver-
bis canonicae praedictae epistolae de processione Spi-

Uca ei de caeteris ecdesiasticis instiiuiis iradiderunl
el decreverunl, convenire ei concordare cum decreiis
el Iradilionibus qualuor principalium conciliorum,
boc esi, Nicsni, Ephesini, Chalcedonensis, Conslan-
linopolitani condlii, sicul in eodem libro prxdiclae
synodi his verbis coniinelur : « c Paschasinus ei Lu-
oensius reverendissimi episcopi, el Bonifacius vir
reverendissimus presby ter , vicaru sedis aposiolicae
per Pascbasinum dixerunt : Manifesium est, ncc po-
lesl dubitari, unam fidem beaiissimi papae, sedis apo-
slolicae recioris Leonis cum cccxviii Pairum apud
Nicaeam congregaiorum concordare aique convenire.
Sed et CL apud Consianiinopolim congregato-

rilus sancU a FiUo testaiur in epistoU, quam Turiwo „„ sacerdotum, qui eamdem fldero flrmaverunl :

[Leg. Torribio] Asturiensi scripsit episcopo
c i>Primocapitolo demonsiralur quam impiesenlianl
de TriniUie divina, qui el Palris, ei FUii, el Spiri-
lus sancli unam alqoe eamdem asseroni esse perso-
nam, Unqoam idem Deos nonc Pater, nunc Filius»
uunc Spiritos sanctus nominetur : nec alius sil qoi
genoit, aUos 748 4"> geniius esi, alius qoi de oiro-
qoe processil.... Fides enim caihoUca Triniiaiem
DdUils sic homoosion confltetur, ul Palrem el

sed el Cyrilli sanciae recordaiionis viri apud Ephe-
sum, quando Neslorius pro suo errore damnaius est,
slatnU in nullo penitos discordare. Ideoque eliam
l)ealissiini papae epislola , quae eamdem fidem expo-
suisse pro erroris Eotychis caosa dignoscilur , ono
senso onoqoe spiritu videtur Uli fidd esse oonjuncu. »
Eadem qooqoe ConsianlinopoUUna synodus praedi-
dorom Palrora el aliorom illostrium doctorum ao-
eUriUtem ei iradilioBem, ab oniversali EcdesU

coneUU Carlhaginensis vi. Conmioniioriom Ccde*
sliiii 1 papae edilom habelor tom. 1 Episl. Rom. ponl.
D. CoosUnl, pag. 4152, et tom. IV Concilionim
novas ediL D. Maosi, pag. 556.

• Leo papa in oondl. Chalced., tomo lU Conc. Qh

Kg.iiT
!0 papa in epist.l5, cap. i.

leli, pag. \m.

« liem in synodo ConsUnlinopolila collai. 6,
pag. 168 tomi VI Collect. Coleti.

73 DOGMATICA. — LIB. DE PROCESSKONE S. SPtfUTUS. 74

ess6 suscipieiidam, coQfirniat ita dicens : c Scire vos A sil a Filio accipere, quod a Patre procedere ? [quod
Tulomus, quod nos ea, qux a sanctis quatuor conci-

liis, Nioeno, Constantinopolitano, Epbesino primo et
Chalcedonensi de una cademque fide exposita et de-
iinita sunt, et de ecclesiastico statu regulariter dis-
liosita, servabimus et defendimos, et ea sequimur, et
oninia qux consonant istis , suscipimus et amplccti-
mur. Qoidquid autem non consonat istis, vcl a qua-
cimque persona scriptum inveniatur contra ea quae
de una eademque fide a sanctis quatuor conciliis, vel
uno ex his definita sunt, hoc tauquam alienum om-
nino pietatis exsecramur. Sequimur aulem in omni-
bus sanctos Patres et doctores sancUe Dei Ecclesiae,
jd est, Albanasium, liilarium, Basilium, Gregorium
Theologom el Gregorium Nazianzenum, Ambrosium,

si nihil difierre creditur inter accipere a Filio et a
Patre procedere], cerie idipsum atque unum esse
existimabitur, et a Filio accipere, qnod sit accipere
a Patre : ipse enim Dominus ait : Quoniam de meo
accipiet, et annunliabit vobii. Omnia qucecunque hahel
Pater, mea tunt, Proplerea dixi : De meo accipiett et
annuniiabit vobis (Joan. xvi, 14). Hoc quod accipit,
sive poteslas est, sive virtus, sive doctrina est, Filios
a se accipiendum esse dixit: » Idem egregius doctor
in xii de Trinitate aiilibro (Num ult.), Deum depre-
cando : c Conserva, oro, banc fidei meae incontami-
natam religionem , et usque ad excessum spirjtus
nei dona mibi hanc conscientix mex vocem, ut, quod
in regenerationis meae symbolo baptizatus in Patre

Tbeopbilum, ioannem Constantinopolitanum, Cyril- B etFilio et Spiritu sanclo professus stim, seniper ob-

Jimi, Augustinum, Proculum, Leonem; ei omnia,
qiKe ab his de fide recta, et ad condemnationem hae-
reticonim conscripta el exposita suut, suscipimus. In
praedictis igitur oronibus pcrniancnles illos Patres et
kacerdotes suscipimus, qui ea, quae a sanclis quatuor
couciliis de fide cxposita sunt, et pracdictis sanclis
Putribus prxdicata sunt, servant et praedicant in san-
cia Dei Ecciesia. »

750 Bealissimus quoque et reverendissimus Ro-
manae urbis ponlifex Gelasius, pricdicti Constantino-
poUiani concilii dccrelis, dc rccipienilis atque legeu-
«lis omnium ortbodoxorum libris , in Decretaii epi-
stola, quam de auctoritale divinorum voluminum ei
de his Ubris qui non sunt in Eccicsia recipiendi scri-

tincam ; Patrem scUicet te nosirum , Filium tuum
una tecum adorem, et Spiritum sanctum tuum, qol
ex te per unigeuitum tuum est, promerear, quia mihi
idoneus ad fidem testis est, diccns : Pater , omnta
mea tua <tfnf, et tua mea > (Joan. xvii, 10).

Reverendissimus quoque pontifex Ambrosius,cujos
similiter fidem el probabilen(i traditionem pracfatut
papa Gelasius, et praedicta Constantinopolitaua syno-
dus ab universaU Ecclesia suscipieudam esse decre-
verunt, in libro sexlo in his, quos de fide ad Gratia-
nuni impcratorem conscripsit, Spiritum sancium a
Filio proccdere confirmat ita dicens : « c Non ergo»
inquit, quasi ex loco mitUtur Spiritus, aut quasi ex
loco procedit, quando procedit ex FUio : sicut Ipse

psit, consona proluUt verba ila diceiis : <» c Opuscula C Eilius cum dicit : De Patre processl et veni (Joan»

atque tractalus oronium Patrum orthodoxorum , qui
in nullo a sanclae Ecdesiae Romanae consortio devia-
venint, nec ab ejus fide vel praedicatione sejuncti
sunt ; sed ipsius [communionis] per Dei graUam us-
que io uUimum diem viiae fuere parUcipes, legendos
decemimus. >

Beatus igitur Athanasius reverendissimus Alexan-
driae urbis episcopus, qui summo ejusdem urbis pon-
lifici Alexandro, suo etiam praeceptori devotus adju-
tor iii Nicacno fuit concilio, in Expositione catholicas

III, 28), omnes interfecit opiniones , quae ex loco ad
locum possunt, sicut in aliquilus corporibus, aesti-
mari. Similiter cum intus vel foris legimus Deum
esse, non utique Dcum aut intra aliquod corpus io-
cludimus, aut ab aiiquo corpore separamus ; sed alta
et inenarrabili aeslimaUone pensantes, divinae naturae
intelligimus arcanum. Denique ita sapienUa ex oro
Ahissimi prodiisse se dicit (EccL xxiv, 5), ut non
extra Patrem sit, sed apud Patrem, quia rerbum erai
apud Deum (Joan, i, i) : nec solum apud Patrem^

/idet, quam ipse egregius doctor conscripsit, etquam *sed etiam in Patre; dicit enim : Ego in Patre ti
universaUs coufitetur Ecclesia, proccssionem Spiritus Ptiter in me (Ibid, xiv, 10). Sed ueque cum de Patre
sancU a Patre et FiUo dcdarat, ila dicens : c Pater exit, de loco recedit, et quasi corpus a corpore sepa-
a nullo est factus, nec creatus, nec genitus. Filius a ratur : neque cura in Patre est, quasi in corpore tan-
Patre solo est, non faclus, nec creatus, sed genitus. quam corpus induditur. Spiritus quoque sanctut
Spiritos sanctus a Patre et FiUo, non factus , nec cum procedit a Patre et FiUo, non scparalora Patre^

creatut, nec genitus, sed proccdens ^. >

Sanctus quoque Hilarius cpiscopus , vir in divino
cullu pracdarus, cujus auctoritatcm papa Gelasius in
praedicta decretali epislola, et Constantinopolitana
syoodus a catholica Ecdesia suscipiendam esse con-
firmat, Spiritum sanctum a Filio procedere , in libro
vut de TriniUte, testatur his verbis (Num, 20):
c Spiritus sanctus a FUio accipit, qui et ab eo mitti-
tar, et a Patre procedii. Et interrogo utrum idipsum

Gelasins papa, tom. Y Concil., pag. 387.
i> Svmboiuro erffo, unde baec verba citantur, san-
etum Athanasium babere auetorero Alcuinus credidit,
■loderois eriticis ditseoUentibus.

Patrol CI.

non separatur 751 ^ ^'i\w. Quemadmodum enim
separari potest a Patre, qui spiritus oris ejus est
(Psd/. XXXII, 6), quod utique xternitaUs indidum
et divinitaUs exprimit unitatem? Est ergo et nianct
semper , qui spiritus oris ejus est ; sed descendere
videtur, cum iUum recipimus, ut babiiet in nobit,
ne nos simus a graUa cjus alienl. Nobis descendere
videtur, non quo Ule ascendat, sed quo ad iUom ani«
mus noster ascendat<>. »

« Sanctus Ambrosius, de Spiritu tancto, Ub. u
cap. 1.

<^ Apud S. Ambr. : c Noo quod iUe detcendatt sed
quod ad iUum animut noster ascendat. >

75 B. F. ALBIM SEU ALCUINI OPERUM PARS III. 1«

Bealus «iiuililer Augusiinus, cujus auclorilalem A Sed ejus missio ipsa proccssio esl, qn* de Palrc pro<

atque docirinam paps Gelasius apostoUca auctori-
late, et pra^fata synodus GonsiantinopoHtana ab uni-
Tersali Ecclesia suscipicndam esse atque se<[uendam
decrcvit, eumdcm Spiritum sanctum a Patre et Filio
procedere, in libro xv de sancu Trinitate, xxvi capi-
tulo testatur, ita dicens (Num. 47) : c Qui potesl in-
teliigere sine lempore generaiionem Filii de Patre,
inleliigat sine temporc processionem Spiritus sancti
do utroque ; et qui potest intelligere in eo quod ait
Filius: Sicut habet Pater vitam in semetipso^ sic dedit
Filio vitam habere in semetipso {Joan. v, 26), non
sine viia exisienti jara Filio [vitam] Palrem dedisse,
sed ila cum sinc tempore genuisse, ul vita quam Pa-
ler Filio gignendo dedit, coxlcrna sit vitx Patris qui

cedit et Filio ; sicut itaquc Spiritus mltti diciUir»
quia procedit ; ila et Filius non incongrue milti dl>
cilur, quia gcneratur. >

Gennadius quoque MassiUensis episcopos in li-
bello, quem De Ecclesiastico conscripsit Dogmate,
formam symboli in primo componens capitulo, de pio*
cessione Spiritus sancli a Patre et Filio similem pne-
fatis doctoribus scntentiam protulit ita dicens : c Gre-
dimus unum Deum esse Patrem et Filium et Spiritum
sanctum. Patrem, eo quod habeat Filinm; Filium,
eo quod habeat Patrem ; Spiritum sanctum, eo quod
sit ex Patre procedens, et Filio. Pater ergo priuci»
piuni 752 Deitatis, quisicut nunquam fuit nisi Deus,
ita unquam non fuit nisi Pater, a quo Filius natus, a

dedit : intcUigat, sicut habet Paler in semetipso , ut B quo Spirilus sanctus non natus, quia non est Filius ;

dc illo Spiritus sanctus, sic dedisse Filio, ut de illo
procedatidem Spiritus sanctus; et utrumque sine
lempore : atque ila dictum Spiiitum sanclum de Pa-
Ire procedere, ut inteliigatur, quod cliam procedit
de Filio, de Patre esse Filio. Si cnim quidquid habct
de Patre, habct Filius, de Patrc habct utique , ut et
de illo procedat Spiritus sanctus. Scd nulla ibi tcm-
pora cogitenlur, qux halcut prius ct posterius, quia
ibi omnino nulla sunt. Sicut enim Filio praestat es-
Dentiam sine ullo initio temporis, sine ulla nmtabili-
latc natune, de Patre generaiio ; ita Spiritui sancto
praeslat esscntiam sine ullo initio lemporis, sine ulla
inutabilitate naturac, de utroque processio. Ideo enim

neque ingenitus, quia non estPater; nec factus Spi-
ritus sanctus, quia non est ex nihilo, sed ex Deo Pa»
Ire el Deo Filio Deus procedens. >

Isidorus quoque de processione Spiritus sancli a
Patre et Filio in seplimo Eiymologiarum libro pne-
diclos sequendo Patres in tertio ait capitulo : c Spi-
ritus sanctus idco pnedicatur Deus, quia ex Palro
Filioque procedit, et substantiam ejus habet. ISeque
enim de Patre procedere poiuit, quam quod ipsc est
Pater. i

Boelhius quoque vir in divinis, nec non ei in phi-
losophicis voluminibus eruditus, in hbro quem de
unilate substaniix Patris et Filii atque Spiritus san-

cnro Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere • cli conscripsil, pra^fatos in catholica; Odei regula iml

iameu non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo
vel duos Patres in iila Triniute, vel duos qui non sunt
dc alio, quispiam suspicetur. Pater enim solus non
est de alio; ideo solus appcUatur iogenitus; non qui-
dcm in Scripturis, sed in consuetudine disputantium,
et de re tanta sermonem, qualem voluerint [Aug.^
valucrint], proferentium ; Filius autem de Patre na-
lus cst, et Spiritus sanctus de Patre principaliter, et
ipso sine ullo intervallo temporis daute, communiter
de utroque procedit. i El iterum in eodem aii libro :
f A quo habet Filius ul sil Deus (est enim de Deo
Dea&)f ab illo habet ut etiam de illo procedal Spiritus
sanctus ; ac per hoc Spiritus sanctus, ut etiam de
Filio proccdat, sicut procedil de Palre, ab ipso habet
Patre. i

Beatus quoque papa Gregorius in homelia , quam
conscripsit de cvaugclica lectione» a^us initium est,
Cttm sero factum esset ; Spiriium sanctum a Patre
et Filio procedere lestatur ita dicens : ^ c Missio
eiiam Filii juxta naturam divinitatis potest inieliigi.
£o enim ipso a Palre Filius mitti dicitur , quo a Pa-
tre geueratur. Nam sanctum quoque Spiritum , qui
cum sit coaH[uaIis Patri et Filio, non tamen incarua-
Uis est ; idem se Filius mittere perhibet dicens : Cum
venerit ParacletuSf quem ego mitto vobis a Patre
(fJoan. XY, 26) ; st enim mitti soiummodo incarnari
deberel intelligi, saoctus procul dubio Spiritus nullo
modo dicerelur milli, qni neqiiaqiiam incamatiis esi.

• Gregoriaspapabihoiii.S09niiiii.S.

tando viros tcstatur, quod Spiritus sanclus a Palre
procedil et Filio ita dicens : c Ncque accessisse dici
potest aliquid Deo, ut Pater (ieret ; nou euim coepil
esse unquam Paier,eoquod consubstantialis quidem
ei cst productio Filii, relativa vero praedicatio Patris :
ac si meminerimus omnium in prioribus de Deo sen-
lentiarum, ila cogitemus processisse quidem ex Deo
Patre Filium Deum, etex utrisque Spiritum sanctum ;
hos quoniam incorporales sint, minime locis distare.
Quoniam vero Pater Deus, ei Filius Dcus, Deus et
Spiritus sanctus ; Deus vero nullas habct difleren-
lias, quibus differat ab Deo, a nullo eorum diOen ;
differenliaB vcro ubi absunt, abcst pluralitas; ubi
abest pluralitas, adest mutas; nihil autem aliud gigni
|. potuit cx Dco, nisi Deus. i

Pascasius quoque in libelio, quem De Spiritu san-
cto conscripsit, tcstatur ^ quod ab unigenito Dei Fi-
lio, qui est Ycrbum Patris, Spiritus sancius progrO'
ditur. Ui igitur qui Spirilum sanctum a FiJio proce-
derc idcirco iiegare conantur, quia Salvator noster,
utinEvangelio secunilum ioannem legitur, de Spiritu
sancto pronunlial dicendo : Spiritus qui a Patre pro-
cedit^ ille testimonium perhibebit de me (Joan. xv, 26),
audiant quid beatus Augustinus prxscripta etiam sau-
cti Evangelii verba in libro xv de Trinitaie exponeus
xx¥i capitulo dicit, ail enim sic (iVtim. 38) : c Veruin
quia in iiia coa&iema ei aequaii et incorporaii el inef-
Cabililer imfflulabiii alque inseparabili Trinilate dif-

^ PischaMuSi lib. i» cap. 10«

T7 DOGMATICA. — L!B. DE PROCESSIONE S. SPIRITUS. H

ilciUimuin est, generationem a processione distin- A sic a seipso propter demonstrandam uuius mtnrae

foere, sufftciat interim eis qui extendi non valent
amplius» id quod de hac re In sermone quodam pro-
ferendo ad aures populi Ghristiani diximus , dictum-
que conscripsimus. Inter cxtera enim, cum per Scri-
pturaram sanctarum testimonia docuissem, de utro-
que procedere Spiritum sanctum, si ergo, inquam,
ei de Patre et Filio procedit Spiritus sanctus , cur
Filius dicit : De Patre procedit f Cur putas , nisi
quemaduiodum solet ad eum referre, et quod ipsius
est, de quo et ipse est ? Unde illud est, quod ait , Mea
doctrina non est mea^ sed ejus qui me misit {Joan,
vii, 16); si igilur hic inteiligitur ejus doctrina, quam
tanien dixit nou suam, seJ Patris ; quanto ma^is illic
iutelligendus est, et de ipso proccdere Spirilus san-
ctus, ubi sic ait : De Patre procedit^ ut non diceret, B
de nie non procedit? a quo enim, ut pnediximus,
habet Filius, ut sit Deus (est enim de Deo Deus), ab
iilo habet uliciue, ut etiam de ilio procedat Spirilus
sanclus : ac per hoc Spiritus sanctus, ut etiam de
FiUo procedat, sicut procedilHe Patre, ab ipso habei
Paire. >

IJem vero Spiritus sanctus , qui unius ejusdem-
qoe est cum Patre et Filio subs^antioe, licet, ut se-
cundum divinae Scripturae auctoritatem et eruditorum
iB sacris voluminibus traditionem virorum moostra-
vimus, propter unitalem ipsius cum Patre et Filio
sobstantix, et propter inseparabiiem sanctac Trini-
latisnataram, voluntatem, virtutem, operationem iu
alio atque alio loco Spiritus Dei Patris et Chrisli Spi-
ritos appellatur, et ab utrisque procedere dicitur et C (/ Petr. i, 10).

Deilatem non loquitur, ut tamen quae loquitur cjus
esse, et non aliena credantur, Lucas loquendo de
apostolis testatur dicens: Cesperunt apostoli loqvd
aliis linguis, prout Spiritus Habat iUis eloqui {Act. ii, k\,
Et in Evang elio : Non enim vos estis qui loquimim^
sed Spiritus Patris vestri qui toquiturin vobis {Matth,
X, 22). Habet ergo ipse propriam fandi auctoritatem,
qui liberam cxteris loquendi tribuit facoltatem : ab
operatione autem et potentia atque bonilate Patris et
Filii esse non pcflest alienus , qui cum Patre et Filio
substantialiter unitatem possidet Deitatis, licei di&-
tinctam habeat in proprietate personam.

CAPUT II.

De eo quod Spirilus sanctus Patris et Filii Spirttui tw
divinis voluminibus vocatur.

Spiritus sanctus , qui Patri et Filio coaequalis esl
et coDcternus , in aliquibus Scripturac locis Spiritus
Patris; in aliquibus vcro propter unitatem voluntatis,
potcstaiis, xlernitatis, substantise sanctae TrinilatiSy
Spiritus Christi vocalur.

Beatus enim Petrus, ut eumdem Spiritum sanctam
Christi esse monstraret, in prima Epistola, quam his
qui ex circumcisione credidcrant , scripsit , de pro-
phetis loquens, ita pronuntiat : ExsuUate la^titia ini''
narrabili ei honorificata recipientes finem fidei vestrtB
salutem animarum , de qua salute exquisierunt atque
scrutati sunt propheta^^ qui de futura in vobis yratia
Dei prophetaverunty scrutantcs in quod vet quale tem^
pus significarct , qui in eis erat , Spiritus Christi

roissus. Est tamen verus Deus xqualis per omnia
Patri et Filio voluntate, potcstate, xternilate, sub-*
stantia. De quo Gregorius Nazianzenus in praefata
dicii homilia : ■ c Spiritus sanctus vila est et vivifl-
cans, lux et illuminans, bonus et 753 honitas : Spi-
ritus reetus, Spiritus principalis, qui est Dominus
omninm, mittens apostolos, separans sibi ministros,
teiapla sibi ipse constituens ; inspirans ubi vult, di-
videns donationis, spiritus veritatis, spiritus sapien-
lix et intellectus, et scientias, ei pietatis, et consilii
et virtutis, et timoris Dei, per quem Pater agnosci-
tur, et Fiiius glorificatar, et a quibus solis ipse co-
gnoscitur ; unns ordo, unus cultus , una veneratio ,
una virtus, uoa perfectio et sanctificatio. Et quid

Beatus simiiiter Paulus in epistola ad Romanoc
XTHi capilulo inquit : Si quis autem Spiritum Chrisli
non habet, hic non est ejus {Rom, viii , 9). Et iterum
idem egregius Gentium Doctor in epistola ad Gala-
tas xviii capitulo eumdem Spiritum sanctum unige-
nili Filii Dei Spiritum esse testatur, ita diceus :
Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra. in quo
clamamus Abba Pater {Gal, iv, 6).

Leo similiter papa in homilia , quam de advenlu
Spiritus sancti super apostolos scripsii , consonam
beati Petri sermonibus de eodem sancto Spiritu pro-
tulit senteniiam, ita dicens : i> c Est quidem de Patre
Filius unigenitus , et Spiritus sanctus Patris Filiique
est Spiritus. i Idem quoque in secunda ita aii homi-

opus est pluribus verbis? Omnia quse Pater est, haec *' iia : c Sempilernum est Filio, intemporaliter a Patre

est Filjus, excepto eo quod innatus est Paler ; haec
esi Spiritus sancius, pneter hoc quod natus est Fi-
lius. Sed hxc non substanliam separant, sed erga
substantiam discemuntur. > Quod vero idem Salva-
tor uoster de eodem sancto Spiritu , ut in eodem
Evangelio secundum Joaunem Icgitur, pronuntiat di-
ceus : Non loquetur a semetipso , sed qucecunque au-
diet^ loquetur, et quia de mco accipiet {Joan, xvi, 15),
ad demonstrationem unius substantix Deilatis et vo-
luntatis Patris et Filii ei Spiritus sancti hoc dictum
esse coriissime credimos. Spiritus enim sanetus oui

esse progenitum ; sempitemum quoque est Spiritul
sancto, Spirilum esse Patris et Filii. > Idem quoque
venerabilis papa Lco in decretali epistola , quam de
baptisraatis myslcrio conscripsit , Spiritum sanctum,
Spiritum veritatis , id est , Chrisli esse tcstatur dl-
cens : c Cum venerit ille Spiritus veritatis, ille dlri-
get vos in onineni veritatem {Joan, xvi ,15). Cum
itaquc vcritas Christus sit , ct Spiritus sanctus Spl-
rilus vcrilatis vocatur, nomenque Paraclili utrique
sit proprium, non dissimile est fesuun, ubi imum esl
sacramentum. i

• Gregorios Nazianzenus, orai.^44, num. 45 ct 14.

* Leonis pap» serm. 75, cap. 5; serm. 76, cap. 2; epist. 16, cap. 5 in fine.

^ y
♦•>•

B. F. ALBINl SEU ALCUINI OPERUM PARS lU.

7B4 Beatut quoque Augustiuus in quadam sen- A ptura, quain ex traditione sanctorum Patrum expo-

tentia, quam adversum EuselHum de Spiritu sancto
dlsputando prolulit i ait ita i c Non aliter novit Spi-
ritussanctus mysteria Dei, nisi per sobstantiam;
ona enim substantia, unum habet sensum et volunia^
tem, de Deo loquitur, qui semper unus et immutabi-
Us, sive in Filio , sive in Spiritu sancto ; quod enim
▼olt Pater, hoc vult Filius, et quod vull Filius, idem
▼ult Spiritus sanctus. Quam ob rem aliquando dici-
tur Spiritus Dei, aliquando Spiritus Christi, qui a
Dao, inquit , procedit , et de meo accipiet (Joan, xvi,
45). I Idem quoqueegregiusdoclorAugustiuus in Ex-
positione Evangclii secundum Joannem , eumdem
Spiritum sanctum a Patre et Filio procedere, et Filii
Spirilum esse testatur , ita dicens : ^ c Multa sunt

sita , nunc de mis ione Filii a Patre , et Spirttuft
sancti ab utroque, a Palre videlicet et a Filio, pauet
dicenda sunt.

CAPUT m.

De tniuione Filii a Patre, ei Spiritui $ancti ah

utroque.

Unigenitus Dei Fiiius , qui Patri cosqualis est el
coaeternus, ab eodem Patre mitti perhil>etur. Hinc
idem ipse Saivator noster, ut in fine Evangelii se^
cundum Joannem ccxiv capilulo legiiur, ad suos ait
discipulos : Sicut misii me Pater^ et ego mitto vo$
{Joan. XX, 21). Idem quoque Salvator noster, qui est
Yerbum Patris, testatur quod Spiritum sanctum mit-
tit, et in nomine ipsius a Patre mittitur. Ipse enim.

testimonia quibus evidenter ostenditur et Patris et B ^ j^^ Evangelio secunduril Joannem cxlii capitulo

Filii esse Spiritum , qui in Trinitate dicitur Spiritus
sanctus. Cur ergo non credamus quod eliam de Filio
procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit
Spiritus? Quid enim aliud significat illa insulDatio,
et^illud quod ait mulieri : Teligit me aliquit, ego enim
$ensi virtutem de me exis$e (Luc. viii, 46). Nam vir-
tutis nomine appeilatur Spiritus sanclus , ut est :
Spiritus sanctu$ $uperveniet in (e, et virtu$ Alti$$imi
obumbrabit te (Lue, i, 55), nisi utique quod procedat
Spiritus sanctus de ipso ? >

Beatus quoque Ambrosius ait : c Insuillatur a Chri-
•to, ut credas Spiritum Christi esse , et ut credas de
Deo Spiritum. Deus enim solus peccata dimittit. >

legitur, ad suos ait discipulos : Cum verurit Paracli"
IM, quem ego mittum vobi$ a Patre^ Spiritum verila"
ti$, qui a Patre procedit^ ille te$timonium perhibebit de
me (/oan. XV, 26). El iterum in eodem Evangeiio
cxLvii capitulo idem Salvator ait : Ego vobi$ 755
veritatem dico^ expedit vobi$, ut ego vadam. Si enim
ego non abiero, Paraclitu$ non veniei ad vo$, Si autem
abiero, mittam eum ad vo$ (Joan, xvi, 7). Et paulo
post in eodem sol jungit iibro : Adhuc multa habeo
vobi$ dieere , $ed non pote$ti$ modo portare, Cum au-
tem venerit ille Spiritue veritati$y docebit vo$ omnem
veritatem, Non enim loquetur a temetipso , $ed qutv^

eunque audiet^ loquetur^ et quce ventura $unt, annun'
liidorus quoque in libro, quem De Rerum conscri- Habu vobit. Ille me clari/ieabit, quia de meo accipiet,
psit Natura, xv capitulo »» ait ita : t Spiritus sanctus ^ et annuntiabit vobi$. Omma quccunque hab^ Patet,

creator est sicut Pater et Yerbum, ut in libro l>eati
Job i^itur : Spiritu$ Dei fecit me, et spiraculum om-
mpotentis vivificavit me (Job xxxiii, 4). Spirilus san-
ctns Patris et Filii est , et inde unum sunt Pater et
Fiiius, quia nihil hal)et Pater, quod non habeat Fi-
lius. Non enim res una , et duorum consubstanlialis
poterit semel [Forte , siinul] ab eis procedere , et
simul inesse, nisi unum fuerint, a quibus proce-
dit. I

Sanctus quoque Fulgcntius episcopus in iiiiello
quem de Spiritu sancto conscripsit, eumdem Spiri-
tum sanctum Patris et Filii esse testatur dicens ^ :
c Cum quaeritnr, qucm Spiritum sanctum Yirgini an-

quiccunque

mea stcitl, propterea ditivobi$ quia de mco aecipiet, et
annuntiabit vobi$ (Joan, xxit, 14 $eqq,), Idem quoque
Salvator uoster post resurrectionem suam, ut in
Evangelio secuudum Lucam cccxlii capitulo legitur,
oonsona prxdictis verlia protulit dicens : Ego miitam
promiuionem Patri$ mei in vo$y vo$ autem $edete in
ctvtlale, quoadu$que induamini virtutem ex alto (Lmc,
XXIV, 49). Et juxta eumdem in Apostolorum Actibus
est locutus : Prmcepit ei$ ne ab Jerosolymis discede-
rent^ sed ex$pectarent promi$$ionem Patri$, quam atc-
di$ti$ , tn^l , per o$ meum, Quia J6anne$ quidem
baptixavit aqua^ vos autem baptixabimini Spiritu san^
cto non post multos ho$ die$ (Act, i , 4). Rursnm in

gelus annunliavit? Ipsuin utique didmus, qui Spiri- p fing Evangelli secundum Joannem, eo die quo rcsur-

tus est Patris et Fiiii, sine quo non solum formari
caro Christi non potuit, vel baptizari, sed neque a
lliortuis suscitari. > Et iterum in eodem ait libro :
€ Cum quaeritur, qui Spiritus est qui loquebatur per
prophelas, non utique alius intelligendus est, nibi
Sptritus sanctus, qui est Spiritus Ciuristi. i

Deprocessione igiturSpiritus sancti a Patre ei Filio,
fl deeo quod Idem Spiritus sanctus Patris et Filii di-
ciUir Spiritus, ratione breviter tam ex divina Scri-

s S. Ans., tract. xcix in Joan. num. 7.

^ ApodPeUviom tom. IlTheoi. Dogmat. libr. vii,
cap. II, Dum. 16, hic iocus Isidori citatur ex libr. i
Sentent. cap. 17.

« Hunc libeUum puto esae commoiutoriiim parvis-

rcKerat, id est, die Dominica claosis januis ad apo-
stolosintroiisse narratur et dixisse eis secundo : Pax
vobi$t et intulisse : .Stctfl mt^tl me Pater, et ego mitto
vof. Boe eum dixi$$et^ in$ulllavit et dixit eis : Aecipite
Spiriiwm sanctum^ quorum remi$eriti$ peccata , remit-'
tiunturei$^et quorum reltfttiertlts, retenta erunt (Joan,
XX, iSse^.). Qood igitur promisit, expletumesse, ut
ia Actibus dedaratur Apostolorum, legimus : Repleti
$unt enim omnes apostoli Spiritu suncto , et eotperunt

simnm de Spiritu sancto nondum deteetum, a sancio
Fulgentio ad interrogationes Abragilae presbjLteii
exaratum. De quo mentionem fecit auctor Yit« sau-
cti Fuigentii cap. 34.

S1 DOGMATICA. — UB. DE PROCESSIONE S. SPmmJS. 89

loqui atm linguii, prout Spiritu$ ianetut dabat eloqui A sanctns, licet a Palre propter unitalem substantue

m {Act. II, 4).

Beatus igitur Gregorius Nazianzenus in eadem bo-
milia, quam de adTcntu Spiritus sancli super apo-
stolos conscripsit, de missione ejusdem Spirilus
sancti ait ita . c Spiritus saiictus Tenit ut Dominus in
potestate, mittilur autem tanquam qui non sit con-
trarius Deo. Isti enim senuones non naturam sepa-
rant, sed concordiam doceut. Propterea autem post
ascensionem Ghristi ut unus nobis Paraclilus mitti
dicitur, ut sequalitatem naturac ac potestatis agno-
scas. >

Sanctus quoque Augustinus in libro quarto de Tri-
nitale ixi capitulo Filium et Spiritum sanctum aequa-
les esse Patri secundum unitatem substantise , lieet

sanct£ Trinitatis mitti, utprxfati sumuSf dicuntor;
Patri tamen per omnia voluntate, potestate, aetemi-
tate, substantia aequales sunt. Non est enim, ut san-
ctus Hieronymus in Symbolo, quod ipse egregius
composuit doctor, testatur, aliquis in hac summa et
iiieffabili Trinilate gradus , nihil quod inferius supe-
riusve dici possit, sed tota Deitas sui perfectioue
aequaiis est, ut exceplis vocabuiis, quae proprietateni»
personamm indieant, quidquid de una persona dici-*
tur, de tribus dignissime possit intelligi. >> c Qualia
enim Pater, ut beatus Athanasius Alexandri» urbift-
episcopus testatur, taiis et Fiiius, taiis et Spiritnt^
sanctus ; in hac enim Trinitate nihil prius aut poste-
rius, nihil msjus aut minus , sed toUe tres personas

ab eo mitti dicuntur» testatur, ita dicens : c Sicut B cosetemae sibi sunt et coaetiuales ; ita, ut per omnia ,

Pater gcnuit, Filius gcnitus est : ila Pater misit, Fi-
lius roissus est : sed quemadmodum qui genuit et qui
genitus est, ita et qui misit et qui missus est , unum
sunt; quia Pater et Filius unum sunt. fla etiam et
Spiritus sancttts unum cum eis est, quia hi Ires
unum sunt > Et itemm in secundo libro capilulo
tertio ait : c Sicut non ex eo fit, ut minor sit Filius,
quia dixit : Non potest a se Filiui facere quidquam,
ud quod viderit Patrem facientem (Joan. v, 49) ; (Non
enim hoc ex forma servi dixit , scd ex forma Dei ,
sicut jam ostendimus. Haec autem verba non indicant
^uod minor sit, sed quod de Patre sit) ita non hinc
efllcitur, ut minor sit Spiritus sanctus , quia dictum
est de illo : Non enim loquetur a $emeiipiOf sed qum-
cunque audiet , loqueiur (Joan. xvi, 43).

Uinc sanctus ac venerabilis Pater Athanasius ■ in
altercatione, quam cum Ario habuit hxretico , dicit
qiiod Spiritus sanctus, qui unius ejusdemque est cum
Patre Filioque substantix , ea quae Patris et Filii
communia sunt, ait et loquitur ita dicens : Multo
magis ex hoe apparet Spirilum sanctum a Patris et
Fiiii substantia non esse alienum, dum non a seipso
taHqHaiualienos et extraneus, sed ut puta unius ejus-
demque naturae socius, quae Patris et Filii communia
sunt, ait et loquitur. Nam si propriis loqueretur, non
soiom a Patre alienus, sed et fallax et deceptor pro-
cul dubio haberetur, quoniam, ut ait Filius, Omnii
qui loquitur mendacium , de propriis loquitur (Joan,
VIII, ii), et ideo hic verum loquitur, quia noa de

sicut jam supra dictum est» et unitas in Trinitate, et
Trinitas in unitate veneranda sit. Qui vult ergo sal«
vus esse, ita de Trinitate sentiat. >

Hac igitur credulitale nec Trinitas a nobis confuAp
dilur, nec substantialis unitas separatur, sed certam
el immutabilem catbolicae fidei confitemur et sequi-
mur regulam, per quam l>eati apostoli et martyres,
et omnes viri religiosi et sanciitate praedili gratiam
mememnt habere divinam, et spem perennis adepti
sunt vitae, et coelestis regni beatiludinem sortiti sunl
sempiteraam.

DOMINl c AUGUSTINl

EXPL4N4TI0 MTSItERlI SS. TRLNITATIS.

p Gerte vita est Ghristus. Et si certa vita est Ghri-
^ stus, quare mortua est vita? Idem Dominus nosler
Jesus Ghristus et mori potuit in unum , et non mori
ex allero : Quaere mortem : in Verbo nunquam esse
potuit? Quacre mortem : in anima nunquam fuit, quia
vera mors fuit; unus atque idem Ghristus est, qui et
injuriam tolus pertulit, salva potentia divinitatis; et
jactus in profundum non mersus.

Interrogo. Ipse est Pafer qui Filius? Reivondit^:-
Absit : non est ipse Pater qui Filius : neque Spiritut'
sanctus ipse qui Pater.

Inter. Quomodo quia in personis alius Patev, alioe
Filius, alius Spiritus sanctus? £t non quidem aliud »
sed alius.

Inter. Ipsum [Ifs., istod i(ppiuij hioeVinfra^ est
Pater, quod Filius? Besp. Ipsum.

Inter. Hoc est Pater, quoJ Fiiius? Resp. Hoc est;.

Inter. Ipse est Pater, qui Fiiius^^/^eip. Absit : non
cst ipse Pater, qui Filius, sed ipsum est Pater quod*
Filius.

proprio , id est, non a semeiipso , sed de Patris, et ^ ^'^f/'. ^^^ ^^^^ ^» 5^' ante saecula et in finom.

Filii» quae loquenda sunt, loquitur. De meo , inquit ,
accipiet^ et annuntiabit vobis (Joan. xvi, li). £t ut
ostenderet hoc esse a se accipere, quod est etiam de
Patre sumpsisse se, ait. Ideo dixi de meo accipiet,
quia omnia qu(e habet Pater^ mea sunt. Vides ergo
Spiritum sanctum a Palre et Filio non esse discre-
tum, duni ea loquitur quae Patris et Filii propria esse
noscunlur. i
756 Unigenitus igitur Dei Filius , sive Spiritus

^ * Hunc qiioque libmm partum esse sancto Athana-
sio suppositum gravibus rationibus evincunt eruditi
Opcmm editores tom. II , pag. 205. Vid. Geillier,
Hii!. gin. des Auteurs sacrcs^ lom. V, pag. ^85.

saeculi, ipse natus est de SiT^meTResp. Absit : Deus
Pater, qui est ante saecula et in finem saeculi, iioii est
ipse natus de Virgine ; Dominus Filius ipse naius est
de Virgine.

Inter. Habet Pater aliquid commune cum Filio?
Resp. Habet.

Inter. Quid habet? Resp. iOtemitalem et divini-
tatem.

Inter. Hahet Pater aliquid proprium, quod Filius
non liabet? Resp. Habec.

Inter. Quid habet? Resp. iGternitatem siiie nati-
vitate, eo quod ingenitus est.

>> Gonsule tom. II Operam sancti Athaiiasii , pag.
719 seqq.
^ Ita ms.

B. F. ALBINI SEU ALCUIM OPERUH PARS IH.

Jnter, Habet FiFias aliquid proprium , qiiod Pater
BOD habet? Re$p. Habet.

ItiUr. Qtiid habet? Reip. Nativiutem cum a^temi-
tate, eo quod genitus sit.

Inter. Habet Spiritus sanctus aliquid proprium>
fe9d uec Pater habct, Rec Filius habei? Resp. Habet.

Inier. Quid habet? Resp. Processionem, eo quod
j^rocedens est ex Patre et Filio.

Inter. Pater solus Trinitas dici polest, an? Quo-
uiodo? Resp. Potest.

Inter. Quomodo polest ? Resp. Quia Filius et Spi-
ritus sanctus ex eo processit. Filius Trinitas dici
non potest, quia non processit ex eo Pater, sed solus
Spintus; quia si Spiritum sanclum ingenitum dici-
mus , duo^ Patres affirmamus : et si genitura , duos
Filios approbamus. Sed propter hoc nec genitum ne-
aoe iDgeuitum dicimus, sed a Patre Filioque proce-
dens est ; et est Trinitas in una Deitalis persoua.

Inter. Est essentia in Paire? Resp. Est.

Inier. Quomodo? Re$p. Quia semper est, et in se-
metipso est.

Inier. Tota Trinitas operata est in utero Yirginis?

j^ an? Quomodo? Re$p. Tota sola Filii persona cameoi
suscepit, et voluit ipsum Yerbum dicereFilium suum.
Sed nec paveas Yerbum dicere Filium Dei, quia Dcus
Pater Yerbi sui ; et ubi est Yerbum Dei, ibi est Deus,
quia Ycrbum Dei ex Deo est. Testatur Moses et Pro-
pheta, Deus per verbum fecit omnia {Psal. xxxii, G).
Et iteram dicilur in Psalmis : Verbo Domini codi /Ir-
mati $unt ; et itemm : In wternum permanet verbum
tuum in $ccculo ei generatione (Ibid. cxviii, 89). Et
ilemm Isaias : Ecce virgo concipiet et ^ariel Filium^
et vocabitur nomcn eju$ Emmanuel (I$ai. vii, 14).

Inter. GhrislusFiliusDeiipseestDeus? itesp.lpse*

Inter. Ipse nalus est de Yirgine? Re$p. ipse.

Inter. Ipse suspensus est in cmce ? Re$p. Ipse.

Inter. Ipse descendit ad inferos? Re$p. Ipse.

Inter. Ipse mortuus fuit? Re$p. Mortuus pro pec-
catis nostris, et resurrexit tertia die virtutis suse.

Inter. Ergo verasDeusmortuus fuit? Re$p. Mortuus.

Inter. Quomodo fuit mortuus? Re$p. In carne.

Inter. In carne mortuus fuit , in anima descendit
B ad inferos, qui erat in ccelis^Aeip. Divinitas ubiquo
regnabat.

^5^ OPUSCULUM TERTIUM

S£U

B. ALCUINI SCRIPTA CONTRA FELICEM URGELLITANUM ET

ELIPANDUM TOLETANUM.

MONITUM PRiEVroM.

Primum atque prannpuum neffotium, cpiod beatum G
Alcumum, a Carolo Magno ex An^elia in Franciam
evocatum occupavit, fuit oppugnatio novx, qux liinc
in Hispania exorta, in Franciam quoque grassari
ooepit, seetae Adoptianorum, hoc est, illorum qui
Gbristum Dominum, secundum quod homo erat,
aitdMmt Filium Dei esse non proprium, scd adopti-
Tum ; Deum non verum, sed nuncupativum : cujus
erroris auctores et primipiii fuerant Elipandus
Toletanus et Felix Ur^ellitanus episcopi. De hujus
erroris ortu et pro^ressu consule, si placet, disser-
tationem nostram in Hne hujus opusculi. Hoc mu-
nere a rege Christianissimo et vere catholico sibi dc-
mandato beatus Alcuinus egregie functus est ; nunc
exerrantes per epislolas, Chrisiiana doctrina simul et
charitate plenas, ad resipiscentiam cohortando ;
nunc domesticos fidei voce scriptisque epistolis in
veritate confirmando ; nunc fidei doctoribus, Evan-
celii prsdicatoribus atque episcopis argumenta, qui-
Bas serpenti veneno occurrere ^sent, su^gerendo ; jy
Bunc cum ipsis erroris auctoribus publicis in con-'
Tentibus confligendo; ac dcmum lUomm errores-
plurihus Ubris docte ac nervose confutando ; qnas
quldem omuia adeo feliciter cesserunt,. ut suae prse-
prUnis industriae tribuendum sit, quod tandem iu
concilio Aquisgranensi anni 799 lurbis hisce quieper

gures annos Ecclesiam afHixerant, finis impositus
erit ; atque ideobeatus Alcuinus noster merito glo-
riari potuerit^ ac dicere : Ego Felicem Deo mi$erante
catholicum feci (Lib. i adv. Elipand.^ num. 8).

Hxc igilur scripla omnia, cptima fruge refcrta,
universxque Ecclesix aliquando tam salutaria ac
proficua, ac etiamnum ad demonstrandam doctrin»
catholicae antiguitalem constantemque veritatem ap-

Sirime facientia, hoc loco atquc ordine colligimus.
X primo quidcm exbibemus libellum hucusque de-
fcideratum, quem Alcuinus miserat ad abbates et
monacfaos Gothise, dum adhuc in confutanda epistola
a Felice Urgellitauo ad se dirccta esset occupatus,
€u]us etiam ipsemet meminit in epistola IdS ad

eosdem abbates et monachos scribens : .... c Sicut
in libello ex parle factum est, quein direximus per
B. Benedictum vobis ad solatium et confirmalioncni
fidci catholicse, > etc. Hunc vero libcllum vir sumnic
eruditus D. Petrus Franciscus Fogginius e codice
290 bibliothecx Palatino-Vaticanae, cujus ipse cu-
stodiam magno suo merito ac inulia cum laude ge-
rit, eruit ; et jamjam prelo paravit, in publicam lu-
cem, pnibfixa erudita prxfatione, proxime emiiten-
dum ; scd opportune ab eminentissiino cardinali
Passioneo, summo, dum viveret, laborum nostroruni
fautore, monitus novam a me atque integram Opc-
rum B. Fl. Alcuini editionem adornari, vir clarissi-
mus a coeplo proposito discessit, huncque libellum,
reliquis B. Alcuini opusculis addendum, perbene-
vole mihi prsebuit praefixa prxfatione, qua siiuul
idem libellus B. Alcuino solidis rationibus vindica-
tur : quam propterea futuram erudiiis lecloribus
haud ingratam, diclo opusculo praefiximus.

Altero loco exhibcmus libros vii beati Alcuini ad-
versus Felicem Urgellitanum secundum editioncm
D. Quercetani, qui eosdero, quondam alieno, nempe
S. Paulini Aquileinsis, nomine editos, suo auctori
restituit. Illis Umen praemittimus, 1* Epi$tolam Al-
bini ad Felicem h(Breticum, hactenus quoque incdi-
tam, quam descripsimus e vetustissimoet pene cosevo
codice ms.,quicum aliis antiquitatis cimeliis verepre-
tiosis parumque cognitis servatur in bibliotheca illu-
strissimi metropolitici capituli Salisburgensis. Ilaec
est illa epistola exborlatoria, quam Alcuinus anno
793 ex Anglia in Galliam' adveniens, i charilatis
calamo, non contentionis stimulo ; fratcrn» sa-
lutis desiderio, non mordaci reprehensionis stylo, ad
Feliccm, ut se catholicae jungeret unitali, dirigere
curavit ; coi vero ille libellum non epistolari brevi-
tite succinctum, sed scrmonum serie prolixum, in
quo omnes perfidiae suae foveas aperuit, opposuit, >
sicut ipsemet Alcuinus scribit initio libn i contra
Felicem, etlibroi contra.Elipandum, nuro. 16.

758 lisdem librisviipneroittiinussecundobinam

DOGMATICA, — LIB. ADV. IL^RESIN FELICIS.

epistolam foeali Alcuini ad Carohim Magnura. In
priori libros suos regis Christianissimi examini et
approbationi submittit; in postcriori vero eosdem
jam correctos ejusdem re;^is honoribus dedicavit,
atqce auctoritati commendavit. Utramque hanc
epistolam, d. Quercetano ignoratam, debemus in-
dustri» celeberrimi Slephani Baluzii, qui illam pri-
mus e codice ms. bibUolhecx Colbertiiisc publica
luce donavit libro iv Miscell., pag. 415-415.

Porro qnoniam textus in prioribus istorum libro-
rum editionibus mendis plurimis scatet ; ila ut ob
ineptas interpunctiooes aiiosque crassiores errores
sensus saepissime obscurior evadat, atque nmUoties
omnino corruptus appareat : nuHum vero vetus exem-
plar ms., quod nobis in restituenda vera lectione
suppetias fcrret, indagare alicubi potuimus ; prop-
terea noo libertatem modo, sed et necessitatem no-
bis impositam censuimus, ut ex ingenio et probabili
conjectnra illa menda defectusque toUcrentur : ubi
tamen semper genuine, et secundum ipsam textus
exigentiam nos egisse contestamiir, prout ropcrieut
viri eruditi, quibus et copia et otium esi utramque
editionem mutuo confereudi. Sanciorum Patrum sen-
tentias,qux copiose in his libris excitanlur, suis no-
tis designavimus, additisincommodumlcctorumcita-
tionibus ex novissimis Opcrum illorum editionibus.

Id ipsum praesruimus in libris iv, qux sequuntur,
aiiyersus Eiipandum scriplis, quos cl. Quercctanus
e.iidii e cod. ms. ecclesiu) S. Mariie Rhemensis,
cujus copiam sibi fecit vir doctissimus Jacobus
Sinnundus. Libros Iiosce eo ordine collocavimus,
quo ab ipsomet beato Alcuino dispositi atque com-
pacti aliquaudo fuere, dum nempe iiios miserat ad
Laidraduin ct socios in Hispaiiiam ad sedandas tur-
has, ibidem ob novum dognia cxortas, iterum abitu-
ros. Praemittitur igilur epislola Alcuini ad Laidra-
dum episcopum Lugduneusem, Nefridium Narbonen-

A sem et Benedictum abbatem, omnesqueepiscopoc,
abbates et fratres provincix Gothise. Hnic alteram
annectimus, quam cl. Quercetanus in fine diclo-
rum librorum, atque ita exlra ordinem exhibuit ;
in hac etenim Alcuinus Laidrado et sociis significat,
qux in tolo, quem miserat, fasclculo contiiieanlur ;
et quo ordine ipse eadem per separatas quaternio-
nes descripia collocaverit ; prout hanc alteram epi-
stolam, seu prioris epistolae additamentum legenti-
bus patebit. Post istas epistolas quasi dedicaiorias
sequitur epistola Alcuini ad Elipandum cohortatoria
in catholica fide ; cui snbnectitur epistola Elipandi
ad Albinum, continens responfiona prioris epistotof,
quas Alcuinus enervare studel duobus, quos subjun-
gimus, libris : aliis vero duobus consequentibus
plano sermone cathoiica; fidei de Christo veritatem
confirmat. Ad finem islonim librorum ipse Alcuinas
addidit Epistolam Elipandi ad Felicem jam conver^
sum una cum Confessione ejusdem Felicis, qua suos

n errores damnat, suosque sectatores ad resipisceo-
tiam nervose adhortatur.

Ultimo demum totam scriptorum istorum seriem
claudit Epistola ad filiam in Christo charissimam^
cui faciliores rationes suggerit, quibus adoptiano-
rum erroribus capliosisque argutationibus possit
obviari.

Nenio jam, puto, cruditorum qmdptam ex iis
qure Alcuinum adversus errorcm llispanorum de
Adoptione Chrisli in Filium Dei, scripsisse alicuhi
prodiUim fuit, dcsiderabit. Ex biscc igitur omnibus
opusculis, sicut ct ex illis Elipaudi scu cpiscoporum
Hispanice ad Galliae Gcrmaniaique episcopos epislo-
lis, quas in appendicein rejecimus, lota hu|us contro-
versi;e historia iu plena luce collocatur, in ecclesia-
siic« historiie temporum illorum haud ieve commo-
duin, cui facem prxferre satagemus in biua disscr-
tatione in fine addenda.

1S9

6EATI ALCDINf ADVERSOS FEU HIRESIN

LI8ELLUS AD ABBATES ET MONAGUOS GGTHIiB MISSUS.

Ex cod. ms. 290 bibL Vaticano-Palatince.

Vlfcl CLARISSIIII D. PETRl F. rOCGIMl BIBLIOTHECiC VA-
TlCA!<(iE CUSTODIS SPECIMEN PRiEFATlOKlS IN SEQUENS
OPUSCULUM.

Cum Adrianus I Romanam cathcdram teneret,
jam ferme pcnitus eradicalic Neslorianae hajreseos
quoddam veluli germcn in Ilispania puUuIavit, Eli-
pando episcopo Toietano, et Felice episcopo Urgel-
litano adnitentibus. Docebant enim Christum Je-
sum, prouthominem, non naturalem, sed adoplivum
fuisse Dei Filium. Impiam sacrilegamque sententiam
plures non solum synodi , et peremptorio edicto Ro-
inaDus ponlifex Adrianus damnarunt; sed multi
etiam oppugnarunt celebres viri, quos inter repo-
nendus est Flaccus Albinus , seu Aicuinus , Carolo
Magno charissimus, et Utterarum in Galliis instau-
rator, qui doctrina et sanctilate morum magnum
erat tunc temporis Ecclesi» pracsidium et dccus.
Rem egit iUe tum privatis litieris ad haereticos cpi-
scopos datis, tum publicis scriptis : Felicem euim
septem libris, Elipandum vero bipartito opere, cu-
jus utraque pars duobus constat Iibris« redarguit et
confutavit.

Hxc jamdudum non semel typis edita fuere ; sed
pro deperdito usque dum habitum est, quod aiite om-
nia illa adversus Felicem scripserai, opusculum no-
bis ex ipsius Alcuini epistola ad abbates et moua-
cbos Goihise directa, et a Baluzio ex Colbertinx
bibiiotbecae codicibus vulgata jam notum. In ca epi-
siola (Eoftf. 15i), postquam catholicam adversus id

G (iu«d Felix docebat exposuerit sententiam, hasc sub-
jicit : ^€ Quod multis testimoniis evangelicis, vel
apostolicis, vel etiain sanctorum Patrum traditioni-
bus comprobari potesl, sicut in libello ex parte fac-
tum est quem direximus per B. Benedictum vobis ad
solatium et confirmationem lidei caiholicx. Sed in
inanibus majus modo habemus opus propter alias
causas, quas in libello venerandi Felicis Icgimus, et
illud volente Deo vobis dirigemus, postquam leclum
et comprobatum fuerit ab episcopis noslris et domno
rege. >

Cum itaque in bibliotheca Yaticano-Palaiina cod.
290 octingentorum annorum xtatem pra^eferente
opusculum islud mvenerim, rem fore gratam litte-
ratis hominibus ratus sum, si in publicani iucero
emitterem ; etenim singuiare Alcuini meritum, ne
uilum abeo scriplum opus relinqualur inedilum, suo
quodam jure postulare videlur. Neque vero diHiciie
erit inteiiigere hoc opusculum esse Alcuini tracta-
tum primum adversus bseresin Felicis exaratum; cum
ex ipsius exordio statim hoc pateat, et pra^erea to-
tus cx evangelicis sanctorumque Pairum testimoniis
constet : quod quidem optime respondet ejus descri-
ptioni quam habet laudata Epislola.

Sed nuperi iittcrarise Gailiarum Ilistoriae scripto-
res ( Tom. lY, pag. 558, num. 7 j niinus recte sibi
consuaserunt in eo, quem retuli iii epistola ad mo«
nachos Gothiae, loco, cjusdem operis nientionem esse
cujus meminit Alcuinus in priino libro cx iis quos

B. F. ALBIM SEU ALCUIM OPERUM PARS ID.

adversns ElifKinduin edidit. Hisce in locis de epistola A debebit, quam anliquis in scientia sua corporalis
cohortatoria, el quidem ut videlur, privata, ad Fcli- ^ura salotis fuisse probatur.

oem missa « sermo est, in litteris autem ad mona-
chos Gothi» de tractatu polemico, atque ad publi-
cum bonum, ut pro scuto eum haberet catholica fides
adversns hxresim Felicis edilo agitur, qualis quidem
est tractatus iste quem edimus : nihil enim in eo
est quod cohortatoriam e^isiolam sapiat, aut quod
ad Felicem fuisse missum indicet. En Alcuini vorba
in primo ex septem adversus Felicem scriptis libris :
c Scripsi epistolam pridem Fclici episcopo charitatis
calamo non contentionis stimulo; fraternae salutis
desiderio, non mordacis repreiiensionis stylo, cu-
piens eum corrigere in Christi dilectione, etc. ; sed
ut agnosco, non eo charitatis ollicio, vcl humilitatis
obsequio roex liiterulas diligentiae rccepit, quo me
scribere, qui meam pietatis intnitu legerit epistolam,
agnoscere poterit. >

n. Ecce pars quxdam mundi hxreticae pravitatis
yeneno infecta est, asserens Christum Jesum Deo
Patri verum non esse Fiiium; nec proprium, sed
adoptivum ; et Nestoriana hxrcsis ab Oriente, ubi
damnata est a ducentis synodali auctoritate Patri-
bus ^, longum postliminium reviviscens, latitando
fugit in Occidentem, ut ubi sol visibilis ab oculis se
abscondit humanis, ibi sol justitiae a cordibus rece-
deret iDfidelium [Forte, fidelium]. Nestorius impia
asscrtionc negat bealissimam virgmem Bfariam Dei
esse gcnitricem, sed tantummodo hominis' similiter
et isti, eadem pravitate decepti, negant eam vere

71» Cum hls concinunt quae in primo libro con- Fjiii D^i essc geniiricem, sed cujusdam adoptivi
I Elipandum circa medmm leguntur : i Cui ( id « m- i * />u • . tv i.- j ..

t Fefici ) in has adveniens partes chariialis ca- " ^*" » volentes Christum Deum nobiscum esse adopli-

tra

est Fefici ) in has adveniens partes

larao epistolam exhortatoriam, ut se catholicae jun-

geret unitati, diriffcre curavi. Cui ille non epistolari
revitate, sed libelli prolixitate rcspondere ni!»us cst.
Cui libello ejus septem nostrae devotionis libcMis
respondimus , omnes vestrse pravitalis evacuans
doctrinas. >

Porro laudati litterariae Galliarum Historiae scri-
ptores libelli ab Alcuino adversus Feliccm , ante-
qnam septem illos exararet libros, editi tcstimonium
liaberi autumant etiam in epistola quam ad Carolum
regem Alcuinus dedit i>, eum rogans ut sepiem illos
libros examiiiaret, priusquam in lucem venirenl. Ve-
rum in hoc quoque loco ad summum de eadem illa
eohortatoria epistola testimonium aliquod apparet,
et quidem tantummodo conjiciendo assequimur, ex
relatis nimirum locis constare, quod libelio Felicis,
cui septem oppositi sunt libri, anteriori alio scripto,
cchortatoria videlicet epistola, Alcuinus occasionem p
dederat. Epistolae ad Carolum regem ver!)ahxc sunt : ^
c Vestra nulli contemnenda auctoritas nostrae devo-
c tioni mandavit contra novas haereticae pravitatis
c inventiones aliqiiid scribere, atque libello respon-
c dere quem contra nos Felix quidam episcopus
c vestnc direxit auctoritati. > Ilucusque cl. Fogiji-
aios.

IPrCIPIT L1BER ALBIIVI,

QUEM EDIDIT CONTRA HiERESIN FELICIS.

L Legimus in saecularis litteratunc historiis, quos-
dam viros medicinalis artis peritos, dum aliquas ci-
Titates pestilentiae lue infectas audierunt, amore ci-
vium suorum, aliquod medicamenti genus provida
aollicitudine excogitassc, quo cives suos a grassan-

vum, per quem nos Deo Patri facti sumus adoptivi
filii. Hanc ego pestileutiae lueiii abhorrens antiquo-
rum Patrum pigmeutarias pcrscrutari curavi cellas;
vel posterioris temporis venerabilium doctorum flo-
rentia percurrcre prata festinavi, ut aliquod medi-
camenli genus civibus meis, filiis scilicet sauctae
Ecclesiae conficerem, quo se ab hac pestileniiae con-
tagione praemunire, divina auxiliante gratia, potuis-
seut : ex paternis videlicet thesauris species colli-
gens pigmentorum, vel florum; et singulorum ad-
neclena nomina auctorum, ut salubrior csset et fir-
mior confectio, quo ex clarissimorum virorum sa-
pientiae et sanctilatis erucrctur gazis. Et primo
omnium ponentes, quid evangelica lux omni sole
clarior ad illuminationem vera; fidei pandat ; contra
hujus claritatem luminis nemo sanos habcns oculos
rcpugnare audet : sed sicut caecus crrat in sole ; et
licet ille soli sit prscsens, sol lamcn aLsens illi esse
probatur;761 ^^^ <]ui evangelicie non consenlit
veritati, errat de via, donec in ultimam pcrdilionis
foveam devolvatur. Vos vero, filii sanclae Dei Ecclc-
ftiae, hanc meam pro vobis devotionem sanctarum
orationum remunerate suffragiis; et siquid nostra
vobis praesentialiter proficiat industria, perpetualiter
vestra nobis prosit intercessio.

111. Credamus Domini Dei Patris testimonio, ubi
super baptizatum Filium magnifica voce tcslatur di-
cens : Hic e$t Fitins meus dilectus {Matth, iii, 17).
tismorbi infestatione pracmunirent , ne ingrucns pe- ^.Et nequis de allero dici dubitarct, etiam sanctus

riculum ex insperato parlem cognatac subverteret
multitudinis. Hoc idem nosirae videtur agendum esse
devotiohi contra hacreticae pravitatis pestilenliam ,
<{aomm doctrina ut cancer serpit, ut virus infundi-
tur, ut venenum serpentino dente ingestum, quos
laceret, occidit. Nec posterior nobis in catholicae
ftdei veritate animarum sollicitudo integritatis esse

• De illa certe , quam paulo post exhibebimus,
<|U2e D. Fogginium etiamnnm latuit. Froben.

^ Epistola libris vii pracfixa infra. ;

< Hnnc titulum habet ipse oidex ins. praelaudatus.

^ De synodo Epbcsina auctor loquitur habita
anno suluiis 431, ducentos autem in ea Patres conve-
niftse testatur etiam Vincentius Lirin. in Commonit.
I 43. Sed iu act. i concil. post subscriptiones epi-

Spiritus in specic columbae praesentia comprobatur,
hunc esse Filium Dei, qui a Joanne in Jordane ba-
ptizatur. Etsi luce clarius patescat ex auctoritale
paternae vocis Filii proprietas ; tamen audiendi san*
ctorum Patrum et catliolicorum doctorum venera-
bilcs sensus, quid in hac veridica patenii testimonii
professione senserint.

scoporum haec se^uuntur : c Postquam hi omnes
Nestorii depositioni subscripsissent, accesserunt alii
episcopi ad sanctam synodum, qui et ipsi quoque
pracpositae damnationi subscripserunt. Episcopi ita-

3ue, qiii ipsiim Nestorium deposuerunt, plures quam
ucenti exstitere, aliqui enim locum tcnuerunt alio-
rum episcoporuin, qui ad Ephesionim metropolim
venire non potuerunt. > Foggimus.

g9 DOGMATICA. - LIB. ADV. Ii.£RESIN FELiaS. 9(^

rV. Bicit cnim Hilarius ecclesiasticae (idei doctor A cernebatur, Dei voce Dei Filius noscereCur. Et qnia

mirabilis in iibro sexlo quem de sancta Trinitate
scripsit post alia catholicse fldei convenientia sic « :
€ Tere Dei Filium unigenitum Deum Doroinuro no-
ilram Jesum Christum esse ac doceri roultis modis
cognitum est ; dum de eo testatur Pater, dum de se
ipse proGtetuf, dum apostoli prxdicant, dum reli-
giosi credunt, dum dsemones confltentur, dum Judxi
tseganty dum gentes in passione cognoscunt. Neque
cDim ex communione nuncupationis est , quod de
proprietatis fide dicitur : et cum omnia qu» Christus
Dominus aut egit aut docuit, ultra omnia eonim
»iot qui Filii nuncupantur , et in his omnibus quae
prxcipua siot Christi, hoc vel polissimum docealur

in fldei hujus confessione credentium vila esset
(non enim alia xtemitatis vita est , nisi Jesum
Cbristum unigenitum Deum sciamusesseDei Filium),
vox e coelo rnrsum ab apostolis itcratse hujus si-
gniflcationis audilur, nt id flrmius crcijerelur ad
vitam, quod non credidisse mors esset. Namqae
cum Dominus in monte majestatis suae habitu con-
slilisset, Moyse 762 ^tque Elia assistentibns, et
ad visionis alque vocis fldem tribus columnis Eccle-
siaruui testibus assumptis, haec vox paterna de coelo
est : Hic est Filius meu$ dilectus, in quo complacui,
ipmm audite > (Matth, xvii, 5).

V. Idcm post plurima et veridica de naturali pro-

csse, qnod Dei Filius est ; non est in eo fiiii ex ge- prieiaie Filii Dei ila intulit »» : < Quid infertur hodie

nerali familiarilate cognomen. Non contamino veri- B calumni», ut adoptio nominis sit, ut mendax Deus

latis fidem, ut hoc verbis meis astruam. Loquatur,

ut ssepe solitus est, de unigenilo suo Pater, ne sub

consummandi baptismi sacramento Jesus Christus

ignorabilis esse possil per corpus. Hic est Filius

meus dilectus, in quo bene complacui (Matlh. iii, 17).

Rogo, in quo veritas deperil, et in quo infirma fides

professionis est? Non annuntialus per angelum de

sancto Spiritu partus ex virgine; non index Magis

stella; seJ nec adorati in cunis honor; nec bapti-

zandi sub Baptistae professione virtus satis esse ad

demonstrationem majestatis existimantur. Pater de

ooelo loquitur, et ita loquitur : Hic e$t Filius meus.

Quid sibi vult non cognominum, sed pronominum

sit, ut nomina inania sint? Testalus est Pater de Fi-
lio ; operibus suisFiliustestimonium Patris exxquat.
Cur non videalur esse in eo idem [A/., id esl] Filii
veritas, quae et docetur [A/., dicilur] et probalur.
Non est per Deum Patreui Filii nomcn in Christo et
[A/., ex] adoptione bonitatis : ncque sanctilate me-
ruit hoc nomen, sicut plures post confessionem fidei
Dei Filii sunt. Proprietatis enim in his signiflcatio
nulla est : nominis namque tantum , ut Deo digoum
est, indulta dignatio est. Aliud est, kic est, et meus
est, et hunc audite : in hoc veritas est, natura est,
fijcsest. >

^ , . ^ ... jj . VI. Iicm in sequentibus m eodem Iibro sexto « :

fides? Cognomina nommibus adduntur ; pronomma n^.. ., «, ^ r».

. /* . ._ . ni . . .• C < Omnibus , quibus per fidem Deus Pater est. per

Tcro obtment m se nommum vjrtulem. Propnetatis ^. JL. "^. , r-u-. t\ -

^ eam fidem Pater est, qua Jesum Cbnslum Dei

aotem significatio est, ubi et hic est dictum esse
auditar, et meus est. Et intellige quae sit veritas et
ratio dictoruro. Legeras : Filios genui et exaltavi
{Ism. I, 2). Sed non legeras, /ilios meos; genuerat
euim eos sibi per divisionem gentium et plebem hae-
reditaiis in filios. Ne igitur per communionem ado-
ptivae haereditatis cognomentum Filii unigenito Dco
adJeretur, naturae veriias per significationem pro-
prietalis ostensa est. Assignetur sane hoc comniu-
Dionis in Christo nomen, ut Filius sit, si de quo-
quam dictum reperietur : Hic est Filius meus. Sin
Tcro proprium ac singulare ei est : Hic est Filius
meus, quid calumniam Deo Patri professx de Filio

Filium confitemur. Confiteri autem Filium secun-
diKn gcnerale sanctorum nomen, quiJ habet fi Jci,
ut dicamus, unus cx filiis est? Sed nunquid et cxleri
in hac creaturae suae inflrmitate non fllii sunt? In quo
crgo Filium Dei Jesum Chrisium fides confessa
praecellit, cum ei secundum filios , filii non natura,
scd nomeu sit ? Christum perfidia ista non diligit. >

Vn. Item in sequentibus ejusdem libri <i : i Et qui-
dem secundum propositae a nobis responsionis ordi-
nem opportunissimus Iiic nobis locus est, ut tertio
nunc doceamus Filium Dei Dominum nostrum Jesum
Christum ab apostolis creditum, non ex nuncupa-

... - . « . ..... . 1. • tione. sed exnatura;neque ex adoptione, sedexna*

proprietatis afienmus? Anne libi in eo quod dici- D . .

citur, hic est, non significari videtur, alios quidem

cognominatos ab eo in fllios, sed hic Filius meus
est, doiiavi adoptionis plurimis nomen, sed iste mibi
Filius est : ne quaeras alium, ne non hunc esse cre-
das; bunc ego tanquam digito indice ac verbi signi-
ficatione contingo, qua dico, et meus est, et hic est,
et Filius esl. Quid post haecintelligentiacpoterit esse,
ut non esse credatur? Et haec quidem paternre vocis
significatio ea fuit, ne qui ad impIenJam omnem ju-
fititiam baptizandus csset, quid esset ignoraretur :
sed ut, qui ad sacramentum salutis nostrx homo

• S. Hilarius, tom. X Patrologia^, col. i7i, num.
^ S. Hilar. loc. cit. col. 179, num. 27.

VIII. Item in sequcntibus « : < Non est evangelica et
apostolica fldes, Filium Dei nomine potius quam na-
tura credere [A/., crcdidisse]. Si enim adoplionis
haec nuncupatio cst; ct non iJcirco Fiiius est, quia
exicrit a Dco, quoero unde bealus Simeon Barjona
est confessus : Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth.
XVI, 46). Anne cum omnibus potestas sit per sacra-
mcntum regenerationis in fllios Dei nasci? Si si^cun-
dum hanc nuncupationem Filius Dei Christus est,
interrogo quid illud sit, quod Petro non caro^

' IbiJ. col. 181, num. 50,
d Ibid. col. 185, num. 52.
* Ibid col. 186, num. 56.

B. F. ALBIM SEU ALCUIM OPERU&I PARS ni.

tieque sanguis melavit, scd Pater , qui in coelis A [^ Yerbum cnim sponsus et sponsa caro Imniaua,

ea? >

IX. Item ex eodem libro* : f Scribens utique eyan-
gelisla [A/., Evangelia] scribendi debuit afferre ra^
tionein; et [Al,y nl] videamus, quam ostenderet di-
cens : Hiec autem scripta sunt, ut credatis quoniam
Jeius est Christus Filius Dei{Joan. xx, 51). Scribendi
igitur Evangelia [/!/., Evangelii] non aliam prsetulit
causam, quani ut onmes crederent Jesum esse Ghri-
stum Dei Filium. Si sufficit ad salutem Gbristum
credere, curadjecit : Fidum Deif Si yero Ghristum
credere ea demum fides est, non Ghristnm lantum-
modo, sed Chrislum Filium Dei credidisse, non est
uomen Filii in Christo unigenito Deo ex adoptionis
cousuetudine. >

et utrumque unus Filius Dei et idem Filius homini?,
ubi factos est caput Ecclesi.^e. lUe uterus virgiuis]
Maricc thalamns ejus, inde processit tanquam spon-
sus de thalamo suo. >

Xni. Si igilur Do:i inusChrislus secundum c^niem,
sicut quidam improba fide garriunt, adoptivus est
Filius, nequaquam unus est Filius, quia nullatenus
proprius Filius et adoptivus Filius, unus esse potest
Filius, quia unus verus, et alter non verus esse
dignoscitur. Quid Dei omnipolentiam sub nostram
necessiiatem prava temeritate constringere nitimur?
Non est uostrae mortab'tatis iege lig.Ttus; omnia
enim^ quacunque vultj Dominus facit in ccslo et in
terra {PsaL cxiii, 3). Si aulem volait ex virginali

X. Videamus quoque quale testimonium bea- B utero proprium sibi creare Filium, quis ausus est

tus Joannes Baptista, post descensum Spiritus sancti
In specie columbae super eum, protulit de illo : Et
ego vidi et testimonium perhibui , quia hic est Filius
Dei {Joan. i, 5i). De quo testimonio beatus Augu-
stinus in homilia seplima super Joannem CTangeli-
stam ita ait ^ : f Perhibuit Joannes testimonium,
quia vidit. Quale testimonium perhibuit ? Quia ipse
est Filius Dei. Oportebal ergo ut ille baptizaret, qui
cst Filius Dei unicus, non adoptatus. Adoptati Filii
luiiiisiri suut unici : Unicus habet poteslatem, ado-
pta[j ministerium. >

XI. Item in eadem homilia (Num. 13) : f Messias
ncbraice, Grajce Christus, Latine Unctus. Ab un-
ctione enim dlcitur [Ghristus], a chrisma unclio est.

dicere, eum non posse? PotestlUi ejus quis resistit
{Rom. IX, 19) ? Gur secreta yolunlalis iilius yel po-
testatis Indagare aliquis aiidet? Yel quare credere
non debemus ejus testimonio de Filio suo, quem to-
ties in Evangelio suum nominavit, et non alienum?
Ipse quoque Filius Patrcm eum saepius nominavit.
YiJeamus quid ipse cxco respondit interroganti,
quis esset Filius Dei, ut crederel in eum. Respondit
itaque : Et vidisti eum, et qui loquitur tecum ipse est
(Joan. IX, 37). Nondum enim cascus iile spiritaliter
inteUexit Filium Dei ; tamen audivit ab eo : Et vidi-
sti eum. Quero, nisi Filium Dei ? Et qui loquitur te~
cum^ipseest. Qiiis, nisi Filius Dei? Ille unilatcm
personai humanitatis et divinitatis monstravit, ut

Grsece ergoChristus Unctus. Ille singulariler unctus, C crederetur ille bomo, qui visus est, vere esse Filius

pnjccipue unctus, unde 763 omnes Christiani un-
gentur, ille praicipue. Quomodo in Psairao dicit ,
audi : Propterea unxit te Deus^ Deus tuus, oleo ex-
sultationis prce participibus tuis {Psal. xliv, 8). Par-
ticipesenim ejus omnessancti, sed illesinguhriter
Sanctus Sanctorum, singulariter unctus, smgulari-
ter Ghristus. >

XH. Quid opus est professionem Nathanaelis pro-
testantis verbis exaggerare : Rabbi tu es Filius Dei,
tu es rex Israel {Joan. i , 49) ; de quo Yeritas ipsa
tam laudabile protulit testimonium dicens : Ecce vere
Jsraelita, in quo dolus non est {Ibid. 47) ? f Nam iste
Nathanael, sicut Augustinusdicit (num. 20),talempro-
tulit vocem : Tu es Filius Dei, tu es rex Israel, qualem

Dci. His testimoniis veritatis roboratus, o homo,
noii judicare judicem tuum, sed adora Deum tuum
regnantem in coelis, quem Magus adoravit vagientem
[l/s., vagilantem] in cunabulis : honora sedentem in
throno majestalis, quem mater natum posuit in
prxsepio hospitalitatis, et noli facere injuriam crea-
tori tuo, sicut sanctus Augustinus dicit in homilia in
Natali Domini ^ : i Quare modo putatur injuria,
quando Deus, quod ipse fecit, mire in se clementer
excepit, et in homine se vere videri voli:it, in quo
autc imaginarie voluit se videri, deditque ut pro-
prietas esset ipse, qui ante, ut similituJo esset,
acciperet. >
Ingrediamur quoque aliorum sanclorum Patrum

tantQ post Petrus, quando ei Domiuus ait : Beatus es D aromaticas ccllas, et eruamus inde aliquid ad salu-

Simon Barjona, quia non tibi revelavit caro et san-
guis, sed Pater meuSj qui e^t in coelo {Matth. xvi, 17) ;
et ibi nominavit petram, et laudavit firmamentum
Ecclesiae. In ista fide hic jam dicil : Tu esFilius Dei,
Itt es rcx Israel. > Item in octava homilia ejusdem
operis idem prsbfatus Paler de unitate Filii Dei ila
dicit (num. 4) : c Dominus autem securus moriens
dedit sauguinem suum pro ea, quam resurgens ha-
beret, quam sibi jam conjunxerat in utero Virginis.

• S. Hilar. loc. cit., col. 190, num. 41.
i> S. Aug. in Joan. tract, vii, num. 4, Patrologix
tomo XXXY, col. 1439.
c Restituta ex cditis quae omissa sunt in ras.

tem legentium et supplementum operis nostri.

XIY. Yideamus qiiid beatus Gyrillus Alexandrinns
episcopus, cujus documenta contra Nestorium in
sexta synodo maxime claruerunt, de hac inquisi-
tione senserit. Dicit enim in Epistola, qiiam in
commune ecclesiasticis scripsit ordinibus, inter alia
sic « : c Quando enimf inquit, introducit primogcni'
tum in orbem terrarum dicit : Et adorent eum omnes
angeli Dei {Hebr. i, 6). Sed nos quidem, etsi sancto

d Ilunc textum in sermonibus de Natali Domini,
qui S. Augustino ascribuntur, non rcperimus.

(" S. Gyrillus Alex. episi. 1, tom. Y Openim edlt.
Paris. lo38, part. ii, pag. 12.

95 DOGMATICA. — LIB. ADV. HJSRESIN FELICIS. 04

uocli sumus Spiritu, adoptionis quidcm ditamur A solum, sed totius hominis, animGe et corporis, vera-

^tia, Tocamurque etiam Dei [id est, Dii], noslrx
Tero natur» mensuram non ignoremus; sumus
764 ^^^^ ^^ ievTZ et babitamub inter senros ; at
Ule est non in quibus nos, sed natura et vere Filius
el omnium Dominus. i

XV. Idem in eadem post pauca : c Quocirca qui-
des» ex duabus rebus indubitanter , divinitate et
Imuianiiate Emmanuelest. Verumtamen unus Domi-
nas Jesus Christus, uimsque et vere Filius, Dens si-
mul et homo ; et non homo Deus factus sub xquali-
tate horum, qui per gratiam ; sed Deus potius verus
in Luniana forma apparens propter nos. Dat nobis
autem fidem ad hoc et Deiloquus Paulus dicens:
Cttm autem venisiet plenitudo temporis, misit Deu$

citer salus facla est. Ilumanum naluraiiter, quod ex
Maria secundum^ divinas Scripluras, el verum erat
Salvatoris [corpus]. »

XVIII. Item Jiilius sanctissimus Romsc episcopus in
epistoia ad Prosdocimum ita ait ^ : i Prxdicatur
autem ad pleniludinem fidei etincarnalus de virgine
Maria Dei Filius, et inhabilasse in horainibus; non
in homine operalur. IIoc enim in proplietis est el in
aposlolis : [perfectus Deus in carne, et homo ^] per-
fcctus in Spiritu; non duo filii, unus quidem proprie
Filius assumens hominem, alter autem mortalis as-
sumptus a Deo : sed unus unigenitus in coelo, uni-
genitus in terra Deus. >

XIX. Itcm Felicissimi <^ episcopi Romse etmarlyris

Fiiium suum factum ex muUeref factum sub lege^ ut ^ ad Maximum cpiscopum et clerum Alexandriae sacr»
cos qui sub lege erant^ redimeret, ut adoptionem fUio-
rmrn Dei reciperemus > {Gal, iv, 4, 5).

XVI. Et non multo post in eadem epislola : i Quo-
modo ergo proprius Dei Filius nominatus est Chri-
sias, qui etiam traditus est a Deo et Patre causa
omniuni salutis et vitsc? Traditus est enim propler
peccata nostra, et ipse iniquitatcs muUorum porta-
vit in corpore suo in ligno, sccundum Prophetae
vocem. Palam ergo est, quia uuitatis res assumpta
iiecessarie proprium Filium declaravit Dei, qui ex
sancta Virgine est. Corpus enim est non alterius
cujnspiam secundum nos, sed magis proprium e.v
Patre exislentis Verbi , uatum ex ea. >

fidei confirmatio : < De Incamatione autem Verbi et
fide credimus in Dominum nostrum Jesum Christum
de virgine Maria natum, quia ipsc est sempiternus
Dei Filius et Verbum, et non homo a Deo assum-
ptus, ut aller esset prxter illum. Neque cnim homi-
nem assumpsil Dei Filius, ut sit aller pneter ipsum ;
sed Deus cxistens perfcctus, factus est simul et
homo perfectus, incarnalus de Virgine. >

765 ^^* ^^^^ beatus Gregorius Nazianzenus :
c Non decipiant homines nec decipiantur sine sensu
suscipientes Dominicum hominem, sicut ipsi dicunt:
magis autem Dominum nostrum et Deum : Nec enim
hominem dividimus a dcitate, sed unum et eumdem

XVn. Coosiderandum quoque est, quod sanctus p dogmatizamus;priusquidemnon hominem, scdDeum

Athanasios iu epistola ad Epictetum de fidei catho-
lit^ firmitate dixcrit a : i Quomodo autcm, inquit,
et ambigere andent, qui dicuntur Christiani, si
[Pro, an], qui ex Maria processit Deus, Fiiius qui-
dem substantia et natura Dci est; secundum carnem
aulem ex semine David est, ex carne autcm sanctoe
MariiR. Quid autem putas? Temerarii facti sunt, ut
dicerent Christum, qui came passus est et crucifi-
ins, non esseDominum Salvatorem, etDeum, et
Fiiium Patris. Aut quomodo Christiani volunt nomi-
oari, qui dicunt in hominem sanctum, sicuti unum
prophetaram venisse Verbum, et iion hominem fa-
ctuiu sumentem ex Maria corpus ; sed alterum esse
Christum, et aitenim Dei Verbtim, quod ante Ma-

et Fiiium solum et ante ssBCula non mistumcorpori,
et qu9Dcunque sunt corporis ; in fine autem et homi-
nem assumptum pro nostra salule passibiiem car-
ne, impassibilem deitate; circumscriptum corpore,
incircumscriptum divinitate ; eumdem terrenum ct
coelestcm, visibilem el intclligibilem, capabilem ct
incapabilem, ut in toto homine eodemquc ct Deo to-
tus homo reformaretur, qui sub peccato cecidcrat.
Si quis non Dei genitricem Mariam xstimat, siiie
deitaie est. Si quis quasi per fistulam Vrrginis trans-
isse, et non in ipsa formari, deifice simul et huma-
ne; deifice quidem, quia sine viro; humane autem,
quia lege partus, anathema sit. Si quis formatum
dicit hominem, et ita subingressura Deum, damna-

riam et ante snccula Filius existebat Patris? Aut |^ tus est; non enim nativitas Dei istud est, sed fuga

qoomodo esse Christiani possunt, qui dicunt alium
esse Filium, alium Dei Verbum? Non per adoptio-
nem baec facta sunt, absit! sicut quidam existima-
nint, sed, sicul est veritas, homine facto Salvatore,
totius humani generis salus facta est. Si enim ado-
ptiooe erat in corpore Verbum , secundum illos
(quod ^iutem adoptione dicitur, phaiitasia est) repe-
rietar etputative salus et resurrectio hominum dici,
secundum impiissimum Manicheum. Sed non equi-
dem phantasia est salus nostra ; ncque corporis

• S. Athanasius, tom. I Operum edit. Paris. part.
J, pag. 902, 903, 906.

^ Vide hanc aucloritalem Act. i concilii Ephesini
ciiil. Coleti tom. III, coL 1055.

nativitatis. Si quis introducit duos filios, unum qui-
dem ex Deo etPalre, secundum autem ex Maria na-
tam, etseipsum ex adoplione excidet, quxpromissa
estrecte credcntibus. Naturae enimduae, Deus et ho-
mo, quod est anima et corpus ; Filii autem non duo,
nec Dii. Neque enim hic duo homines, licet etiam
Paulus ioteriorem hominem et exteriorem appellave-
rit, et, si oportet compendiosius dicere, aliud qui-
dem et alind, ex quibus Salvalor est (siquidem no»
idem est invisibile visibile ; et sine tempore, subr

^ Ilaec restituuntur ex editis.

d Codex male habet Feticissimi, scriptoris incuria,
pro Felicis sanctissimi. Exstat ea auctoritas Felicis 1
papay loc. mox cit. concil. Eohes.

B. F. ALBINI SEU ALGUINI OPERUM PARS m.

tempore) ; noo alius auletu et alius, absil ! utraque A cipiamus, quae coloris nigredioe designat peccato-

euim suuimae unitionis in contemperatione,Deo qui-
detn iuhumanato, homine autem deificato. »

XXI. Item Atticus episcopusConsUntinopolcos»:
i Nisi enim iile nasceretur camaliter, non lu rena-
scereris spirilaliler. Nisi ille sustinuisset servi for-
mam, non tu dignitatem adoptionis lucratus esses.
Propter noc enim in terra coelestis, ut tu in coelis
servareris terrenus. Propter hoc Christus semetip-
8um exinaniyit, ut nos omnes de pleniiudine ejus
accipiamns. Illius mors tua facta est immortalitas. >

XXII. Item Theodotus episcopus Cyprorum in ser-
mone de nativitate Domini post alia etiam ista pro-
tulit ^ : c Quid igitur? Advenil Deus existeus ad ho-
roines, non locum ex loco mulans, sed invisibilem

rem populum , foeditatem meritorum. Aliquando
vero iOthiopiae nomine specialiter gentilitas desi-
gnari solet, infidelitatis prius nigra peccatis, qnarn
yenienle Domino Ilabacuc propheta vidit timore
perterritam et ait : Tabcmacula iElhiopum expa-
vescent taberaacula terrae Madian (Habac. iii, 7).
Davld quoque propheta videns, quod ad Judaeam re-
dimendam veniret Dominus ; sed ante gentilitas cre-
deret, quam Judaea sequeretur, sicut scriptum est :
Doiiec plenitudo geniium intraret, et sic omnis
Israel salvus fieret (Aom. xi. 25), dicil : jEihiopia
praweniet manu$ ejus Deo (Psal. lxvii, 3i), id est,
priusquam Judaea credat, salvandam se offTert omni-
potenti Domino, peccatis nigra gentilius. Topazinm

naturam ostendens visibilem, et visus ut homo et B veropretiosuslapisest; et quia Graeca lingua irov

tanquam cognatus hominibus apparens, sicut etiam
evangelista pnedicans dicit, quia Vdrbum caro fa-
ctum e$t. Quomodo possibile est Deum Yerbum fieri
hominem requiris, et modum Dei miraculosum a
iiobis exigis? Si comprehensibile nobis esset, quod
incomprehensibile estsermone, miraculum non esset,
sed causa natune ; si vero miraculum et signum est,
quod factum est, cede rationem Domino miracula
facienti ; quia enim factum est scire te volo ; et ex
eo quod factum est, fmctum fide lucrare. Operanti
cede. » Et post pauca : i Hoc egit miraculomm crea-
tor, ad suam voluntatem naturam trahens, et parait
natara jussioni. Noli ergo in infirmilatem humanae
naturae cadere. Noli dicere, ^piomodo hominis natura

omne dicilur, pro eo quod omni colore resplendet
topazium, quasi topandium vocatur. Dum vero in
Deum conversa gentiliUs credidit, ex ea multl ita
sunt dono Spiritus locupleUti, ut quasi multis colo-
ribus, sic muliis virtutibusluceant. Sed ne accep-
tis quisque virtutibus extollatur, a sancto viro nune
dicitur non adnequabitur ei topazium de iOthiopia.
Ac si aperte diceretur : NuUus sanctorum quibuslibet
virtutibus pienus, ex isU Umen nigredinc mundi
coHectus aequari potest, de quo dictum est : Quod
nascetur ex te ianctum, vocabitur Filius Dei (Luc. i,
39). Nos quippe sancti efiicimur, non umen na-
scimur, quia ipsa naturae corraptibilis conditione
constringimur , ut cum propheu dicamus : Ecce

coepitDeum?QuomodoDeusfactuseslhomo?Quomo- ^ «ntm in imquitatibus conceptut $um^ et in deiicti$

do Deus Verbum facU estcaro visibilis? Sed quia fa-
ctum est, crede; modum veroetrationem cedecrea-
tori. >

XXm. Audiamus quoque, quid l>eatus Gregorius
pontifex apostolicae sedis et doctor mirabilis in libro
primo operis pulcherrimi Moralium dicat « : c Erat^
quevir iUe magnu$ inter omne$ Orientale$(Job, i, 3).
Quod Redemptor noster Oriens dicitur, Propheta
tesUnte perhibetur, qui ait : Ecce tir Orien$ nomen
eju$ (Zach. vi, 13). Omnes ergo, qui in hoc oriente
fide consistunt, recle Orienlales vocantur; sedquia
omnes7G6 homines Untummodo homines; ipse
autem Oriens Deus et homo, recte dicitur : Eratma-
gHU$ inter omnes Orientale$. Ac si aperte diceretur :
Omnes, qui in fide Deonascuntur,superat, quia non,
ut caete!*os adoptio, sed natura iilumdivinitatisexal-
Ut ; qui eUi humaniuie caeteris apparait similis ,
diviniute tamen mansit super omnia singularis. i

XXIY. Item in libroocUvo decimoejusdemOperis
beatus Gregorius de excellentia nativiutis Ghristi,
et quantum a nobis difierat, adinirans ait ^ : i Non
adaquabitur ei topaaum de ^thiopia (Job, xxviii,
19). Qoid iEthiopiam* nisi praesentem mundum ac-

* Loc. cit. concil. Ephes., ubi hic locus ciutur
Unquam Amphiiochii episcopi Iconii.

^ Theodoti Ancyrae episcopi homilia in NaUlem
Poiuini lecu fuit in synodo Ephesina, et exsut tom.
ni Coucil. Coleti, coL 1531 circa fincm.

peperit me mater mea (P$al. l, 7). IUe aulem

solus veraciter sanctus natus est, qui, ut ipsam con-

ditionem naturae vinceret, ex commistione carnaiis

copulae conceptus non est. Huic se sapienliae quasi

quoddam topaziumde iEthiopia sequari voluit, cum

quidam baeresiarcba dixit : Non invideo Christo Deo

facto ; si volo, et ipse possum fieri : qui Jesum :

Dominum nostrum non per mysterium conceptionis »

sed per profectum gratiae Deum putavit, penrersa

allegatione astraens,eum parvum hominem natum,

sed ut Deus esset per meritum profecisse ; atque ol^

hoc aestimans, et se et quoslibet alios ei posse co-

aequari, qui filii Dei per gratiam fiunt ; non intelligens,

non attendens quia non adofquabilur ei topauum de

jEthiopia. Aliud est enim natum bominis gratiam

adoptiouis percipere ; aliud unum singulariter per

diviniutis potentiam Deum ex ipso conecptu pro-

diisse : nec aequari potest gloria unigcniti habiia per

naturam, aliis accepU per graliam. Mediator quippe

Dei atque hominum, hoino Christus Jcsus, non sicut

iste liaereticus de&ipit, aiter in humaniute, alter in

Deiute est ; non puras homo conceptus atqueediius,

post per meritum, ut Deus esset, acccpit, sed nun-

c S. Gregorius, libr. i Moral., cr.p. 18, in Job cap.
i, vers. 3.

d Ibid., libr. viii, cap. 5!c, in Job. cap. xxviii» ▼•
19.

97 DOGMATICA. - LIB. ADY. IIA-RESIN FELICIS.

liante angelo cl adveniente Spiriiu, mox Verbum in A ttic est Filius meus, Suus uUque non per adopiloneni

ulero, mox intra uienira Verbum caro ; et manenie
incommutabili essenlia. quae ei est cumPatreetcum
lancto Spiritu coaelerna, assumpsit intra virginea
Tisoera, ubiet impassibilis pali et immortalis mori,
el aBiemus ante saicula lemporalis posset esse in Q-
ne saeculorum : et per ineffabile sacramentum con-
eepUi sancto etpartu inviolabili secundumveriutem
«triusque naturae natus est unus Dei Filius,uteadem
▼irgo el anciila Domini essel et mater. Sic quippe
ei ab Elisabeth dicitur : Unde hoc mihi, ut veniat
mater Domini mei ad me (Luc. i, 43)? Et ipsa virgo
Goncipiens dicil : Ecce ancillaDominiy fiat mihi secun-
dum verbum tuum (Luc. i, 38). Et quamvis ipsealiud
ex Palre, aliud ex virgine, non lamen alius ex Pa-

gratiae, neque per religionem creaturae, ut haeretlci
volunt ; sed sui proprietate geiieris et veritate na-
turse. Mulli enim sanctorum filii Dei dicuutur el
sunt, sed hic sine comparatione [AL, coropassione]
unus Deo Palri Filius unigenitus et verus et pro-
prius, non aliunde quam de Patre natus ; quia tam
verus pater Pater est, quam verus et Deus est; sicuti
etiani [AL, tam] verus filius [Filius] est, quam verus
et Dominus. Perfecta ergo fides est Trinitatis ostensa,
cum et Pater Christum Dominum ac Deum nostrum
Filium suum esse teslatur; et Spiritus sanctus, id
est, Paracletus, in tanto fidei sacramento Patri Fi-
lioque conjungitur, ut verum Patrem, veruin Filium,
verum eliam Spiritum sanctum credere tres perso-

ire alius ex virgine, scd ipse est seternus ex Patre, d nas, sed unam divinitatcm Triuitatis, unamque sub-
ipse lempomlis ex matre, ipse qui fecit, ipse qui stantiam non dubitcmus. i

factus est; 767 "Pse speciosus forma prae fiiiis ho-
jnioiixD per divinitotem (Psat. xliv, 5), et ipse, de
qao diclttm esl : Vidimus eum, et non erat aspectus,
etnon esl species ei neque decor per humanitaiem
(/«t. Liii, 2) ; ipse ante saicula de Patre sine Matre,
Ipse in line sxculorum de Malre sine Patre. i

XXV. Item beatus Alexander Constantinopoleos
eiiiscopusAkxandro Alexandrino episcopo scribensin
epistola quam pro fide catholica scripsit post praefa-
tiuuem congruam ila subinfert • : < Porro creaturae
ejus, homines et angeli benedictiones acceperunt,
^irtulibus proficere contendentes, mandatisque legi-
limis, quatcnus non pcccarent. Dominus vero noster

XXVII. Sed hujus fidei veritatem beatusAugustinus
multis confirmat teslimoniis, quae sparsim in opus-
culis suis legentibus et studiosis occumint. Non enim
dormientes [Leg., dormientibus] in infidelitate, sed
sapientiae studentibus veritatis thesauri patescunt;
unde et in Evangelio ipsa Sapientia dixit : Justificata
est sapientia a filiis suis (Matth. xi, 19). Unde idem
Pater in praefato opcre Homiliarum titulo quarto-
decimo tale protulit testimoninm « : c Audi enim
adhuc quod scquitur, quia de Filio dixerat : iVoii
enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Pater diligit
FHium et omnia dedit in manu ejus (Joan. iii, 34, 35).
Adjicit : Omnia dedit in manu ejus, ut nosses et hic.

naturaliter Filius Patris existens ab omnibus adora- ^ quam distincte dictum est : Pater diligit Filium.

tar. Illi deponentes spiritum servitulis ex bonis ope-
ribas et profectu Spiritum filiationis accipientes per
satnralem Filium iusti fiunt et ipsi adoptione filii ;
istius autem propriam et naturalem praecipuamque
iiliaiioncm Paulus etiam manifestavit de Deo dicens :
Qvf proprio Filio suo non pepercitj sed pro nobis, id
est, qui iiatura non sumus filii, tradidit eum (Rom.
Tiii, 5i) ; ad distinctionem namque non propriorum
lUum proprium Filium esse dixit. In Evangelio au-
tem, Hic est FiliuSf inquit, meus dilectus, in quo bene
eomplacui (Matth, iii, 17). i

XXYl. Chromatius quoque sanctae Romanx anti-
sles Ecclesiac, in libello quem de octo Beatitudiuibus

Quareenim? Pater non diligit Joannem? Et tamen
non omnia dedit in manu ejus. Pater non diiigit
Paulum? Et tamen non omnia dedit in manu ejus.
Pater diligit Filium : sed quomodo 768 ^^^^^ ^'^'
lium, non quomodo Dominus servum ; quomodo uni-
cum, non quomodo adoptatum. i

XX VIII. Item in Sermone xxii ^ : i El revera, fratres,
puto quia justum est, humiliavit se propter nos, glo-
rificemus illum nos. Non enim Filius hominis pro-
ptcr se est, sed propter nos : ergo erat Filius homi-
uis illo modo, cum Verbum caro factum est, et ha-
l iiavil in nobi<. Ideo hunc enim Deus Pater signavit.
Signare quid est, nisi proprium aliquid ponere. Hoc

scripsit, ita dicit i> : i Inmysterio enim baptismi et ^. est signare, ponere aliquid, quo non confundatur

Filius [Alii adduni : manensj videtur in corpore ; et
Sptriius sanctus in specie cx>Iumbae descendit ; et vox
Patris de ccelo auditur, ut Trinitatis unilas declare-
tor, quia nec Pater sine Filio intelUgi potest, nec
Filius sine Spiritu sancto cognosci. Vide [A/., Unde]
igit«r, qnale Patris de Filio testimonium sit dicentis :

<^ Non Alexander episcopus Constantinopoleos ad
Alexandruro Alexandrinum episcopum, prout Iiic
incaria fortissis descriptoris ponilur ; se^) hic ad il-
lom haec scripsit. Exstat vero haec epistola cum texlu
feoc cii. apud Theodoretum libr. i, cap. 4.

1* Exslat hic locus non in libello de octo Bealiiu-
dinibus, sed in quodam Ghromatii fragmento in cap.
Hi, V. 4, Matth., tom. V BB. PP. Fuit verohic Chro-
matiiis cpiscopus AquileiensiSy non Romanus, qiiam-
vb Romanus, incertum quo sensu, q»iscopu8 etiam

cum caeteris. Signare est, signum ei ponere. Cuicun-
que rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa
cum aliis ante non possit agnosci. Pater ergo eum
signavit. Quid est signavit? Proprium quiddam illi
dedit, ne caeteris comparetur hominibus. Ideo dlctum
est : Unxit te Deus Deus tuus oleo exsultationis pra

appelletur in codd. mss. illius scripta continentibus.
(orte descriptores inde decepti fucrunt, quod san-
ctus Hieronvmus eumdem sanctum papam appellave-
rit epist. 81 ad Ruflinum tom. I, et libr. ii contra
Ruffinum tom. 11. Vide M^moires D. Tillemont, pag.
534, tom. XI, et D. Ceillier Hist. Gin. des Auteurs
EccUsiastiques, tom. X, pae. 82.

c S. Aug., tract. xiv in Joan. num. 11«

d Idem^ tract. xxv, num. il.

9t)

B. r . ALBliNl SEt ALCUirNI UHhllUM PARS III.

100

parttapibus tui$ {Psal. xliv, 8). Ergo signare quid A rax est, et injustitia in illo non eU (Joan. xtii, 18).

«st? £xccptuiii habere lioc est, pr(c participibus suis. >
XmX. Ilem in Sermonc ejusdem operis xxiv • :
4 Nemo ascendit in coslum, nisi qui de coelo descendit
Filius hominis, qui est in caslo {Joan. iii, 13). Non
cKxerat, Fiiius, inquit, bominis, qui erat in coelo
[Edit. : Non dixil, erat, scd Filius, inquit, bominis
qui esi in coelo]. In terra loquebatur, et in coelo se
esse dicebat. Et non ita dixit : Nemo ascendit in
ceelum^ nisi qui de c<bIo descendit, Filius hominis
[EJit., Fiiius Dei], qui est in coHo. Quo pertinet, nisi
ut intelligamus quod eliam prislino sermone com-
mendavi charitati vesine , unam personam essc
Ghristum Deum et horainem , non duas, ne fides no-
stra non sit Trinitas, sed quaternilas? Christus ergo

XXXII. Dicit etiam idem praeTatus Pater in Ho-
roii. xxxiii, in expositione ejus sententiac, quam ip&t
Yeritas Judxis calumniantibus respondit : Si efo
judico , judicium meum verum eit (Joan. tiii, 16).
^ Unde ergo verum cst judicium ejus, uisi 769 qvi^
verus est Filius? i Ecce verum eum nomuiavit Fi-
lium, non adoptivum; et vere nominavit, quia tan-
tum est inter vemm Filium et adoptivum filium,
quantum inter verum et non verum. Quomodo ali-
quid in Cbristo invenitur, nisi veritas, qui ait : Ego
9um via^ et veritas, et vita (Joan. xiv, 6)? Et Aposto-
lus : Christus est veritas (I Joan. v, 6).

XXXIII. Item in Homilia xxxviii, ubi de ipsius veri-
tatis excelientia disseruit, ait : « c Ipsa est veritas Yer-*

uiius cst; Yerbum anima caro, unus Christus; Filius B bum Dei, Deus apud Deum, uAigeuitus Filius. HaK^

Dei el Filius bominis, umis Christus ; Filius Dei sem-
per, Filius hominis ex tcmpore, tamen unus Christus
secundum unitatem personae. In coelo crat, quando in
terra loquebatur : sic eratFilius hominis in coelo, quo-
modoFiliusDei erat in terra. FiliusDei in terra susce-
pta came ; Filius hominis in cock) in unitatepersonsc. i
XXX. Ecce quomodo istePater venerabilis adoptio-
nisnomini iiuper induclo occurrit ! Quomodo nonerunt
quatuorpersonae, si [Forte, sciiicet] Patcr, etSpiritus
sauctus, et Filius proprius, et filius adopiivus? Nam
sicut sxpe diximus, omnis qui sanum sapit, duo esse
intdligit proprium ct adoptivum, sicut duo sunt ve-
mm el non vcrum. Et quam impium esl dici duos filios,
unum proprium, alterum adoplivum ! Contra quan im-

veritas carnem induta est propter nos, ut de Maria
virgine nasceretur, et impleretur prophetia : Veritas
de terra orta est (Psal. lxxxiv, 12). Hxc ergo ve-
ritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carae ; late-
bat autem, non ul ncgaretur, sed ut differretur;
[diflerretur] , ut in carae pateretur ; in carne autem
pateretnr,ut caro peccati redimeretur. Stans itaque
conspicuus secundum infirmitatem carnis Dominus
noster Jesus Christus, et secunduro majestatem di-
vinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, dum hxc lo-
queretur, credidemnt: Si manseritis in verbo meo^
vere discipuli mei eritis (Joan. viii, 31); ^tit eniia
perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matlh.
X, 22); et cognoscetis veritatem, qua» modo vos latet.

pietatem sanctac fidei professio in symbolo, quod bea- ^ et loquitur vobis, et veritas liberabit vos (Ibid. 52).

tus Isidoms in Etymologiis composuit, manifeste pu-
gnat, dicens ^ : i Ergo Dei Filius hominis factus est
Fiiius, natus secundum veritatem naturae ex Dco Dei
Filius ; et secundum vcritatem natune ex homine ho-
minis Filius, ut veritas unigeniti [Edit.^ geniti] non
adoptionc, neque appellatione [£dtL, apparitione], sed
in utraque nativitatcFilii nomen nascendo habcret, ut
esset verusDeusetvems homo unus Filius. > Nonergo
duos Christos, neque duos Filios, sed Deum et homi-
Dcm unum Filium, quem proplerea unigenitum dici-
mus, manentem in duabus substantiis, sicut ei na-
tune veriias contuiit.

XXXI. Item prxnominatusPater Augustinus in Ho-
niil. XXVI dicit in eo loco, ubi Dominicam exposuit
scntentiam : Qui a semetipso loquitur, gloriam pro-
priam qucerit (Joan. vii, 18). <^ i Quid tu homo fa-
cere debes, qui, quando aliquid boni facis, gloriam
tuam quxris ; quando autem aliquid mali facis, Deoca-
lumniam meditaris? Intende tibi, creatura es, agnosce
creatorem. Servus es, ne contcmnas Deum. Adopta-
tus es, sed non merilis tuis; quaere gloriam ojus, a
quo habes hanc gratiam homo adoptatus, cujus glo-
riam quaesivit, qui est ab illo unicus naius. Qui
autem qucmt ghriam ejus qm misit iHum, hic ve-'

« Tract. xxvii in Joan. num. 4.

^ In Etymologiis non reperimus hunc texturo ,

3uero videas in opere de Doctrina et fidc Eccles.
ogmatum, cap. 2.

Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi iiberum
facit; quomodo nibil est aliud salvat, nisi salvum
faciL Nihil aliud est ditat, nisi divitcro facit; sic
liberat nihil est aliud, nisi libemm facit. > Quis
alius iiberat nos, nisi Christus, qui est veritas et
vems Filias, etvems liberator, de quo ipse Joannes
evangelista ait : Sciens autem Jesus quia dedit ei Pa-
ter omnia in manus (Joan. xiii, 5). Si non dedit ei
ut vems esset Filius, non omnia dedit ei in manus,
id est, in potestatem ; et falsum est quod tantus
dicit evangelista, quod iropiissirouro est cogitare.
Dicit eniro ipse Dominus Christus : Judicium meum
verum est, quia solus non sum, sed ego, et qui me
misit Pater (Joan. viii , 16) ; tanquaro diceret :
Ideo judicium meum verum est, quia vemsFilius Dei
suro, quia vemm loquor, quia ipsa veritas ego 8uni«
XXXI Y. Ad confirmationcm hujussensus idem Pater
in Homilia tricesima sexta ita loquitur de eo, quod
Christus ait : Multa habeo de vobis toqui et judicare^
sed qui me misit verax est (Joan. viii, 26) ; ' f tau-
quam diccret: Ideovemm dico, quia Filius veracis
veritas sum, Pater verax est, Fiiius veritas. i Et post
pauca : c Ait enim apertissime ipse Dominus : Ego
sum via et veritas et vita. Ergo, si Filius veritas, Pa-

« TracL xxix, num. 8.
^ Tract. XXXV, num. 7.
• Tract. XLi, num. 1.
' Tract. xxxix, num. 7.

iOl

DOGMATICA. — LIB. ADV. H/ERESIN FELICIS.

ter quid, nisi quod ait Veritas : Qui me mhit verax A Filiura 2et]ualem per onmia sibi : in terra ex Tlrgi-

esi. Filius verilas, Paterverax. Quid plus sil, quocro,
sed aequalitatem invenio. > Hancautem veritatem in
Christo ipseJoannesevangelisU in Epistola sua pro-
lestatur dicens : Ut simus in vero Filio eju$ Jesu
CkristOjquieit verus Deuiet vilawtermi (IJoan, v, 20).
Item in Evangelio ejusdem idem Deus Cbristus, ele-
Tatis in coelum oculis, dixit ad Patrem : Ua?c est au-
iem vita cctema^ ut cognoscant te solum verum Deum^
«t quem misisti Jesum Cliristum (Joan. xvii, 3).

XXXV. < Ordo autemverborumest,sccumlumquod
beatus Augustinusait: H;cc estautem vita a:tcrna,ut
cognoscant tc,et quemmisistiJcsumChristum solum
Tenim Deum. > Missio hocc incarnatio est Cbristi,
quem iti boc loco verura Dcura nominavit,el in alio,

nali utero proprium quoque, licel in fornia servi
minorem, in forma divinitatis aequalem non potuit?
Ecce qualis legifer ! qui tuis legibus Deum constrin-
gere te posse putas, Aposlolo increpantc : homo !
tu quis es^ qui respondeas Deo. Et alibi : altitudo
divitiarum sapientia: et sdentio! Dei ! quam inscruta'
bilia suntjudicia ejus, et invesligabites vice ejus, Qnis
etiim cognovit sensum Domini^ aut quis consHiarius
ejus fuit (Rom. xi, 35, 34) ? Serus consiliator venisti
Deo, qni absque te non potuit quod voluit. Ingralus
mihi videris beneflciorum ejus, qui te, dum non
esses, ad imaginem creavit suam, perditumque per
propriura Filiura suuro majore dignilate ad eamdem
reparavit imaginem. Et in adoptione tibi aequalem

al rtiximus, verum Fiiiura : et in bnjus cognilione B esse asseris, qui le adopiivum fecit? Liberatorem

fidei in utroque loco vitam octernam esse prxdixit.
Et si hxc est vita seterna, ut Jesum Cliristum verum
Denm et venim Filiura, sive in majestatis gloria,
sive In humllitatis assuraptione cognoscaraus et cre-
damus, consequens est ut nunquam babeat vitara
aelemam, qui bujus veritatis in Cbrislo Odcra non
babuerit, dioente eodem Joanne : Omnis Spiritus^
qmsolvit Jesum^ex Deonon est, et hic est AnlichristuSy
de quo audistis, quomodo [quoniam] venit, et nunc
iminmundoest (/ /oan. iv, 3). Quid cst solvere
Jesum, nisi non credere eura vel verura Deura, vel
Tenim Filium Dei in ulraque esse natura, qui unus
esl Deus et unus Filius et unus Cbristus in substan-

et Iii)eratura una et xquali fllietatis dictionc voleus
esse constriclura, dura ipsa Veritas dicit : St Filius
vos liberaverity vere liberieritis (Joan. vni, 36). Tu
vero in corde tuo infldelitatis calarao, licet in cvan-
gelicis non legisses litteris, scriptura babes : Si ado-
ptivus vos liberaverit, vere liberi eritis, et te legcn-
tibus occuite Arianae perfldiam praviiatis subintelli-
gendam reliuquis ; quia si una persona cst et unus
Filius Dcus ct bomo, et homo est adoptivus filius»
uecesse est ut Deus quoque sit adoplivus. Nonne
multo elegantius esset, ex dominante natura in Filii
proprietalem, subjeclara esse gloriflcatara?

XX XVII Rade, obsecro, de corde tuo bujus ado-

tfa diviniutis atque huraauitatis? Nou sicut quidara ptionis noraen in Christo Deo, ut sis in vero Filio*

improba cxcitate illura in divinilatc propriura Dei
Patris esse Filium, adoptivura vero ejusdera Dei Pa-
tiis in humanitate allirmant. Et si ila esset, omuino
duo 770^i^ii esseut; quia nequaquara, ut pr;cfali
samus, una esse potest persona in proprio Filio et
in adopdvo ; quia unus ex illis vcrus cst Filius :
altcr itaque non verus. Igitur diversum, vcruni ct
noo verura, esse quis non agnoscat, nisi leihargico
eiphreDetico laborei in morbo ? Nam sanctus Ambro-
sius io Ubro primo caiholicae fldei ait « : c Non est
unom adoptivus et venis : nec Filius diceret, unum
OLmuSj si se cum vero, qui venis non erat, ipse
conferrei. »

XXXVl. Inlerrogo le,profani assertor erroris : ani-

Dei, et vitam in ilio babeas xternara. Heu cxca

pravitas! qux dum sapieus esse videri contcndit,

stulta ostenditur ; et dum alta divinitatis mysteria

praesumptuosa audacia scrulari praesumity dicenle

Scriptura : Altiora te ne qucesieris (Eccli, iii, 22), in

profundam erroris foveain praecipitata cadit. Idem

enim horao Filius virginis, Spiritu sancto conceptus,

ab initio conceptionis suae Deus verus conceptus est»

et iempore opportuno Deus verus natus. EcccDcus

Pater Deum venim nasci voluii, ita ut una essei

Dei et hominis persona, et unus esset Filius Dei,

Deus et homo. Quoraodo noluit eum verum Fiiium

esse, quem verum voluit esse Deum ? Aut illud po-

tuit, et hocnon poiuit? Ubi est nunc omnipoteniia

ma raiionalis, quaein teest, et totum corpustuum ^ Dei, cujus voluntati nullus resistit? Si potuit ei

vivificaty vegetai, ei movet, et ut sancli Patres vo-
hiDt, corporis origine [Deest, non] seminatur, sed
ex nihilo creata aliunde corpori imraittitur; an non
siiPairi iuo adoptiva fllia, et caro tantuminodopro-
pria filia? Antu totus, anima et corpore, unus ci
proprlus patri tuo sis fllius? Quid si horao ex ea
subsiantia, quae noo ex se generaiur, corpori con-
jQDCta proprium ei verum poterit habere fllium, cur
Deum impoteniem putas, quod proprium non possit
ei Terum de Spiritu sancto ex Maria virgine natum
habere Filium? Nunquid tu legesimpones ei, qui
MiDia quaecunque vuli facit, in coelo et in terra?
hicaek) Toluiiexsua substantia aeternaliter habere

• S. Ambrosius, dcFide libr. i, cap. 17, n. l!i«

noluit, cur invidit ei veritatem Fiiii, cui non iuvi<
dit veritatem Deitatis? Et quid est, quod dicit pa->
terna vox : Uic est Fitius meus ditectus, in quo mihi
bene complacui? Iteruraque in monte: Uic est Filiu$
meus ditectuSj in quo mihi bene complacui; ipsum atc-
dite. Diabolus dubitatsiDei Filius essetquemvidit,
et ideo in sua tentatione hocegit semper, ut sciret st
Dei esset Filius. Hi veroadoptiouis assertores, m^ore
praesumptione quam diabolus, publice negani verum
Filium Dei esse ; sed nostrae adoptionis participem
afflrroare non timent. Nam et ipse Dominus adjura-
tus a pontiflce per nomen Dei vivi , si Filius Dei
essei, 771 respondit: Egosum (Marc. aiv, 62).

m B. F. ALBINI SEIJ ALCUINl OPERLM PARS HI. i04

lili Yere dicunl: Non est; iiec icstimonium palerna A lem, veritotera io se forma utriusque demonslrat :

^ocis, nec ipsius Dei Christi testimoniuro recipien-
les, qui alio 10iX> ait: Etii ego te$timonium perhi"
beo demeipso, testimonium meumverum est, quia $cio,
unde venio, et quo vado {Joan, viii, 14). Et itenim :
Ego sum^ qui testimonium perhibeo de meipso, et te-
stimoniumperhibet deme.qui misitmePaler (Ibid, 18).
Haec-ut libet, qui legat, inteiligat. Nos ad sanctorum
Patrum exempla coUigenda revertamur.

XXXVill. Nam sanctus Auguslinus in Hbmiliaqua-
dragesima scxta sscpedicli Operissic ait* : t Fremuit
spiritu, et turbavit seipsum , et dixit, ubi posuistis
eum {Joan. xi, 33) ? Nescio quid nobis insinuavit
fremendospihtu, elturbando seipsum. Quisenimeum
possit nisi seipsum turbare ? Itaque , fralrcs roei.

at ei humanam probet imparilitas, et di^nam d»-
claret aequalitas. Majestali igitur Filii Dci corporet
nativitas nihil abslulit, nihil contulit ; quia substan-
tia incomroutabilis nec roinui potuit nec augeri.
Quod enim Verbum caro factum est , non hoc si-
gnificat, quod in camem slt Bei natura muUta, sed
quod a Yerbo in unitatem perH)nae sit caro suscep-
ta ; in cujus utique nomine honio totus accipitur,
cum quo intra virginis viscera sancto Spiritu fecun-
data, et nunquaro virginitate caritura, tam insepara-
biliter Dei Filius est unitus, ut qui erat interopora-
liler de essentia Palris genilus, ipse sit tCQiporali-
ter de utero virginis nalus. i

XL. Item in alia homilia « : f Agnoscendum sane.

priinohic altcndite potesUtem, etsicinquirite signiG- B dileclissimi, et toto corde esl confltendum, quod hacc

cationem. Turbaris tu nolens ; turbalur Christus ,
quia voluit. Esurivit Jesus, verum est, quia voluit.
Dormivit Jesus, veruro est, quia voluit. Contristatus
est Jesus , verum est, sed quia voluit. Mortuus est
lesus, verum est, quia voluit In illius potestate erat
sic vei sic affici, vel non affici. Veraro, inquit, ani-
mam suscepit et camem , totius hoininis sibi coap-
taus in personse unitatem naturam. Naro et auima
apostoli verbo illustrau est ; anima Pauli et anima
Petri verbo illusiraia est; aliorum apostolomm ,
sanctorum propheUrum verbo iliustratsc sunt ani-
uiae, sed de nulla dictum cst : Ego et pater unum

generalio , qua Verbum et caro , id est, Deus et
homo, unus Dei Filius, unusque Christus cfficitur,
super omnem originem humanx creationis exceliit. >
Item post pauca in eadem homilia : c Nativius au-
tcm Domini nostri Jesu Christi omnero intclligeutiain
superat, et cuncu exempla transcendit : nec potest
esse ullis coroparabilis, quae est inter oronia sin^^u-
laris. >

772 ^^- Videarous quod Untus Pater et tam
prseclarus doctor oronem inteiligentiam Christi na-
tiviutem excedere pronuntiat. Quid isti novi scrii-
tatores arcanoram Dei se cxistimant intelligere, quod
antiqui Patres et catholici doctores se nescire pro-

sumus (Joan. x, 30). Anima Christi et cafo Christi

cuni VcrlK) Dei una pcrsona est, unus Christus est; fessi sunt ; sicut Isaias quoque propheu arcanum

ac pcr hoc, ubi summa poiestas, sccundum volunta- nativiutis iliius esse tesUtur ineffabile ; et hoc ia

tis nutum turbatur infirmitas, hoc est, turbavit[Jf<.y eo loco, ubi de humanitatis injuriis, quas pro noslra

turbabit] seroetipsuro. >

XXXIX . Considererous quoque quid L^ papa Roroa-
nus, vir in fide catholica veracissimus, et in eloquen-
tia clarissimus de divinx in Christo et humanse con-
aortio naturae enarret. Ait enim ita in homilia, quam
de nativiute Domini nostri Jesu Christi scripsit ^ :
c Verum est, quoJ beatus Joannes Spiritu sancto
plenus intonuit : In principio erat Verbum, et Ver-
bum erat apud Deum, et Deus erat Verbnm. Hoc erat
in principio apud Deum , omnia per ipsum facta sunt,
et sine ipso factum est nihil. Et similiter verum est,
quodidem praedicaior adQecit: Verbum caro factum

passurus erat salute, locutus est : Sicut ovis ad occi"
sionem ducetur^ et quasi agnus coram tondente o6-
mutescet ; et non aperuit os tuttm, et de angustia et
dejudicio sublatus est, generationem ejusquls enarra'
bit (Isni. L1II, 7, 8) ?

XLU. Sicut et iste idem Leo in alia confirroat ho-
roilia ^ : c Excedit quidero, inquit, diiectissiroi, mul-
turoque supereminet humani eloqoii faculutem di-
vini operis magnitudo, et inde oritur difficulus fandi,
unde adest ratio non Ucendi : quia in Jesu Christo
Filio Dei uon solum ad divinam essentiam, sed etiam
ad humanaro exspecut [Jfs., spectant ; Edit.^ speo-

est^ et habitavit in nobis , et vidimus gloriam ipsius, d tat] naturam , quoJ dictum est per Prophetam :

- . m m • . ■ ^^ — V_ M ^- — _ _- ^ _ .^K . m . m m ^ mrm . m

gloriam quasi unigeniti a Patre. In utraque ergo na-
turaidemest Dei Fiiius nostra suscipiens, etpro-
pria non amittens , in homine horoinero rcnovans, in
se incororouUbilis perseverans. Deitas enimf, quae
illic [Fortej iili] cum Patre comrounis est , nulluro
detrimentum omnipotentiae subiit, nec Dei formam
servi forma violavit : quia summa et sempiteraa es-
sentia, quae se ad humani generis indinavit salo-
tem, Dos quidem in suam gloriam transtulit , sed
quod erat, esse non desislit. Unde cum uuigenitus
Dei minorem se Patre confitetur , cui se dicit aequa-

• S. Aug., tract. xlix in cap. xi Joan., num. 18.
^ S. Leo pnpa, senn. 27, cap. I ct 2.

* Idem, serm. 30, cap. 4.

Generationem ejus quis enarrabit f Utramque enim
substantiam iu unam convenisse persooam uisi fidcs
credat, serroo non explicat : et ideo nnnquaro dcfi-
cit roateria laudis, quia nunqtiam sofflcitcopiaiauda-
toris. Gaudcanius igitur, quod ad eloquenduui Unt»
miscricordiae sacramenturo iropares surous ; et cum
salutis Dostrae altiludinem [promere] non valemus,
sentiamus nobis t)onum esse, quod vincimur. > Et
postpauca idem Cater io eadem homilia • : < Reco-
dant procul, atque io teoebras suai recedant \E4tt.^
eaol] hxreticarum monstra opiniooom et iosanarum

^ Idero, serm. i9, cap I.

* Ibid., serm. 30, cap. 5, 8, 7.

105 DOGMATICA, -^ L1B. ADV. IL4BRESIN FELICIS. m

sacrilegia falsilatam : Nos exsultans in laiide Dei A s^nl a forma Dei : qiiia cisi unum manet ab »ler-

ecelestium muititudo, et instructi ab angelis dbcuere
pa&tores, ut cognitis naturae utriusque docuroentis
el Verburo in Christo liomine, et Christum hominem
adoremns in Verbo. Nam si, ut Aposlohis aii : Qui
mdkitret Domno , unns Spiritui est (/ Cor. vi, i7),
fiianto magisVerbum caro factum unusestChristus?
■bi nihil esi aiterius naturae, [in dispensalione salulis
mUTTd'^] quod non sit utriusque. Non enim [E(/t/.,er-
§0] infirmemur in consilio misericordia^ Dei, quae nos
ei innocenii» reformat et vitse ; nec quia in Saivatore
nosiro manifesta agnoscimus gemina [Leg*, geminae]
signa naturae, aut in gloria Dei de veritate camis,
aot in humilitate hominis de dcitalis majestate
dobitemus. Idem homo [Edit. omitt,^ homo] est iu

nitate, aliud cepit a tempore : qux tamen in unita-
tem convenenuit, nec separationem possunt haberc,
nec finem ; dum exaltans et exallatus , glorificans
et glorificatus ila sibimcl inhaercnt [£(/t<., inhaese-
runt], ut sive in omnipolentia, sivc in conturoelia ;
nec divina in Christo careant humanis, nec humana
divinis^Hoccredentes, dileclissimi,Christiani sumus,
veri Israelitae, etinconsorlium filiorum Dci veraciler
adoplati : quia et omnes sancti,*qui Salvatoris nostri
tempora prsecessenint, per hanc fidem jusiificati, ei
per hoc sacramentum Christi corpus efTeeti sunt. 1
XLIU. Item Leo papa iii alia homiiia ^ : c Scientes
quod sempiterna Filii deitas nullo apud Patrero cre-
vit augmento, prudenter advertiie, quod cui natursc

fbmia Dei, qui formam recepit servi. Idem est B in Adam dictum cst: Terra a, et in terram ibis

incorporeus manens, et corpus assumens. Idem in
saa virtute inviolabilis, et iii nostra infirmitate pas-
«bilis. Idem a paterno indivisus throno, et ab impiis
enidftxas in ligno. Idem est super coelorum altitu-
dines vicior mortis asccndens, ct usque ad consuro-
maiionem saeculi universaro Ecclesiam non relin-
queas. Idem postremo est, qui in eadem qua ascen-
dli, carne vcnturus, sicut judicium sustinuit impio-
nm, ita judicaturus est de omnium actione morta-
li«m. Unde [ne] plurimis testimoniis immoremur,
onam suflicit ex Evangdio sancti Joannis adhibeii,
^uo ipse Dominus noster dicit : Amen, amen dico vo-
Mf, qma denii hora,etnunc est^quando mortui audient
tocem Filii tki, et (fni audierintj vivent, Sicut enim
^erkakeiviiam in semetipso, sic dedit ecFilio vitam C
kaberein semetipso, et potestatem dediiei judiciumfa-
eere^quiaFiliuskominisest (Joan. v,i5). Ergosubuna
sententia ostendilur, quia idcm Fiiius Dci atque Fi-
ruishominis est. Unde apparet quemadmodiim Cliri-
siom DoDiinuni in unitate personx creilere debemus,
qnia camtit Ftliiis Dei, per qucm facli siirous, ctiam
Filias hominis per assumptioncm carnis cst faclus,
ut morcretur, sicui ait Apostolus , Propter delicta
aoilra;et resurgeret pr4)pter juslificationem nostram
{Ram. IV, 25). Ilxc confessio, dilectissimi, nullas
nctnii coniradictiones, nullis cedit erroribus. Ag-
Boscimtis enun misericordiam Dei ab iiiitio promis-
sam, ei ante saecula pra^raiam, per quam solam
resolvi capiivilaiis humaiise vincula potuerunt, qui-

(Gen, 111, 19) ; eidem in Christo dicitur : Sede a dex-
tiis meis (Psal, cix, i). Secundum illam naturam,
qua Christus xqualis est Patri, nunquam inferior
fuit unigenitus sublimitate gcnitoris ; nec temporalis
eiestcum Patre gloria, qui in ipsa Patris est dex*
lera [Edit., qux est ipsa Patris dexiera], de qua in
Exodo canitur [Edit,, dicilur] : Dextera tua, Domine^
glorificata est in virtule {Exod, xv, C). El in Isaia :
Domine^ quis credidit audilui nostrc, et brachium Do»
mini cui revelatum est > (isato? liii, I). Et paulopost :
f Assumplus igitur homo in Fiiium Dei sic in uni-
tatcm personx Chrisli ab ipsis corporalibus est re-
ccptus [exordiis], ut nec sine deitate conccptus sii,
[nec sine deiute editus], nec sine deitate nutritus. »

XLIV. Item in aiia homilia c : i Rcpudiatis igitur
longeque rejectis oronibus opinionibus im|Horum,
quibus aut slultitia cst crux Christi, aut scandalnm,
exsultet rectaruni mcntium fidcs, et verma unumque
Dei Fiiiuin non solum sccundum deitatcm, qua a
Patre genitiis , scd ctiam sccundum hHmanitatem,
qua de roalrc virgine est natns, inteHigat. ipse esi
in humilitate nostra, qui est in majestate divina,
verus Dcus ct verus homo. )

XLV. Itcm idcm venerabilis Paier in hoinilia de
Tlieophania^ : « Si autcm sollicito inteflecto vclimiis
aspiccre.quomodo etiam triplex illa spccies munenim
ab omnibus, qui ad Christum gressu fidei veniunt,
afferatur [Edit.^ ofieratur], nonne in cordibus recie
credentiuin eadem celcbretur [Edit,, celebratur] ob-

bos primora iMMoinem omnemque ejus posteriuieni ^ jatio ? Aurum enim de thesauro animi sui promit,

male siiasos aacior obsirinxerat, et propagincm de-
ditiiiam originall sibi pnrjudicio vindicabat. Quia
Igiiiir jasiiacaiidis hominibus Iioc prhicipalitcr opi-
talaiiir, quod anigenitos Dei etiam hominis fiiius es-
fe digiiaiiis est, ut ofMov^to^ Patri Dcus, id est,
mios sobstaBiiae, idem homo verus et secnndum
carnem niatri consabsiantialis existerei ; utroqiie
gaoelemas, quia non nisi 773 ^lvoque salvamiir :
in noUo dividentes visibilem ab invisibili, corporeum
ab incorporeo, passibilem ab impassibiii, formaro

• llnM;omissa suntin sancti Lconis editione.
, * l:»id. Serm. 28, cap. 6.

• Ibid. Serm. 25, cap.5.

PaTROL. C[.

qni Christum regem universitatis agnoscit ; myrrham
oifert, qui unigenitum Dei credit veram sibi hominis
uniisse naturam ; et quodam eum thure veneratur,
qui in nullo ipsum a Patre majestatis [Edit,, patcr-
iix majcstati] imparcm confitetur.

XLVI. Sed et bealus Augustinus in homilia ad-po-
pnlum, de die Purificationis sanctae Maria? quam lo-
cutus est, de unitate personx Dci et homiiiis, et de
uiiiiate Ecclesiarum Christi, liis vcrbis protesiatus
est « : c liec igilur prae chariiate in Christo scribo,

' Ibid. ^*nn. 56, cap. 1.

« Qunc sit ha^c Augiisiini homilia, ignoro, ncc re-
pcritur intcr Opera b. Aug. ediu ; rcliqua cnim, quas

107 B. F. ALBIM SEU ALGUINI OPERUM PARS III. 108

quasmis tanqaam fratres, et contcstans coram Ghri- A suscitetur, et catholicx fidei interiore mentis oculo
810 et electis angelis, ut Ecdesiarum pax salva ser- lomen aliquantulum aUingat.

TCtur, et concordiae charitatisque vinculum indisso-
lubile mancat sacerdotibus Dei, quoniam magnum
eit pietatis $acramerUum, quod manifestum eit in
^onie, justificatum est in spiritu, apparuit angelis^
pradicatum est gentibus, creditum est in hoe mundo,
MMumptum est in gloria (I Tim. iii, 16), [cum ma-
nente ilia incommutabilis Yerbi essentia, quae ei
cnm Patre et cum Spiritu sancto intemporalis atque
eoaetema est, ita inlra virginea viscera Yerbum caro
sit factum, ut per ineffabile sacramentum uno con-
eeptu, unoque partu secundum veritatem utriusque
naturae eadem virgo et ancilla Domini esset et ma-
ter]. > Item post pauca in eadem homilia : [ c Licet

XLIX. Audiamus testimon:um Joannis Glnyaot-
tomi de magnificentia Ghristi Filii Dei. Dicit enim
in homilia secunda, ubi Epistolam beati Paoli apostoll
ad Hebneos exposuit ^ : i Tanto, inquit, melior fa-
ctus est angelis^ quanto di/fererUius nomen haredi"
tamt {Uebr, i, 4). In hoc quod dixit factus^ pro sos-
ceptus intellige, tanquam si diceret, melius est sus-
ceptus ab angelis. Et unde hoc asseverat ? Ex ipso
nomine. Animadvertis, quia solet Alii nomen pro-
prietatem cognationis [Edt/., cognitionis] oslendere ;
et sane, iiisi esset proprius fiiius ; proprius autem
filius nihil est aliud, quam de ipso genitus. Quomodo
potest et hoc aroplitudinem honoris asserere ? Si

ergo in uno Domino noslro Ghristo vero Dei atqne ^ enim gratia esset filius, non solum differret apnd se

[Edit., toco apud se habent : a Patre], sed eliam roi-
nor esset ab angelis. Quomodo hoc inquis ? Quia et
boroioes justi appellati sunt filii. Proinde nomea
lilii nisi proprietatem ostendat, non valet ostendere,
quia differentia est inter creaturas et oonditocem.
Adverte itaque quid dixil : Cui angelorum aliquando
dixit : Filius meus es /u, ego hodie genui te (Hebr, i,
5) ? [Hic quaedam omissa, qu» in editis exstant.] Ni-
hil aliud manifestat, nisi quia ex ipsa essentia Patris
est genitos. Sicut enim esse diciiur ex pracsenti tem-
pore : sic quippe magis de Deo dici conveniat [Edit,^
convenit]. FHius^ iuquit, meus es tu^ ego hodie genui
te. Quod dictum est, hodie^ praesentis est temporis ;
potest tamen et secundum camem hoc accipi diclum ;

hominis Filio Yerbi el carnis una 774 ix^rsona sit,
qoae inseparabiliter atque indivise communes habeat
actiones, intelligendae tamen sunt ipsorum operum
qualitates, et sincerae fidei contemplatione ceriien-
dum est, ad quae provehatur humilitas carnis, et ad
quae inclinctur altitudo deilatis. i ]

XLYU. Iteni praefatusLeo in bomilia de Passione ^:
c Amplectentes igitur dilectissimi, Ghrislianae [Ms,^
Chrisliani] spei pignus non divellamur a compage
corporis Ghristi, in quo habitatj sicul Aposlolus ait,
plenitudo divinitatis corporaliter et estis in illo repleti
{Coloss. II, 10). Nam cum incorporea sil substantia
Dei, quomodo corporaliter in Ghristo habilat, nisi
quia caro noslri generis facta est caro deitatis? i

XLYUI. Quid dicam? An magis miranda est vcl cum enim nominaverit carnem, jam sine uUo timore

roiseranda caecitas perfidiae, quae ex una parte omni-
potentiae crcdit Dei, ex altera derogat. Potuit enim
facere ut homo Deum generaret, et non potuit facere
ut sibi Filium proprium virgo generaret. Quid enim
difficilius est, aut ut homo Deum gcneraret, aut ut
l|omo proprium Deo Filium gcncraret ? Utraque sunt
apud homines iinpossibilia, sed utraque Deo sunt
possibilia. Qui potuit virginem facere matreni Fiiii
Dei, potuil facere filium virginis verum esse Filium
Dei (nibil enun est, sicut sanctus Ambrosius ail in
libro, quem scripsit de Incamatione Ghrisii, iii Ghri-
sto imperfeclum), quia adoptivus fiiius ad nobililatem
proprii filii non poiesl pervenire. An dicendum est

pravae suspicionis eloquitur. Etenim caro coinmu-
nicat altioribus, sicut et divmitas hominibus [Edit.^
humilibus] communicare dignata est. >

L. Beatus Hieronymus sacrae interpres historiae,
et maxirous cathoUca^ fidei doctor et defensor in
Tractatu, quem in Epistolam beati Pauli ad Ephesios
fecit, iia de naturali filiatione Dei Gbristi et de ado-
plione nostra disseruit « : c Nec non etiaro, inquit,
hoc inferendum, quod cum praedestinet nos sive
775 pnsfiniat Deus in adoptionem filiomro per Je-
sum Ghristum, tamen non ante filii esse possumus,
nisi filii ejus Jesu Ghristi fidem et inteUigentiam
recipiamus. Et ille quidem natura Filius est, nos

oobis Ghristum esse in aliquo iraperfectum ? Et si p vero adoptione. Ille nunquam FUius non fuit, nos

Christus adoplivus filius est, ergo imperfectus est,
quem tota cathoUca credit Ecclesia Deum perfectum
esse et hominem perfeclum. Quomodo enim sola
tUietate imperfectus est, dum in una persona Deus
et homo unus Filius est et unus Ghrislus» et uuus
omnium in se credeuiium Salvator ? Ilerum rever-
tamor ad saoctoram exempla doctorum, et magno
testimoniorum pondere infidele capot haereticae pra-
vitatis opprimamus, ut vel sic de somno infidelitatis

Misolis conclttsimus, non sunt sancti Augustlni, sed
sancti Leonis papae, deprompta ex epist. 165, cap. 6.

« Ibid. Serm. (>5, cap. 5.

^ S. Joan. Ghrysost., homil. 2 in EpiSt. ad Htbr.
ex intcrpretatiotte Mutiani Scholastici.

antequam essemus, praedestinati sumus, et tunc spi-
ritum adoptionis acccpimus, quando credidimus in
FUium Dei. i

LI. Sanctus idem quoque scribens de concordia
evangeUstarum ad Euprepiam inter caetera ad locum ^ :
c Haec dicimus, non quo aUum Deum, alium homi-
nem esse credamus, et duas personas faciamus in
uno Filio Dei, sicut nova haeresis calumniatur; sed
unus atque idem FiUus Dei et fiUus hominis esset.

« S. Hieron. in cap. i Epist. ad Ephes. v. 5.

^ Tractatum S. Hieronymi de concordia evange-
listarum nemo recensuit. Ignota Euprepia, ignolus
quoque tractatus deinceps ciUtus.

109 DOCMATICA. — LIB. ADV. HiCRESIN FELICIS. 410

Quidqmd loqaiUir aliud referimus ad divinain ejus A rariuro, sed aetemum, pro nobis omnia sccundum

glortam, aliud ad nostram salutem , pro quibus non
rafrinam arbitratui eU eue asqualis Deo, sed semet-
ipntm exinanimt; factus obediens Patri usque ad mor-
tem^ mortem autem crucis {Pkilipp. ii, 6) ; et Verbum
emro factum est^ et lutbitavit in nobis > {Joan. i, 44).
Jlem de Traetatu sancti ejusdem de Natali IVomini :
c Hodie venis sol ortus est mundo, hodie in tenebris
saeculis lumen egressum est. Deus factus est homo,
iil homo fieret Deus. Formam servi Dominus acce-
pti, ut servus vertcretur in Domino: ccelorum habi-
tator et conditor habitavit in terris , ut homo colo-
nus terrae migrarel ad coelos. >

LU. Leporius Gallicanas presbyter in libeUo, quem
de Gonfessione verae fidei edidit, de unitate person»

camem fiiisse perpessnm, et non sibi agonizasse, sed
nobis; nec propter sc, scd propter nos, qui jace-
bamus , illum ab ezcelsis misericordiler ad ima
vcnisse. >

776 ^l^I* Victor quoque Capua^ episcopus in ex-
planatione apostolicx sententise : Qui factus est ex
semine David secundum carnem ^ {Rom, i , 3) : < Ve-
ramtamen totus hic locus conlra manicbaeos facit,
ubi dicit, quod et ante Evangelium sic proximum et
per prophetasDci et in sanctis Scripturis; et quod
Christus secundum carneni ex David stirpe, id est,
Maria virgine sit creatus, secundum quod pnicdize-
rat Isaias. Mulli filii gratia, hic natura ; cujus etiam
iri caraem nativilas dissimilis caeteris invenilur. Ad-

FUii Dei ita disseruit « : c Nascitur ergo nobis pro* B dendo secundum camem et contraPholinum cxstinxit

prie de Spiritu sancto et Maria semper virgine Deus
homo Jesus Christus Filius Dei, ac sic in alteratrum
mMim fii Yerbum et caro, ut manente in sna perfe-
ctMMie oaturaltter utraque substantia, sine sui praeju-
dicio ei humanitati divina communicent, et divini-
tati bomana participent. Nec alter Deus, alter homo,
sed idem ipse Deus, qui et homo ; et vicissim homo,
qoi et Deos Jesus Christus, unus Dei Filius et nuncu-
petor et vere sit. Et ideo agendum nobis semper est
el credendum, ut Deum Jesum Christum Filium Dei
Deum verum, quem cum Patre semper, et sequalem
Patri ante sae«ula confitemur , eumdem a tempore
susc^tae camis factum Deum hominem non nege-
nius* > £t post pauca : « «-Sed quia YeriMim Deus

et Arium. Si enim secundum carnem factus est, se-
cundum Yerbi utique substantiam non esl factus ; ut
sit iu omnibus ipse primatum tenens secundum spi-
ritum sanctificationis prxdestinatus, ut prior omni-
bus incorruptibilitatis virtule resurgeret, et viam
resurrectionisDei Filius aperiret, de quibus ipse di-
cit, quia filii Dei siint, cum sint filii resurrecilonis,
non omnium resurgcntium, sed ad Christum perti-
nentium. >

LIY. Sed et Origenes in Tractatu Epistolx ad Ro-
manos libroseplimo de proprietate Filii Dei patefecit
sensum suum, dicens : « Dat praeterea indicium
maximum ingentis erga nos amoris Dei, qui in tan-
tura nos, inquit, dilexit, ut nec proprio Fitio peper-

dignanter in bominem suscipiendura [ Al. , susci- C cerit, sed pro nobis omnibus ad passionem tradiderit

piendo] descendit, et per susceptioncm Dei homo

ascendit in Deum Yerbum, totus Deus Ycrbum factus

esl tolas homo. Non enim Deus Pater homo factus

est, nec Spiritus sanclus, sed unigenitus Patris. Ideo-

quc una persona accipienda est carnis et Yeri)i, ut

fideliter sine aliqua dubitatione credamus unom

eorodemque Dei Filium uiseparabilem scmper gc-

min« sobstantiae : etiam gigantem nominatum in

diebus carois suae, et vere semper omnia gessisse

qoae sont hominis, et vere semper possedisse qiue

Dei snnt; quoniam etsi crucifixus estex infirmitate,

sed vivk ex virtute Dei. > Iteram post aiiquanta loco

opportono addidit : « Nos praedicamus Christum et

eum {Rom. viii, 52). Et ut mayore nos admiratione
constringeret, addidit sermonem ingentis arcani con-
scium dicens, quia proprio FiHo non pepercit. Dixe-
rat enim superius,'quia etiam nos, qui spiritum adop-
tisnis accepimus, Filii Dei sumus (/frid., 45). Ne
ergo comnrani ista appellatione filiorum, unum ali-
quem ex his tradidisse putaretur, qui in filios vide-
bantur asciti , addidit, proprio Filio ; ut eum, qui
solus ex ipso Deo ineOabili nativltate generatur ,
ostcnderet. Pn) nobis ergo oranibus tradidit eum. >
LY. Hieronymus quoqiie in Tractatu ad Ephesios
libro secundo dixit : « Potest ergo et hoc dici, ex
eo quod Deus Pater Domini nostri Jesu Christi juxta

bimc crociixiim ; utique Dei virtutem et Dei sapieii- substantiam Pater est, et unigenitus non est ado-

lijm ; quia qood stuUum csl Dei, sapientius est ho- *^ Ptione Filius, sed natura. Casterae quoque creaturae

miuibus, el quod infirmum est Dei, fortius esl homi-

nibos. Qoid enim lam stultum el tam inftrmum

videtor hominibus incredulis, qnam cum audiunt

Ueum Dei Filidm cracifixum ? Sed placuit Deo per

slttltitiam praedicationis salvos facere credentes ,

quia in hoc maxime fides nostra coiisistil, utcreda-

mos onicam Filium Dei, non adoptivum, sed pro-

prium ; non phantasticum, sed veram ; non lempo-

« Hunc Leporii libellum typis vulgavit onmium
primus Sirmondus, ciijus Operum tom. I, pag. 205,
invenies locum hic descripium ; quem cliam lauda-
runt Cassianus libr. i de Incafn., cap. II, Joanncs
secundus episl. ad Avienum, ct Facundus Ilermia-

paternitatis nomen adoptione menierant. Quidquid
autem de Patre et Filio dicimus, hoc sciamus dicton^
esse de Spiritu sancto. Nam ct Salvator noster Pa-
trem esse se novit dicens : Ft/i , dimittuntur tibi pee^
cata (Marc, ii , 5). Et : Filiaj fides tua te salvam fecit
( Matth, IX, 22 ). Et : Filioli meij adhue modicvm
vobiscum sum {Joan. xiii, 15). Et per Spiritum san-
ctum justi quique adoptantur in filios. >

nensis libr. i, can. 4.

b Yictorem Capuanum simile quid scripsisse
nemo alius veteram vel recentiomm mcminit. Qua-
propier operac pretium fuerit de Iioc operc Viclori?
diligentius inquirere.

III B. F. ALBIM SEU AL€UINI OPERUM PARS ill. l«i

LVI. Nec non et Ambrosius Mediolanensis urbis A alterius [Adde^ populom} salvum faciet. Unde? A

•archie|MSCopns in libro ad Gratianum imperatorem
directo sic ait ^ : < Quaeso [Edit,, qusero] aulem
[cur] non putent subaudiendum et ex superioribus
eblligendum ; ut, quia praemisit solum yerum Deum
Patrem, subaudiamus etiam Jesum Gbrislum solum
yerum Deum? Exprimendum enim aliter non fuit,
ne duos dicere videretur. Nam neque duos dicimus
Beos ; et cjusdem cum Palre [diviuitatis] Filium con-
fltemur. Itaque qua^ramus, qua ratione divinitatis
lilc putent factam esse distantiam, utrum Deum ne-
gent Ghristum? Sed negare non possunt. Aut [Edit.^
An] verum Deum negent? Sed dicant, si verum ne-
gant, utrum falsum, an nuncupativum Deum judi-
cent? Nam secundum Scripturas aut verus Deus est.

peccatis eorum. Esse Deum, qui peccata donat, si
Ghristianis non credis,crede infidelissime vel Jadaeis
dicentibus : Cum $i$ homo^ faci$ teip$mn Deum :
nemo pote$t peecata dimitteremsi solus Deus (Joan^ x.
35; Marc. u, 7). llli eum negant Deum, qui cam
peccata dimitteret, non credebant. Tu ab eo dimitii
credis, et Deum dubitas confiteri. Verbum caro fa-
ctum est, ut homo caro promoveretur in gloriam
Dei, non ut Deus verteretur in camem, sicut dicil
Apostolus : Qui se jungit Domino unus spiritus esl. >
Quemadmodum idem quoque in altera homilia « :
c Homo est anima et caro : sic esset Ghristus Deos
et homo : idem Deus, qui homo, et qui Deus idem
homo, non confusione naturae, sed unitate personx.

aut tantummodo nuncupativus, aut falsus. Verus, ut B Denique qui Filius Dei generatione coaeternus sem-

Pater; nuncupativus, ut sancti; falsus, ut daemones
atque simulacra. Dicant igitur qua Filium Dei con-
fessione designent; utrum falso praereptum [A/.,
praesumptum] Dei nomen, an vero : Aut quasi nun-
eapativo inspirationem tantum divinitatis inesse ar-
bitrentur? Falso praereptum nomen non puto quod
dicant, ut apertiore se crimine impietatis involvant,
ne ut daeraoniis et simulacris, ita etiam Ghristo fal-
s«m Dei inditum nomen insinuando se prodant. Si
antem ideo Deum putant dictum, quia inspirationem
divinitatis habuit, sicut et multi sancti viri (cos enim
Scriptura Deos dixit, ad quos 777 sermo fiebat Dei).
Ergo non ullra homines eum praeferunt, sed compa-
randum hominibus arbitrantur, ut hoc eum putent

per ex Patre, idem Filius hominis esse coepit ex vir-
gine, ac sic etiam Filii divinitati esl addita humani-
tas, et tamen non est personarum facta quatemitas,
sed perinanet Triuitas. Non ergo nobis subrepat
quoramdam sententia minus allentoram in regulam
fidei et in Scripturaram oracula divioaram. Dicunl
enim : Qui filius est liominis, factus est Filius Dei;
qui vdro Filius est Dei, non est factus filius hominis.
Hoc quod dicerent, quod veram est non attenderanl*
etverum loqui non volueruut. Quid enim attende-
ront, nisi quamdam humanam naturam potuil in
melius commutare, in deterius autem divinam non
potuit? Hoc verum est. Sed etiam sic idem nequa-
quam in deterius divinitate mulata, Yerbum tamen

esse, quod hominibos ipse donavit. > item ipse post C caro factum est. Neque enim ait Evangelium ; caro

pauca : i Qui cum legerit [Edit.^ legeret] in psaimo
secundo dicentem Filio Patrem : FUius meus es tu,
ego hodie genui te (Psal. ii, 7); adnotavit hodie^
non heri» ad aetemitatem divinae generationis refe-
rens, quod de camis assuraptione memoratum esU
Sancto igitur Spiritu repletus Apostolus, ut illam
elideret saevitatem, ait : Ueri et hodie ipse est in scB"
cula (Hebr. xiii, 8). Heri^ propteraetemitatem; ho^
ifie, proptercorporissusceptionem. Est crgoGhristus,
elesisemper; quienimest, semper est. >

LVH. Item quoque in Sermone deNataii Domini^:
c Audiant qni requirant quis est qui natus est de
Maria? Pariet Ftlium, inquit angelus, et vocalmnl
nomen ^us Jesum (Luc. i, 31). Quare Jesum? Apo-

VeriHim facta est ; sed, Verbum earo factum. Si ergo
Verbura Deus, et hoino caro, quid est aliud, Ver-
bum faclum est caro, nisi qui Deus erat , factus est
homo, el pro hoc, quod eral Dei Filius, factus esl
hominis filius.

LVIII. Athanasius quoqoe inExpositionefidei siue^:
c Si quis vero adversus divinas Scripturas docely
aiium dicens Fiiium Dei, et alium qui ex Maria vir-
gine horoinem secundum gratiam adoptatum, sicul
et nos, quasi essent duo filii, unus secundum natu-
ram, qui ex Deo; et secundum gratiam, qui ex Ma-
ria : aut mutatam deiiatera in carnem et confusara ;
aut alienatam, aut passibilem Domini deitatem ; aul
inadorandam in filii sui caraem) hunc anathemalizal

siolus dicat : Ut in nomine Jesu omne genu flectatur l^ sancta catholica et apostolica Ecclesia.

e(Blestium, terrestrium et infemorum (Philip. ii , 10).
Et tu quid sit Jesus, dolosus cognitor requiris. Omnis
jara lingua confitetur, quia Dominus Jesus in gloria
est Dei Patris (Ibid.^W). Et lu adhuc modo quid sil,
nequiter perscralaris. Audi adhuc quid sit Jesos :
Paries Filium, et vocahis nomen ejus Jesum ; ipse emm
salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Non

• S. Ambros. lib. v, de Fide, cap. 1, num. 20
el seq.

^ Sermoiste S. Ambrosii ignoralur; nec textus
iste reperitur inter sermones de Natali Domini eidem
sanclo Patri falso ascriptos.

« Hanc quoque homuiam inter opera S. Ambrosii

LIX. Augustinus quoque in liitro De sancta divini-
tate [Ita coi^.L«9.,Trinitale]quartosiedicil«: iGum
antem plenitodo lemporis venit, missaesi,noQ ul
implerel angelos , nec ul esset angeltts, nisy in quan-
lum consiiium Palris annuntiabat, quod el ipsius
eral ; nec ut esset cum hominilms, aut in hominibus ;
hoc enira antea 778 ^ patribuft et prophelis. Sed

reperire non potuimus.

^ S. Athauasius de incam. Dei Verbi lom. II Ope-
ram, pag. 1 ; qued Opuscuium ibi inter dubia recen-
6etur#

• S. August.» lib. IV de Trinilate, cap. 20 nau.i7
in fme.

f 13 MGMATICA. — UB. ADV. HiERESIN FfiLIGS. f M

ui ipium Verbum caro fieret, id est, bomo fieret. > A qualibet pnestantia grati», unigeniii nomen accepil.

Idem etiam in expositione Evangelii Joannis in bo-
milii septima sic dicit ■ : i Perbibuit Joannes testi-
moniura, quia vidit. Quale testimonium perbiiniit?
qnia ipse est Filius Dei {Joan. i, 54). Oportebat ergo
■t lUe baptizaret, qui est Filius Dei unicus, non ado-
pUtos. Adoptati fiiii ministri sunt unici. Unicos
babet potestatem, adoptati minislerium. >

LX. Beatus Augnstinos in bomilia de octava S. Pt-
icte ^ : € Si qnii mihi mimstraverit^ honorilieahit
emm Pater meu$ {Joan. iii, 26). Quo lionore, nisi ot
sit com Filio ejus? Quod enim superius ait : Vbi eg^
nam^ iUie [et minister meu$ erit; boc iiitelligitur ex-
posoisse, com dicit : Honorificabit eum PaUr mem.
Nara quem majorem bonorem accipere poterit ad-
optatos, qoam ut sit, ubi est unicus ? >

LXI. Item beatus Aihanasius in epistola ad Pota-
miom eptscopum inter caetera « : c Quxro itaque abs
te, quisquis bujus es scrutator arcani, quomodo Deus
ex oibilo cuncta condiderit ; quomodo una bominis
costa integrum hominem fecerit ; qualiter et i£g]r-
ptiorom aquas in sanguinem verterit ; quomodo de
dorissima petra liquida fluenta produxerit; qua ra-
lioQe iile ipse,quem creaturam putas, caro sit factus
ex virfine? Quomodo potiiit de quinque panibus
qoinqo^ millia hominum saturare, vel ad discipulos
comcorpore clausis foribus introire? Aut si fateris
et inteDigentiae tiix vires excedere, et credenda esse
poCias quam explicanda concedis ; qnid inveniri Ini-

ut quod est ipsum Dei Verbum ante ssecula, faoc simul
cum assumpto bomine diceretur. Singularis ergo est
iila susceptio, nec bominibus sauctis aliquibos, qoan-
taKbetsapientia acsanctltatepraestantibos, oltomodo
potest esse comrounis. > Certum est itaque sancto-
rum Patrum sententiam Scripturis coelestibus oon-
venire, qu« manifestissime contestatur [Forte, con-
testantur], et divinitus inspirante proclamant nobis,
idem omnibus adoptivis partem cognoscenda& atquo
sapiendae divinitatis, prout voluntas donaverit largir
toris, infundi per gratiam; Ghristo vero, id est|
animae ejus plenam totius divinitatis inesse noti-
tiam.
779 I^^V. Item Ambrosius ' : c Filium epjm
B suum proprium et de sua natura Pater genuit, et de
natura virginis fecit. Quidquid autem fecit, coope«
rante Spiritu sancto fecit. Filium ergo suom solos
quidem Pater genuit, sed non solus fecit. In Fillo^
euim genito solius est aetema generatio Patris; et
in eedem Filio facio una totius est operatio Trioi-
tatis. » Idem iu eodem libro, > : Paritura ergo Deora
[Edit., Dominum] virgo Maria, sancto in se Spi-
ritu descendente, et virtute Altissimi cooperanta
concepit. Ac per hoc intelligis quod Domini Salva-
torisque nostri inde est origo, unde conceptos ; et
cum descendente in virginem totius virginitatis
[Edit,, divinitatis] plenitudine natus sit, filius essa*
hominis non poterat, nisi prius Dei Fiiius fuisset;

quius potest,qiiam simpliciter me credere noUe quod g% ^^ ^^^^ [missus] ad annuntiandam sacri ortus nati-

lefo,et prssumptive credere velle quod non lego? >
LXn. Item in epislola sancti GregoriiNazianzeni ad
GUdonium directa : « Si quis ex operum perfectione,
aot postbaptismom, aot post resurrectionem a mortuis
redemptum adqitione dicitDei Filium meruisse,sicut
gentiles ex inscriptione introducunt, anathema sit.

LXin. Sanctus ac venerabilis Pater Gapreolns Car-
thaginensis urbis episcopus in epistola ad Vitalem
et Gonstantium rescripta<i : c Quod enimait, a$eendo
ad Patrem meum, pertinere quidem videtur ad Uni-
genitum Filium : quod autem ait, ad Deum meum^
pertimre videtur ad hominem factum. Sed in Ghristo
ieso nec bomo creatos potest dici, nec Filius, nec
Holfefiltos Dens negari homo poterit natus. Atque

viiatem augelus Dei cum sacramento [Edtt., sacra-
mentum] concepiionis ante dixisset, partui oomeD
imposuit diceiis : c Ideo et quod naeeetur ex If , voea'
bitur Filiui Dei (Luc i, 55) : boc est, UUus Filius
nuncupabitur, quod generante et generatur [£dtl.,
quo generante est generatus]. Dei ergo FiUusJe-
sus Ghristus ; quia et a divinitate [genitus et a divi-
nitate] conceptus, si autem Dei FiUus, ergo indo-
bitanter Deus. > Idem ipse in libro tertio ^ : t Ex
quibui enim Christue^ inquit, seeundum eamem^ qui
ett super omnia Deu$ benedictus in etecula (Aom.
IX, 5). Eum scUicet ex illis Ghristum natom ait se-
cundum camem, qui sit super omnia Deus. Ghri-
stum ntique secundum camem natum ex illis non

ideo oec Dei tantum nec bominis tantum vox ista q negas ; sed idem, qui ex illis natus est, Deos est.

Quid circuis, quid tergiversaris ? Ghristum exlsrael'
natum secundum carnem Deum esse Apostolus dicit ;
tu doce, quando non fuerit. Ex quibus Chrittut^
inqnit, tecundum earnemf qui ett tuperomnia Deut. >
Idem in eodem libro » : c De Deo autem ac Domino

primus edidit Sirmondus; etlocushicexstatOperum
Sirmondi lom. I.

« S. August., libr. fle Pracsentia Del« seu epislola
187, ad Dardanum, cap. 15, num. M,

f Huiic textum in S. Ambrosio reperire noi\
potuimus , neque apud Gassianum, cujus sunt sc-
quentia.

K Non S. Ambrosius, sed Gassianus haec bahet
libr. II de Incarnatione Ghristi, cap. 6.

>> Gassianus, Ubr. iii de Incarn. cap. K

i Ibid. cap. 2.

eoavbicitur, quam Deus et homo unus atqne

osicQS ipse FiUus ad suos discipulos perferendam

inseparabUi omuino atque indivisibili mandavit

alfecto. >

LXIV. Beatus Angustiims • : c NuIIus sanctorum,

* Sequens textns in cod. ms. incnria, abs dubio,
£brarii omissos est, solis ultimis dnobos verbis: ado-
piamdi ( Leg. adoptati ) minitlerium residuis. Inte-
gram B. Alcuinos jam supra dedcrat, num. 10.

^ S. Aug., tract. li iu Joan., num. 11.

« Fateor me ignorarc banc Aihanasii epistolam ,
qiue fonassis cum multis aUis inieriit. Exstat vero
ejusdem Potamii epistola ad Aihanasium , quam
U. D. Lucas d*Acbery e cod. abb. S. EbrulA edidit
Irtm. III Spicilegu novae editionis, pag. 299.

' CapreoU epistoiam ad Yitalem et Gonstantinum

1 15 B. F. ALBIM S£U ALCUINI OPERUM PARS UI. 116

nosiro Jesu Cliristo cum dicitur : Qui est super om- A arcano sciebat, sed tantum quod mori posse videbat,
nia Deus benedictus in tcecula ; et res stalim pro- Filium Dei testatur.

batur in verbo, et verbi res demonstratur in no-
mine, quia I>ei nomen in Dei FiTio non significatio
est adoptionis indulUB, sed veritas proprietasque
natuHB. * In bomilia beati Joannis evangclistae « :
c Ad mensuram quippe dat muliis filiis, sed non
ad mcnsuram accipit unicus Filius, quia sic est
verus bomo, ut et verus sil Deus. »

LXYI. Beatus Gassianus in libro de Incamatione
Domini >> : c Et ideo descendit Verbam Filius, adest
ms^estas Spiritus sancti, virtas obumbrat Patris :
utiqae ut in sacramento sacne coneeptionis [omnis]
essct cooperatio Trinitatis. Ideo^ inquit, et quod
fMscelur in te [Edit , ex te\ sanetum vocabitur Filius

LXYU. De sermone sancti Augustmi^ : c Qaid sibi
velit ei quomodo accipiendum sit, quod Dominus
ait , Qui credit in me^ opera^ qum ego facio, et ip$e
faciet (Joan. xiv, 12), non est facile comprehendere.
Et cum hoc ad intelligendum difiicillimum sit, ad-
jecit aliud difiicillius : et majora horum faeiet. [Quid
esi hoc?] Qui faceret opera, quae Christus fecit,
Don inveniebamus; qui etiam majora faciet, inven-
turi sumus ? Sed dixeramus scrmone pristino, quia
majus fuit umbrae suae transitu, quod [discipnli fe-
cerunt, quam fimbriae suae tactu, quod] ipse Domi-
nus fecit sanare languentes : et quia plures aposto-
Us, quam ipso per os proprium praedicante Doraino,

Dei(Luc, i). Bene addidit,trfeo,utostenderelscilicet, ^ crediderunt, ut baec viderentur opera [intelligenda]

ideo haec secutura, quiafueranlillapraemissa:et quia
Deus supervenisset in conceptione, tdeo Deus fuiurus
[lf«., facturusj esset in partu. Ralionem ergo tantae
rd pueli;B reddidit nescienti, dicens utique quia
Spiritns sancius superveniai [Edit, , superveniel],
ei quia virtus Alibsimi obumbrabit, ideo et quod
naseciur sanctum, vocabitur Filius Dei. Hoc est
dicere : Ne ignores, inquii, bunc iantae rei appara-
tum [hoctantl mysterii sacramentam], ideo in te
iota veniet mc^estas, quia ex te uascetur verus Fi-
Ijus Dei. Quid hic ulira ambigi potest, quid am-
plius dici? Deum dixit superventurum, Filium Dei
nasciturum. » Idem in eodem ^ : t Quid ergo aii

esse majora ; non quo major essei magistro discipu-
lus, vel Domino servus, vel adopiaius Unigenito,
vel homo Deo ; sed quod per illos ipse dignaretur
eadem majora facere, qui dicit eis alio loco : Sine
me nihil potestis facere > (Joan, xv, 5).

LXYIU. Ejusdem in Sermone XXI « c Post promis-
sionem Spiritus sancii ne quisquam puiaret quod
ita eum Dominus daturus fuerat, veiut pro seipso,
ui non et ipse cum eis esset futurus, adjecit atque
ait : Non relinquam vo$ orphanos, venio ad vos
(Joan. XIV, 18). Orphani pupilli sunt ; iUud enim
Graecum ejusdem rei nomen est, hoc Latinum. Nam
ei in psalmo, ubi legimus : Pupillo tu eri$ adjutor

Petrus? TuesChristut Filius Dei vivi (Mattit.Tyi, 16). ^ (Psal. x, 14), Graecus habei orphano. Quamvis ergo

Dic mibi qua^so, haereiice, quis ille fuerit, cui Petrus ita
respondii? Negare non potesChristum fuisse. Interro-
go ergo, Christumquem vocas? Hominem aii Deum?
Uominem oiique absque dubio;bincenimomnistua
baeresis, quia negas hunc Christum vcrum Filium

Dei Quidergoad haec respondit Petrus? Tues,

inquit, Filius Dei vivi, Christum hunc, quem iu
hominis tantum Filium asseris, ille testalur Fiiium
Dei. Cui vis credamus, tibi an Pelro? Opinor, non
es iam impudens, ui praeponere ie andeas primo
apostolorura. Sed quid est, quod non audeas 780
qui Dei Fiiium negare potuisti t Tu es ergo, inquit,
Christus Fiims Dei vivi. Nunquid hoc ambigui aut
obscuri aiiquid in sc habel? Simpiex esi ei aperta

nos Filius Dei suo Patri adopiaverit fiiios, et eum-
dem Patrem nos voluerit habere per graiiam, qui
ejus Pater esi per naiuram [ ifs., patemarum] :
iamen eiiam ipse erga nos paternum quodammodo
demonstrat afiecium, cum dicit : Non derelinquam
vos orphanos, veniam ad vos. Hinc est quod etiam
sponsi fiiios nos appellat, ubi dicii : Yeniei hora,
ut auferatur ab eis sponsus, et tunc jejunabuni filii
sponsi I (Matth. ix, 15).

LXIX. Yidetur enim hujus hacresis esse causam in
animo errantium, quod pulant hi qui asserunt Chri-
sium adoptivum esse, uuuro esse assumpsisse aii-
quid ei adoptasse : de quo errore in suo loco satis
respondimus ; ei unum aestimant gratiam et adoptio-

coofessio, Chrisium Dei Fiiium pra^dlcare [EtUt., ^ nem, cum iegiiur Apostolum dicere : Gratia Dei

pnedicai]. > Quod si iu consueto more diverticula
laiendi quaerens dicis, hoc usurpalive vel adoptive
dici, quid dicturus es de altero multorum simul
aiiestaniium atque etiam ciamantium tesiimonio di-
cenlium: Yere FUiusDei es tu (Matth, xiv, 35)?
Hominem videlicei, quem praesentem videnini, de-
monstrantes. Quid etiam centurioni respondes, qui
videlicei hominem Christum mori videns in crucc
ciamavit dicens : Vere Filius Dei erat iste (Matth.
xkvii, 54). £t ulique istc nihil de divinitalis ejus

■ Cujus haec homilia sii, ignolum. Fortc S. Aug.
cujus dicta in Tract. xiv in Joan., num. 10, cum
his conconbnt.

*> Castjianus, libr. ii cil. cap. 1,

pro omnibus gustavit mortem (Hebr, ii, 9). Tamen
non dixii Apostolus, adopiione pro omnibus gusla-
vii mortem, quia longe aliud esigratia [Ms,, glo-
ria] multis in locis, et adoptio. Praevenit enim ali-
quibus in iocis adoptionem, sicut nos cum esscmus
filii irae secundum naturam, fecit nos gratia Dei
filios Dei per adopUonem. Prjecessit nos gratia, ui
esscmus adoptivi ; Christus vero non fuit anie homo
factus, et post per gratiam adopiivus Filius Dci ;
scd mox in utero virginis Deus verus et Dcus iiomo

« Idom, libr. iii, cap. 12.

^ S. Aug., Iract. nxii in Joan., n. 1.

« S. Ang., iracl.Lxxv inJoan., n. i.

117 DOGALVTICA. — LIB. ADV. IL€RESIN FEUCI8. H8

conceplus esl; el dd utero virginis Deus venis ct A quomodo fiercl quod ci nuutiabalt quandoquidem

illa virum non cognosceret, respondit angelus : Spi-

hamo verus nalus, sicut sanctus Augustinus in libro,
quem Encbiridion illi placuit nominare, apertissime
lesiatur, dicens > : i Hic omnino granditer et evl-
denter Dei gratia commendatur. Qaid enim natura
bumana in bomine Cbristo meruit, ut in unitatem
personae unici Filii Dei singulariter esset assum-
pU? Quse bona voluntas, cujus boni propositi sUi-
dium, quie boua opera pnecesserunt, quibus mere-
rslor iste bomo una fieri persona cum Deo? Nun-
quid antea fuit bomo, et boc ei singulare benefi-
dum praestitum est, cum singulariter promereretur
781 Deum ? Nempe ex quo bomo esse coepit, non
nliud ccepitesse, quam Dei Filius, et boc unicus;
ct propter Deum Verbum, quod ilfo suscepto caro

rkus sanctuB superveniet in te, et virtut Altis$imi o^*
umbrabit tibi, ideoque et quod naseetur ex te tanctum
vocabitur Filius Dei i {Luc. i, 35). Et post pauca in
eodem capitulo: i Proinde, sicut confitemur, Do-
roinus noster Jesus Cbristus, qui de Deo Deus, bomo
autem natus est de Spiritu sancto et virgine Marla,
utraque substantia, divina scilicct atque bumana ;
Filius est unicus Dei Patris omnipotentis, de quo
procedit Spirilus sanclus. > Mox subsequenter de
cadem gratia scculus ait : c Ac sic in naturae buma-
i\x susceptione ficret quodammodo ipsa gratia illt
bomini naturalis, qu» nullum peccatum possit ad-
mittere : quae gratia proplerea per Spirilum sanctum

factum est, utique Deus : ut quemadmodum est una " fuerat significanda, quia ipse proprie sic est Deus,
fiersona quilibet bomo, anima scilicet rationalis et ut dicatur etiam Dei donum. >

earo, ita sit Cbristus una persona, Verbum et homo.
Unde natune bumanae tanta gloria, nuUis pnece-
deotibus roeritis, sine dubitatione gratuita, nisi quia
magna bic et sola Dci gratia, fideliter et sobrie con-
sidenmtibus evidenter ostenditur, ut intelligant ho-
roiues per eamJem gratiam se juslificari a peccatis,
pcr quam facuim est ut bomo Cbnstus nuUnm posset
babere peccatum. >

LXX. Non eum ante dixit vel conceptum vel natum,
ei tuuc per gratiam adoplionem accepisse, ut Filius
Dei esset; sed mox in ipso conc^ptu el in ipso parlu
Deum «sse venim et bominem verum nalum, et

LXXI. Igitur si sancti [Forte, sanctus] Spiritus, ut
iste sanclissimus Pater protcslalur, Dei donum est,
ct de boc doDo ex Maria virgine natus est Dominus
nosler Jesus Christus, quem Apostolus gratiam Dei
non dubitavit nominare, unde bic adoptio polesl
accedere, dum ille conceptus de Deo inDeum proficie-
bat? Cum Deus est Spiritus sanctus, una baec [Forti
supplendum iii] sancta Trinitate persona xqualis el
consubstantialis Patri et Filio per omnia. Nec ali-
quid ante fuit homo ille, antequam Dcus, ut ado-
ptari possit in Dei Filium : veluti nos anle fuimuf
filii irae, gratia divina praevenientc facli sumus pei

Filium Deum [Forte^ Dei] verum, et boc unicum. p adoptioncm filii Dei ; scd iste stalim Dei Filius con-

Quare unicum, si adoptivus cst, sicut et nos ? Uti-
que quia roajore proprietate Filiiis est Dei, quaro
nos, qui surouspncveniente gratia adoptivi Filii Dei.
Mox idem Pater in eodem capitulo subsecutus ait :
c Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei
fulurum nuntiavit bunc partum : Ave, inquit, gratia
plena. Et paulo post : Invenitti , ait, gratiam apud
Deum (Luc. i, ^, 30). Et quidem gratia plena, et
inyenisse gratiam apud Deum dicitur, ut Domini sui,
imo Domini omnium mater essct. De ipso autem
Christo Joannes evangelista cum dixisset :Et Ver-
bum caro factumeity et habitavitin nobis, etvidimuSj
iuquit, gloriam ejus, gloriam quasi umgeniti a Pa-
ire^ plenum gratioi et veritatis (Joan, i, 14). Quod

ceptus est m ulraque natura, sicut evidentissime
iste praefatus doclor teslatus est ; ut certissime in-
telligatur non omnia adoptari in Filium quae per
gratiam adveniaut, nec idem esse gratiam et ado-
plionem per omnia. Nam quilibel homo duos babens
filios unum potest per gratiam sibi faccre haere-
dem ; non tamen adoptivum potest eum facere iu
filium, qui 782 naturalis est ei filius. Sanctus
itaque David mullos habuit naturales filios, sed
tantummodo Salomouem singulari gratia fecit sibl
baeredem regni, non per adoptionem filium, quia
proprius ei exslitit filius. Ilem potest quilibet bomo
unuro babere proprium filium, et bunc unigenitum ;
plures vero per adoptionem filios babere potest :

ail : Verbum caro faclum est, hoc est pleuum gratiae. d iHum unum, qui cst unigcnitus et unicus, bxredeqi

Quod ait : Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est ~

veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius

uou gratia, sed natura. Gratia suseipit homincm

tanta unitate personae, ut idem ipse esset cliam ho-

minis Filius. IJem namque Jcsus Christus Filius

Dei unigcnitus, idcm unicus Dorainus noster natus

est de Spiritu sancto ex virgine Maria. Et utique

Spiritus sauctus Dei donum est, quod quidcm et

ipsuni est aeqtiale donanli ; et ideo Deus est etiam

Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc

ci^o, quod de Spiritu sancto est secundum bominem

n;itivitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia de-

mcnstratur. Cum enim virgo quaesivissel ab angelo,

sibi faciens quadam naturali direclioncet gratia,
nulla vero adoptione, sicut caeieros. Ita oomipo-
tens Pater Dominuro noslruro Jesuro Cbristum uni-
cum habcl Filium et unigeuitum, haeredcm proprium,
ad quem dicluro est * Postula a me, etdabo tibi gcn-
tes hcereditatem tuam et possessionem tuam terminos
terro! (Psal. ii, 8). Nos vcro cohaHredes unigenito
suo fecil, sicut ait Apostolus : Uwredes Dei^ cohm.
redes autcm Christi (Rom. viii, i1)* Dicit ita<|ue
Apostolus et in alio loco : Gratia enim Domini no-
slri Jesu Christi et charilas Dei et communicatio
sancli Spiritus sit cum omnibus nobis (U Cor. xiii,
43). Evidentissime ilaquc in hoc loco personne san-

o S. Aug., Euchirid. dc fidO; spe el charilale cap. 5Cclscq.

<19 B. F. ALBINI SEU ALCUIM OP£RUM PARS lU. «M

ct3R Trinitatis assignavit [Leg. forte designantur] ; A LXXH. Item beatus Aagostinus in honiina qoadam
gratiam Tero Filii personae adljunxit, et charitatem

persooaePatns assignavit, el communicationem Spi-
ritui sancto delegavit. Si propter gratiam isti pu-
tant Deum hominem secundum humanitatem esse
adoptivum; etApostoIus gratiam Filii personae as-
signavit, tum Filii personae ille homo, qui de virgine
fiatus est, adoptivus est. Et quis hoc audet dicere
vd credere? Igitur nec propter assumptionem [as-
•umptionis] gratiam potest Filius virginis adopti-
vus esse. Quid igitur tenendum est, nisi ut omnino
proprius sit Filius Deo Patri in utraque natura?
Sicut I>eus verusest, qui natus ex virgine; ila et
veros Filius sit Deo Patri in utraque natura, humana
shniliter etdivina.

' ViJe supra num. 6i.

Christum aulem non solum secundun» divinitatem,
sed etiam secundum humanitatem totum altissimum
Deum verae fidei confitetur. Mater enim StVm dicet
homo et homo facius e$t in ea, et ipse fundavit eam
Altissimus (PsaL lixxvi, 5). Et revera, quis eom
Altissimum aodeat denegare. Item ipse in Exposv-
tione super Joannem « : i Nullus sanctonim qoa-
fibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut
quod est ipsum Dei Verbum ante ssecula, hoc simul
cum assumpto homine diceretur et vere esset. Sinr
gularis ergo illa susceptio nec cum hominibus san-
ctis, quantalibetsapientiaac sanctitate praestantibus,
u)Io modo potest esse communis. >

783 BEATI ALCUINI

COMUA

FELICEM URGELLITANUM EPISCOPUM

LIBRI SEPTEM.

> EPISTOLA ALBINI

kh FELICESf HiSRETlCUM.

(Anno 795.)

Oortatur Felicem ut nomtatem doctrinoe deserat, et
universatis Ecctesice ianctorumqne Patrum doctri-
nam sequatur.

Viro venerando et in Christi charitate desiderando
Felici episcopo, humilis levita Alcuinus salutem.

I. Non est cura fraternae salutis parvi pendenda :
ttonest, quandiu spiritus hos regat artus, divina
praeveniente gratia cuilibet conversio desperanda.
Dum haec ita se habent, et a nemine juste contradici
potest, semper sunt seu verborum coUatione prse-
sentes admoneiidi, seu litterarum devotione absentes
exhortandi, ut hinc charitatis oflQcium suam osten-
dat devotionem , et inde humilitas communis frater-
nitatis suam demoiistret obedientiam. Ilii Scriptura
sacra clamat : Qui audit , dicat veni; huic evange-
lica auctoritas intonat : Qui vos audit , me audit
(Luc, X, 16). Spiritus ubi vult, spirat. Unde et de
persecutore Saulo factus est Paulus pncdicator.

II. Olim me ipsum , celeberrimam tuaj sanctilatis
audiens famam per quemdam ex illis partibus pres-
byterum tuis sacratissimis [Supple: intercesslonibus.
Codex habetceM.].... commeudare curavi >», et quem
tunc Bolius famae auditu amare gestieham, nunc in
Christi charitate et catholicae pacis unitate ardentius
amare audeo, optans illi aeternae beatitudinis gloriam,
quae nuliatenus cuilibet sine universalis Ecclesiae
pac^ et concordia evenire valet. Unde et has , vene •
rande Pater et amande frater, deprecatorias cum

• Hic est titulus hujus epislolae in cod. Salisb.,
hactenus incditae. Vide supra Nduitum prxvium.

magna humilitatis charitate litterulas tuae laudablK
sapientiae dirigere curavi ; non contentiosum discep-

p tationis funem trahentes, sed triplicem charitatis
Christi resticulum trahentes , qui exploratores Jesu
Nave \Cod. ms., Jesu nostri, mendose] de peritura
Herico [loco Jericho] salvavit ; de cujus perditione
nos pariter fugere festine suppliciter exhortor, et
nihil de anathemate iliius desiderare. Nam quidquid
doctrinanim extra ecclesiasticae fidei et apostolicae
doctrinae muros invenitur, Hierichontinae pcrditionis
anathemate tradendum est. Quaproprer, charissime
frater, te per sangninem salutis nostrae humiliter ob-
secro ut caveas diligenter ne quid apud te exuvia-
rum perditae civitatis inveniatur, ne pars populi Det
propter improbitatem unius hominis , licet sit de
tribu Juda, Aigiens praelia Domini , et comiit [F.,
corruat] coram hostilnis suis. Recollige teipsum cum

D consociis tuis in castra Regis supemi, et si alicubi
lapso pede tilubasti , reforma gressum , et sta in
gradu tuo , et fortiter praeiiare belki Domini. Ecce
Jesus levat clypeum ante te. Revertere et [lerseqnen-
tes te hostes trucidare non desine, donec ad palmam
victoriae pervenias.

III. Non est haereticus, nisi ex conteniione. N<A
contendere frustra; claretenim evaugelicaper totum
orbem doctrina : hanc unanimiler teneamus et fide-
liter pnedicemus. Quid nos homunculi in fine saeculi,
refrigescente charitatc multorum, melius excogiure
poterimus, quam ut tota animi mtentione apostoli-
cam et evangelicam omni fidei firmitate et veritate
sequamur doctrinam , non nova fingenies nomint:

*> Yid. cpist. 4, ad Felicem episcopum.

m DOGMATIGA. — ADV. FEUCEM LI6IU VII. — EPIST. PKMWM. m

DOD ioeonsaeluin quid proferentes , non nomini no- A fraler, omnium filiorum quos genoisti. Tota evange-

tlio per ooyitatem cu]yslibet doctrinx vanam can-
tiiites laudem, ne inTeniamur reprehensibiles, ubi
hodabiles esse desideravimus. Gonvertere in spe ad
784 I>omini Dei tui sanclissimam clementiam, et
dlqirecare eum die noctuque , ui extremos dies Tilae
Uod in ^lam veritatis et fidei calbolicae pacem con-
Tertit, oe si te hic sanctitas universalis Ecclesi»
respnat, iliic te in aetema pace babere contradicat.
Memento senteutiam Domini Dei Ghristi, et privile*
ipmn magn» auctoritatis, quod suae sanctae conces-
sit Ecclesi;e dicens : Amen dico vobis, quia quaicun-
que alUgaveritis tuper terram, erunt ligata et in cctli* ;
et qwecunque solveritis tuper terram^ reliqua {Matth.
xviu, 48.) Ecce qualis auctorius sanctae Dei Eccle-

Kca clamat auctoritas.omnia apostolorum prolestan-
tur dicta, mundi lalitudo credit, Romana praedicat
Ecclesia, Ghristum Jesum verum esse Dei Filium et
proprium : quid vullis ei nonien adoptivi imponere ?
Quid est adoplivus filius, nisi falsus ftlius? Et si
Gbristus Jesus falsus est Deo Patri Filius, et (quod
impium est dicere) falsus est et Deus, falsa est et tota
nostrae salutis dispensatio ; quia , si adoptivus est
filius in bumanitate, adoptivus et Deus bomo ille qui
nalus est ex Virgine. £t quid est quod Psalmista
canit: Veritas de terra orta est(Psal, lxxyiv, 42)?
Quis estqui ad dexteram Dei sedet, et venturus est
in gloria judicare vivos et mortuos? 0! quantis
sanctorum Patrum exemplis hanc fidem probare po-

Biae , ecce qualis lerror recedentibus ab ea. Seimus B lui, quod Gbristus Jesus verus est Deo Patri Filius ;

enim unam esse sanctam Dei Ecclesiam , de qua in
SymlK)lo catholico decantare solemus : Vnam san-'
etam catholicam et apostolicam Ecclesiam, De qua et
ipse Sponsus decantavit : Una est columba mea^ per-
feaa mea^ immaculata mea, electa genitrici sua, Vt-
derunt eam (UiiB ^ et beatissimam prosdicaverunlt
(CaiU. VI, 8.)

rv. Ecce schismaticus error partem rumpit ab ea,
et cbaritalis unitatem niaculavit. Igitur in nobis vel
in vobis remausit Ecclesia. Duae enUn partes sunt,
el non estunitatis concordia. Nos, totomundo teste,
clamamus Gbristum verum Dei esse filium , sicut
Joaones Deo dilectus discipulus post multa testimo-
nia qoae in Evangelio suo de unigeniti nalivitate se-

et moz a conceptione virginalis uteri verus concep-
tus est Deos , verus et natus Dens. Sed mihi pro-
positum fuit deprecatorias , charitate cogente , pro
salute tua tuorumque tuae sanctitati dirigere Utte-
rulas.

V. Plurima in scriptis tuis justa et vera inveniun-
tur. Gave ne in boc solo [JTs., saeculo, mendose ]
adoptionis nominea sensibus sanctorum Patrum dis-
sentias ; noli tui sensus cum paucis esse amator, sed
cum plurimis veritatis assertor. Me enim habebis
in Gbristi charitate tuae salutis fidelem, quantum va*
leo, cooperatorem ; et si tecum loquerer , non despi-
cerem tecum discere quae vera sont et fidei catboli-
cae consentanea. Nolim te perdere laborem religiosae

cundum camem protestari solet, boc addidit : If t</(a ^ vitae , quem pro Gbristi nomine ab ineunte aetate

quidem ei alia signa fecit Jesus in conspeclu disdpu-
lorum ejus^ qua non sunt scripta in libro hoc. Hac
autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus Christus
FiUus Dei [Supple est], et ut credentes vitam habeatis
imnomine ipsius (Joan. xx, 50, 54). Quid post tale
tonitruum dubitatis, fingentes nativitatem [F., post
nativitatemj illius novum adoptionis nomen, quod in
tota Veteris Novique Teslamenli serie nou invenitur.
Cognoscile , viri fratres , quam parvum est Ghristo
beo, non habere electos in hoc mundo, quam vos
paocos ; latiorem non habere Ecclesiam, quam intra
angustiae vestrae terminos sitam. Ubi est potestas
Petro principi apostolorum dala : Tu es Petrus , et

sustiouisti', ne dicatur tibi , tanta patiebaris sine
causa. Veni, frater, veni, Gbrislus te vocat; Ec*
clesia te desiderat, omnes sancti te civem concupi-
scunt.

VI. 785 ^^s^ oiihi ^on esset in mente exemplis
tecum agere, sed precibus, tamen ex plurimis pauca
proponam, ut si meae parviialis litteris non flecteris ,
sanctorum Patrum catholicis sensibus in viam de-
ducaris veritatis.

Beatus Hilarius, doctor mirabilis, et omni Eccle-
siae Dei laudabilis in vi libro operis pulcberrimi ,
quem de catholicae fidei professioneedidit,po8t mulia
veritatis testimonia ita intulit (Lib. vi de Trinit,^

super hanc petram aidilicabo Ecclesiam meam , et ^ n. 23) : 1 Assignetur sane hoc communionis in Ghri-

caelera usque : coslorum (Matth. xvi, 48)? Nunquid
haec potesUs ab eo ablata esl, el tibi tradita, qua-
tenus super te in fine saeculi, et in angulo mundi nova
aedjficetor Ecclesia, et apostolicis inconveniens tra-
ditiooibus? Gaveas diligenler, fraler veiierande, ne
luec aedificatio tua super arenam fiat, et sit laLor
tons in domo aliena : Surge , fili, surge et revertere
ad Patrem tuum, et in gremium sanctae malris
Ecdesiae. Pia est mater; te ipsum recollige, ovesque
Hms tecum in ovile Ghristi , quas ipse ob trinam
eoafessionis gloriam beato Petro principi apostolo-
mm pascendas commendavit , congrega. Nunquid
qui dormifj non adjiciety ut resurgat (Psd. xl, 9) ?
Xoli crubescere converti ; noli despicere animas ,

sto nomen, ut Filius sit, si de quoquam dictum re^
periatur : Hic est FUius meus (Matth, iii, 47). Sin
vero proprium ac singulare ei est : Hic est Filius
meus, quid calumniam Deo Patri proferre de Filio
proprielatis asserimus? Anne tibi in eo quod dicitur,
hic est, non hoc significari videtur? Alios quidem cor
gnominatos ab eo in filios, sed hic Filius meus est :
donavi adoplionis plurimis nomen, sed iste mihi Fi-
lius est : ne quaeras alium, n» non hunc esse credas;
hunc ego tanquam digno [Ht/., digito] indice, ac
verbi significalione contingo, qua dico : et meus est,
et hic esty Filius est. Quid post haec intelligentia [Hil,^
intelligentiae] poterit esse, ue nou esse credatur? 1
Iiem ipsc in eodem libro (Ibid.^ num. 56) * c Gene-

B. F. ALBIM SEU ALCUINl OPERUM PARS lU.

ralis professio, quid [If*. , quidquid] habel meriU, A libro, homilia ii (Tracl. xiv, il 11), dicil : i Pater

aut quae revelaiionis esl gloria, si ex adoplione esl
fiUus? aul unde esi in beaio Petro confessio, hoc fiUo
differenli [HU,, defereolil, quod est comniune san-

clorum? I
VII. Item beatus Alhanasius in epistola ad Epicte-

tum, in capitulo 5, sic ait : t Quomodo aulem et
ambigere audenl quidam Christiani, si, qui ex Maria
processit Dei Fiiius, qui de substantia ct natura Dei
est, secundum camem autem ex semine David, ex
came autem sanctx Mariae. Quidam autem plus
temerarii facti sunt, ut dicerent Christum, qui carne
passus est et crucifixus, non esse DomiHum Salva-
torem, et Deum FiUum Patris. Aut quomoiU) Chri-
sliani volunt nominari, qui dicunt, in bominem san-

diligit Filium , et omma dedit in manu ejus. Pater
diligit FiUum, sed quomodo Pater Filiuro, non quo-
modo Dominus servum ; quomodo unicum, non quo-
modo adoptatum. *

X. Item beatus Gregorius in Moralinm Ubro xviii
(cap. 52, n. 85) ait : < Aliud est enim natos homi-
nes gratiam adoptionis accipere ; aUud unum singa-
lariter per divinitatis potentiam Deum ex ipso con-
ceptu prodiisse. Nec aequari potest gloriae Unigeniti
habitae per naturam aUa , accepta per gratiam. i
Item ipse in primo libro ( cap. 18 ) : « Quia si et
adoplivus quisque filius ad percipiendam diyinita-
tem proflcit, nequaquam, ut Deus esset, nataraliter
accepit. > Iiem ipse in eodem libro : c oranes, qui in

ctum, sicuti in unum prophetarum venisse Verbum, B fi je Deo nascuntar, superat; quia nou eum, ut cad-

et non ipsum hominem factum, sumentem ex Maria
coipus? > Item ipse post pauca in eadem epistola,
capitulo 6 : « a Non per adopUonem haec lacta sunt,
absit, sicut xstimaverant ; sed sicui est veritas, ho-
roine facto Salvatore totius hominis saius facta
est. Si enim adoptione erat in corpore verbum se-
cuiidum illos ; quod autem adoptione dicitur, phan-
tasia est : reperitur et putative salus. i

Vlil. Item beatus CyrUlus in epistola ad monachos
direcla contra Nestorianara haeresun inter imilta sic
ait : « Dictum est enim ad eum, Sede a dextris meis,
donec ponam immicoe tuos scabellum pedum tuorum
{P$aL cix); adoret etiaiif nos supernorum spiri-
tuum mnltitudo. Quando enim^ inquit, introducit

teros, adoptio, sed natura illum divinitatis exaltat. i
Item ipsein homilia de Pentecosle ait(Hom.50, n. 9) :
i Pensate, fratres charissiroi, post nativitatem uni-
geniti FiUi, qualis sit hodierna solemnitas de Ad-
ventu Spiritus sancti. Sicut enim illa , sic et ista
qnoque est honorabilis ; ibi enim Deus in se creando
suscepit hominem ; hic homines desuper venientem
susceperant J)eum : ibi Deus natnraliter factus est
bomo, hichomines per adoptionem facti sunt dii. »
Audi denique, quod beatus Gregorius in eodem Ho-
miliaram libro, cum de agno paschali tractaret di-
cens : « iVoit comedetis ex eo crudum quid^ nec co-
ctum aqua {Exod. xii, 9). Et paulo post intulit (Hom.
2S, n. 8) : « Redemptor autem nosler nec puras

primogemtum in orbem Urrarum dicit : et adorem ^ homo exisUmandns est, neque per humanam sapien-

eum omnet angeti Dei {Hebr, iii, 6). Sed nos quidem,
etsi sanclo uncti sumus Spiritu, adoptionis quidem
ditamur graUa, vocamurque eUam dii ; nostrse vero
nalurae mensuram non ignoremus. Sumus ex terra
et habitamus inler servos ; at iUe est non in quibus
nos , sed natura et verus FiUus et omnium Domi-
nus. I

IX. Itcra beaUssimus Augnstinus in Expositioiie
Psalraorum, in psalmo lxxxviii. « Quis in nubibus
wquabitur DominOfautquis similis eritDeointer (Hios
Dei f Ille unicus, nos muUi ; ille unus , nos in illo
unum ; ille natus, nos adoptaU ; iUe ab setemo geni-
lus per naturam, nos a tempore facU per graUam;

tiam, quaUter Deusincarnari potuisset,cogitandus; i
et post pauca : « Qui igitur paschaUs gaudii festivi-
tatem cclrbrare desiderat, agnum nec aqna coquat ,
neque cradum comedat , id est, ut per dissolutam
scienUam, qualiter Deus incarnari potuit, cogitans ,
neque in eum tanquam in hominem purum cre-
dat >>. I

XI. Itcm Chromatius sanctx Romanse antistes
Ecclesix in libeUo quem de octo Bealitudinibus scri-
psit, ita dicit : c « In mysterio enim bapUsmi et Fi-
lius manens videtur in corpore, et Spiritus sanctus
in specie columbae descendit, et vox Palris de coelis
auditur , ut TrinilaUs unitas declaretur ; quia ncc

ille sine ullo peccato, nos per illum lilieraU a pec- i^Pater sine Filio intcUigi potest, nec Filius sinc Spl-

cato^ > Item ipse in exposiUone 786 Evangelii se-
cundum Joannem in homiUa 7 (nura. i) ait : « Opor-
tcbat enira ut iile bapUzaret qui est unicus FiUus
Dei, non adopUvus ; adopUvi antem ministri sunt
unici ; unicus euira habet potestatem adoptandi
[Aug,, adoptaU] ministeriura. > Item ipsc in eodcm

• In edd. textus ita sonat : « Haec autem non fi-
•clione facta sunt, qnenAdmodiim nonuulli exisUma-
runt, absit; sed Salvatore vere liomine focto , hinc
toUus hominis salus consecuta est. Nam si ficUone
iluiitaxat Verbnm in corpore fuit, ut illi autumant ,
^t si quod dicttnr ficlione esse , nhantnsia csl , sc-
quitur ut secunduin impiissimum lllanicliasuin,specie
l.tntum teiius salus et resurrecUo bominum fieri di-
litur. > Yidc qiicc in hunc locum S. Alhanasu a

ritu sancto cognosci. Yide igitur quale Patris de Fi-
lio tesUmonium sit iicenih: II icest Filius meus, Suus
uUque non per adopUonem graUae , neque per reli-
gionem creaturae , ut hacretici volunt , sed sui pr.>-
prielate generis, et veritate natune. Multi enim san*
ctorum FUii Dei dicuntur, ct sunt, sed hic sine du-

S. PauUno Aquilciensi quo<}iie descriptum criUce ac
cradite observat cl. Madrisius, Oper. S. PauUni pag
161, nol. {Patrologi(e torao XCIX, col. 459).

b Edit. : « Ut neqiie per humanam sapienUam pro-
fnndit;\tom iUius incarnaUoiiis pcnolrarc appelat, nc-
qiic in cum tannuara in honUncm piinini crcdat. i

c Yidc hunc locuin quof]ue descriplum supra col.
07, n. iO, cum nola ibi addita.

125 DOCMATiCA. — ADV. FELICEM LIBRl VII. - EPIST. PRiEVLE.

bio compassione [L«9. , sine coroparatione| anus A EPISTOLA J» BEATI ALCUIN]

AD CAAOLUM MACNUM.

(Anno 800.)

Deo Palri Fiiiuft unigenitas el venis ei proprius, non
a?iande, quam de Paire natus, quia tam verus Patcr
Pater est, quam venis et Deus cst. Sicuti tara verus
FUias Filius est, quam venis et Doroinus est. Perfe-
cu ergo fides est Trinitatis ostensa, cuni et Pater
Cliristuiii Dominum ac Deom nostrum Filium suum
esse lesUtur, et Spiritus sanctus, id est, Paracielus
in tauto fidei sacramento Patri Fiiioque coiyungi-
tnr, ut ▼enim Patrem , yerum Filium, verum etiam
SiMritom sanclnm crederefflos tres personas, sed
iinam diTinitalem Triniutis,unamquesubstantiam. »
XII. His et bujusmodi venerabilibus sanctorum
Paimm senleotiisiion credere impium esse puUmus.
Nerao sobrius contra veriutem , nemo catholicus

Commendat regia examini et approbationi iibroi vii
adversuB Felicem Urgellitanum,

Maximo atque invictissiroo Iriumpbatori atque cle-
mentissimo rcgnorum reclori Carolo regi Francorum
et Longobardorum ac patricio Romanorum bumilift
leviu Alcuinus saiutem.

Laudabilis boniUs atque incoroparabilis jucunditas
vestrae excelieniix fiduciam mex pnestilit parviuti
scribendi aliquid de causis ecclesiasiicis vel de disd-
pliiiis scbolasticis. Quod nullatenus agerem, nisi
scuto bonae volunUtis vesirae ab invidorum iinguis
me» lilterulas obedientiaB protegendas sperarem :

787 co&tra sanciae ei unicse Ecdcsiae doctores , B quia quorumdam solertia laborat roagis alionim in

nenio piiis conira sancUrum iestimonia Scriptura-
rum seniii. Discite, qu;e ad salutem animarum ve-
straram periinent, el regiam viam ab apostoUs iri-
taiB, a Pairibus frequentaUm , a mundi laiiiudine
elecum, pleno catholice fidei pede incedite. HorUre
frairem tuum venerabilem episcopum , quem cum
amore nomioa [Ila cod. ; teg, nomino], Elipandura,
ot tecom ei com sanclorum innamerabili multitudine
ad porUm perpeiuaecivitaiis ascendat. Molite gregem
Clirisii, quem accepisiis paseendum , perdere, sed
sahrare.» In uno Untommodo adoplionis verbo a san-
cu et apostoilca Ecclesia discordamini. Facile esi hoc
veriian, divina vos auxilianie gratia, immuUre ei

occulto rodere dicU, quam sua in publico proferre ;
quorum scientiam Salomon serpenti in abscondito
mordenii coroparavii (Ecc/. x, il). \estra vero nuUi
contemnenda auctoriUs nostr^e devolioni mandavii,
contra novas baeretiae pravitatis inveniiones aliquid
scribere atque libello respondcre, quem contra nos
Felix quidam episcopus vesirx direxii auctoriuti ; ia
quo mulla inveniuniur non catholico siylo exaraU»
sed coiitra veriutem aposiolicae fidei inaniter desu-
daU. Cui labori vestrae magis pieUtis jnssione anw
matns, quam proprirc confisus peritiae juvamine li-
benter succubui. Et licei nullus se jusie excusare
valeai a dcfensione fidei catbolicae, Umen sanctao

evangelids et apostolicis uii verbis. Quaro speciosa, voluntatis vestnc praecepturo meae devoiionis slylum
bndabiiis el salubris est conversio vestra ad unita- M^s operis debitorem maxime effecit, quod toium

veslrae excellentissiroae sapieniiae specialiter exspecUt

lem pacis ei fidei, et quanUm habetis gloriam apud
Deora ei saiiclos ejus! Utinam legal el videai in
paee el profeau parvius mea litteras beatiiudinis
vestrae, ut gaudens intelligam, si aliquid devotionis
roeae et chariUtis, quam habeo pro vobis in Chri-
slo, proficereoi preces. HtmHiamini sub manu omni-
fpuntit Bei^ ut wo$ exaltet in tempore tribulationig
(/ Petr, V , 6) : et nolite vestrae amatores esse sa-
pientiaecum paucis, sed veriuiis assertores silis
cnm plorimis. CoMverlfmtnt adme^et ego revertar ad
m, dtcii Dominus (Zach. i, 3). Divina vos in Spi-
ribi Paradeio praeveniai gratia ad intelligendam ct
praedicandaro fidei veriuiero, quatenus iromaculati

judicium, utrum ccclesiasiicis dignum sit auribus
aperire. Nam isium libellum in dispuUtione «^, quae
in yestra 788 veneranda praesenlia cum Felice ven-
tilata esty praeseniero habui. Sed quia nec adbuc aiite
vesirum perlectus ^ est sapieniiam, nec a vobis,cui
maxime sudavii, coroprobatus, raturo duxi publicis
non cfferri auribus. Nunc vcro veslra videat auctori-
tas quid de eo fieri velit. Tanlum deprecor ut nulla-
tenus prius vel abjiciatur vel in publicuro proferaiur,
quaro totus inter faroiliares personas vestrae auctori-
Utis exaroini perlegatur. Mullis eniro in locis minus
ordinaU dispuUtione currerc, ei saepe ante dicta re-

etcoroiiatiantetribunal suromi Judicis audirc me- n petere, soluUsque videiur itcrare senteiitias; quia
reamini : Yemte^ benedicti, Reliqua ( Matth. xxv, i» ^^^^ ^'^^ proponendis quaestionibus necessario
51). respondendum fuit, ne aliquo adversarius in loco

suas jactet propositiones perroanere iudiscussas, ct

* In uno. • • adoptionis terbo. Alitcr Alcuinns po-
slea edocius sensit, postqunm libcllum a Felice sibi
ofpositum evolvit. lU enim scribit in Epist. 85, ad
doniiiom regera : f Nuper venit roihi libcUus a Fe-
lioe iufelice directus, cujus, proptcr curiositatem,
coro paucas pa^inolas pcrcucurri, inveni pcjores hx-
reses, vel magis blaspheroias, quam antc in ejus
Kriptis legerem. i

^ iianc episiolam accepimus a Baluzio, qui illam*
Kinius in luccro proUdit Miscell. tom. IV, pa^. 415-
415, ex cod. ros. 5955 bibl. Colberlinx.

* /fi ditputatione. < Et hoc loco discimus, i in-
fuunt aucloresiiisl.litt. Francia>, tom. IV, pug. 511,

c quod alibi non legirous libros vii conlra Feliccm
ante hanc curo itlo dispuuiioncro fuisse finilos. Unde
eosdcro convenisse oportei ; postquam ilie in prio-
rcm errorem relapsus esi, et antequam Alcuinus hos
libros vulgassei. i Alcuinuro curo Felice corani Ca-
rolo Magno dispuUsse nullibi reperinius,jiisi in con-
cilio Aqnisgraneusi circa flnem anni 709 babilo.
Igitur finilo primuro hoc concilio, eos libros Carolo
[irobarolos misit, ct anno dcinum sequenli 800, posi-
quam diu sub censura sudarunt, evulgavit.

^ Perlectiis. Qua dc rc itcrum agil cpist. 100 ci
101.

Ii7 B. r. ALBINI SEU ALC13INI OI»ERUM PARS IH.

ego quasi YlcUig non haberem quid responderem. A ^ PILEFATIO

I{^tur plurima copioso, sed non scholasUco sennone
sanctorum Patruni exempla praefatus disputator col-
Hgere studuit, quonim quxdam sibimet ipsi valde
adversari viitentur; quaedam nihil suis favere parti-
bus intelliguntur ; quaedam pravo sensu, aliter quam
ab eis posita sunt, interpretare nititur. Et his tribus
modia sententiarum illius numerositas contexitur.
Gui revera muito melius esset perpetuo conticescere
silentio, quam make pravitatis doctrina nomeii suum
latius innoiescere, et non necessariis se immiscere
quaestionibus. Quid enim prodest Ecclesiae Dei Chri-
stum appellare adnptivum filinm, vel Deum nuncu-
pativum? Vel quse aures catholica fide erudits haec
nomina libenter audire patiantur de Domino nostro

IN LIBROS VU ADVERSUS FELICEM.

▲D CAROLUII MAGNUM.

Hos quinque panes et duos pisciculos ^ simul se-
plenario nuroero consecratos, de apostolicae fidel
pera prolatos vestrsesanctissimaeauctoritatidirezH ,
domine mi David, ut Dei Chxisti benedictione mdl-
tiplicati, per vos esurienti populo et in desertis lods
habitauti ad satietatem catholice ministrentur. Iii
hoc namque opusculo catholicae fidei veritatem ez
sanctorum Patnim 788 certissimis probare testi-
moniis nisus sum, id est, beati Hieronymi, atqne
sancti Augustini, Gregorii papae Romani, Hilarii
Pictavieosis episcopi, Leonis qnoque papae, et FuU
gentii episcopi, Ambrosii quoque Mediolanensis epi-

Jesu Christo oranipotente Deo et vero Filio Pei, qui B scopi ; sed et fortissimi contra Nestorium railitis beati

est teriia > in sancta Trinitate persona, et judex
venturus vivorum et mortuorum? Unam namque
substautiam pnedicamus in Patre, et Filio, et Spiritu
sancto, et tres personas. Unam vero personam cre-
dimus, et duas substantias in Christo Deo Domino
nostro, eumdemque totum Deum omnipotentem et
Dei Filium verum et proprinm. Quicunque vero hanc
fidem nec corde credit, nec ore confi|etor, nullate-
nns catholicus credendus est, sed schismaticus.
Vestra vero sancta voluntas atque a Deo ordinata
potestas catholicam atqoe apostolicara fldem ubique
defendat; ac veluti armis imperium Christianum
fortiter dilatare laborat, ita et apostolicae fidei veri-
tatero defendere, docere et propagare studeat, ipso

Cyrilii;Petri etiam Ravennensis episcopi, et beatl
Bedse presbyteri , Gregoriique Nazianzeni ; nec noo
et Isidori Hispaniensis et Jnvenci ejusdem provincis
scholastici. Si ergo me quis reprehendere velit, vd
meos sensus improbo dente rodere, horum testimo-
niis sanctorum Patrum convictus veritati succumbere
necesse erit; nec errare putandus est, qui com tali-
bas intra catholic» fidei caslra moratur. Origenit
qooque quaedam vel Cassiani exempla posui, licet in
quibusdam locis Scripturarum suarum a fide orbitare
videantur; tamen ea posoi, in quibus pncscriptis
doctoribus consentanea dixisse probantur, sequens
eiempla beatissimi doctorb Hieronymi, qui mulu
ex Origene testimonia suis inserere opusculis oon-

auxiiiante in cdjus poteslate sunt omnia regna terra- suevit, caelerorumque non abhorruit doctorum dicta

rnm, quatenus cum muUiplici laboris mercede ad
perpetui regni beatitudinem pervenire merearis.

Omuipotens Dcus ad exaltationem et defensionem
sanctae suae Ecclesiae et ad Chrisiiani Imperii pacem
et profectum vestram regalis gloriae poteniiam aii-
gere, protegere et conservare aeterna pietate digne-
tur, domine desiderantissime atque beatissime.

• Tertia,,, penona, Non ordine, sed nomero, quasi
una ex tribus; ordine euim tertia in ri(^re tbeiilo-
gico dicendus est Spirilus sanctus qui a Palre Filio-
que procedit.

>> Hanc quoque praefationem debemus Baluzio, L
cit., pag. 416

assumere, licet in quibusdam notentur errare seosi-
bos. Nam et beatus Paulus vas electionis et doctor
gentium quaedam testimonia de paganorum libris
proierre probatur, ratum putans aururo e stercore
tulisse, lavatumque Dominicis intulisse thesauris.
Cujus exempla sequentes pene omnes sancti doctores
de philosophorum vel poetarum gentilium libris multa
suis inseruere opusculis. Explicit.

• Alludit ad quinque panes hordeaceos el duos
pisces Evangelii S. Joannis cap. vi, quibus suos
septem libros adversiis Felicem comparat.

^ DirexL Per Candidum, uti ait in epist. ad fillain,
infra, in fine hiiyus opuscuU.

LIBER PRIMDS.

I. Scripsi epislolam pridem Feltci episcopo chari- D
tatis calamo, noo contentionis stimulo, fraternae sa-
Itttis desiderio, non mordacis reprehensionis slylo ;
cnpiens eum corrigere in Christi dilectiooe, quero in
cujusdam nominis novKate de Christo ac caiholicae
pacts unitate recedere notum habetur. Sed ut agiio-
8C0, non eo charitatis officio, vel humilitatis obsequio
meae litterulas diligentiac recepit, qoo me scribere,
qui meam pietatis intuitu legerit epislolam, agno-
scere poteril. Nam idem praefatus Felix mox libellum
non epistoiari brevitate succinctum, sed sermonum

serie prolixum nobis dirigere studuit : in ciQns
principio de confessione verae fidei quaedam ex san-
ctorum Patrum catholicis sensibus ab eodem bene
prolata legebam ; sed mox in sequentibus muUiplici-
ter pristini erroris assertionem confirmarenitebalur;
necsolum antiqua non destruere, sed eliam nova
quaedam addere, pejora prioribus aggressus M :
sicut enim fabule ferunt, hydram, una secta eerrioe.
centenis pullulasse capitibus ; sic ex uno serpentini
capitis errore multiplex pravae doclrinae seges inbor-
niit Nec sibi sufficiebat tantummodo Cbristum, qui

Ii9 DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRl VH. — LIB. L 130

4e VirgiM natos est, negare proprium esse Filiam A tom, nuncupatiTam Deum afflrmst? Quod qui praedi-

Dei, sed etiam hunc eumdem JK>n conseutit Terum
Deum ; sed noTO et inaudilo sanctae Dei Eccle-
Bomine iiiiiictc|Ni<tvttm Deum nominare iUum non
tin^ dividens Chrislum in duos fiiioSy unum vocans
proprimm^ aUirum adoplivum : et in duo$ deos, unum
wtnm Dewm^ aUerum nuncupativum Deum. Atque ad
Millrmatiooem hujus erroris multa collegit pravo
•eum testimonia, quae ad verae fidei agniiionem, Spi-
ritn saiicto dictanle, a docloribus Novi vel Veteris
Teslamentiprolata sunu

IL SperaTi, juxta sententiam sapientissimi Salo-
nooit, dare ei occasionem sapientiae per litteras pre-
catorias; qui ait : Da occasionem sapienti et sapien-

cat sciat se certissiroe apostolico anatbemati subja-
cere. Quisquis hujus apostolicse aucloritatis censuram
non metuit, non dormiens, sed omnino mortuus
«stimandus est Tamen qui quatriduamim vocavit de
monumento ad vitam, potens est suscilare et illum ;
ipse enim ait : Qui credil tn me , etiam st mortuus
fuerU, vivet : et omnU qui vivit, et credit in me^ non
morietur in asternum (Joan, xi, 25, 26). Quis est qni
vivil, nisi ille de quo Apostolus ait, Qui vivit in flde,
Filius Dei est ?

in. Duo sunt quippe quae in errore hominum diffi-
dllime tolerantur, praesuroplio priusquaro verilas

. ,-. Av V. . . A paleat:et cum iam patuerit, pnesumpl» defensio

tiAr ent (Prov. ix, 9). Item, post pauca : Argue ft.i„:*^,« v^ w a u • • r • i.

^ . . ' . , *^ * o falsitatis. Ex his duobus coenosis nvulis omnis ba-

sapientem et sapientior erit : sed ut vereor, maeis » •^t:«/v-.,«» ^»<..,:i»« ..«»«««„:. a « k •.- • •
^ \ , ^ . .„. . ' ^ relicorum pravilas emanavit : A quibus vitiis mmis

kmasienientuesequentiaiUiussensuiaptaripossunt: «„:«:«•„ :„„^^..^ • •. .. . .. ,. pj . . ,

* /. ..V .,* * j .. . i„ j inimic.s invenliom venlads, et caiholicae fideiinda-

Argoecmquit) stultum, et odent te. lllud quoque .^«.^ . . •j .. • . o .

. . .\i - !• . ^- . * J^ . gatiooi, sive consideralioni sanclarum Scriplurarum,

iiuoste de tah piaesumptore dici potest : Magu - ^^ .,» ««^^^« ^* ^ ^^ n. j r ^ •. .

.. ... . * si me, ut precor el spero, Deus defendenl atque mu-

wurtw eaptti catult8 0ccurrere,quamfatuocon'' «u^:* .«„#^ k^„«. „«i .«.:« ^* ....

'^ > 7 I ment scuto bonae voluntatis suae, et gralia roiseri-

cordiae suae acQuvaverit, non ero segnis cum quaeren-

tibus quasrere veritalis soliditatem, et cum defen-

dentibus defendcre catbolicae fidei sanctitalem. Nec

treindus ero ad proferendam sentcnliam meamy in

qua roagis amabo inspici a rectis, quam timebo mor-

deri a perversis. NuUus enim reprehensor formidan-

dus est amatori veritatis. Etenim aut iniroicus repre-

hensurus est, aut aroicus? Si ergo inimicus insuliat,

ferendus esl ; aroicus aulem si errat, docendus est ;

fUemii im $tuUitia $ua (Prov. xvii, 12). 790 Et ilero :

& comtuderi$ $tultum in pila, qua$i pti$ana$ feriente

itmpar pUo, non auferetur ab iUo ituUitia eju$ (Prov.

xxTii, 32). Stultitia roagna est horoinem in sua solius

oonftdere seutentia , et sanctorum Patrum vel totius

Ecdesiae catholicos spernere sensus. Nonnehaec omui-

bos baeretids causa fuit perditionis, quod suae magis

voloenmt amatores esse sententiae, quam veritatis?

Boc SKAam si sapienti animo vel humili intelligen-

tia considerare voluissel, praeratum virum FeUcem ^ ,j j-^Vi «..« '..1/^^^^^^^ -—-•••

. , . , ,, . . C " docet quae recta sunt, audiendus. Gratauter emni

ab errore revocare debuissel, quod tota Ecclesia

Ghristi ab initio apostolicje praedicationis boc nomen

adopcioois in Chrislo, vel nuncupativae divinitalis
pnMpiam haboerit, nunquam praedicavit. Quae nomi-
na oec in Evangeliis, nec in apostolorum Epistolis,
imo nec in propheticis totius Yeteris Testamenti
tcriptis aiicubi inveniuntur ; sed nec in alicujus san-
ctonim Palrum et doclorum ecclesiasticorum libris,
nec in symboio apostolico, vel Nicaeni concilii, vel
eliam in alicuijus synodi aflirmatione , aut in aliqua
catbolicae fidei auctorilate. Et mirum est cur non
timeant tales doctores nova inferre, et incognita an*
liqiiia lemporibus, dum egregius doctor gentium
oomes Bovitales vociim, et inventas noviter sectas

suscipit oculnm columbinuro pulcherrima et mode-
stissima charitas ; dentem autem caninum vel evilat
cautissima huroilitas , vel retundil solidissiroa veritas.

IV. Sed tempus est ut discutiamus sermones prae-
fati viri, et sententias sanctae Scripturae, quas ad sui
sensus nilitur trabere testiroonium, aliler sanctos
doclores intellexisse ostendamus. In principio ilaque
libelli sui unitatem sanctae Ecclesiae optime exposuit ;
sed utinam in consequentibus eamdem servaret con-
cordiam quam in principio tantis iaudibus exaltare
studuit. Sed, ut video, gladium raelle litum abscondit,
ut faciiius decipiat incaulius legentes libelli seriem*

791 Dicit itaque : c Credimus et confitemur san-*

«oinino firmiler probibeat a quoquam catholico re- w^ ctam Ecdesiam catholicam, toto in orbe diffusam
cipi (/ rtm. VI, iO) ; in tantum, ut etiam angeliset
ooini liomini anathema indixisse non dubitaretv si
aliler praedicasset quam ab illo praedicatum esset
(Gal, ly 8). Invenitur vero in ejus praedicatione Chri-
stam, qui traditus est a Deo Patre ad passionem pro
Bobis (Rom, viii, 3i), proprium Filium Dei dici, et
MKpiam adoptivum : et illum, qui de Patre natus
eitt auper omnia Deom benedictum (Rom, ix, 5), et
inter omnia noncupativum Deum. Nunquid
aliter praedicat quam tantus apostohis, Cbrislo
ia se hNpiente, praedicavit, qui Christum Deum et
hominem, qoem iUe Dei Filium proprium noroinavit,
adoplifiim asserit : vel qui Deum benedictum de Spi-
et beata Maria Virgine conceptum et na-

per apostolorum praedieationem, in Cbristo Domino
velut solida petra fundatam, extra quam nullum
salvum fieri posse credimus, nuUum salvum nisl
enm qui inlra terminos fidei ejiis, et in concor-
dia cbaritatis nsque in debitum finem inconcusse
permanserit : unam videlicet, non divisam; sfm-
pUcem, non scissam, sed in catholicis, non iir
haereticis; in fidelibus cbaritate connexis, non ii»
scbismaticis. > Elegantissime enim praecipnam san-
ctae Dei Ecclesise unitatem toto orbe diffusam asse-
rit, sed minus seipsum suosque sequaces considerat^
qni in uno terrarum angulo quaedam sanctae Ecde
siae, ciijus latitiidinem laudat, inaudita nomina de
Christo Deo cum pauds sois sequadbns sosurrau

ni B. F. ALDINl SE13 ALGUINI OPERUM PARS ni. 15^

Igitur si sancU Dei Ecelesia in toto orbe esi diffusa, ^ largiente, pax atque quies collata faerit, in toto orbe

ergo nequaquam in illis est; quia ilii non sunt in
iote orbe : si vero in illis est, etiam tunc in toto oii)e
non est» quia illi contraria toti orbi fingunt nomina
dehumanitate Christi Dei nostri, qui estcaput Ec-
clesix. Porro nos intra terminos apostolicae doctrinae
ct sanctae Romanae Ecclesiae firmiter stamus : illorum
probatissimam sequentes auctoritatem, et sanctissi-
mis inhaerentes doclrinis, nibii novi infcrentes, nulla-
que recipientes, nisi qnae in illorum catholicis in-
Tcniuntur scriptis. Et quis ceiisendus est liaereticus,
an ilie qui sanctorum Patrum ct totius Ecclesiae ab
Initio nascentis (idei catholicos sequitur sensus, aut
ille qui in ultimo temporc mundi nova quaedam no-
mina, inaqdita priscis temporibus, fingit de Ghristi

terrarum, cunctis in urbibus seu locis fidelinm, per
unitatem fidei, per coucordiam charitatis, quia deest
qui tentet ; et ita apparet ut nimium caecus et manii
palpans judicetur, qui eam ubiqne prsesentem noii
cemit. > Dicitis : quia deest qui lentet. Videie ergo
rogo Tosraetipsos, ne forte sitis tentalores iUius,
scindentes tunicam Ghristi, quam milites in passione
iUius non ausi sunt dividefe. Et bene 792 ^^^
jnnxistis : < ut nimium caK^us et mann palpans judi-
celur, qui eam ubique pra^sentem non cemit. i Vi-
delur enim a vestra caecitate iilam esse absentem.
Et si ubique est, agite precibus apud Deum et humi-
litate apud homines, ut et vobiscum fiat, qiue in toto
mundo, licet sparsim, fulget et proficit : ne siiis ex-

Domini humanitate vel divinitate ilUus qui ex Vir- B torres iUius luminis, et aUeni a claritate plenitudinis

gine natusesl?Legimus namque Orientales synodos,
qux a sanctis Patribus congregatae snnt, temporibos
diversis contra varios haeresiarchas ; et nuUam in-
venimus usquam dicere vcl affirmare, adoptivum
filium, vel nuncupativum Deum Christum esse. Si-
mul et Occidentales synodos perspeximus, nec in
UUs tale aUquid invenimus : sed nec in aliqua eamm
qux in Hispania, vel GaUia, vel istis partibus pro-
mulgatae sunt, hxc nomina, quae iiuper nova teme-
ritas protulit, comperimus. Sed ubique per omnes
synodos etlibeUos sanctorum doctorum semper unum
FiUuro Dei proprium legimus, et unum Deum verum
In duabus naturis praedicari : et unum Ghristum,

perpetuae lucis. Nolite superbire et. in paucis vobis
iUius esse regnum putare, de quo dictum est : Et
dominabitur a mari usque ad mare, et a fiumine usque
ad terminos orbii terrte {P$aL lxxi, 8). £t paulo
post : Et adorabunt eum omnes reges terra^ omnes
gentes servient ei {Ibld. v. 7). Dc eo certissime pro-
phetatum est, cui vestra prsesumptio divinitatis po-
teniiara subtrahere nititur, de cujus divina humani-
iate et humana divinitaie eo ipso donante in sequeii-
iibus plcnius dicturi sumus.

VI. Juxta disputationis et vestri sermonis seqnentia
dicitis : < Aliquando vero Ecclesia in exiguis est, sed
non in uno angulo ierraram exclusa, sed neque in

non duos christos ; nec duos deos, unum verum, ana provincia, aui gente vel regno, sed toto ih orbe

n1lA1»lim ntin/kiinntiwii*n • viaa ^ln/ve AIS^o ■■miMk ^,m^ ^ A IfiW I^T • J • •

alterum nuncupativum ; nec dnos fiUos, imum pro-
prium, alterum adoptivum : sed semper unum Fi-
Num proprium Dei Patris, eumdcmque Deum verum,
sicut in seqiientibus evangeUcis vel apostolicis do-
ctrinis, sive sanctorum Patrum testimoniis, divina
opitulante gratia, probare curabimus. Non ehim,
veluti vos dicitis, transferimus lapides, id esi, catho-
licos sensus de stabilitate .Dei Ecclesiae, sed iUum
eligimus bipidem qui, praecisus de monte sine mani-
bus, Implevit orbem terraram : super hunc aedifica-
mus, et angnlarem ponimus in subiimitate struciurae
Dosirae : quem vestra temeritas cum Judaeis repro-
bat, poiestaii iUius derogantes, nolentes cadere su-
per iUum, ui confringai duriUam cordis vestri : sed

ierrarum diffusa. i Nunquid non vos in uno angulo
ferraram, et in una estis genie? Quare non intelligi-
iis, juxta vestram sententiam, in vobis non esse Ec-
clesiam Ghristi, qui in uno angulo esiis tcrramm,
ei una gente? Ant si in vobis est, proferendum est
vobis, in qua alia gente sit vel populo vel regno ;
vel qui sini qui vobiscum consentiant in adoptionis
vel noncupaiionis nomine de Ghristo. Aui si noo
potestis in ioto orbe socios vestrae sententiae inve-
nire, cognoscite vos vestro judicio bxreticos : et pb-
ceai vobis magis cum plurimis salvari, qnam cmn
paucis perire. Animadveriite (Jacobo apostolo dh
cente) unde vestrae sapientiae sit origo. Ait enim :
Quod si xelum amarum habetis, et contentiones in

cxspectatis, donec cadai super vos in judicio, et con- tj cordibus vestris, nolite gloriari et mendaces esse ad-

terai audaciam vestram. Dixistis veriiatis voce :
Necesse est ut scandala veniant, et iacuistis sequentia
iilius senientiae : vai tamen homini per quem scandda
veniunl {Matth. xviii, 7). Timeai sibi unusquisque,
oe per se scandala disseosionis ei schismaiici erroris
oriantur. In quiete ei pace temporibus nosiris saocta
Dei requiescebat Ecclesia, donec vos eam iurbasiis,
et in iuns modum, juxta vestram senteniiam, decre-
scere iUam fecistis. Noslra vero unanimitas quanium
valei, ei Dei nos ac^uvai graiia, laborai ui crescai
ei proficiai ad perfecium diem, de qua in sequenti-
bns addidisiis, dum lunaris pleniiudine splendoris
coroparaiioncm fecisseiis ita dicentes :
V. I Saneta Ecclesia, si quaado ei, divina graiia

versus veritatem. Non ett i$ta sapientia desursum de-
scendensy sed terrena, animalis^ diabolica, Vbi est
xelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus pra-
vum. Quag autem desursum est sapientia^ primum quir
dem pudica est, deinde pacifica^ modesta^ suasibiHt,
bonis consentiens {Jac, iii, 14-17). Videtisne qaod
vesira sapieniia non esi pacifica, non esi saaslbUis,
non bonis conseniiens. Et ideo omnino inteUigite
eam a Deo non esse datam, sed quadam astutia dia-
bolicae fraudis inventam. Dicitis nos veram non
dixisse quod iotus mundus nobiscum, id esi, nnW
versalis Ecciesia Ghrisii consentiat, nisi vos sotf,
Probaie, si potestis, veram esse quod dicitis; osten-
dite nobis vel unam gentero Vel unam urbem, Td

155 DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI Vll. — LIB. L 154

•aBCUni RooKuiam Eccleslain, quae est caput Ec- A consentimus : sed in eo, si venim cst, Yalde eos esse

cJesiaruro, vel Conslantinopolitanam vel Hierosoly-
initaDam ipsius Domini praesentia dodicatam; autAn-
tiocbenaro, in qoa [Querc.y in quam] primum san-
cUun Christianitalis nomen esse legitur; aut Alexan-
driDam, vel ullam Ecdesiam in tota Italia, vel Ger-
mania, Tel etiam Gailia, aut Aquitania, imo aut
Rritamiia, quae vobis consentiat in hac vestra as-
sertkme, ut venim probetis, aliquos vos habcre so-
cios sententiae vestrae : et si non potestis hoc facere,
credite tos sanctoe Dei Ecclesiae contraria sentire, et
cavete vobis apostoiicae auctoritatis ghdium, et san-
ctae nniversahs Ecclesiae anatbema formidate, nisi
corrigatis sententiam vestram, et ad unitatem apo-
itolicae doctrinae convertamini.

reprehensibiles judicamus. Catholica enim fides ha-
bet, quam nos defendimus, praedicamus et amamus»
in Christo duas iiaturas esse proprias et perfectas,
divinam scilicet, qua ex Deo Patre ante omnia tem-
l)ora consubstantialiler natus est : humnnam vero
qua in plenitudine temporum ex Virgine idem ipse
Filius Dei camem assnmpsit, et factus est verut
homo, qui est verus Filius Dei tolus in suo, ut bea-
tus Leo pnpa ait, et toius in noslro; idem in utro-
que, non alter in suo, et alter in nostro. Quia enim
Verbum cum carne ita est uieffabili modo unitom,
ut ipsum Verbum, de quo beatus Joannes evangelista
dicit : In princlpio erat \erhumy et Verbum erat
apud Deum, et Deus erat Verbum {Joan. i, 1), car-

¥11. Proposuistis etiam exemplum duorum liti- B nem dicamus factum; sicut idem ipse evangelista

gantiom, c quis ex illis aequius se defenderet, an qui
causam movebat prior, aut qui se a persecutione
alterius defendere nisus sit? > Bene proposuistis ,
sed non veraciter intellexistis, quis moveret hoc
scaodalum, quomodo [F., quod modo] inter nostras
vettrasque partes versatur. Nunquid non tota
Eocltisia Christi, damnatis Eutychetis et Nestorii
haeresibus, obique in pace catholica et in uni-
lale fidei apostolicae, nullo turbante, multo quies-
cebat tempore, donec haec nova et antiquis tem-
poribus ioaodita secta per vestram insolentiam
snbilo exarserit? Ac per hoc justius videtur alium
[F., illom] liaereticum censeri, qui novas audet in-
troducere sectas, quam illum qui, paternis tradilio-

dicit : et Verbum caro factum est, et habitavit in no-
bis, id est, nobiscum ; iicet illud Vcrbnm non sit mu-
tatum in carnem : et caro illa dicatur Deus, licet non
sitin deitatis naturam mutata ; etesl unusFiliusDens,
et unus Deus Dominus Jesus Christus. Ob hanc uni-
tatem dicitur Filius hominis descendisse de coelo, et
Dominus gloriae cruciGxus, et sic iuipassibiliter Ver-
bum Dci passum esl, et Filius hominis mirabiliter
descendit de coelo, et illius manus, qui crcavit coelmo
et terram, clavis in cruce confixa est : et illius san-
guis, per quem omnia creata sunt, fusus est pro
omnium salule, Apostolo testante, qui ait : Et san-
guis Filii Dei redemit no$ (/ Joan. iv, 7). Quae om-
nia uagis fide venerari, quam ratione discutere de-

■ibos enutritus et edoctus, in propugnaculis suae C bemus : quia ubi ratio deficit, ibi fides est necessa-
eifltatis viriliter stans, se suosque concives fortiter ^^^'

defendere nititur, hal>ens armaturam, de qua in
Cantico canticorum ipsa decantat sponsa : Sicut
tnrrii Datid coUum tuum, quce cedificata e$t cnm
prvjmgnaeulis^ miUe clypei pendent ex ea, omnis arma-
tura fortium (Cant. iv, 4). Quis 793 ^^^ David rex
Bierosol^rmitanus, nisi Christus Dominus nosler rex
fortts et verus, qui de virga quae de radice Jesse ex-
iit, ntflos ascendit; cujus civitas est sanaa et uni-
versalis Ecclesia, quaepartim cum iilo regnat coronata
in ocelis, partim pro ilio laI)orat pcrcgrinata in ter-
ris, donec coronetur et perveniat in patriam. Hujus
eiTitatis propugnacula sanctae sunt Scripturx, et
prdN;edentiiim Patrum exempla, quibus munita est

IX. Contra natnram est quod virga, muUis arida
diebus, floruit in tabemaculo; contra naluram
est ut virgo absque virili conjunctione fillum ge-
neraret : sed conditor naturarum nihil sibi iirpos-
sibile condidit, unde non potuisset de qiialicnn-
que natura quodcunque voIuisset'efficere. Poluilne
de carne Virginis proprium sibi procrearc Filium,
an non potuit? Si non potuit, non est omnipotens :
si vero potoit et noluit, vos habetis dare rationem
quare noluisset : et si hoc poteritis enarrare, ergo
voluntas Dei altissimi comprehensibilis est humano
animo : et falsum est, quod Apostolus ait, incompre-
hensibiiem esse Deum. Nonquid non major est digni-

ooDtra omnes adversitates : et est baec armatura tas in proprio filio quam in adoptivo? Nos vero voluit

iortiom, id est, sanctornm doctonim, qui his armis
eoBtra omnes haereticas pravitates victores exstite-
rant. His nos pro virium nostrarum portioue, divina
aaxUiante gratia, armati [contra] omnes novitates et
inaaditas qussliones stamus viriiiter, dcfendcntes
sposteiicas traditiones et fidem quam ab iliorum ebi-
bimiis nberibos.

YHL Quod vero quemdam Beatum abbatem et
diacipiilQm cgus Hitherium episcopum dicitis huic
ifesm sectae primum contraire, laudamus eos in eo
qood veritatem defendere conati sunt. Sed si verum
CBt qood diustis, eos duas naturas Christi in unum
conlhodero, tieut vinum et aquam, hoc nullatenus

in secundo gradu habere filios adoptivos per eum
qui in primo gradu ex Virgine, de Spirilu sancto
concipiente, sibi factus est Filius proprius. Quid
potuit ex Deo nasci, nisi verus Deus? Nam Spiritus
est Deus, et omnis catholica Ecciesia cantat, crcdit
et praedicat post confessionem patemae majestatis de
Filio onico et unigenito hujusmodi verba in sym-
l)olo : Credimus et tn Jesum Chri$tum Filium Dei
unigenitum, nalum ex l^atre ante omnia scecula^ /t!-
men de lumine^ Deum verum de Deo vero : natump
non factum^ consibstantialem Patri, perquemamnia
facta smnt. Qui propter nos komines et propter iio-
stram saiutem descendit de arrp, et incarnatus est de

1.^ B. F. ALBINl SEU ALGUINI OPERUM PARS m. 15«

SfMtu taneto et Uaria Virgine^ et homo factut e$t : A I>eam . utrumqoe auteai homo, propter acceplnm
cmd/SxtM autem pro nobis $ub Pontio Pilato^ pa$$u$ hominem. >

et $ipultu$, et re$urrexit 794 ^^>^<a ^<^f ^< a$cendit
tn ccBlumf et $edet ad dexteram Patri$, et iterum ven-
turtu e$t cum gloria judicare vivo$ et mortuo$t cuju$
regni non erit fini$»

X. Revocate ad vosroetipsos oculos cordis vestri,et
inteliigite hujus solidissimi symboli consequentiam :
de uno unigenito Filio Dei semper dicit, et de duabus
naturis in uno Filio Dei, eumdemque dicit natum de
Patre, Deum de Deo : eumdem dicit natum de Spi-
ritu sancto et Maria virgine, passum et sepultum, et
resurgentem die tertia. Quid est quod eum dividis in
duos (iltos, unum de Spiritu sancto et Maria virgiue
natum^, quem adoplivum asseris ; alterum de Deo

XL Nos non sequimur nec Nestorianam divi^o^
nem, qui propter duas naturas duas personaa in
Christo inserere voluit; nec Eulychetis confusionem,
qui propter unam personam unam naturam in Ghri-
sto inserere voluit. Ambo a catholica fide deviantes,
impielate pares, quia iidem rectanl non tenoenmt ;
sed errore impares, quia iste confundit, ille dividit.
Sed ut horum impios et detestabiles catholico sensa
refutemus errores, utriusque nalurae proprictatem,
et unius person» tractemus arcanum. Unus est Ghri-
stus, idem Deus, idemque homo, habens in vocabulis
et gestis unum quod humanitati, aliud quod propric
divinae conveniat naturae, licet utrumque simul ad

Patre, quem verum dicis? Gertum namque est Do- B unam ejus personam pertineat, ad unamque Filii

minum Jesum Ghristum, secundum catholicam fidem
et prseconia Scripturarum, duas habere nativitates,
uiiam de Patre sine tempore, alteram de matre sine
virili coiguoctione : et harum duarum nativitatum
proprias habere naturas, Dei scilicet, qua de Patre
natus; et hominis, qua est de matre progenitus :
unus idemque Deus, unus idemque homo, unns idem-
que Filius Jesus Ghristus. Gemina enim nativitas ge-
minam uni Ghristo dedit naturam. Qui Deus est de
Patre, idem Deus homo est de malre. Has itaque
naturas, quas ex ulroque habet parente, Apostolui
duas iiominat formas dicens de ipso : Qut cum in
forma Dei e$$et^ non rapinam arbitratu$ e$t e$$e $e
(Bqualem Deo, $ed $emetip$um exinanivitf formam $ervi

proprietatero et ad unam deitatis dignitatero. Igitar
sicut Nestoriana impietas in duas Christum dividit
personas, propter duas naturas, quas ipsa Yerilas»
quae Ghristus est, palam in se ostendit ipse, dum
ait : Ego et Pater unum $umu$ (Joan. x, 30), propter
divinitatis substantiam. Et iterum : Pater major me
e$t (Joan. xiv, 20), propter humanitatis naturam ;
ita et vestra indocta temeritas in duos eum dividit
filios, unum proprium, alterum adoplivum. Si vero
Ghristus est proprius Filius Dei Patris et adoptivus,
ergo est alter et alter. Similiter, si in divinitate Deus
Terus est et in humanitate 795 ^^^s nuncupativus,
alter [et alter] est, et nullatenus sic sentientes po-
testis vobis evitare impietatem Ncslorianae doctrinae :

accipien$ (Philip. ii, 6). Gernis in una Christi per- ^ <iuia Qu^u) il^^ 'n <lu^s personas dividit propter duas

, _ . __. 1 _.__ J* •J'.i_ ! J _ /»!• M * «

sona utriusque formae, utriusque naturae mysterium
contineri : idem passibilis et impassibilis, idem mor-
talis et immortalis; non alter et alter, sed idem et
nnus in duabus naturis. Slcut unns est homo mor-
talis tt immortalis, mortalis carne, immorialis
anima, sed unus est homo et non alter : sic unus est
Ghristus in divinitate et in humanitate, non aller et
alter : et juxta evangelistam, si Deus est Verbum»
et Yerbum caro factum est, utique caro Deus est
propter Yerbum, et Yerbum homo propter carnem :
et est Deus et homo Jesus Christus Dei Patris imus
Filius unigenitus in una persona, sicut sa^ diximus
et semper dicemus. De his duabus formis et beatus

naturas, hunc vos dividilis in duos fllios et in duos
deos per adoptionis nomen et nuncupationis. Intel-
ligite quandoquidem hunc errorem vestrum, et hn-
miliamini sub manu omnipotentis Dei» et discite
veritatis doctrinam, ne sitis magistri erroris: ne
dum Eutychetis foveam decUnare, et permixtionem
[Qtt^rc, impermixlionem] duarum naturarum ca-
vere videamini, in Nestorii barathruro inconvenien-
ter dividendo decidatis, licet voce :dissiroili, tameu
confessione pari : quem enim fecil ille in personis
alterum et alterum, hunc vos faciiis et in filiis doo-
bns, et in divinltatis diversitate allerum et altenim :
quia nullatenus in unaro personam conjiingere po-

Augustinus in libro primo (cap. 7) de sancta Trini- n *^^*''* ^ ^**' '" ™^ ^^^^* ^^™"*^ *"^ ' ^^^

tote iu disseruit dicens : c Semetip$um ea^anivit '*"" ^^"* Abraham, et Deu$ J$aac, et Deu$ Jacob

{Gen. xxviii, 13). Et illum qui ait : Deum Pharaouio

formam $ervi accipien$. Neque enim sic accq>it for-
mam servi, ut amitteret fbrmam Dei, in qua erat
aequalis Patri. Sic ergo accepta est forma servi, ut
non aroitterelur fonna Dei, cum in forma servi, et
informa Dei, idero ipse sit Filius Yirginis et Dei
Patris *. * Et post pauca : i Proinde in forma Dei
fecit hominem, in forma servi factus est homo. Nam
»i Pater tantum sine FiUo fecisset hommem, non
scriptum esset, Faeianuu hominem ad imaginem et
$imilUudinem noUram (Gen. i, 48). Ergo quia forma
Dei accepit formam servi, utrumque Deus, utrum-
qoe homo; sed utrumque Deus propter accipientem
« iDtegmm textum vide k>c. cil.

te con$titui (Exod. vii, 1). Unde et beatus Gregorius
in quadam homilia in Ezechielero prophetaro (HomiL
8 In Ezech., n. 3), in Ghristo omnino naturalem
testatur divinitatem esse, non nuncupativam. Ail
eniro, duro de Dei vocabulo tractaret, Ecce congti-
tui te Deum Pharaom$ : c In Scriptura sacra ali-
quando Deus nuncupative, aliquando vero Deus eo-
sentialiter dicitur. Nuncupative eniro dicilur, sicut
nunc ad Moysem dictum esl : Ecce con$litui te Deum
Pharaoni$. Sicut iterum Moyses ait : Si qm$ homo
hoc vel iliud fecerit, apptica illum ad deo$, videlicet^
ad $acerdote$ (Exod. xxii, 8). Et sicut Psalmista ait :

137

DOGMATICA. — ADV. FELICEM LlBRl VIL — LIB. L

138

Dtus stetll in synagoga deorunif in medio autem deos X Deum omnipotculein nomiDarc solcal; quod sa^pius

discemit {Psat. lxxxi, 1). Esscntialiler aulem Deus
tlidtarY sicut ipse ad Moysem dicit : Ego sum Deus
Abrakam^ et Deus Uaac^ et Deus Jacob (Exod. iii,
6). Uode Paulus apostolus volens Dci nomen nuncu-
patiTom ab essenliali discernere, ait : Quorum patres
ex quibus Christus secundum camemy qui est bene-
dictus super omma Deus in sa^cula (Rom, i\, 5). Nun-
cupativos enim Deus inter omnia, essentialis autem
super omnia. Ut ergo ostenderct Christum natura-
Hter Deum, non bunc Deum tantummodo, sed Deum
super oninia esse memoravit : quia el justus quilibet
Deus est, sed inter omnia, quia nuncupativus Dcus
est : Christus autem Deus super omnia, quia nalu-
raliler Deiis est. i Igitur non aequa proprietale sunt

Jegcntes quique inveuire possunt, quam ut exemplla
indigeat : et ipse quoque Pater Filium suum eum
nominaret, sicut in sancto baptismo legitur, ubi ait :
Hic est Filius mcus dilectus^ in quo mihi bene compla-^
cui (Matlh. iii, 17). Similiter et in monte sancto aii-
dientibus apostoUs, qui cum eo erant : Hic est Filius
meus dilectus, in quo mihi bene complacui^ ipsum au-
dite (Matlh, xvii, 5). Ergo divisionem non fecit vox
palcrna inter Filium et Filium, quia quem propriuro
sibi genuit ex aclernitale, proprium quoque sibi vo-
hiit babcre ex matrc. Dc bac quoque testiOcalione
paternae vocis et beatus Beda presbyter in exposi-
tione Cantici cauticorum bujusmodi mentionem fe-
cit : f Dilecius meus candidus et rubicunduSj elcctus

filii Jacob patriarchse Judas, qui sibi in proprium B ex oiUUbus (Cant, v, 10) : candidus, quia sine pcc-

filiam genitus est, e( Epbraim, quem quidem ipse
patriarcha adoptavit sibi in filium. Et licet de utris-
que nepotibns regalis prosapia orta esset, tamen
Christus magis voluit de ejus ncpotibus nasci, qui
proprius filius fuil, quam de illius, qucm palriarcba
sibi adoptavit in fiiium.

Xll. Quod vero dicilis * : c Christum duos habere
patres^ Deum omnipotentem, el David regem;et non
posse proprium filium duos habere patres ; i quis est
bominnm qui eo modo non habcat post proprium pa-
trem, et alinm patrem, quoDavid fuit pater Christi?
Non solam nnum, sed plures eliam» sicut ipsa bcata
Virgo, Omnipotens poluit habere palres, de quorum
genealogia orta est a patre se generante, usque ad

cato; rubicundus, quia suo sanguine uos redcmit;
electus cx millibus, quia ex omni genere bumano
unus inediator Dci et hominum, per quem mundus
rcconciiiatur, assumptus est a Deo. Solus mortalium
a Deo de coelo dignus fuit audire : Hic est Fi-
lius meus dilectus^ in quo mihi complacui (Matth.
xvif, 5). I

Xin. Quis cst tam contentiosus et lam perfidus,
qui teslimoiiio Dei Patris non credat de Filiosuo?
Quod lestimonium pra^fatus doctor dicit super illuni
venisse, qui mortalis fuit : ubi locum habet vestra
contcnlio eum negare Filium Dei esse proprium,
quem suo testimonio summus Pater suum esse pro-
prium, etiam et dilecium teslatus est? Nescio qua

David; vel etiam usque ad ipsum Adam : licet quo- C cscitate seducti estis, quasi non possit csse proprios

dam speciali regiae dignitatis privilegio propler Chri-
slnm, filia David dici debeat, sicut et ipse Joseph
David filius dicitur, ad quem angelus ait : Joseph, fiti
Dttvid, noti timere acdpere Mariam conjugem tuam
(Matth, 1, 20) ; quia ex David semine sanctisstma
virgo M^rta orta esl, de qua sibi Chrislus carnem
assunipsii. lam, secundum qnod vobis placet, hono-
rjbilior est io Chrisio paternitas David quam paler-
nitas Doi Palris.Et quid vtiltis de Joseph ipso dicere,
de qno evangcLsts ait : Et erat pater ejus et mater
mirantes de hit, quw dicebantur de eo (Luc. ii, 53),
et ipsa raater Domini nostri Jesu Christi : Fili, quid
(ecisti nobis sic?ego et pater tuusdolentesquterebamus

Filius Dei, qui ex Virgine uatus esl. El quouKMlo
sancta Dei Ecclesia beatam Virginem genitricem Dei
appellare solet, nisi quia ille ipse qui natus est ex
ejus carne, proprius est Filius Dei ? et qui natus est
ex substanlia Dei Patris, proprius est Filius Virgi-
nis? Ut in utraque generalione sit proprietas, uoii
adoptio; veritas, non appellatio. Sicuti in libro ec-
clesiasticorum Dogmatum legilur, ubi post catholi-
cam sanctae Trinitatis confessioneni de Filii propric-
tate in utraque nalura congnienter apostolicis tradi-
tionibus insertum legitur ^ : t Non Paler carncm
assumpsit, neque Spirilus sanctus, sed Filius tan-
tum : ut qui erat divinilate Dei Filius, ipse fieret iu

U (Fbid., 48). Cni . t ipse filius respondit : Quid est ^ Iiomine hominis Filius : ne Filii nomen ad alterura

quodqumrebatismetNesciebatisquod in his qu(e Pa- ir^nsHrtl, qui nori erat nativilate Filius. Dei ergo

frts mei sunt oportet me esse (Ibid,, 49)? Ut osten-

deret Patrem suum esse Deum, magis quam Joseph.

Tamen, ot sanctas Augustinus ait, magis Christus

esi filius loseph, quam si eum adoptaret aliunde,

quia de «xore soa natus est. Ideoque velim respon-

dealis, an magis sic Jesus Christus, ex Virgine na-

tns, est Dei Patris, ant ipsios Joseph filius? NuUate-

IIII8 audetis, at reor, paternitatem Joseph prseferre

pmternltaii DeiPatris796 inChristo Jesu, ne aperta

Tos involvatis blasphemia : dum ubi [F.,ubique] in

sanctis Evangeliis ille ipse Deus Christus sibi Patrem

Filius, hominis factus est Filius : natus sccundum
veritatem natune ex Deo Dei Filius, ut secundum
veritatem naturx ex homine hominis Filius : ut ve-
rilas geniti non adoptione, non appellatione ; scd in
utraque nativitate Filii nomen nascendo haberet, et
esset verus Deus, et verus homo, unus Fiiius. Non
ergo duos Christos, neque duos filios, sed Ddum et
hominem unum Filium ; qnem propterea et unigeni-
tum dicimus manentem in duabus substanliis, sicut
creaturae veritascontulit, non confusis naturis, ncquc
immistis, sicut Timothiani volunt, sed societateuui-

Vid. infra, Ub. iii, n. I
Patrol. CL

>>lnter Append. ad Opp. sancti Augustini*

i.-9

B. F. ALBINI SEU ALCfJINI OPERUM PARS HI.

440

tis. Deus ergo hominem assumpsil, homo in Deum A lu hoG aoiem illum adoplivum credimus apud Pa-

trausivit; non naturae Tersibilitate, sed Dei digna-
tioue, ut nec Deus mutaretur in humanam substan-
tiam assumendo hominem ; nec homo in divinam,
licet glorificatus in Deum. » Nam si necesse est
adoptlYum esse Ghristum Dei Patris, propter quod
cx substantia sua natus non est secundum carnem,
quomodo non est adoptivus filius Virginis ille qui
nartus est ex Deo, quia de ejusdem Yirginis substantta
creatus non est? Ergo si necesse est hominem ex
Virgine natum, Yirginisque filium adoptive esse Fi-
lium Dei : ipso modo necessarium esl Dcum Dei Fi-
.ium adoptive esse filium Virginis, quia alia substan-
tia est Dei Patris, de qua essentiaiiter natus est Dei
Filius ; alia Yirginis, de qua corporaliter nalus est

trem, iu quo secundum carnem filius esi David ; noa
tamen in hoc quod Dominus existit. > In multis euni
dlcimus similem et nos, in pluribus dissimilem : sh
milis in natura, ut dicitis, sed dissimilis in gloria.
Dissimilis est nobis, si nobiscum est adoptivus filius
et nuncupativus Deus? Yidele ue vobismetipsis eoii-
traria dicatis : quem asseritis in natura nol>is pcr
omnia similem, hunc eumdem dicitis dissimilem in
gloria. In hoc enim dissimilem illum nobis dicimus»
quia non solummodo pums homo natus est, sicut
iios, sed etiam Deus homo. Similis m eo quod Apo-
stolus ait, quia pueri communkaverunt carm et tan'
^tnt: et ipusimiliter participavit eisdem^utpermor'
tem destrueret eum qtu habebat morti$ imperium

Christus. Aut si hoc non audetis dicere, quia Chri- B (Hebr. ii, 14) ; dissimilis vere in eo quod eamdem

3iianum*t)omen habetis, ut beata Yirgo non sit pro-
prie Dei genitrix; sed per adoptionem, aequum est ut
uon audeatis aflirmare filium Yirginis adoptivum esse
Dei Patris Filium.Quid igitur restat nisi ut utriusque
parentis verus et perfectus in duabus subslanliis
Jesus Christus sit 797 Filius totus Dei Patris pro-
prius, totus Yirginis matris proprius, ut sit unus
Christus, unus Filius, et unus Deus?

XYY. Audiamus quid beatus Augustinos in epistola
ad Hilarium et Prospcrum • de hac mirabili et spe-
ciali Christi nativitate dicat : i Respondeatur, inquit
ille, homo ut a verbo coaeierno in uniiatem personse
assumptus Filius Dei unigenitus esset, unde hoc
meruit natura humana, ut ad hanc inefiiabilem excel-
leniiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente
Yerbo ipse homo, ex quo esse coepit, Fiiius Dei uni-
'•ns esse coepit? Nonne Filium Dei uuicum femina
alla gratia plenaconcepit?'Nonne de Spiriiu sancto
et virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non car-
nis libidine, sed singulari Dei munere? i Quid ergo
ambiguitatis habet tanti Patris testimonium? Ecce
eum qui dc Yirgine natus est, unigenitum et unicum
Dei Fiiium non dubitavit nominare et credere. Noo-
quid unus Filius unias Patris potest utmmqMe et
unicus esse et adoptivas? Yel de quolibet aanctoram
legitur, nisi de Christo solo, qol natosest ex Yhrgine,
unigenitum Dei Filinm dici?

XY. Etsiparum creditis testimoniis sanctonira

luortem con misera necessitate, sed misericordi vo-
luntate suscepit, ipso testante : Potestatem habeo po-
nendi animam meam, et potestatem habeo iumendi
eam{Joan, x, 18); nam nos necessitale morimur
non voluntate^ sicut Aposiolus ait : In hoc enim inge^
miuimus, quod supervestiri volumus^ ut absorbeatur
hec mortale a vita (IJ Cor, v, 4). El in hoc dissimi-
lis quod caro iiiius, quam de Yirgine sumpsit, caro
est Filii Dei propter unionem Yerbi, quod caro fa-
ctum esjl. De cujus supereminenti gloria et incompa-
rabili onmibus sanctis, iilius utique qui ex Yirgine
factus est, verus sit unigcnitus Dei Filius, praefatus
pater Augustmus in libro quem dcPraeseotia Dei ad
Dardanum scripsit (Atun. 40), mirabiliter ct subli-
luiter disseruit, ita dicens : c Quid ergo est? hocne
iuteresse arbitramur inler capul et membra caetera
quod in quolibet quamvis praecipuo membro, vclul in
aliquo magno propheta aut apostolo quamvis divini-
tas habilet, non tamen ut in capitc, quod est Chri-
stus, omnis plenitudo divinitatis. Nam et in nostro
corpore fnest sensus singulis membris, sed non tan-
tus quantus in capite, ubi prorsus omnis quinque per-
titus est. Ibi enim et visus est, etaudilus, etoUactus,
et gustus, et tactus : in caeteris autem solus est
tactus. An etiam praeter hoc quod velut in templo
io iOo corpore habitat vmnis plenitudo diviniiatis»
eat aliud, quod intersit inter iUud caput et cujuali-
belmembri excellenUam? £st plane, quod singulari

Patrum,credite ipsi Dei Filio dc se testimonium pro- j. quadam susceptione hominis illius una facta estper-

ferenti. Ait enira in Evangelio : ^ic erdm dilexit Deus
mundumy ut Filium suum unigenitum daret {Joan. iii,
16). Quis autem datus est pro mundi saluto? Ille
tttique qui torcular calcavit solus, et sanguinis efiu-
ilone rubicunda habuit vestimenta, quem vos per om-
oia shnilem esse nobis, absque lege peccati, conten-
dltis, sicut in libelli vestri serie ostenditur, ut ipsa
▼erba ponamus qaae vos in eodem posuistis, diceii-
tet : t Non in gloria deitatis, in qua per omnia simi-
lis est Patri, dissimilis vero omni creatnrae; sed in
sola humanitate, in qua per omnia similis factus est
iiobls, excepta lege peccati ; similis utique in natura,
cui tamen uullus similis exstat, vel squalis jn gloria.

^ ^jstoia ignQta«

sona cum Yert)o. De nullo enim 798 sanctorum
dici potutt, aut polest, aut poterit, Verbum caro fa*
ctum. NuUus sanctorum qualibet praestantia gratiaa
unigeniti nomen accepit, ut quod est ipsum Dei Yer-
bum aute saecuUi, hoc simul cum assumpto homine
diceretur. Singularis est illa susceplio, nec cum
hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et
sanctitate praestantibus ulio modo potest esse com-
munis, ubi divinae gratiae satis perspicuum ckirumque
documentum est. Quis enim tam sit sacrilegus» ut
audeat aflirmare, aliquam posse animam per meri-
tum liberi arbitrii, ut alter sit Christus, efficere? Ul
enim ad personam Yerbi unigeniti pertineret, qu$

141 DOGMATICA. — ADY. FELIGEM LIBUl VU. — LIB. T. Uf

pacto per libcram arbitrium communiter omnibus A homo est qai assumptus est. i De quo et Apostolm

ei naturaliter datum una soia anima meraisset, nisi
hoc singiilaris gratia praestitisset, quam fas est prae-
dieare, de qua nefas est judicare velle? > De hac
etiam excellentia illius hominis, qui de Virgine natus
est, idem Pater in epistola prxfata ad Hilarium et
Prosperum sublimiter enarrat, ubi abundanter dispu*
tat contra adversarios, qui seipsos xquales esse con-
tendiint in gratia Christo propter communionem ua-
tonet ponens primo Terba adversariorura hoc modo :
c Respondeat, inquity homo Deo, si audet, et dicat,
Cor Don et ego? Et si audieril : homo tu quis es
qoi respondeas Deo? nec sic cohibeat, sed augeat im-
padentiam et dicat : Quomodo audio, Tu quis es o
bomo, cum sim quod audio, id est homo, quod et

ait, et €$l Dominui ommum (Rom, x, 12) : et si ett
Dominus omnhim, utique et Dominus est David, da
cigus semine natus est camaliter. Hoc ideo lam sub-
tiiiter interrogavit ipse Deus Christus, ut intd-
ligeretur eurodem esse Dommum David qol el
fiiius est.

XVII. Et si hoc parum videator infidelitati vestr»
tanti Patris testimonio Dominum esse qoi natus esl
de seroine David (ul te quoque, o Felix hujos novi-
tatis assertor, specialiter angelicae vocis assertione
alloquar), audi etiam loquentem ad pastores de Del
ortu angelum Dei : Natus ett, inquit, vobis 799Aodf#
Salvator, qui est Christus Dominus in civitate DaM
(Luc, II, 11). Ne solum utique Cbristum hominem

ille de qoo ago; cor non sim quod iile? Atenim gra* B intelligeres, et Dei tibi et Salvatoris nomen adjecit :

scilicei ut quem Salvatorem esse cognosceres, Deum
nequaquam esse dubitares : et cum salvandi virtoi
nonnisi divinae compeleret potestati, divinae eam po-
tentix esse non ambigeret» in quo potentiam salvaudi
esse didicisses. Sed et hoc incredulitati toae parom
fortasse videatur, quia eum angelus Domini potios
Salvatorem, quam Deum aot Dei Filium nominaret»
cum utique impiissime Deum neges, quem Salvato-
rem esse fatearis : quembeatus doctor gentium Sal-
vatorem saepius nominare non dubitavlty dicens ad
Titom : Apparuit enim yratia Dei Salvaterit noitri
(Tit. 11, 11). Audiquoque archangelura Gabricleili
Marix virgini praedicantem : Sjpiritus^ inquit, saneius
superveniet in (e, et virtus Altissimi obumbrabil tibi^

tia iile talis et tantus cst. Cur diversa est gralia, ubi
natora oomniunis est? Certe non est personaram
acceptio apud Deom. Quis non dico Cbristianos, sed
iosanos haec dicat? Appareat itaque nobis in nostro
capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscu-
pisqoe meosuram soper concta ejus membra difiun-
dit. Ea gratia fit ab initio fidei su» homo quicunque
Cfaristianns, qoa graUa homo ilie ab initio factus esl
Christos. De ipso Spirilo cst hic renatus, de quo est
ille natos. > Aiiter, ot sanclus Augustinus vult intel-
ligi, plenitodo fontis manat, aliter rivuli mensura
currit de fonte, qood beatos Baptista testator : iVofi
f»fit, inquit, ad mensuram dat Deus spiritum (Joan,
III, 34 et 35). Pater enun diligit Filium, et omnia de-

(lit in mano ejos. De rivoloram mensura Apostolus ^ ideo et quod nascelur in te sanaumt vocabitur FHiu$

testalor : Unieuique nostrum data est gratia secundum
mamiram donationis Christi (Ephes, iv, 7).

XVI. £t qnia paolo ante fecistis mentionem David,
^-dim dicatis, de qoo Jnterrogasset ipsa Veritas Jn-
daeos, obi ait : Cujus Filius est Christus ? Dixeruni :
Damd (Matth. xxii, 42). Ipse autem proposuit illis
qoaeslionem, qoomodo dictom sit; Dixit Donmus
DaoMo nuo; sede a dextris meis. Si /i/ttf3 est David,
qwomodo est Domintis ejus (Ibid., vers. 44, 45)? Coi
aulem natorae dictom est, sede a dextris meis, divi-
uae au humanae? Homanae scilicet, ot in symbolo
caiitaior : qoi ascendii in coclos, et scdet a dextris
l^u Unde et Marcos evangelista in fine EvangeUi
snl ait : Et Donunus quidem Deus [Jesus]^ postquam

Dei (Luc, 1, 35). Vides qoemadmodum nativiiatem
Dei indicatoras divinitatis opera pnemiserit : Spiri^
tus enim sanctus (inqoit) veniei in te, et virtus AIU$»
simi obumbrabit tibi. Polcherrime loqoens angelos
excellentia verboram majestatem divini operis expli-
cavit Quid enim tanti apparatus opos erat in nati-
vitate unius infanluliy ot to vis* adcptivi? Pater
obombravit, Spiritos sancios impraegnavit, Filios in-
caraatus est, dom omnis ccelestis terreoaque crea-
tora solo jubentis verbo facta est : ut habetor lo
psalfflo . Ipse dixit, et facta sunt^ ipse mandavit^ et
creata sunt (Psal. cxlviii, 5). Cor parom fuit jos-
sio dicentis, sicut in caeteris onmibos crealoris, ad
onios hominis procreationem, si tantummodo puras

tocutus estf auumptus est in ccelum, et sedit a dexlris ^ homo natus est, et non Deus, vel etiam Dei Filios

Dei (Marc. xvi, i^. Natorae coi dictum est, terra es
€t Ir tenam ibis (Gen. iii, 19), huic dictum est, sede
a dextris meis (PsaL cix, 1). c Hoc dixil Christus, ut
bealQS Hieronymos exposoit in tractatu hujus psal-
mi *, ad Pharisaeos, qui simplicem filium David con-
filebantur Christom : Si lUius est David, quomodo
woeat fiUum tuum Dominum ? i Et paolo post, idem
fpse : c Videte ergo qoid dicit ; Dixit Dominus Do*
mimo meo. Nom hic [Forte^ hoic] coi praecipitor ot
sedeai? Deiis non sedet, assomptio corporls sedel.
Hoic ergo praeclpitor ot sedeat. qola [fliVr., qol]

■ S. Hier., in Breviario in Psalteriom, qood hoic
sancto Patri Alcoinos qoidem attribuil ; a viris vero

verus? Sed illa uiique omoia opera angelicaram po»
testatom, vel omnium creaiuraram facta sunt per
Jossionem Dei : natlvltas aotem Dei FiUi agenda Aon
erat, nisi per adventom et operationem sauctae Tri-
nitatis : qfiia et concipi Deus ab homine» nlsl se do-
uante; et nasci, nisi se iUabente, non poterat. Et
ideo archangelus superventuram Virgini majestateni
sacram indicabat : videUcet ut quia agi tanta res per
humanum officium non valebat, ipsios adfotoram
diceret majestatem in concepto, qui erat futuros io
partn. Etqula Deus supervenit in conceptione» ideo

eraditis nostrae aeutisinter supposita eidem oposeolt
rejicitor.

413 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS III. M4

futurus erat Dcus in parturitione. Et quid de Deo, A corpus Domini Thomas aposlolus contigisse , nec

nisl Deus nasci potuit? Spiritus est Deu$ (Joan. rv,
24), ut Apostolus ait; de quo spiritu, ut in syml)olo
cautitamus, ex Maria virgine natus est Fillus Dei.
Addidit quoque quaerenti Yirgini archangelus : Ideo-
qm quod ex te naseetur Banctum^ vocabitur Filius Dei
{Lue. I, 35). Hoe est dicere : non ignores hunc tantae
rei apparatum, hoc tinti mysterii sacramentum : ideo
in te Teniet majestas Dei, quia ex te nascetur Fllius
Dei. Quid bic ullra ambigi aut quid amplius dici
potest? Deumdixit superventurum, Dei Filium na-
sciturum. Tu quaere nunc, si placet, quomodo aut
Dei Filius sit? quomodo aut Dei Filius non sit, qui
aatus est? vel si Dci Filius sit, quomodo Deus
aon sit?

Cbristum Dominum Deum dixisse legeret [Ccm., le-
geretur]. Sed immutari quod in EvangeHo Dei scri-
ptum est, neqnaquam potest, Coslum enim et terra
transibunt , verba vero Dci non prceteribunt {Matth.
XXIV, 35). Ecce enim etiam nunc tibi ille, qui tunc
testatus est Tbomas apostolus, clamat : Deus est Je-
sus quem tctigi, Deus cujus membra palpavi, non
ego incorporalia tenui , nec intractabilia tentavi
[CflM., tractavi]. Non Spiritum manu contigi, ut de
eo tanlum credar dixisse, Dcus est. Spirilus juxta
Domini mei dictuni, carnem et ossa non habet (Luc.
XXIV, 39). Ego corpus Domini mei tetigi : ego car-
nem et ossa palpavi : ego digitos meos in locum vui-
nerum misi, et de Christo Domino meo, quem pal-

XYin. Si verp nec archangelorum credis testimo- B paveram, proclamavi ; Dominus meus et Deus meus»

oio, crede sallem ipsius Dei Patris, qui ait , ubi
transfiguratus est Cbristus in monte sancto,. sicut
praediximus : Hic est Filius meus, in quo mihi bene
complacuiy ipsum audite {Matth. iii, 17). Quam vi-
ftionem prscepit apostolis tacere, donec Filius bomi-
nis a mortuis resurgeret ; ne dum gloria pncdicare-
tur majestatis, crucis mysterium impediretur. Cur
enim, si de divina natura Dei Filii dixisset : hic est
Filius meus dilectus, taceri prae<!ipitur, dum tolies
Christus se ostendit palam , et prsedicavit Dei esse
Filium, veluti ubi ait : Ego et Pater unum sumus
{Joan. X, 30). Item : Qui videt me, videt et Patrem
{Joan. XIV, 9). Item : Omnia quas Pater facitj hcec et

Non enim novi inter Chrislum et Deum facere di-
stantiam, inserere sacrilegas opiniones inler Jesum
et Deum nolo, devellere a seipso Dominum meum
nescio. Fac esse a me quisquis diversa sentis, quis-
quis diversa loqueris : Ego aliud Christum quam
Deum esse non novi : hoc cum coapostolis meis le-
nui, hoc Ecclesiis Iradidi, hoc gentibus proedicavi,
hoc etiam tibi clamo : Christus Deus est, Cbristus
Deus est. Aliud mcns sana non sentit, aliud fides
sana non loquitur ; divelli a se divinitas non potcst :
et cum utiquc quidquid est Christus, Deus sit, inve-
niri in Dco aliud non potest quam Deus.

«... . .,., - ., ,, .^, , .. XX. Quid ais tu nunc, hacretice ? suiriciunlne baec

Ftltus stmmter faett {Joan. v, 19) : et multa talia, ^ .^^..™ « «i • .• - pa r. .• n.

.■...,. f « . 1 C teslimoma udci etiain summaj iiifidehtali, an aJhuc

ubi se in divina substantia omnino Patri aequalem,
et Patris esse Filium non tacuit. Sed hsec vox pa-
tema ad hoc m baptismo super Filium hominis facta
est, ut agnosceretur et crederetur verus esse Filius
Dei homo, qui ex substantia beats Yirginis creatus
est.

XIX. Sed forte meae parvitatis sensus tibi non suf-
ficit, ut de Christo , qui de Yirgine natus est, hacc
testimonia Patris prolata sint. Audi etiam quomodo
Patres nostri viri vere catholici responderunt ante-
cessoribus tuis, qui Christum nec Dei Filium, nec
Deum verum voluerunt credere, ut eadem verba po-
namus, 800 Q^^ leguntur in libro beati Cassiani
(Lib. III de Ineamat.^ cap. 15 et 16) : vel sic divino.

aliquid addendum est ? £t quid vel post propbetas,
vel posl apostolos addi polest, nisi forle, ut Judaei
quondam cxposlulabant signuin sibi de ceelo, etiam
tu tibi dari postulcs? Sed petenti tibi hoc, illudquod
responsum tunc illis est , necessc est responderi :
Generatio prava el adultera signum qua^rity et iignum
non dabitur d, ntst signum Jonce prophetw (Matth.
xn, 4) ; et vere suflicere tibi signuro hoc, vel cum
Judxis crucifigentibus poterat, ut Dominum Deum
nostrum, eliam hac re sola edoctus crcdercs, quem
etiam illi qui persecuti fuerant, crediderunt. Sed ta-
men quia coclestis signi fecimus meniionem, osten-
dam tibi de coclo signum, ct quidem tale, cui nec
dacmones unquam contradixerunt, dum ipsa veritatis

inquit, credas testimonio a signis coelestibus, ouae iv „^™„.. .^ . i- . i

^ , . r.. . . „ ^ D necessitale cogentc, hcct Jesum

super baptismum Christi apparuerunt. Haec sunt
verba fidei catholicae. c Quid ergoapostolus Thomas
tetigit, cum ad palpandum Deum accessisset? Chri-
8tum utique absque dubio ; quid autem exclamavit ?
Dominus, inquit, meus et Deus meus (Joan. xx, 28;.
Nuiic si potes, et Christum a Deo separa, et immuu
dictum hoc, si vales : da dialecticam disputationem,
da prudentiam mundialem, et stultam illam verbosa
callidiute sapientiam : verte omnes tete in facies, et
oontrahe, quidquid sive animis, sive arte vales;
quidlibet dicas, quidlibei facias, exire hinc nusquam
Talcs, nisi hoc, quod apostoliis tetigit, Deum fatea-
ris. Et quidem, si quo modo possts, immutare for-
san historiae evangclicae praedicationem velis, ut nec

corporeum esse cer-
nerent, Deum tamen, quod eral, esse clamabant.
Quid ergo ait evangelisU de Doniino Jesu Christo ?
BaptizatuSf inquit, confestim ascendit de aqua^ et ecce
aperti sunt ei cceli^ et vidit Spiritum descendentem
sicut columbam venientem super se, et ecce vox de cqs-
lis dicens : Hic est Filius meus dilectus , in quo mihi
eomplacui (Matth. iii, 16, 17). Quid ad hac nunc,
llaeretice, ais ? dictum displicet an persona dicenlis?
nec interpretalione cerle indiget inlelligentia allocu-
tionis, nec commendatione verborum dignitas allo-
quenlis. Deus Pater est qui dixit, evidens est quod
dictum est. Nnnquid tam impudentem ant sacnle-
gam [CoM., tam sacrilegam] vocem proferre poteris.
ut dicas, de unigenito Dei Filio nec Deo Patri esse

145

DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI YII. — LIB. H.

credendum ' Hic eU ergo, inquit, Filitu meut diU- A ([uidem noD unum, sed et multa ei siDgularta. Oabes

cin$, in quo ndhi cotnplacui. Sed tentabis forsitan
dicere, ut est dementia, de Yerbo boc, non de Cbri-
sto dictum fuisse : Dic mibi ergo quis erat qui bapti-
zabatar, Verbum an Cbristus? Quis baptizatus esset
in Jordane, caro an Spiritus ? Negare utique non po*
tcs Christum fuisse. Homo ergo ille es boniine ac
I>eo natus, Spiritu sancto in 801 Virgincm desccn-
deute, et virtute AUissirai obumbrante conceptus,
ac sic bominis et Dei Filius, ille utique, ut negare
noD poteSy baptizatus est. Si ergo ille baptizatus est,
iile et nominatus : quia ille utique nominatus, qui
baptizatus est : Hic e$t, inquit, Fiiius meusdilectuK^
in quo mihi complacui, Nunquid dici signiOcanlius
aut expressius quidquam potest ? Cbristus baptiza-

euim uunm in apertione ccBli, aliud in Spiritus de-
scensione, tertium in Patris voce ; quae utique omnla
Ghristum Deum esse declarant ; quia eum et resera-
tio coelorum Deum indicat, et descensio super eum
sancti Spiritus Dcum approbat, et alloculio Patris
Deum esse conOrmat. Ncque enim vel coelum nisi
Domiui sui bonori paluissct ; vel Spiritus specie
corporali, nisi super Dci Filium descendissel ; nec
Pater Filium nisi vere Filium declarasset : pra^ser-
tim cum bis divinae nativilatis signiOcationibus, quae
non soium veritatem piae fidei conOrmarent , sed
etiam pravitatem impiae opinionis excludercnt. Inef-
fabili enim divini dicti magniOcentia, cum expresse
ac signiOcanter dixisset Pater : Hic e$t Filius meus.

lus ^t, Cbristus de aqua ascendit, Christo baplizato B addidit etiam illud quod consccutum est, ditectus.

coeli aperti sunt ; descendit super Cbristum corporali
spccie Spiritus sanclus, Cbrislum Pater appcllavit
[Cau,f propier CbristmD columba descendit : super
Christum in corporali specie Spiritus sanctus aslitit;
Christum Pater appellavit]. Hoc si de Cbristo di-
ctmn negare ausus es, superest ut ncc baptizatum
Chrtstum fuisse, uec Spiritum descendissc, nec Pa-
trem locutum fuisse contendas. Sed urget tamen et
premit te ipsa veritas, ut etiam si conOteri eam no-
lis, tamen negare non possis. Quid enim ait cvange*
lista ? Baptizatut autem confestim ascendit de aqua.
Quis baptizatus esl? Cbristus utique. Et ecce/ia-
quit, aperti sunt cmli : Cui scilicet, nisi illi qui ba-
ptizatus est, Cbristo utique ? Et vidit Spiritum Dei

sciliccl et, in quo mihi complacui. Ulique sicut eum
per propbetiam Dcum fortem et Deum magnum jam
prsedicaverat {Isa» ix, 6), ita bic dicens, Filiusmeus
dilectus, in quo complacui, super proprii Filii sui no-
mcn, eliam dilecti et complaciti sibi nomen Filii
adjeeit [Cais., insuper proprii Filii sui nomen adje-
cit, eic.] : ut proprielalem diviu%, scilicct, natur»
nominum signiOcaret a(tjectio : et id ad bonorem
Filii Dei peculiariter pertineret, quod nulli omnino
bomini conligisset. Itaque sicut illa propria ac pc-
culiaria in persona Domini nostri Jcsu Cbrisli fue-
runt, quod coeli apcrti sunt, quod eum Dcus Pater
cunclis videntibus per adventautcm atque testantem
columbam quasi nianu quodammoJo sua tetigit, et

descendeniem sicut columbam venientem supcr se. quaw digito indicantc monstravit diccns : Hic est Fi-

Quis vidit ? Christus, scilicet, vel Joannes [Cass.f
ferba vel Joannes omitt,]. Supcr quem descendit,
super Christum utique ? Et vox facta cst de coelo
dicens. De quo? de Christo scilicet ; quid enim se-
quitur ? Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi
complacui. Ut oronia illa, propter quem facta essent,
oslehderenlur, vox consecuta cst dicens: Hic est
Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Hoc est
dicere : Hic cst propter quem amcta baec facta sunt,
hi€ est enim Filius meus, propler bunc coeli aperti
saut, propter bunc Spiritus meus venit, propter
bunc vox mea facta cst ; bic est Filius meus. Diccns
ergo : Hic est Filius mcus, qucm designabat? illum

Uus meus : ita illud quoque proprium ei ac singu-
lare, quod peculiariter dilectus et peculiariter Patri
complacitus nominatur, ut peculiarem utique naturas
signiOcationem peculiaria additamenta monstrarcnt,
et proprietatem unigenili Filii eiiam cognominimt
proprietas conOrmarct, quam jam bonor signorum
praecedentium comprobassct. Sed jam libclli istius
Onis sit. Neque enim boc dictum Dei Patris, aut
augeri bumanis sermonibus , aut exxquari potest.
Nobis de Domino nostro Jesu Christo Filio suo satis
per se ipsum Pater [Cass., per se ipse Deus Pater]
idoneus testis cst diccns : Hic est Filius meus. Tu si
contradicendum bis Dei Patris vocibus putas, illi a

ulique quem columba tangebat. Qucm ergo columba |\ t^» necesse est contradici , qui eum evidentissima
teligit ? Christum sciiicct, ergo Cbristus Filius est declaratione Filiuni suum esse ab omni nmndo voiuit
Dei. Impleta est, ut reor, sponsio mea. Vides ergo, agnosci «. i
lueretice, profecto signum tibi de coelo datum , ct

• Huc usqnc cx Cassiano.

802 LIBER SKCUNDUS.

I. Non debet mihi lector imputarc sermonis mei
raofusam quodammodo disputationem et inordina*
laiD» <iuia Doo recto tramite currentis, sed circuloso
Joquacitaiis rotatu disputanlis vesligia sequi neces-
s»rium habeo. Et proul ordo proponeutis cxierit,
senno respoudentis subsequ.itur. Nec mirum si di-

verso tramitc curram in scrmone, qui vario sensu
etiam, et sibimet ipsi aliquantis in locis dissimili
pergit per latissimos sanctae Scripturae campos, iion
catbolicae fidei quaerens veritatem , sed suo errori,
licet valde sibi contraria, nititur [Deest, invenire,
vel simile] tcstimonia; omnium htnereticorum sequens

B. F. ALBINI SEU ALCUINl OPERLM PAR9 I».

118

cooiiietodiiieni, qoi diviDi eloqiiii sententiaf ad sui A te naicelur $anetum, FUiusDei toeabkur {Lue. i« 85).

probaUoaem erroris pnivo sensa inteipreuri nitun-
tur.

II. Dicif itaque qu$d novui homo novum nomen
kabere debeat. Dic, rogo, quis hoc noTum nomen
Spiritus vestris insonuit aoribiis ? Forte Deus tecum
loquelMitur in turbine, veluti cum Job servo siio :
Tei etiam in Pyrenaeis collibus in tonitruo et voce
inibsRf sicut cum Moyse famulo suo in Sina monte
sermocinatus est : vd Dominum cum Isaia propbeta
vidisti in solio sedentem, etmissusesl seraphiro cum
ardente calculo labia tua mundare, ut inaudila a sae-
culis nomina mundo proferre valuisses : vel cum
Apostolo raptus fuisti ad tertium coeliim, et ibi audi-
f ti ineffabilia verba : vel cum beato evangelista vidi-

Si igitur ipse Gabriel, qui dicitur fortitudo Dei, te
orantem in templo invenisset, non novem menftum,
sed pcrpetua taciturnitate incredulum damnassct os
tuum : quia quem ille a Dco missus et divinae ooo-
scius voluntatifl parere Virginem praedixit Jesum, id
est, Salvatoiem,etmagiium, ctFilium Altissimi, et
sanctum, et r^iaturum in aelernum ostendit, hunc
tu parvum et adoptivum, et servum conditionaiem
testari non times.

SOS III* Primnm ergo illud a te requiro, Domi-
num Jesum Christuro , qui ex Maria virgine natus
est, hominis tantum Fiiium, an etiam Dei Filium di-
cas? Sed hoc superfluum est a te quaerere quod per-
spicuum est te sentire, et multis veitis, iicet iuani-

fti etlegisti librum sigiilatum septem sigillis, quem B ter, confirmare hominis esse tantum Filium, qui ex

nemo potuit aperire, nisi leo de tribu Juda, cujus
potestati infeiiciter Felix derogare non metuis ! Pro-
fer tamen nobis quid tecum loqueretur Deus vel in
turbine, vel in Pyrenxis collibus : vel illa ineffabilia
verba quae audtsti dic nebis , vel de sigillato libro
ostende nobis testimonia novi nominis quod novo
homini indidisti. Credo qiiod alius spiritus tibi locu-
tasest Christum esse adoptivum, alius Isaise pro-
phetae inspiravit dicenti : Et vocabitur nomen ejut
Emmanuel (I$a, vii, 14) ; vel etiam quod alibi ait :
Ei vocabiiur notnen ejus admirabilis, coniiUariu»,
Deus^ fortiSf prineeps pacis, pater futuri sascuH {Isa.
II, 6). Et alius spiritus tibi dicUvit Christum nun-
cupativum esse Deum, alius alteri prophetae dicenti :

Virgine natus cst, et non Dei, nisi per adoptionem.
Nos autem, id est , catholicorum omnium fldes, nos,
inquam, omnes utrumque et credimus ct intelligi-
mus, et scimus et confltemur, quod et hominis est
Filius, qui ex homine natus est, et Dei Filius, qui e\
Spiritu sancto conceptus est. Tu ergo vel utnimquc,
id est, Dei Filium atque et hominis, an tantum homi-
nis esse asseris? Si tantum hominis, reclamant tibi
apostoli, reclamant prophetac, reclamat denique ipse,
per quem facta est conceptio, Spiritus sanctus. Obrui-
tur impudentissimum os luum cunctis divinorum
apicum testimoniis; obruitur sacris voluminibus,
sanctis testibus ; obruitur denique ipso Dei Evan-
gelio, quasi divlna manu muUis in locis maxime pa»

Si affigit homo Deum SKum, quia vos affigetis me ^ ^^"^ ^oce de ccelis, et ipsius testimonio de quo nunc

{Malach. iii, 8). Nunquid non haec vox Christi po-
toit esse, quando ductus est ad crucem, quasi dixis-
fet : Cur, quaeso, Redemptorem veslrum non agno-
flcitts ? Cor Deum indutum pro vobis came nescitis ?
fialvatori vestro necem paratis. Auctorem vitae ad
mortem ducitis : Deus vesler sum, quem suspendi-
tis : Deus vester, quem cruciflgitis. Quis, rogo, hic
error, aut quae insania est ? Si affigit homo Deum
fiwm, ^aita vos affigitis me. Vides quomodo vox haec
Ipflarum quodammodo, quaeacia sunt, rerum vox sit.
Nunquid expressius quidquam aut^ manifestius quae-
rifl? Vides quomodo lestimonia sacra natum in came
Dominum Jesum Christum ab ipsis quodammodo in"

nobis sermo est. Damnat et ipse archangelus voceni
incredulam in te, qui virlute sui sermonis clausit in
Zacharia os incredulum : multo magis et in te, qui
nec Dei Patris testimonio de Filio suo teslantis,
nee apostolicis doctrinis, nec propheticis praesa-
giis, nec angeiicis affatibus consenlire vis, sed
post ha^c veritatis testimonia novum nomen Dei Filio
cum paucis Hispaniae, non dico doctoribus, sed veri-
tatis desertoribus, imponere praesumis. Convertimini
quandoque ad unitalis catholicae concordiam, et,
dum adhuc lumen habetis, cnrrite, ne vos tenebru!
apprehendant : ut sitis per illum adoptione filioruin
digni, qui est verus Filius Dei, qui in plenitudino

cunabblis, usque ad cmcem quam pcrtulit, prose- ^ divinitatis natus est perfectus Dcus,perfectuflhomo:

cuta sunt : cum utiquc illuro, quem Isaias Doroinum
in carne nasci praedicavit ; hic Deum in crace videat
afllgi. Et ideo a prophela et illic ubi natus est Deus
dicitur, et illic ubi cruciflxus est Deus evidcntissime
nominatur. Certissime alius angelus tibi dormienti
hi somnis apparuit , alins Joseph vlro Marix : et
aliud tibi noroen demonstravit , aliud illi ; vel alius
non Gabriel, sed ignotus quilibet nuntius tibi vigi-
Unli astitit susurraofl in aurem. Hunc, inquit,
pueruro, qui natus est de Vii^ine, adoptivum vocare
inemcnto. Sed.aiius beatisflimae Yirgini astitit, et
jaro non qoifllibet, sed Gabriel arcbangelus ciara
Toce prOfiDntianfl : Spiritus ianctus supfirvetuet in te,
it ijrttu Altiuimi obumbrabit tibi : ideoque et qnod ex

totus Deus, tolus homo ; tolus Filius Dei, et tolus
filius hominis. Et nomen qnod angelus concipienli
Virgini praedixit, id est Filium Dei, flrmissime te-
nete, credite et praedicate. Dei enim Filius Je-
sus Cbristus est, qui et de diTinitatc genitus ,
et de divinitate conceptus est. Si autem Dei Fi-
iius, ergo indubitanter Deus : si vero Deus, uti-
que oroni veritate plenus , quia gratia et veritas
per Jesum Christum focta est (/oan. i, 17). Omnis
ergo in eo gratia, oronis veritas, Oinnis virtus ,
omnis potenlia, oronis divinilas, omnis deiiique
dirinitatis ac majestaUs ipsius plenitndo eom eo
atque tn eo semper fuit, sive io coelo, slve in terra,
»ivc in utero, sive iii oriu. Nihil unquam Deo de Deo

149

DOGMATIGA. — ADV. FELIGEM LIBRl VII. — LIB. H.

defuit; seniper enim cum Deo deilas; semper in A ^ibro deBaptismo parvulonim ait • : c Per unilatem

Filio proprietas : idem iu hominis exiguitate qui in
Del majesUite. Et ideo bene Apostolus, Gliristi gra-
tiam nominans, Dei gratiam nominavit, quia Ghri-
8tas totnm erat quod Deus. Omnis in ipsa statim
bominis conceptione Dei virtus , omnis divinitas ,
omuis divinitatis venerat pleniiudo. Inde enim illi
omnis divinilatis perf^ctio unde et origo. Neque
enim anquam illc homo sine Deo fuerat, qui uiique
hoc ipsum qaod erat esse a Deo ca^peral. Hoc ipsum
ilaqiie primum, velis nolis, negare non potcs , quod
Dominos Jesus Ghristus Filius Dei sit, archangclo
atiqoe clamante : Quod ex te nascelur sanctum , vo-
eahitur Filius Dei {Luc. i, 55). Hoc aulem posito,
scito te, quidquid de Ghristo legeris, de Dei Filio

vero personse, quia [Aug.^ qua] utraque substantia
unusGhristus est,et Filius Dei ambulabat in terra,et
idem ipse Filius hominis manebat in coelo. Fit ergo
incredibiliorum [Aug., credibiliorum] fldes ex incre*
dibilioribus credilis. Si enim divina substantia longe
distantior, atque incomparabili divcrsitale sublimior
poluii propter nos ita suscipere humanam substan-
tiam, ut una persona fieret; ac sic Filius hominis,
qui erat in terra per carnis infirmitatem, idem
Ipse esset in coelo per participatam cami divinita*
lcm *». I

V. Opposuisli eliam, ct nos dixisse inter alia :
c Quid post tale tonitruum dubitatis fingentes nativi-
taii illius novum adoptionisnomen,quod in totaVe-

legerc : quidquid de Domino aut Jesu legeris, ad B tr.nsXoviqucTestamenliserienon invenilur deGhri-
Dei Filium pertinere. Omnia enim hxc illius nomina
Dei Filium demonstrant : et ideo tu in hls omnibus,
quxcunque audieris , nomen divinitatis agnosces.
Omnia haec ejus vocabula Filium Dci clamant, cum
in omnibus videas te Dei Filium intcUigere debere.
Argumentare, si placet, quomodo Dcum valcas a Dei
Filio separare : nec eniin lotics per omnes paginas
sanctorum Evangeliorum Dei Fiiius noininaretur, si
proprie non essel Dci Filius, qui ex Virgine secun-
dum camem natus est. Quid eniin tibi sutficit, si
Evangeliorum testimonia [non] sufliciunt? Vel cujus
testimonio credis, si ipsius Patris testimonio incre-
duliis es?
IV. Legitur quoque ia tui libclli textu : c In illa

sto? Ad quain, ais, objectionein et ego vobis respon-
t'co : Rccte novus homo novum nomeu habere po-
tost. > Dicam et ego; mirum, quod hoc novum no-
nica vobis tantummoJo in ullimo Ghristianitatis
tempore innoluit de Ghristo dici deliere : si tamen
hoc nomcn adoplionis ita novum cst, ut antea non
esset in mundo, nisi cum Ghristo nascente venisset.
Nunquid non filia Pharaonis Moysen aJoptavit sibi in
rilium? Similiter et Jacob patriarcha adoptavit sibi
in filios Ephraim et Manasse nepoles suos. Pro-«
phelse iilud de Ghristo iiou praedixerunt, nec lex
iu figurationibus sacrificiorum habuit : evangelist»
non scripserunt , apostoli non pncdicavenint, suc-
cessores illorum omnes ignoraverunt, nisi vos soli.

tcilicot, in qua juxta carnis matcriam universi fide- ^ Spirilus quoque sanctus per os Isaiae prophetae

lesejus memhra ipsius sunt; non in illa, hoc est, iii
divinitate ejus, iu qua non membra habet, sed tem-
plum. > Quomodo potest esse ut Dcus Ghristus mem-
branon habeat, sed templum habeat? Nunquid non
templum Dei est corpus quod ex Virgine sumpsit?
ot evangelista ait : Uoc autem dicebat de 804 ^^^
flo eorporis sui {Joan, ii, 21). Et si corpus habet,
habel utiqne el membra , Apostolo attcstantc : Vos
0uiem estis corpus Christi, et membra de membro { I
Cor, XII, 27). Scimus enim divinam naturam iier
partes lum esse divisam, sicut corpus in membra
dividitur : tamen quia dixisti eamdem naturam tem-
plum babere, si templum habet, id est corpus, habet

praedixit sex nomina de ipso : Et voeabitur^ inquit«
nomen ejus Admirabilis, coiuiliarius ^ Deus^ fortis^
Pater futuri swculijprinceps pacis {Isa. ix, 6). Unde
et beatus Hieronymus in expositione biyus prophor-
tiae dixit : c Et licet ex eo , quod supra dixeraU
Emmanuel, id est nobiscum Deus, Deum iUum esse
monstraretur [f/ier., monstraverit] , tamen nunc di-
cit factum [Quercet., Deum factum nunc, erronee]
illius principatum super humerum ejus, vel qood
crucem suam ipse portaverat, vel per humerura
ostendens fortitudinem brachii. i Sed et beatus
Gassianus contra haereticas pravitates ejusdem pro-
phetios ita exposuit sensum (Lib. ii de Incarnat.f

utique et membra, quia templum sine membris esse ^ cap. 3) : c Praevidens absque dubio divinus Spi-
.-^^ m» _ 1 . i»_«^»._*?_ " ..... ...

noo potest. Nam eadem natura divinitatis, quae
ante incarnationem membra non habuit , eadem,
dum homo facta est , membra habuit , in quibus
cruci afligilur ; quae etiam et post resurrectionem se
habere testatur, cum dicit aposlolis : Palpate et ri-
dete, quia spiritus carnem et ossa non habetf sicul me
videtis habere {Luc. xxiv, 39) ; ostendens eis menibra
et bius, ot veritatem corporis demonstraret post
resarrectionem in membris bumanis. Non enim mi-
DOraiio fait divinitatis in assumptione humanitatis :
•ed humanitatis exaltatio in participatione divinita^
lis : sicut saepe dictus doctor beatus Augastinus in

« S. Aug., dc peccatonim Meritis ct Remissione^
lib. 1, cap.'3l| ubi vide textuin intcgrum.

ritus hanc blasphemantium haereticorum perversi-
tatcm, his omni mundo Deum, qui uascebatur, re-
nim ipsarum vocabulis demonstravit : ut etiam si
blasphemare haerelicus quaereret, blasphemiae tan.en
locuni penitus invenire non posset. Filius^ inquit,
natMs est nobisy parvulus datus est nobis : cujus prin-
cipatus super humerum ejus : et vocabitur nomen ejus
Admirabilis, consiliarius, Deus^ fortis, Pater futuri
steculiy princeps pacis {Isa, ix, 6). Parvaiom hunc
qui natus est, et principem pacis esse docult, et fu-
turi saecuIiPatrem, etDeum fortem. Quisestergo ter*
giversandi locus? Separari parvulushicqui natos «st,

i> Textus mutilus.

151 B. F. ALBINI SEU ALGLLNl OPERUM PARS IIL ' 132

a DeOf qoi in eo natas csl , non potest. Ifunc enim, A hic de nomiuibus Domini noslri deest : et Deura hic

quem natum dixit, Patrem futuri sxculi nominavit,
Deum fortem esse praedixit. > De quo et in superlo-
ribns idem proplieta ait : Ecce virgo concipiel, et pa-
riet Filiufn, et vocabitur nomen ejus Emmanuel (Isa.
?ii, 14). Evangelista Matihccus hoc exponens ait:
Quod interpretatur nobiscum Deus {Matlh. i, 23).
Nam et angelus Gabriel a Deo missus ad Virgincm
dixit : Ecce enim concipies et paries 805 Fitium, et
vocabis nomen ejus Jesum : hic enim erit magnus,
et Filius AUissimi vocabitur {Luc. i, 31). De quo no-
miiie et Apostolus ait : Et dedit illi nomen quod est
$uper omne nomen,ut in nomine Jesu omne genu
fieetatur, ccetestium , terrestrium, et infemorum : et
omnis lingua confiteatur quia Jesus est Christus tn

et Salvalorem, et Jesum Gbrislum vides : sed omnia
haec videus, omnia esse in Deo perspicis. Audisti
enim Deum, sed Salvatorem : audisti Deum, sed
Jesum : audisli Deum esse , scd Ghristum. Separari
hoc appellationis diversitate non valet, quod divini-
tas unitate conjunxiL Sed licet, quidquid de his re-
quisieris, idem invenies : Salvator Deus cst, Jesus
Deus est, Ghristiis Dcus esL Oinne hoc quod audis
plurale e t nuncupatione, sed unum est poteslale :
Quia cum et Salvalor Deus sit, et Jesus Deus, et
Ghr.slus Deus, inlelligere apertum est quod omnia
haic distinguuntur appeUatione, sed majestate Jun-
gnntur. Et cum evidentissime audias quod unus in
singulisnuncupatnr Deus, intelligere ulique aperle

gtoria Dei Patris {Philipp. ii, 9, 10, 11). Dc quo B potes quod esl in omnibus unus Deus. Quid dubi-

sanctus Proclus Gonstantinopolitanus episcopus in
epistola ad Armenios ait : c Si alter est Ghristus
prxter Dcum verum, necessc est ut purus homo sit
Christus : el quomoJo eum ultra natunc meritum
CQclestium vcnerantur exercitus, eiquc, qui minor
cst, genu Oectunt? i Quae est haec gloria Patris, in
qua cst Ghristus, si non cst verus Filius Dei Patris,
sed adoptivus, sicut omncs nos? Et si ita est,
non est nomen illius super omnc nomen, sed in-
ter omnia Jiomina, id est, adoptivus : quia adopti-
Yus commune est nomcn omnium sanctorum. De
nomine autem Jesu lcgitur in Actibus aposloloruin :
£l baptixati sunt in numinc Jesu {Act. xix , 5). Uii-
que uomen illud, quod est Jcsus, ab angelo Yirgini
pncnuntiatum est , ut illc qui cx ea nascerciur
vocandus esset Jesus. Si Jesus non essct Deus ,
qnomodo baptizati sunt in nomine Jcsu? Dc quo
etiam nomine beatus Gassianus Patcr ita aitin dispu-
tatione eadem, in qua supra : c Nunquid causari
aliquid quasi de ambiguitale norainum polcs, ut di-
cas aliudesse Ghristum, aliud Deum,utSalvatorema
majestate nominis sui distrahas, ct Dcum a divinitate
secernas? Ecce hic vas [Cass., vir] Dci ex Deo lo-
quitur, et apparuisse ex Maria graliam Dei cviden-
lissima pnedicatione testatur. Ac ne forlc non ex
Maria Deum apparuisse diceres [nomcn staiim addi-
dit Salvatoris] , scilicet ut Deum esse natum ex Ma-
ria Deum credcres, quem Salvatorem natum negare
pon posscs, exspectanteSf inquit beatus Apostolus,

talis, novi doctores, Deum diccre venim et pro-
prium Filium Dei, qui natus esl ex Virgine, dum
fixa ratione catholicae fiilci conslat cumdem csse
Deum quem et Jesum , eumdcm esse Deum qucni et
Ghrislum, eumdem esse Deum qui passOs est pro
mundi salute. >

YI. At si mundi docloribus ca^teris vobis non libet
credere, Tcstris saltem doclissimis viris credite.
Gecinit juvencus presbyter, ct doctissimus Hispanio;
scholasticus in carmine evangelico {Hisl. evang, lib.
I ) hoc modo :

Nam lua conc'pientconeMi viscera jiissn
Nalum, quem regnare Deusper singula [F., pcr s:c-

* [cula] cunct<i,
F!t propriam credi sobolem gaudetqne, jubctqne.
Hunc [Huic] ubi sub lucem ded ris, sit nominp [nn-

[men] Jcsus (lesas].

806 Floruit vir iste temporibus Gonslantini
principis. Yidelis quidem ista ; necdum ista ado-
ptionis vel nuncupationis hxresis in Ilispania fuit.
Aut istum, qui apud vos doclissimus exstat lua-
gister, hxrelicum judicatc, qui dicit hunc Deum essc
ct proprium Filium Dei, qui cx Yirgiuc natus est;
aut si illum rccipere vultis, vestrain scutentiam
damnate, vel magis corrigiie ex ejus senso, conscn-
tanea qui profert teslimonia sanctis Patribus qui
diversis mundi tcmporibus per sinc[ula floruerinit
loca.

YII. Sed et clarissimus Hispanioi doctor bealus
IsiJorus nobiscum videturconsentire, non vobiscum.

beatam spemet adventum glorice magni Deict Satva-*^ qn\ ea nomina de Gbrislo ubique iu suis litteris.

$oris nostri Jesu Christi {Tit. ii, 15). Yidit profecto
iile divin» sapienliae doctor ad insidiosas calliditatcs
diaiK)iica; captionis siinplicem tantummodo non sufli-
ccre doctrinam, nisi sanctam fidei pnedicationem
inunimine caulionis armasset. Et ideo cum superius
nomen Dei Salvatoris posuisset , hic addidit Jesu
Christi. Licel [Cass,, Sciiicet] ne ad signiticandum
Dominam Jesum Ghristum suflicere tibi forsitan no-
lueii soluni non crederes Salvatoris, ct non eumdem
Jesuni Ghristum Deum esse intelligeres, qucm Salva-
toreoi Deum esse cognovisses. Quid ergoait? Ex-
spectattteSf inquit, beatam spem et adventum gforitv
magni Def, ct Satvatoris nostri Jesu Christi. Nibil

quantum ad nos sua dicta vencrunt, posuit, qiia*.
nos credimus et conniemur, sivc propria sint , seu
signiricativa : nec usquam illum invcni Ghristum
adoptivum niium, vel Deum nuncupativnm nomi-
nare. Nunquid igitur vo^ doctiores illo cstis , vel in
Scripiuris divinis, vel in ssecularibus disciplinis , ut
vobis tam paucis et tam scro erumpentibus credcrc
del)eal mundus?

YHL Dicit Origenes de divinitate carnis Christi in
homilia quinta el in Isaiam propbetam : c Quis cx-
surgerc facit dc Oricnte jtistum. Vocavit eumadpe-
des suos{lsa. xu, 2)? Paler vocavit eum Filium :
imo, ul vcre dirainus, P:mis bomincni vocav»! ju«

153

DOGMATICA. — ADV. l KLICEM LIBRI VTL — LIB. IL

154

fttuiDy vel jusliliam, ad pedes suos, id esl, incarua- A teslatus esl, hxc missio Filti Dei incarnatio illius

UoDera Filii sui. Ideo et aiiorent scabellum pedum
ejus, quia sanclus est [Orig.j sanctum est]. Garo
autem Domini honorcm deilatis assumpsiL >

IX. In libro etiam quarto de Incarnalione Ghrisli,
qoem » mandante Leone papa , Gassianus contra
Nestorium edidit, habemus ita scriptum (Lib. iv de
Incartt,, c. 5) : < Qui crediderii quoniam Jesus e$t
Filius Deif Deus in illo manet , et charitas Dci in eo
perfecta est (/ Joan. iv, 12) ; illum vero [Com., illum
Tere] praedicat crederc, illum plenum divina asserit
charitate, qui Jesum Filium Dei credit : Filium au-
tem Dei, Yerbum Dei esse testatur : ac per boc unum
atque idem penitus vult intelligi unigenitum Verbum
Dei, et Jesum Ghristum Filium Dei. > Nonne hujus

est. Si.igilur incarnatio illius missio est, et ille qui
missus est Jesns Ghrislus verus est Deus, nihil re-
linquetur dubilalionis, qnin sit Tcrus Deus Jesns
Cbristns , et verus Filius Dei, qui missus esi , id
est, incarnatus de Spiritu sancto et Maria vir-
gine.

Dic mihi, o novje sccut intiuctor, Jcsum cum ex
Virgine nasceretur, quid velis, hominem fuisse, an
DeuHi? Si Deum tantum, solvisti utique Jesum, qui
[Forte, cui] hominem unilum fuisse denegas. Si au-
tem hominem solum, solvis utique nihilominus, qui
solum, tanlummodo ut Aicias horoincm, natum essc
biasphemes. Fides crgo hxc tantum catholica cst,
haec tantum vera est, ut Dominum Jesum Ghristum

charitatis pleniludinem evacuat, qui non crediderit ^ sicut Deum ila et hominom; et sicut hominem ita

Jesum Filium Dei esse verum ; quia tantus aposto-

lus el evangelista ait, iilum, qui crediderit et cogno-

verit Filiura Dei verum esse, qui venit in hunc

mnndum ^ : De quo et egregius prsedicator ait : Fi-

delis sermo est^ et omni acceptione digmis^ quia Je-

sus Christus venit in hunc mundum peccatores salvos

facere (1 Tim. i, 15). De quo et in Epistola ad He-

bneos ait : Tanto mclior angelis effectus , quanto

differentius pra illis nomen hcereditavit (Hebr, i , A).

Argnmentum vero exceilenliae ex nominis proprietale

iDduxil : in hoc enim quod dixit : Tanto melior an-

gelis effectus; dubium non e<%t de homine assumplo

dici,qui tanto melior ab ahgelis esl,quanlo praeMan-

et Deum credere non dubitcmus. Omni$ enim qui
solvit Jcsim, ex Deo non est (I Joan. iv, 5) ; solvere
autem hoc cst, quod unitum est in Jcsu, vclle dis-
rumpere, et quod individuum esl, scparare. Quitl
nutem in Jcsu unitum et individuum est? Ilomo
utique et Dcus, ut sit unus Filius ct Dcus homo, ct
unus Filius hominis, qui de Virgine nntns esl, non
ut aJter adoptivus sit filius, altcr proprius, vel alter
nuncupativus Deus, et alter verus Deus.

XL Sequitur in pr^efalo Felicis libello : c Quid
hoc iiomen elicis [Fortc, rejicis]? Quid pncstanlius,
quiJ honorificentius, quidvc sanctius humana; na«
turx a Deo conrorri potest, quam hoc donum, per

?:or filius proprius, a ministro serviente. Proprietas quod eadem crcatura post pnt»varicalionem hominis

itiqiie filii in hxreditate paterna prxfertur mini-
strantium subjectioni.

X. Item beatus Augustinus in libro contra Maxi-

minum bxreticum ^ : c Vis, inquit , plenius scire,

((uaravis Christus secundum carnem vere ex homine

homo nalus sit, tamen propter inelTabilem sacra-

luenti unitatem, qua unitus cum Dco homo est, nul-

lain peoitus inter Ghristum et Verbuin esse distan-

tiam ; audi Dominicum Gvangelium, iino potius audi

ipsum dc se dicentcm Deuin : Ucpc est, inquit, vita

atema^ ut cognoscant tc solum verum Deum^et quem

misisti Jesum Christum (Joan. xvii, 5). Superius au-

disti Verbum Dei ad sanauvlos hoinincs niissum esse,

tiic autem audis euni qiii n;issus sit Jesuin Ghristuiu

essc. Separa boc, si poles, cum vidcas tantam uni- ^

tatcm Chrisli cl Verbi csse, ut non unitum cum

Christo Verbuin, sed ctiam propler unitatem ipsam

807 Christus jam Verbum esse dicalur. > Dc qiio

iterum testimonio veritatis idem Pater Augusiinus

in homilia quadam evangelicx expositionis ila ait ^ :
, ( Ordo autem verborum est, ut cognoscant te, et

fnem misisti Jesum Christum solum verum Deum. >

Kam sicut in libris quos de sancta Trinitate fecit,

• Deest aliquid.

^ S. Aug. quem librum contra Maximintim Alcui-
nus hic velit, ignoro. In duobus illis, libris quos
S. Augustinus contra Maximinum h;crclicum scri-
psiltextus iste non reperilur. Nisi fortassis Alcuinus
iliiim ilescripscrit ex libro de Maximianislis contra
Donalis(.t> ; aiil ex admoniliouc Donalislnium dc

a Dco reconciliata cognoscilur ? » IIoc de nomine
adoplionis ditit, et veruin dicit, quod nohis maxima
est dignilas adoplivos Dei Filios nominari ; sed
per illiim, qui verus cst Filius Dei. In nobis itaque
hoc nomen honorabile cst vaUle, sed in Chrislo vile,
qiiia major dignilas est verum esse Filium Dei,
quam adoptivum. De ciijus adoptionis ralione in
aUo libello ^ contra cuindem Fclicem pleniiis dixi-
mns, respondentcs quidcin epistoke illius, quam de
hac cadem cdidiL Rata ibi sanctorum Patrum plu-
rima habentur testimonia, ex quihus manifestissinie
polerit inlciligcre, qui legit , ct pictatis intuilu
considerat, Ghrisluin Dcum verum essc Filiiiin Dci
in utraque nalura : nos vero per eum adcptivos,
cujus gralia saivati sumus; qui semper et ubique in
Evangelio sive ab angelis, sive ab apostolis, sive ab
aliis sanctis, aliquando etiain et a da^monibus, ncc
non et ccnturione homine pagano verus Filius Dei
nominatur. Quom eniin aliuin vidit ille centurio in
crucc pendentem , nisi qiieni mori cernebat? et
hunc essc veriim Filium Dci confcssus est. Vos
vero Ecclesi* fiiii, licet nomine tcnus, cum Judaeis
objicitis Ghristo quod dixissct se essc Filiuin Dci,

Maximianistis ; cujus utriusque S. Aug. meminit in
libr. II RetracL, cap. 29 et 55 ; sed nunc neutruni
exstat.

c Idem, tracL cv in Joan., nuin. 3.

d In alio libello. IIIo iortassis, qiicm ad inonachos
Goihljc scripsil, supra a nobis cxhibito.

IS5

B. F. ALBLM SEU ALCLL\{ OPERLM PAIIS UL

156

nec non et nunc in sede paternae ma^estatis re- A in duabus naturis in Filii nomine, qam ante fuit in

^tntem» et in tbrono ccelestis gloriae sedentem,
qaem adorat omnis multiludo angelorum, et miliia
miilium minislrant ei, cujus potestas est aetema,
et regni ejus non erit finis, vestris adbuc blaspbemiis
Filium proprium et vcrum Deum negare non metui*
tis. Nam et ob boc eiiam antecessores vestri Judsl
Cbristum lapidare voluerunt, quia dixit : Muita bona
opera oUendi vobis ex Patre meOf propter quod eorum
opui me vttUis lapidare? Quibus respondentibus :
De opere bono non lapidamus te, sed de blasphemia,
quia iu tpse^ homo cum sis^ facis te ipsum Deum
(Joan, X, 32, 33). Idemque de paralytico, cui ipse
ait : Dimittuntur tibi^ fHi^ peccata tua, invidentes Ju-
daci dixerunt inler se : Quis potest peccata dimittere^

una substantia. In assumptione namque camii a
Deo, persona perit hominis, non natura. In nobis
est persona adoptionis, non in Fiiio Dei, quia sin*
guiariter ille unus homo ex Deo eonceptus, et it
Deum assumptus babet proprietalem Filius Dei esjtCi
quod omnes sancti habent per adoptionem gratlaB
Dei, qui habitu inventus ut homo, sed divinitate ut
Deus. Nec in illa assumptioue alius est Detis, alius
homo, vel alius Filius Dei, et alius fllins Yirginis:
sed idem est Filius Dei, qui et filius Virginis : et
idem filius Virginis, qui et Filius Dei : ut sit unus
Filius etiam proprius et perfectus in duabus naturis
Dei et hominis. De quo etiam Christi habitu beatus
Augustinus ait ^ : c Sic assumptus est homo, ut

nisi soiusDeus {Marc. ii, 5-7)? Quibus Christus non B proficeret [Aug,, commutaretur] in melius, el ab eo

aolum voce, sed etiam facto se osiendens Deum esse,
qui et filius hominis est, ait illis : Quid est facHius
dicere^ dimittuntur tibi peccata^ an dicere, surge et
ambuia f Ut sciatis autem, quia Filius hominis pote-
statem habet in terra dimittendi peccata, tunc ait pa^
ralytico : Surge et ambuia (/6fd., 9, 10), ct statim sa-
nus bctus e.U iMmo. Sumus itaque, ut ait, vel magis
ut Apostolus ait, os ex ossibus, et caro de caroe
ejus : non 806 ^icu^ prima mater ^va oarnaliter
aedilicala cst de costa viri ; sed spccialiter sanguine
Cbristi, qui de latere ejus effusus est; redempti si-
quidem magno pretio Fiiii Dei, non cujuslibet ado-
plivi. Quapropter et Apostolus ait : Mysterium hoe
magnum est (Ephes. v, 32) ; myslerium nominavit.

formaretur inefiabiliter excellentius atque conjun-
ctius, quam vestis, cum ab bomine induitur. Hoc
ergo nomine habitus satis significavit Apostolus,
quemadmodum dixerit : /n simiiitudine hominum
factus {Phiiip. ii, 7) : quia non transfiguratione in
horoinein, sed habitu factus esr, cum indutus est
homjne, quem sibi coaptans [Aug,, unions] quoJam-
UKKio at^i^e confonnans imfnorlaiiiaJi xterniintiqije
sociarct. >

XIII. Non satis autcm intelligo, quid pertineat ad
corpus Cbristi, quod pro nobis pepcndit in cnice,
quod ais Apostolum dieere : Hoc inquit, scientcs,
quia vetus homo noster simui crucifixus est^ ut de-
struatur corpus peccati , ut uitra non serviamus pec-

quod factum gestum est in Adam et Eva, quia spi- ^ ^^^^ {Rom. vi, 6). Christus namque nunquara velus

ritaliter hoc in nobis actum est. Ideo factus est ille
verus Filius Dei, cujus sanguis pro nobis effusus cst,
iit nos possimus esse adoptivi per illuin.

XII. Proponis quoque hujusmodi argumentum di-
cens:f Quodv^i idem Rcdemptor noster iii carae sua,
quam ex utero Virginis ab ipso videlicet conceptu
suscepit, adoptivus apud Patrem non cst, sed ventt
et proprius Filius, quid supercst, nisi ut eadem
caro ejus non de massa bumani generis, neque de
carnc malris sit creata ct facta, sed de substantia
Patris, sicut et divinitatis ejus generata? > Propo-
nam et ego argumentum tibi : Si ille bomo, quem
assunipsil Filius Dei, adoplivus est, adoptivus cst

homo fuit, nunquam corpus peccati habuil, sed ab
initio conceptionis Deus verus, ct venis Filius Dei,
absque omni peccalo conceptus est ei natus. Nos
vero omnes veteres homines fuimus in peccatis
Adam : sed in novos gratia baptismi per Christum
Jesum conversi et adoptati et pnedestinati in filios
adoptionis. Quam praedestinationem asseris Cbristum
aequaliter nobiscum habere, non attendensApostolum
testanlem, aliter Christum esse pracdestinatum, aii-
ter et nos. Ilium dicit praedcstinatum esse Filium
Dei, sicut ait : Qui proedestinatus est Fiiius Dei fn
virtute {Rom, i, 4). In qua virlute, nibi divinitatis!
Nos veit) prxdeslinatos csse per illum in adoptio

ille qui eum assumpsit, quia una persona est in ^ "^™ filiorum dicit. Nos per illnm, non ille per iioi
!iomineetinDeo,etestomninounusfilius, nonduo '^*^'*'*'"''**'""'"" i^oh^m... fn.n, v.« qq\
filii. Unus autem filius, quomodo potest csse pro«

prius et adoptivus iinius patris? Si adoptivus est,
proprius esse non polerit : si proprius, adoptivus
esse non poterit ejusdem patris. Duos aulem esse
filios, unum proprium et alterum adoptivum, nefan-
dissimum est credere de Christo. Assumpsit namque
8ibi Dei Filius carnem ex Virgine, et non amisit
I roprictatem , quam habuii in Filii nomine. Sed
quanquam duas habuisset post nativiiatem ex Vir-
ginenaturas, tamen unam proprietatem in Filii per-
sona firaiiter lenuit. Accessii humanitas in unita-
tem personie Filii Dei ; et mansit eadcra proprielas

praedestinationem haberous. {Rom, viii, 29).

XIV. Ponisquoque argumentum de senlentia ejus-
dem prxdicatoris egregii, ubi ait : Scire debemus^
quod omnis viri caput est CiiristuSj caput autem mu-
iieris vir : caput 809 o^i^m Christi Deus (/ Cor. xi,
3) : et dicis : Necesse est meinbra adoptiva adopli-
vuin habere caput. Si igitur Christus, qui est ciput
omnium nostrum, adoptivus est propter membni
adoptiva, quod nos sumus, nonne vides ea ratione
posse dici Deum Patrem csse adoptivum, qui caput
estChrisii? Nam caput in corpore membrum esl :
et qui cxiput est capitis, qiiomodo propter adoptio-
nem capilis, quod Christus es(, non erit ct iihid

• S. Ang., libr. Dc divcrsis quicslionibus, qu.psl. 75. n\uw. ±

157 DOGMATiCA. — ADV. FELICEM LIBRI YII. — LIB. H. 158

prindpale caput adoptivam? Qnod quam impium A ^t ; idem Redemptor noster secundum hominem oom-

et absardum ui, nemo sanum sapiens non inieUigit.
Ergo fase sententia apostolicae auctoritatis non car-
naliter, sed spiritaliter intelligenda est. Aliter caro
ei came nascitur, aliter spiritus ex spfritu, sicut
ipsa Veritas in Evangelio dicit : Quod natufn est ex
canie, caro e$t : quod natum est ex sptrf/n, spiritus
esl (Joan. iii, 6); quia Deus Spirilus est, ex Deo
donatas est. Spiritalis nativitas nos factt meinbra
esse Christi non camalis ; donec ipsa creatura cor-
poris nostri liberata a servitute corruptionis reno-
vcior in assumptione fiiiorum Dei, et inimica de-
stmatar mors ; et induatur hoc mortale immortali-
tate, el sit Deus omnia in omnibus.
XV. Post haec etiam praefatus Felix non plano pcde,

plexus in semetipso continet : primam videlicet, quam
suscepit ex Virgine nascendo ; secundam vero, quam
initiavit in lavacro a mortuis resurgendo. i Et hoc
aflirmare niteris in genealogiis, qux in Evangelio
legiintur, una secundum Matthxum, allera secundum
Lucam. Quse omnia sicut a te posita sunt, fastidium
magis quam profectum generant legentibus, donec
ad uUimum pcrvenires in hujusmodi senlentiam : f SI
qiiis vero, ais, hanc spiritalem generationem, quae
per adoptionero fit, a Christo secundum hominem
abdicare vult, prius necesse est, ut illam, quae se-
cundum carnem est, ab eo fundilus abscindat. Nam
si in ista, qux spiritalis est, nobiscum non com-
municat, procul dubio neque in illa quse carnalis

sed daudicante gressu per campos Scriptnnc sanctac B ^^*

currit multa proponens testimonia, quse suis partibus
noo oonveniunt, ut sermonem fecisset longiorem,
usque dum pervenisset ad Jordanicas undas, ut Chri-
sto bapUzato nomen imposuisset adoplionis. Nec
adhoc patema vocc de coelis territus tacere novit,
qux etiam vox baptizato Christo testimonium, au-
diente beato Baptista Joanne, perbibuit hujusmodi,
damans : Hic est Filius meus ditectus , in quo mihi
bene complacui (Matth. iii, 17), De quo testimonio
supra plenius diximus «. Nunc lantuin in hoc loco
ioterrogare libet, tt haec vox patcma ad uiiam Chri*
sti persenam pertineret? Si aJ unam : ergo illa una
persona, ad qnam hnec vox facta est, tota est Filius
Dei dilectus, licet in duabus naturis. Si ad divinitn-

XVII. Videal qui lcgit has.praifati docloris sentcn-
tias. Primo partium orationis qno;!ammodo inconso-
nantiam cl scnsuum obscuritalcm involvit senlentix,
ne 810 Inceal intclligenlia. Quid autcm vult intel-.
ligi in eo quod ait : Initiavit a mortuis resurgendo?
A quibus morluis resurrcxil Christus in baplismo?
Nunquid peccala babuil, ul a morte peccalonim re-
surgerct, vcluli nos in peccatis nati proplcr primo-
nini pncvaricationem parentum; ncc ab his liberaii,
nisi in Christo Jcsu pcr secundani generaliunem, in
qua filii iric ciriciuntur Filii Dei? Quin potiusChristus
Jcsus absque omni peccato conceptus et natus venit
ad baplismum, excmplum humililalis ostenderc, ct
aquas suo sanctificare baplismo; non ul sanctifica-

teiu tantom, ergo divinitas baptizata est ibi, et non C retur iu aquis, qui nihil habuit in se peccati, a quo

humanilas : quia super baptizatumhsec vox facta est.
Homo siquidem, qui baptizatus cst, Dei Filius a Deo
Patre praedicatur, super quem et Spiritus sanctus in
spede Golumbae descendit. Quatenus paterna vox ct
sancti Spiritus descensio eumdem esse Dci Filium
demenstraret, qui baptizatus est. Dc qua etiam et
ipse Baptista eo inspirante, qui se misit ad baptizan-
dnra, pateroae voci consonum protulit teslimonium
dtcens : Ei ego vidi, et testimonium perhibui^ quia hic
esi Filius Dei (Joan. i, 34).

SVI. Quid adhuc, o doctor mirabilis, adoptionis
noinen Christo imponis? quem insuper lavacro indi-
giiisse baptismatis \Supple asseris, vet s\mHe\^ et
secuuda generatione, sicut nos pcccatores jam nali

mundari dcbuissct per baplismum. Lleo ct ipse bea-
tus Baptista venicnti ad se Dei Filio ait : Ego a te
debeo bnptizarif et tu venis ad me (Matih, iii, U)?
qiiasi dixisset . In me est, quod pcr te purgari debet;
in lc non cst quod per me purgari debeaL Sed boc
scieudum cst, quod in baptismate Joannis, in quo
Chrislus baplizatns est, non fuit regcneraiio, scd
quaedam pnecursoria significatio baptismatis Christi :
ideo cl in Aclibus aposlolorum legimus, beatum Paii-
lum apostolum eos rebaptizare qui baptizati sunt
baplismo Joannis (Act, xix, 5). Nec quisr]uam in
baptismate Joannis adoptionern filiorum Dei potuit
arcipere. Quanto magis nec Christus adoptatus fuil in
Filium Deo Palri in eo baplismo, in quo iiullus potiiit

pcr generatiooem caraalem in filios ira?, utaperte ex ^ adoplionisgratiamaccipere?quianemoineobaptismo

iuis verbis intelligi potest; ais enim inter caetera :
« Quoniam sicut in prima generatione, ex qua se-
cundum caraem nascimur, nullus homo esse potest,
qni alionde originem trahat, nisi de primo illo Adam,
qui ex terra virgine creatus est; ita in hac seciinda
generatione spiritali, in qua renascimur ex aqua et
Spirito sancto, nemo gratiam adoptionis consequi
valet, praeter illum, qui eam (Locus corruptus) in
eaiu in Christo ex carne virginis creatum et nalum,
qi»i est secundas Adam, accepit has gcminas gene-
raitones : primam videlicet , quae secundum caracm
est ; seeandam vero spiritalem, qux per adoptioncm

• Vide supra, lib. i, num. liel 18.

remissionem peccatonim conscqui valuit ; sed tan-
lum baptizati sunt in pcenitentiam , ut creiierenl in
eum, sicut idcm praefalus Apostolus ait : Qui venturus
esty id est, in Jesum, Nota, lector, quod dicil credere
in Jesum, Nullatenus, si Deus et Dei Filius non csscl
Jesus, qui ex Virgine nalus esl, tantus diccret Apo-
slolus, ut in Jesum credere debereul, quia tantun-
modo fides catholica habet.crcdendumcssem Palrem
et in Filium, et m Spiritum sanctum, hoc est in san-
clam Trinitalem : caeterum in aliis calholicce fidei
professionibus in praeposilionem apponere noluiit
dortorcs ecrlcsiastici , sed tantummodo diccre : Cre-

159 B. F. ALBINl SEU ALCUINI OPERUM PARS UI. ~ 160

dimus sanctam Ecclesiam , et remlssionem peccato- A tione quae secundum Matthaeum habelur : et per Lu-

rum , et resurrectionem mortuorum, et c;£tera quse
in symbolo sancto continentur. De discretione vero
baptismatis Christi, et baptismatis Joannis beatus
Augustinus in libro Enchiridion ita ait & : i lUud ta-
men unum peccatum, quod tam magnum, in loco et
habitu tanUe fclicilatis admissum cst, ut in uno ho-
mine originaliter, et, ut ita dicam, radicaliter totnm
genus humanum damnaretur [non solvitur ac dilui-
tur], nisi per unum mediatorem Dei et hominum
hominem Christum Jesum, qui solus potuit ila nasci,
utei non opus esset renasci : nonenim renascebantur
qui baplizabantur baptismatc Joannis, a quo et ipse
[Joanncs (Aup. omitt» vocem Joannes)] baptizatus est;
scd quodam pnecursorio illius ministerio, qui dicebat :

cam post baptismum ascendisse, et per adoptionis
gratiam Filium Dei esse factum. Et ne quis me fal-
sum fingere de eo aestimet, audiat novi ejusdem in-
terpretis verba : c Matthaeus , inquit , in exordio
Evangelii seriem generationis, qux secundum car-
nem ad Christum descendit , a David seu Abrabaai
incipiens, usque Joseph sponsum Mariae, per regeft
et cxteros de tribu Juda sibimet succedentes, dinu-
merando perducit : in qua generatione camis qua-
tuor feminac introducuntur. Tres videlicet ex geuti-
bus ; quarta vcro illa, in qua David peccavit : ut
liquide patesceret, quod idem Redemptor noster non
solum ex Judseis, sed et de gentibus ; neque de justis,
sed etiam et de peccatoribus verara carnem ex Vir-

Parate viam Domino (Matth. iii, 3),ubi unum [Ait^., ^ gine suscepit. Lucas vero seriem generationis, qu»

huic uni], quo solo rcnasci polerant,parabanlur.Hu'
jus enim baptismus [Quercet,, baptismum] est, non
in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in
Spiritu sancto : ut de illo Spiritu regeneretur, quis-
quis in Chrislum credit, de quo Christus genitus
[Aug.y generatus] regener^tione non cguit. » Et post
pauca in eodem Hbro : c In aqua ergo baptizari vo-
luit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilucretur,
scJ ut magiia couuuendaretur humilitas. Ita quippe
niliil in co baptismus, quod ablucret, sicut mors ni-
hil, quod punirct, invenit : ut diabolus verilate justi-
tix , Don violentia poteslatis opprcssus et victus ,
quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime
occiderat,pcr ipsum justissime amillerel, (|uo.I [Aug.,
quos] peccati merito detincbat. Utrumquc enini
[Aug.j utrumque igitur] ab illo, id cst, ct baplismus
et mors, ccrUc dispensationis causa non miscranla
necessilate, sed miserante polius voluntate susceptum
est, ut unus pcccatum tollcret mundi , sicut unus
peccatum misit in mundum, hoc est in universum
genus humanum , Apostolo atteslante : Sicut enim
in Adam omnes moriuntur, ita et in Cliristo omn£$
vivificabuntur (/ Cor, xv, 22). >

XVni. Quam aperla est hxc blasplicmia, utdicat
Chrislum secunda indiguisse gcneralionc? Et quem
sxpius sine pcccato affirmat esse, nunc subito quasi
peccatorem regeneratione indiguisse contcndit. Et
qui Deum paulo ante asseruit, cl cx utero virginali

per adoptionem est,nou per genealogiam carnis,
quemadmodum Matthaeus, sed a baptismo, in quo
baptizatus est Christus in Jordane, ab ipso Christo
incipiens non per tribum Juda, ut prior, sed per tri-
bum sacerdotalem texens : neque deorsum descen-
dendo, sicut iUe, sed sursum versus : non per Salo-
monem ex Bersabee genitum , sed per Nathan iu Da-
vid recopulans usque in Adam perduxit ad Deum,
caput videlicet replicans ad caput. i

XIX. Nec mibi boc loco opus est ad respondendum
verba exaggerare, dum veritas £vangelii ostendit,
de Spirilu sancto ex Maria virgine natum esse Chri-
stum, non quasi peccatorem, sed vere Filium Dei,
imo et Deura. Nonne dubitanti Joseph viro Marix
angclus apparuit in somnis diccns : Noli timere, Fili
David, accipere Mariam conjugem tuam, Quod enim
ex ea natum est^ de Spiritu sancto est. Pariet autem
Filium\ et vocabis nomen ejus Jesum. IIoc autem
totum factum est, ut adimpleretur^ quod dictum est
per prophetam : Pariet Filium^ et vocabis nomen
ejus Emmanuel (Matth. i, 20-25). Et ne ignorantia
esset nominis, ac^unxit evangeiista : quod interpre-
tatur nobiscum Dzus. Qui in Matthxo Enunanuel
dicitur, in Luca FHius Altissimi vocalur. Et no du-
biura esset, quis esset Altissimus, adjunxit statiui :
et sanctum, quod ex te nascetur, Filius Dei vocabi-
tur (Luc. I, 52-55). Illam ergo genealogiam, quae
secundum Lucam est , Felix per adoptionem asserit

natum esse, nunc subilo quasi homincm purum la- ^ ascendere, quasi omnes sint adoptivi, qui in ea nu-

vacri emundatione purgandum esse pronunliat; et
ad similitudinem nostram adoptari 811 ^^ Filium
Dei, qui fuit Filius Dci conceptus et natus. Alque
has duas generationes in Christo duabus genealogiis
Christi, quae in Evangelio leguntur, confirmare ag-
greditur : unam per quam desccndit; alteram per
quam ascendit Christus : quasi pcccator csset in
descensione, et expiatus in asccnsione adoptionis.
Attende, iector, novum evangelicse histori^ interpre-
tem. Duas genealogias Christi cum evangelistis me-
morat : secunduni Maltlueum Christum descendisse
uon solum pcr justos, sed ctiam per feminas pec-
catrices, et indiguisse eum baptismo in illa genera-

• S. Aug., Enchirid. cap. i8.

meranlur, quod longe aliter esse agnoscit, qui sa-
cras sancUB Scripturse legit historias. Addit quoque
atrocissimum erroris sui venenum : c Si quis vero,
inquit, hanc spiritalem generationcm, qux per ado-
ptionem fit, a Christo secundum bominem abdicare
vult, prius necesse est, ut illam qax sccundum car-
nem est, ab eo funditus abscindat. t Audiie, audite
legenles et inlelligentes, quam aperta est bxc blas-
phemia. Aut duas vult habere Christum, secundum
quod homo est, generationes, aut etiam nullam :
quasi necesse sil, ut post carnalem habeat etiam ei
spiritalem in adoptione, ut a^itualuer de eo dictum
intelligatur, sicut ct dc nubis ipsa Veritas ail : Nisi

fol

DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBKI VII. — LIB. III.

lO^

qui$ renalu$ fuerit ex aqna et Spiritn, uon potcst in- A ptio esl peccalorum ; quod nutem ait : ut de peecato

troirein regnum Dei (Joan. iii, 5). Nullatenus quippe,
sicut supcrius ostendimus (Num. 17), in baptismo
Joannis regeneralio fuit allcujus, sed dcmonstratio
majorismystcrii. Ncque Chrislo ascendenle de aqua
ihi ejusunclio fuil, id est sanctillcalio Spiritusan-
cto desccndcnte super eum, scd demonslralio quis
esset, et (Iguratio nostne unctionis et adoptionis, qua
in baptismo sanctiGcamur in filios Dei, sicut beatus
Beda presbyler ostendil in cxpositione prscdicationis
beati Petri principis apostolornm, qua Cornelium
cum aliis plurimis instruit ad fidem > : c Unctus est
ergo, inquit, Jesus non oleo invisibili [Bedoy visibili],
sed dono gratise, quod visibili significatur unguento,
quo baptizatoi ungst Ecclcsia : nec tamen tuncun-

damnaret peccatum in carne {Rom. viii, 3), expiatk)
est pcccalorum. Ideo Matthscus ab ipso David per
Salomoncm dcsccndit, in cujus malre ille peccavit :
Lucas vero ad ipsuni David per Nalhan asccndit,
per qucm prophelam Dcus peccatum illius expiavit.
Descendit per regale genus, ct ascendit per sacerdo-
tale, qui pro nobis sacerdos cst ct boslia facliis :
quia utrumque est, rcx et sacerdos ct Dominns pro-
pitiator. Firmissime namque tenendum est, carncm
Christi ex ulroquc gcnerc propagatam, rcgali scili-
cet et sacerdolali, in quibus personis apud illum po-
pulum HebraBorum eliam mystica unctio figuraba-
tur, id est, Chrisma, undc Christi nomen elucet,
tanto anle evidcniissima significatione prrcnuntia-

clas est Spiritu sancto, quando super eum velut " tum. Sed nos libcra voce clamamus cum tota Eccle-

columba Spiritusdescendit. Tuncenim corpus suum,
id est, Ecclesiam suam 812 pnengurare dignat*J8
est, in qua pi*xcipue baptizati accipiunt Spiritum
sanctum. Sed isla mystica et invisi!)ili unctione tiinc
inlelligen Jus cst unctus, quando Verbum Dei caro
faclum est, id est, quando humana natura, sinc ullis
praecedenlibus bonorum operum mcritis, Deo Vcrbo
est, in utcro virginis copulata, ita ut cum illo fieret
una persona. Ob hoc eum confiiemur natum de Spi-
ritu sancto et Maria Tirgine. i

XX. De genealogiis vcro Christi ila potius iutclli-
Tondum arbitramnr, quod quae per Matthaeum nar-
ratiir, nostronim significet susceptionem peccato-
rum a Domino Christo, propter quae in crucis pati-

sia Christi, Christum nec pcccatum babuisse, quod
cxpiaretur ; nec secunda indiguisse gencralione, qui
Deus verus ct verus Dci Filius de Spiritu sancto con-
ccplus est et natus. NamsiChristus secunda indiguit
generalione, utiquc peccalor fuil : el si peccator fuil,
quid esl, quod ipse Dominus ait : Venit princeps
mundi liujnSy etin me non habct quidquam (Joan. xiv,
50) ? Si quidquam in eo non habuit princeps mundi hu-
jus, id esl, diaboIuSjCur eguit renasci? Nosvero ncn
Filii Dei nascimur, sed renascimur. IIIc mox Dei Fi-
lius conccptus est ct nalus : ct ideo adoplione non
eguit ut Filius Dci csset, qui Filius Dei nalus est.
Si igitur per adoptiouem Filius Dei faclus est, qiii
de Virgine natus est : ergo nec beata Virgo Dci ge-

bulo suspensus est. In generalionibus autem Lucae, *' nitrix erat, sed tantummodo homiiiis, qui post nati-

qu;£ ascendunt ad Deum, abolitionem peccatorum
nostrorom significari per eumdem, qui crucifixus
est pro peccalis nostris. Ideoeas illc descendens
enamt» ifte ascendens : quia descendit Christus ad
iiberandos nos, ascendit autem ad jiistificandos nos ;
descendit at moreretur pro nobis, ascendit, ut viva-
mus in illo. Quod enim ait Aposlolus : Misit Deui
Fiiium suum in timilitudinem carnis peccati, susce-

« Von. Beda, in cap. x Act. apost.

vilatem adoptatus cst in Filium Dei. Quod impium
credere, quanto magis cl dicere ?

XXI. Sed hujus dispulationis bic finis sit, ut libc-
rius ab alio principio incipiat sermo de his qu»! di-
cenda sunt. Nam quoddam refrigerium legenti finis
libelli pncslat, sicut naviganli portus, maxiine cum
fragosis locis divcrs:e disputalionis laborat eloquium
respondeutis.

LIBER TERTIUS.

I. Nova proponentis argumentatio, novum libeUi D
poscit exordiam, ne confusa sermonis series legenti
fasltdiHm faciat, et minas intelligatur quid cui parti
conTeniat, si non competentibus locis ab alio prin-
cipfo orationis incipiat textus. Ssepe dictus igitur
sophista subiio a baptismate Christi recurrit ad na-
tivitatem : et quem adoptatum in Filium Dei secun-
da generatione vult intelligi, eumdem Da?id regis
jnagis esse Filium quam Dei Patris, testatur. Et ut
^usdem verba ponamus, ait ergo : i Certe enim
idem redemptor noster in forma humanitalis, ut sa-
cra eloquia t^tantur, (iiius David est et filius Dei.
Quod utrumque verum est : quod tamen non absurde
qaaerenduui est, quomodo in eum utrumque conve-

• Vide supra, lib. lyDum. 12.

niat. Neque enim fieri potest, ut unus filius natura-
liter diios palres habere possit : unum tamen per
naturam, alium autem per adoptionem prorsus po-
test. I Hujus duplicis paternitalis, Dei scilicet et
Patris, et David regis in Christo 813 ^^^" i" ^ti-
perioribus secundum opportunitatem procol dubio
disputationis responsum habes & : nisi forte hoc ad-
dcndum esse videatur, quod nusquam in Scripturis
sanctis invenies scriptum, David de Christo dixisse :
Tu e$ Filius meut dUectus^ quomodo Deum Patrem
legimus super Christo Tocem emitiere dicendo : Tu
e$ Filiu$ meu$ dHectu$^ in quo mihi bene complacui
(Matth. ni, 17). Sed illum, quem patema vox Filium
suam dilectum testata est, hunc eumdem David

B. F. ALBIM SEU AIXl3INf OPERUM PARS III.

IC4

proplieUco spiriUi Dominum suuro dixisse legitur. A Ipse, qui lex est naturarum, nulla lege alterius na-|
Igilur juxta bumanam consuetudinem David inler turae subjacet, nec infirmis humanx conjectur* ra-

avos vcl proavos Christi numerandus est, magis
quam prius [Forte, ipsius] Pater dicendus sil. Nam
si Deus Pater, proprius non est Christi Pater : ergo
iiuUum babet proprium Patrem : quia beata Yirgo
ex nullius viri semine concepit, sed de Spiritu san-
cio iuipraignata cst. Si Dei Patris testimonio cre-
dendum aestimes, crede Christum esse Dei Filium :
vel si prophetico ipsius David testimonio credere
rectum arbitreris, crede eumdem, qui Filius dicilur
David, Dominum esse illius.

II. Dicis ilaque quod unus homo duoi patres na-
turales non possit babere, unum vero possit natu-
ralem babere, et alterum adoptivum. Dicamet ego

tiunculis, qui incomprehensibilis est, comprebendi
polerit. Quapropter unigeniti Dei nativitatero, vel
divinam vel etiam bumanam, desine ad nostram
mortalitalis impossibililatem redigere : neque ei,qal
extra conceptum bumanae originis natus est, ho-
manis diflQnitiunculis pnejudicare tentes, quomodo
nasci potuisset, vel quomodo esset proprius Filius
Dei, dum natus esset. Si Deo omnia possibilia oo-
gnoscas, et hoc ei possibile csse scito, ut proprium
Filium ex Yirgine creaturo habere valuisset.

8L4 ^^' ^i^*^ * * Q^^^ potuit ex ancilU nasci
nisi servus ? » Hoc et antecessor tuus Pelagius, li-
cet aliis verbis, tamen eodem sensu olim dieebat.

quod nuUus pater unum filium potest habere, utrum- B asserens Christum solitarium esse hominem : exquo

que et naturalem sibi et adoptivum : quia ille unus

filius non poiest dividi, ut sit unus patris et natu-

raUs et adoptivus : vel quaedam pars fiUi sit ado-

ptiva, et altera naturaUs in ftlu dignitate, velut si

una manus sit adoptiva, et altera propria, vel aniroa

sit adopliva,' et caro in proprieute fiUi. Quamvis

enim anima non sit ex patris semine, sicut est caro,

tamen unus est fiUus patris anima et came, totus

vel adoptivus, vel propriuSr prout conditio nominis

vel naturae sibi altulerit. Poiest vero in una per-

sona esse passibiUs et impassibilis, mortalis et im-

mortalis, veluti bomo immortaUs est anima, morta-

lis carne : sic eliam ct Christus impassibiUs divini-

fonte et Nestorius suam condidii haeresim, qua duas
personas in Christo voluit inteUigi. Expone igilur,
quomodo apes animaUa viva dc floribus, rebus sci-
Ucet insensatis, nascantur ; vel mirabiiem iilarum
iiaturam, reique publicae ordinatissimam dispositio-
uem jui earum administratione edissere. Dices forsi-
tau, quia talis a creatore natura UUs condita est.
Cogita et inteUige, qui baec miracula in minimis
creare potuit, quae ab homiiie nec intelUgi, nec enar-
rari possunt, quod potuit ex virglnaU uteio liberum
sibi crcare FiUum. Considera coeli altitudinem, ter-
rae stabiUtatem, aquarum profunditatem, omnium
viventium diversitatem ; edissere, si valeas, banim

tate, passibUis carne ; tamen totus unus ideroque ^ oroniumrerum rationes, et si hoc impossibiie tepn>-

est Deus et bomo : unus est Christus in forma Dei,
et unus Christus in forina servi, et unus Christus
sequalis Patri, et unus est Christus minor Patre,
Idem Deus, idem homo, unus Filius Dei Patris totus
proprius, et Yirginis malris totus proprius. Quod
beatus Leo papa Romanus in epistola ad Flavianum
perspicue testatur « : c Curo ergo, inquit, unu» sit
Dominus Jesus Christus, et verae deitatis veraeque
bumanitatis m ipsouna prorsus eademque persona
sit, exaltationem taroen, qna iUuro, sicut Doctor
Geniium dicit, exaltavit et donavit iUi nomen, quod
omne nomen exceiUt (P/it/tp. ii, 9), ad eamdero in-
teUigimus pertinere formaro, quae ditanda erat tantae
glorificalionis augmento. In forma qnippe Dei aequa-

fitearis, quid te praesumptuose ingeris ineflabUi iiii
raculo nativitatis Christi, qualiter vel Deus homo
fieri potuisset, vel homo Deus ; vel Dei Filius ho-
miuis fiUus. Nam b^jus nativitatis, vel etiam unl-
tatis in Deo et bomine majus est sacramenturo,
quam omnium creaturarum conditio. Concede Igi-
tur Deum aliquid posse, quod humana non valeat
infirmitas comprehendere ; uec nostra ratlocinatloiie
legero ponamus majestati aeternae, quid poesit, dum
omnia potest, *qui omnipotens est. Nec enim hac
sola nativitate Christi defectiva est potentia iUius,
qui omnipotens est, ut non posset Uluro boroinem,
qui ex Virgine natus est, sibi proprium vel natura-
lem Filium creare. Intellige tandem aliquando, ad

UseratFiUusPatri, et inler genitorem atque unigeni- D quem finem vd ad quantam blaspbemiam haec tua

tum nulla erat essentiae discretio, nulia in maje-
state diversitas ; nec per incamationis mysterium
aliquid decesserat ex Yerbo, quod ei Patris ex rou-
nere redderetur * forma autero [servi], per quam
ImpassibiUs deitas sacramenturo roagnae pietatis
implevit, humana humiUtas est, quae in gloriam
dlvinae potestatis evecta, est ui tantam unitatero ab
ipso conceptu Yirginis deitate et humanitate conser-
ta, at nec sine horoine divina, nec sine Deo age-
rentor humana. > NuUatenus ergo te, o FeUx, hu-
mana ratione uivestigare natlvitatem Yerbi Dd, qua
caro factum est, posse putes : non enim humana
possibilltate omnlpotentiam diviniutis roetiri debes.

assertlo perveniat ; aut Dei Patris Christum cenfl-
tere proprium esse FUuro et veruro, juxta omnipo»
tentiam suae inefl^abUis voluntatis ; aut si haee fleri
non posse contenderis , impotentero suae voluntatis
faterit Deuro : quod Iropiissiroum est credere Yel
dicere. Ergo ex hac cousideratione meliori teipeum
indue flde, tuamqoe cognoscens Inflrmitatem Deun
confitere omnia posse facere, quae vult, et te cun^
cta non posse inteUigere, quae vult creator, iit
fiant.

lY. Pluriml enim sanctonim professi sunt non \nr
lellexisse, nec enarrare potuisse hane mlrabllem ge-
nerationem Christi, ex quibus Isaias, dum iufinni-

a S. Leo papa» epist. 165 ad Leonem Augustum, cap. 8.

105 DOGIIATICA. — ADV. FELICEM LIBRI VII. ~ UB. UI. 166

uteSf opprobria, flagella et sputa, qu» Christus pro A niiiia Paschali praesumptuosam inquisitionem nati-

>ostm passus est salute, praedixisset, hoc quoque
idti^^ * Generationem eju$ quis enarrabil {hai, liii,
8) ? Beatus quoque Baptista Joannes se indignum
testatos est solvere corrigiam calceamenti ejus
(Mare. i, 7). Quodbeatus Gregorius in homiliissuis
Ita exposuit ^ : t Sed hujus, inquit, incamationis
injsteriom humanus oculus penetrare non sufiicit :
iovestigari enim imllateiios potest, quomodo corpo-
rator Verbuin, quomodo summus et vivificator Spi-
riuis intra uterum matris animatur, quomodo is qui
initium non babet, et existit et concipilur. Corrigia
ergo calceamenti est ligatura mysterii. Joannes ita-
qae corrigiam calceamenti solvere non valet, quia
incamationis mysierium nec ipse investigare sufiicit,

viutis Chrisli bis verbis compescuit « : c Qui igitor,
ait, paschalis gaudii solemnitatem celebrare deside-
rat, agnum nec aqua coquat, nec crudum comcdat :
ut neque per huiuanam sapientiam profunditatem
incarnationis illius penetrare appetat ; neque in eum
tauquara in bominem purum credat ; sed assas igne
carues comedal, ut dispensari omnia per sancti Spi-
ritus potentiam sciat. i Et paulo post : c Et quod ra-
mansentf igni comburetis {Exod, xii, 10). Quod ex
agno remanet, igni comburimus, quando boc, quod
de incarnationis ejus mysterio intelligere et pene-
trare non possumus, potestati sancli Spiriius humiii-
fer reservamus : ut non superbe quif audeat vel
contemnere vel denuntiare, quod non inteliigit, sed

qui bauc per propbetiae spiritum agnovit. Quid est B hoc igni traditum [S. Greg., igni tradit] com sancto

ergo dicere, non sum dignu* uolvere corrigiam cal'
ceamenti ejus, nisi aperte et humiiiler suam igno-
nntiam confileri ? Ac si patenter dicat : Quid mi-
nim, f i mihi ille praelatus est, quem post me quidem
Datam considero, sed nativitatis mysterium non ap«
preheDdo? »

V. Hieronymus quoque doctor omoi Ecclesiae
Christi bonorabilis in exposilione nonagesimi octavi
Psalmi (Pm/. xcviii, 15), hanc generationem Chri-
sti se omnino ignorare, non erubuit profiteri ^ :
c Videte, iuquit, quam rem audeam loqui ; Ego ita
jKleo [Ms., adoro] scabellum, quod quondam fuit, sicut
tkrooum. Et si enim noveramus Christum secun-
^ihim camem,{sed jam non novimus eum secundum

Spiritu reservat. > Uis et hujusmodi testimoniis san-
ctorum Patnim, humana bnmilitas seipsam coerceat
intra terminum moduli sui, Salvatorisqoe nostri mi-
rabilem nativitatem humanis rationcalis desinat
aestimare, nec plus sapere quaerat quam oportet sa-
pere. Audiatque sapientissimi Salomonis consilium
dicentis : Aliiora te ne quofsieris^ et profundiora ne
scruUris {Eccli. iii, 23). Opponat quoque sibimet
aliam ejusdem sentenliam, qua terruit praesumptuo-
sam humanae infirmitatis temeritatem. Qitt mu/lttm,
ait, mel comedit^ non est ei bonum : et qui scrutator
est majestatis opprtmitur a gloria {Prov. xxv, 16). Si
nostraB originis patienter nescimus nativitatem, quo-
modo anima in utero roatris tenerrimam nostra)

camem {U Cor, v, 16) ]. Habuerit forle scabelluro ^ carais substanliam vivificet : quanto mngisDei omni-

'aote mortem, ante resurrectionem, 815 Quando
raanducabat, quando bibebat, quando nostros paiie-
batnr allectus ; postquam vero resurrexit, et ad cce-
lof victor ascendit, ego non^inteliigo alium seden-
tem, et alium scabelium, sed totum in Christo thro-
nosest. Quaerit et dicit : Quare, vel quare? Quo-
modo sit, nescio, et tameu credo quod sit. Mirarer
[Jf«.,roiraris], siignorero divinilatis roysteriuro, cum
weipsum nesciam. Interrogas me quomodo, quod
sit, et divinitas et incaraatio unus sit [ifs., quomo-
do et divinitas et incaraatio unum sit], cum ego ne-
sciam, qnomodo vivam. Deum inteliexisse credidisse
est ; Deora nosse honorare est. Sufiicit mibi scire

potentis huroanxque naturae ineflabilem coijuncUo-
ueni nos nuUo modo comprehendere posse, vel in-
telligere fatendum est? Deus aulem, quomodo voluit,
et quando voluit, et ex qua voiuit, advenit in mun-
dum, nec tempus ei, nec persona, nec consuetudo
hominuro, nec exempla reruro praejudicarunt, quiu
minus esset quod voluit. Nam obsistere ei lex non
potuit creaturarum, qui est creator.ipse cunctorum.
Ut posset, quod voluit, promptum illi semper fuit,
quia potestas adfuit voluntati. homo tu quis es,
qui respondeas Deo? Nunquid legem impones illi,
qui est lex universitalis, quia omnis creatura volun-
tati iliius subjecta est?

ciuod scriptom est ; sufiicit mihi scire quod credo : |^ VII. Sed dicis, ut in tuis legitur litteris, c quia

plns autem nec volo, nec cupio. Si enim scire vo-
loero, et hoc indpio perdere, quod credo : fideles
didmur, non rationales [Ms., ratiocinales]. Denique
didtur et a Domino ; Credis, quod ego possum hoc
facere ? £t dicitnr ad mulierem : Fides lua te salvam
fecit (Matth. n, 22), non ratio, non inquisitio, non
quare, vel quare factum sit. Credidit, quia fieret,
et factum est [Jtfs., et factum est quia credidit]. i
VI. Simili modo et prsBfatus Pater Gregorius in ho-

• S. Greg., )iom. 7 in Evanff.

^ S. Hier., in psal. xcviii. Verba, quae hoc loco
ab Alcoino referantur, non exstant in Brcriario vul-
gaCo S. Hieronymi. ExsUnt vero in vetustissimo co-
dice saec. ix bibliotbec« monastcrii nostri S. £m-

nullo modo credendum est, ut omoipotens Deus Pa-
ter, qui spiritus esl, de semetipso carnem generet. »
Dic, rogo, si scias te animam habere, an non? Nul-
latenus tanta est ignorantia in te, ut nescias te ani-
mam habere. Scis etiam patrero le habuisse cama-
lem, ex cujus carne anima, quae est in te, non est
procreata, nec generata, ut calholica fides habet. Et
quomodo potest fieri, ut tu ipse totus sis tui patris
proprius filius et veras, ex ciyus carae tua auima

merami, notato num. 134. Qui continet tracutum
de Psalterio sub nomine S. Hieronymi, in multif
ab editis differentem.
« S. Greg. M., homiL 22 in EvaDg., mmu 8.

167

B. F. ALBIM SEU ALCIJINI OPERUM PARS III.

168

noii cst generata? Atsi teipsum consentias proprium A posestPalris secundum humanitatem Cbristus, quia

esse filium palris tui cum anima et carne, quamvis
caro sola de substantia patris et matris procreata
sit : ergo mullo magis perpende oculis cordis, ul in-
telligas Dei Palris Jesum Cbristum in ulraque sub-
stantia proprium Fiiium et verum fieri posse. An
illius potentia in boc impotens est, ut boc non pos-
sit pcrficere in iilio suo, quod in cunctis bominibus
facitfieri? Aut tuus pater potenlior est Deo in bac
parte, et potuit te proprium filium babere ex anima
et corpore, 816 ^'^^^ anima aliunde sit corpori im-
missa ? Si veit) nullus proprius filius et venis poie-
rit esse, nisi ex substanlia Patris totus natas sit;
ergo in omni humano nullus pater babet proprium
niium et verum, nisi tantum de came sola. Videsne,

a Dei Filio assumplus esl bomo, vcl, ut tu vis, ado-
ptalus. Non ergo omnis assumptio adoplio est. Legi-
tur in Evangelio de Cbristo, quod assumpsit eum
diabolus, el statuit super pinnaculum templi (MaUh.
IV, 5). In qua assumplione diaboli nulla polest esse
adoptio, sed prava tentatio. Placitum vero, quis iie-
scit, in muitis rcbus esse posse, nec in adoptione
sola? Simiiiler et applicatio. Nam saepius legitur in
bistoriis : Et applicuit dux Hle vel ille castra ad hanc
vel ad illam civitatem. Si applicatio est adopiio, eigo
adoptavit civitatem sibi in fiiium, quam magis venit
debellare.

IX. Ecce et hic cseca stultitia tua et indocla teme-
ritas apparet, qua non intelligis, quam adversa et

in quantam stuUitiam iste tuus sensus devolvitur, et B contraria omni rationi ponis et confirmas, addere

quam contrarla omni rationi et omni humano generi
asseris? Tui igitur ipsius utens exemplo et teipsum
considemns, proprietatem fiiii, quam in te asseris,
cognosce in Filio Dei fieri posse : et qui teipsum
dividere non vis propter animam et cariicm in duos
filios, proprium scilicet et adoptiMim : ea raiione
ncc Cbristum dividere tentes in duos filios propter
pcrfecUe divinilatis et pcrfectic bumanitatis natu-
ram, quia unus est mediator nostcr Jesus Cbristus.
Vin. Sequitur in textu libelli tui : c Igitur, inquis,
si adoptionis nomen in Cbristo Domino secundum
carnem claro aperloque sermone in utroque Testa-
menlo, ut vos contendilis, reperire nequimus; c»-
tera tamen omnia, quae adoplionis verbo conveniunt.

[Fortej addens] etiam : Ul propter nomen servi sit
quoque adoptivus ; non inteiligens apud priorem po-
pulum, qui dura iegis servitute subjeclus est, pro-
pter magnum bumiliiatis sacramenlum, dispensatio-
iiemque ver» bumanitatis, servum a propbetis no-
iiiinari Christum. Aliquibus in locis iegimus. Inter
filios siquidem gratitc, id est, iii novo popnlo Filius
ubique uombialur. Qua vocabula in Isaia propbeta
manifesle quodam in loco distinguunlur, ubi ait *
Parvulus natus est nobis, et Filius datus est nobis
{Isai. IX, 6). Qui fuit parvulus vel servusapud syna-
gogam in umbra servientem, apud Cbristianos, io
luce libertatis viventes, Filius est. Quam discretio-
nem filii et servi ipse quoque Dominus in EvangeJio

divinis libris pcrspicue atq^e manifeste multis ^ designare videtur, nbi ait : Servus non manet in domo

in cpternum, Filius nutem manet in a^ternum, Moxqiie
subjungil dicens : Si Filius vos liberaverit, vere liberi
eritis (Joan. viii, 55, 56). Qui apud infideles Filius
est fabri et servus : apud fideles Filius est Dei, et
Deus verus.

X. Nescio, qua froiite sacerdotem Cbrisii, o nove
doctor, te confitearis esse, dum Cbristum Deum
dencgas. Judaei claudebant aures corporis, ne aposto-
lum 817 Pauium pracdicantem audirent, Gbrislum
Dcum esse : Tu claudis oculos cordis, ne intclligas
eumdem Deum esse. De quo ipse egrcgius prsedica-
lor ait : Nos autemprcedicamus Christum cmcifixum,
Domini [Lcg.. Dei hic et infra] virtutem et Domini

modis reperiuntur. Nam quid, qupeso, est cuilibet fl-
lio adoptio, nisi eleclio, nisi gralia, nisi voluntas,
nisi assumptio, nisi susceptio, nisi placitum seu ap-
plicatio? Quse universa nullo modo proprio ac vero
filio convcnire queunt. Si quis vero in Cbrisli bu-
manitaiem adoptionis graliam negare vult, simul
cuncta, quae dictas [Forte, dicta sunt] cum eadem
adoptione in eo negare studeat. > Quid borum, rogo,
quae proposuisli, in proprio filio fieri non potest?
Nunquid non David rex majore gratia elegil Salo-
monem proprium filium suum successorem sibi re-
gni, quam alios filios proprios, quos babuit? Ecce
major gratia palris, major voluntas, majorque elo-

ctio in eo fuit, quam in aliis filiis suis, licct et illi sapientiam (I Cor. i, 23, 2i). Et quidem sapientia et

nronrii Aii«.nl filii. S«d nPC nmni« n.^imnlin nnfA«. U ^.^^^^ j^^.^ j^^^.^^^ ^^.^^^ ^^^^^^^ COrruptUS. Forte

leg. : Et quid est sapicntia et virlus Dei Dominus uti-
que]. Nos ergo pra:dicamus Christum crucifixum, in-
qmijJudceisquidemscandafum, gentibus autem stul-
titiam. Crux enim Domini, quae slultilia gcntibus, et
Judaeis scandalum fuit, tibi utrumque est. Neque
enim aut stultitia ulla major est, quam non credere
veritati : aut majus scandalum, quam audire quod
Temm est nolle. Stultitia visa est gentibus, Domi-
num crucifigi; et Judaeis, Dei Fiiium mori, scanda-
lum fuit. Par forte videri potuisset et impietas tua
cum Judaeis, nisi quod in boc majug 38t criinen
tuum, quod illi eum negabant Deum esse, in quo
adhuc passio ostendebat hominem : tu eum denegas

proprii essent filii. Sed nec omnis assumptio potest
esse adoptio; assumpsit enim Dei Filius cariiem ex
utero virginali in unitalem sux personse, non in
camem mutatus, sed ut esset proprius Filius Dei in
duabus substantiisy Dei scilicet et bominis ; veluti
ante fuit iu una natura proprius Dei Filius nibil
amittens quod erat, quamvis assumpsisset quod non
erat, non divisionem faciens in personae prophetate,
nec commistionem in naturaram conjunctione. Si
autem propter assumptionem vel susceptionem Cbri-
stus adoptivus est filius, qui ex Tirgine natus est,
cujus personse in sancta Trinitate adoptivus esse di-
eendus est? Utique omnino Filii personae. Ipse as-
sumpsit hominem, vel suscepit. Quod si ita est, oe-

469 DOGMATICA. - ADV. 1 ELICEM LlBRl VIL - LIB. IIL 170

Dcum, quem jam resurrectio probavit Deum. Ac A nobililas, verilas, el digniias, non adoptionis com-
|>er hoc illi eura persequebanlur in lerra, lu eum munio cum cycleris, vel Muucupaiioiiis fragiiiias in-
persequeris ct in coelo, nolens illum Deum praedicarc

regnantem in coelo, cujus ministerio fungeris in Ec-

desia.

XL Post horum itaque enumerationem nominum,
quibus Christura niteris connrmare adoptivum esse,
addis et hoc : « Quisquis unumquodlibet denegare
decreverit, quia unum absque alio stare nequit :
quin potius, quicunque ille est, rationis veritate
cooTictus, veiit nolit, negaturus est eum verum ho-
minem. > Nos vero vcrum homincm esse Christum,
et veram carnem de virgine assumpsisse, veraciter
et fiducialiter confilemur. Sed ct hoc, quod ais :
« Qui unum horuin dcnegare contenJit, quod cxtera

ter caeteros : quia nullum rigmentum appoliauonls in
Christo, qui est verilas, et in quo omnis est pleni-
tudo divinitatis, fieripotuit, Apostolo attcstanle, qiii
ait : Dei enim Filius Jesu» Clmstus qui in vobis per
nos prwdicatusest, perme [... non fuit Esl] et Non,
sed Esl in illo fuit, Quotquol enim promissiones Dei
sunt, in tUo Est (11 Cor. i, 19, 20).

818 ^^* H^^ ^^^ namque summa disputationis
nostra^ ; nam ego dico, et non soius ego, sed et tota
unanimitas catholicx Ecclesix pia credulitate testa-
tur, Deum esse Christum et Filium Dei verum, imo
verum Deam, qui natus est de Spiritu sancto ct Bla-
ria virgine : tu dicis eumdem esse adoptivum filium

slare non possint; » nullatenus verum est : scilicct, ^ et nuncupalivum Deum. Hoc ergo a lc audirc desi-

quod propter assumptionem necessario sit adoplivus
Dei PatrisFiiius homo de virgine natus, sicut si:pe-
rius probavimus. Et si hoc unum esse non potcst,
omnino secundum t lam sentcntiam el alia omnia
abjiaeiida sunt, quia hoc unum sine dubio stare non
potest, quod propter assumptionem camis sit adop-
tivus Christus Dei Patris Filius.

XIL Dicis : « Q.iod nomen adoptionis eleclae crca-
lorae sit, et iion reprobae. i El hoc quam verum sit,
tcicQS quisqiie intelligit, possunt enim et mali adop-
livos habere filios, sicut et boni : ethoc nomen com-
mune est bonis et malis, quia in utrisque invenitur.
Nam qui legit historias sseculares, inveniet et in pa-

dero, si illum qui crucifixus est, et mortaus est, et
die terlio resurrexit, Deum adorare volont [ Forte,
adorari velis ] ? Si adoraiidum eum esse dicis, uti-
que conscquenter Deum esse, quem adoraveris, ut
fatearis neccsse esl, ne te lestimonium illud damnet
divinum, quo diabolus territus recessit a Christo,
audiens ab eo : Vade rctro^ Satanas ; scriptum est :
Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servics
( Marc, VIII, 33 ). Si autem non adorandum Dcum
sestimes, qui crucifixus est, ergo culpandx sunt an-
gelic^ potestates, qui eumdem in throno palemiiti
majestatis sedcntcm adorare probantur, Apostolo
atteslantc, qui ait : Cum introducit primogcnitum in

ganis hanc consiietudinem adoptionis esse : nec ne- ^ orbcm terrcc^ dicit : Et adorent eum omnes angeti

cessc est semper ubique esse adoptionem, ubi gra-
tia est. Dicitur in conspcctu cusloJis carceris Jo-
seph iDvenisse graliam ( Cen. xixix, 21 ) : non ta-
men intelligendum est cum sibi adoplasse in Filium ;
sed et in muUis locis aliter iiivcniet gratiani nomi-
nari, nec semper ad adoplionem pertinentcin, sicut
et eiectionem et assuniptionem, et cjetera nomina,
qus contentiose cotigrcgasti, ut aflirmares necessa-
rio propter hxc nomina Christum esse adoptivuin ;
qoodomnino verum non esse inlelligit, qui diligenter
sacras, sive saecuiarcs legit litieras.

XIU. Dicis et vere dicis : « Christus veritas est,
justitia est, ;cquitas est, pietas ost, miscricorJia est;
nop vult de se credcre vel praedicarc, quam id, quod

Dci ( Hebr. i, 6 ). Hoc vero de suscepto homine
dictum esse, Joannes tractator cjusdem epistolse af-
firmat in homiliis, quas in eamdem epistolam, ubi
hi£C legitur sententia, composuit >. < Quoticsenim,
inquit, magna quaedam et alliora dicturus est, prx-
struit illa primum, el facit illa suscepiibilia. Supc-
rius cniin dixerat quia non per prophetas nobis lo-
cutus est, sed perillum, [et] quia Filius mclior cst
angelis, quod cx ipso argumcntatus est nomine : hic
autcm jam ex alia re vult arguroenta deducere. Ex
qua ista? Ex adoratione vidcttcet. Nam tanto eum
meliorem demonstrat, quanto Dominum servis con-
stat esse meliorem. Quomodo si quis in quamdam
domuin introducat aliqucm, et confestim omncs il*

csl. > Si veritas est Chiistus, nullum uiique figmen- ^ lius domus principcs [Clmjs.y princeps ] jubeat ut

tam esl in eo; et si nullum figmenlum est in eo, uti-
qne veras est filius, et adoptivus dici non potest :
quia Yidelioet adoptio qua^dam est voluntatis signifi-
catio, non nativitatis veritas. Vult enim habere in
nomiDC, qui adoptat sibi filiuin ex quolibet alieno,
illnm quem non habet proprium in natura. Jiixta
Psalmistam vero, veritas de terra orta cst ( Psal.
LXX&IY, 12) : verus utique Filius Dei, qui de terra
nostre naturae, id est, de virginali carne orlus est,
etnatus verus Deus, et verus homo. Hoc igitur
quod cst, id cst, veritas de eo credimus. Decuit ita-
qve ct Tcre deeuit , ut in Dei Filio proprietatis esset

« S. Joan. Chrysost., hom. 3 in Epist. ad Hebr.
D I, e\ interpretatione Mutiani Scholastiei.

Patbol. CI.

omncs illum proni simul adorent : ita ei Cbristum
secundum carnem jussit a cunclis angelis adorari
dicens : Et adorent eum omnes angeli Dei. » Et in
sequenti altcrius homilise loco eumdem replicat
sensum dicens ^ : « Kevera magnum et mirabile et
stupore plcnum esl, carnem nostram sursum scdere
et adorari ab angelis et archangelis, et cherubim ct
seraphim. Hoc sxpius in mente vcrsaiis cxcessuiu
patior, et majora de genere humano imaginor : ma-
jora quippe video et clara exordia, multam Deo fesli-
nationem [ Chrys., multum Deo festinante ] pro iia-
tura nostra. i

^ldem, hom. 5, num. i.

171 B. F. ALBINI SEU ALCLLNI OPERUM PARS ni. ' 17«

W. Disce igitur ab angelis fciiciter, Christum A ^nfundiiis, ut iuter Deum el hominein, inter Yer-

credere Deum, el adorare, nc cum diabolo infeliciter
dubitare incipias, vel , quod pcjus est, cum negare,
io quoille dubital)at : ille dixit : Si Fiiius Dei e$;
tu dicis : Filius Dei non e$l : quod ille intcrrogavil
dubitanter, tu negas instanter. Nemo adbuc iiiven-
ins est prcX*ler hujus scctae^auctores, qui impielatem
diabolicam fuerint supergressi, quod Llle in Domino
confessus est esse posse, vos non creditis esse |M>-
luisse. At 61 ille validissimis sacrs Scriptune leslr-
moniis repulsus discederel a Chrislo, tamen mansit
iu eo usque ad ipsam crucem omnis suspicio divini-
tatis eju$ ; nec tuiic quidem opinari eum Filium Dei
desiit, postquam tantum in eo perseculoribus suis
licere cognovit. Sed callidus utique bostis inter ipsas

bum et carnem, iotcr creatorem et creaturam, inter
suscipientem et susceptum nullam esse diffcrentiaiu
astruatis. > Quod dicis geminas nos naturas iu sin-
guhritatem uiiius porsonic confundere, ex parle
quidem verum dicis ; ex parte vero solito tuo more
falso calumniaris. Nos namque duas naturas in una
Christi persona, non, ut tu dicis, cum Eutyche con-
fusas, 8cd cum Ecciesia catholica sic inefTabiiiter
conjunctas credimus et confitemur , ut manente
ulriusquc naturae proprieUte, et ut ita dicam, salva
integriute ambarum, et divina humanis, et bumana
divinis communicent : esbetque in bac sancta et mi-
rabili conjunclione non deitatis conversio, sed hu-
manita.is exaltatio : itl est, non Deus conversus in

qooque corporeas passiones omnimodo pervenire ad B hominem, sed homo glorificatus in Deom ; nec di-

Dei agnitionem, etiam in ipso morcis articulo, tcn-
tavit dicens per eos, qui cruciflxerant : Si Filius
Dei etlt detcendat nunc de ciuce, et credimus ei
{Malth. XXVII, H) : scilicef, ut motus contumeliis
veii)orum Dominus dcscreret sacramenluin salutis
liumanae, dum irasceretnr ob injuriam. Sed magna
Dei Salvatoris noari patientia triumphi dispensalio-
nem ct redemptionis nostrx mysterium ad rcsur-
rectionis gioriam reservavit , majori siquidem mira-
cnlo mortuus de sepulcro rcsurrexit ad vilam ,
quam vivus descendisset de cnicc.

XVI. Sequitur quoque in Epistola tua : i Sicut
C3, inquis, quae de illo celsa , atque gloriosa sunt,
credimus et collaudamus , ita humilitatem ejus et

vina natnra amisisset esse quod erat, id es», Deus,
sed humana natura inciperet esse quod non erat :
sicque, ut sajpe diximus, et seiiiper dicemus, unuf
sit Chrislus ex duabus naturis mirabililer el inefla-
biliter unilis, totus unus et verus Filius Dei. Ac per
hoc in duabus naturis unus verus Deus el nominatur
et vcre est : quia videlicet ct Deus omnipolens nun-
quam de se aliquid vult dici quod non sit : hoc cnim
a flde catholica omnino alienum cst; se*! ita, ul
diximus, Dei Filius hominem assumpsit, ut nihil
amisisset quo.i habuit, et cum susceplione homiui*
fuitverus Filius Dei, sicui semper est; nec etiam
mmorata est divinitas propter hominem, nec mutata
in hominem ; sicut nec homo a natura humanitatis

omnia indigna , quje propter nos misericorditer ^ recessit, ut non esset homo, sed natura humanitatis

proprietatem natune servavit, et subslaniia divinita-
tis proprietatem divinitatis non amisit. Tamen homo
Deus est Christus, et Deus homo faclus, ut sit ve-
rum, quod beatns evangclista ait : Verbum caro fac»
tum est : in Vcrbi nomine Deum designans, et in
carnis nomine hominem demonslrans, de quo beatus
Hieronymos contra Jovinianum ait »» : i Verburo caro
factum est, ut nos de carne transiremus ui Verbum :
nec Verbum desiit esse quod fuerat : nec homo per-
didit esse quod natusest. Gloria aucta est, non mu-
tata est natura. i Et beatus AugusUnus in libro En-
chiridion « : i De quo mediatore , inquit, iongiim
esl, ut quanta dignum cst, tanU dicantur, quaravis
ab homine dici digna non possinl. Quis enim hoc

suscipcre voluil, dcspicere nullo modo debemus. i
Dicis itaque illum, qui nos creavit, cum non esse-
mus, bsnc indigna omnia pati pro nobis. Scimus
quis ille est, qui nos creavit, proprius Filius
Dci. Quomodo potest 819 utrumque essc verum,
ut ille qui condidit, hsec indigna passus cssct pro
nobis, si ille qui creavit, cst proprius Filius Dci, et
ille qui passusest, adoptivus sit? Nnllatenus divi-
dere poteris, sicut ipsa consequentia scrmonis tui
testatur, creatorem ab eo qui brec passus est pro
nobis. At si unus cst in persoua , unus est etiam in
proprietate fllii : quia proprii fllii et adoptivi, sicut
ssepe dictum est, duse sunt personse. Deus igitur et homo
qui assumptus cst, una pcrsona ; et necesse est unam

essc proprietatem in una persona, ut tota persona solum congruentibus expUcet verbis, quod Verbuiii
proprius sit fllius, vel tota adoptivus. Una persona te co-
git unam conflteri proprietatem fllii in duabus naturis.
XVIL Ponis itaque verba epistolse nostrae ^, obi
post convenientem sermonis nostri exhortationem
diximus : f quantis sanctorum Patrum exemplis
hanc fidem probare possimus, quod Ghristus Jesus
verus est Dei PatrisFilius, et mox a conceptione vir-
ginalis uteri verus conceptus est Deus, verus et na
tns Deus ; i et ad haec respondit [respondes] : f H»
sunt sententise credulitatis vcstne de geminis in
Cbristo naturis, quas ita in singularitatem personae

* Vidc cpistolam Alcuini ad Fclicem, siipra, col.
lil, num. 4.

caro factum est, ut habitaret in nobis (Joan. i, i-i ),
ut crederemus in Dci Patris omnipotentis unicum
Filium natum de Spiritu sancto ct Maria virgine?
Itaque Verbum caro factuin est, ad divinitatcm
[Aug.. a divinitatej quidem carne suscepta, sed non
in camem divinitate mutata. Camem porro hic de-
bemus hominem accipere, a parte totum signifi
cante locutione, sicut dictum est : Quoniam no*- .*
operibus legis justificabitur omnis caro (Rom. v iO),
id est, omnis homo. Nam nibil uaturae hi nanae in
illa susceptione fas est dicere defuisse, si i naiuras

fc S. Hier., libr. ii adversns Jovinianum, ira. 29.
* S. Aug., Enchirid. cap. 34.

m DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. lY. 174

ab omni peccall nexu omnimodo libenc : non qiialis A sumpsit nos , et dedit nobis sensum , ui cognoseamuM

de Htroqae sexa nascitur per concupiscentiam car-
nis» cum obligationc deiicU , cujus reatus regenera-
lione diluitvr; sed qualem de virgine nasci oporte-
bat, quem fides 820 matris, non libido conceperat. i
lUi igitur homiiii, qui ex virginc natus est, singulari
munerc prsc caeleris sanctis datum est, ut statim ex
quo in otero virginis incepit homo fieri, esset et
D3US. Cnde et eadera gloriosa semper virgo Maria
non solum hominis, sed ei Dei genitrix recte cre-
denda est et confitenda.

XVUI. Inter alia quoque testimonia qute congregas
de sancta Scriptura, tu sa;pe dicte Felix, ponis evan-
gelicam sententiam et apostolicam , quihus maxime
tola malse credulitatis tuae destruitur impietas , ubi

verum Deum^ et simus in vero Filio ejus Jesu Cbri$to :
fiic est verus Deus et vita aterna (1 Joan, \, 20). Si
igitur Deus, secundum quod angelus prauiixit beatac
Marise virgini, nomen est humanitatis assumptae a
Dei Filio; et Christus proptei' regiam dignitatem;
vcrc omnino ( juxta tcslimonium ejusdem evange-
listae, sive in Evangelio ipsa Veritate dicente , sive
in epistola sua ) idem ipse, qui dicitur Jesus Chri-
slus, verus est Dcus, et verus Filius Dei. Aut ergo
haec nomina tollenda sunt ab humanitate Filii Dei :
aut, si hxc nomina illius {Supple : propria sont,
vel simite quid], qui natus esl ex virgiue; ergoel
ille homo, qui nalus csl ex virginc, et his nominibus
vocatur, verus est Deus et verus Filius Dei. Sed

Ipse Saivator oculis elevatis ad Patrem ait : Ut B quia de hac ipsa quxstione plura videntur esse di-
cognoscant te solum verum Deum , et quem misisti cenda, pnesentis libelli hic terminum ponere cora-
Jesum Christum ( Joan» xvii, 5 ) : atquc iterura de vimus, ut ea qax sequuntur. sequentis libelli dispu-
epistola beati Joauuis evangelisue, ubi ait : Et a*- talioni scrventur.

LIBER QUARTUS.

L Sequitur !n libello pnefati doctoris pessimum
ei a saeculo inauditae blasphemix argumentum, quo
oninino Christi Dei impiissima temeritate contradicit
diTinitati, quod multis sanctorum Patnim testimo-
niis deslniendum esse necessarium videtur. Qua-
propter lectorem obsecro, ne me longiorem in hac
serie disputationis reprehendat. Simplici seruioue
apod audilores pios fides vera proferri potest ; sed
impietatis asseHio plurima testimoniorum auctori-
taie diluenda : quatenus si nostrae parvitaiis seusus
conlemptibiles habeat, saltem muUimoi)a catholico-
ram doctorum auctoritate vincalur, utque Dei Chri-
sti donante et miserante clementia corrigalur.

n. Ponil ilaque hujusmodi verba : c Secundo au-
lem raodo, ait, nuncupative Deus dicilur, sicul su-
perius dictum est de sanctis prnedicatoribus, de qui-
hms Salvator Judxis ait : Si enim illos dixit deos, ad
quas Dei sermo facfus {Joan, x, 35) ; qui tame.i non
nalura ut Deus, sed per Dei gratiam ah eo, qui ve-
rus est Deus, deificati dii suut sub illo vocati : in
hoc quippe ordine Dei Filius Dominus et Redemptor
nosterjuxta humanitatcm, sicut iu nalura, ila et iu
nomioe, quamvis cxceilentius cunctis elcctus, veris^
siuie tamen com illis communicat, sicut et in ca^tera
oumia [ Leg,,, in cxteris omnibus J , id cst , in prx-
destinalione, in dectione, in gralia, in susceptione,
in assumptione nominis servi, atque applicatione,
seu cxtcra his similia, ut idem qui essenlialiler cum
Patre el Spiritu sancto in unitate deitatis verus est
Deos, ipse in forma bumanitatis cum electis suisper
adoplionis gratiam deificaius fieret, et nuncupative
Deus. > Qttem paulo anie evangelico testimonio et
ipsius evangelistae tcstificatione dixisti vemm Deum :
^^uoniodo nunc dicis nuncupativum Deum? Aut
aucloritati cvangelica; eliam el ipsius veriialis tesli-
ficatioiii, qnam posuisti, ubi ait : Ilirc est emm vila

(eterna, ut cognoscant te solum verum Deum, ei quem
misisti Jesum Christum ( Joan. xvii, 5 ) : El quod
idem evangelista ait : Ut cognoscamus verum Deum^
et simus in vero FilioejusJesuChristo (I Joan,y, 20),
consentire habes; vel tuam sententiam confirmare
alio [Quercet., aliudj majore quolibet testimonio,
quam ipsius veritatis, vel tanti apostoli, el evange-
list^, qui super pectus Domini recubuit : vel si hoc
non ausus es facere, imo quia non potes, restal ui
tuam sententiam damnans radas de corde tuo boc
nomen in Christo nuncupativae Deitatis quod homo
finxit, non Deus; quod humana invenlio, non divina
auctoritas composuit.

IIL S21 ^i<^^^ beatns Apostolus, quid inde sen-
tiat, vel de quo dixisset illud, quod et lu posuisli :
Qui est super omnia Deus benedictus in scecula (Rom,
IX, 5). Dicit itaque Chrislo in se loquente : Opta-
ham ego ipse anaihema esse a Chrislo pro fratribus
meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui
sunt Jsraelitcp, quorum adoplio est filiorum et gloria^
et testamentum^ et legislatioy et obsequium, et promiS'
sio, quorum patres^ ex quibus Christus secundum
carnem, qui est super omnia Deus benedictus in sw^
cula (Rom, ix, 5 et seq.), Intellige consequcnliam
sermonfs aposiolici. De Israelitis testalur, quasi se
excusare ^'oiens, quod nim propler invidiam legem
illorum non servaret : sed dum veritatem intellexLv
set, veritaii obedire mallet. Dicit illorum promis-
siones, id est, Israelitarum, quorum piUriarch» pa-
tres erant, ev quibus, id est, patriarchis, Chrislns
sccundum carnem natus cst, quem etiam super 901-
nia Deum benedictum in saecula nominare non dubi-
tavit : Deum, inquam, nominavit benedictum ilhim,
qui natus est carnaliter ex Patnim progenie» non
nuncupativuni. Dc qua sententia l>eatus Produs
Constajiiinopolitanus episcopus in epi^tola ^^ Ar-

175 B. F. ALBINI SEU ALCUIISI OPERUM PARS in. 178

menios ita ait • : c Apostolus diiit eum C/trts/tim, A eumdeiii verum Deum monstrait dicens : Uie e$t ve-

ut osicndat, quia secundum veritatem Deus factus
est homo. Dixit eum qui estt ut eum sine initio esse
declaret. Dixit eum super omnia, ut totius creaturae
Dominum pnedicet. Diiit eum benedictum, ut ado-
remus eum tanquam omnipotentem humiliter, nec
ut conservum calumniis appetamus. i Item Cyrilius
episcopus Alexandrinus de unitate personae et pro-
prielate in duabus naturis Filii Dei >> : f Unus igitur
est, inquit, et ante incarnationem Deus [Cyrt/.,
Deus verus], et qui in humanitale mansit, in quo
erat [CyriL, id quod erai], et est, et erit. Non dis-
^ernendo igitur unum Dominum Jesum Christum
in hominem seorsum, et seorsum in Deum, sed
iiBum eumdemque Jesum Christum esse drcimus,

ru8 Deus et vita ceterna (1 Joan, v, 20). Verum ho-
minem Christum recognoscit, quia Verbum car^
82S ffictum esty et habitavit in nobis ; eumdemque
verum Deum ostendit; quia iit principio erat Verbum^
et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, >
Et paulo post idem Cassianus in iibro tertio de sa-
cramento passionis Chrisli, et de unitate Filii Dei
disserens ait : c Itaque sic in se totum hominem
verus Deus et summus accepit, et sic plenitudo divi-
nitatis, veritate divinae humanaeque substanliae in-
confusibiliter permanente, semetipsum pleno con-
junxit homini, ut unitate deinceps in aetemum ma-
nenie personae, uec homo Christus a sua divinitate,
nec idem Deus Christus a sua possit humanitate

non ignorantes differentias naturarum, sed eas in- ^ disjungi : uniis tamen atque idem Christus et ex ve-

confusas inter «e servantes [Ct/n7., statuentes]. i Et
post pauca « : c Christum, inqiiit, Deum unum et
Doininum conQtemur, non tam hominem cum Verbo
eoaderantes, ne divisienis qusedam species induca-
tur; sed unura etiam et eumdem adorantes, quia non
est alienum a Verbo corpus suum, cum quo ipse
eiiam assidet [Quercer., adsedel] Patri. Nec hoc ita
dicimus, quasi duobus filiis assidentibus, sed uno
cum carne per unUatem : quia si talem copulatio-
nem factam pcr subslantiam, aut quasi impossibi-
tem, aut qnasi parum decoram voluerimus accipere,
in id incidimus, ut duos filios esse dicamus. Nec
cnim [Leg. ex Cyrillo : Necesse est enim] discer-

ritate passionis humanae, quae nostra fuerant, redde-
ret : et ex veritate impassibilis, divinx, qiiae sua
foeraBt, tribuisset. Et sic utriusque naturse incon-
fusa veritas ^rduravit, ut nec homo a Deo divelli,
nec Deus a suscepto possit homiiie separari. i De
qua etiam unitate clarissimus doctor beatus Augusti-
nus in libro primo de sancta trinitate cap. tertio
decimo inter alla miilta catholicae fidei couvenientia
ita ait ' : c Nisi tamen idem ipse esset filius homi-
nb, propler formam servi, quam accepit, qui est
Filius Dei propter Dei forinam, in qua est, non di-
ceret aposlolus Paulus de principibus hujus saeculi :
Si enim cognovissent, nunquam Dominum glorice crw^

nere et discere hominem scparatum, fuisse sola filii p dfixissent (I Cor, ii , 8). Ei forma enim servi cruci-

appellatione hoiioratum, et rursus Verbum, quod est
ex Deo et nomine ^t veriiate Filius Dei : sed discef-
iiere in duos filios non debemus unum Dominum
Jei um Chrislum. i Item beatus Hilarius in libro no-
no fidei catholicse ^ : c Haec itaque humanae beati-
tudinis fides vera est, Deum et hominem praidicare,
Verbum et camem confiteri. Neque Deum nescire,
quodet homo sit, neque camem ignorare, quod
Verbum s!t. i Consentanea quoque evangelicis testi-
moniis, apostolicisque doctrinis et sanctomm Pa-
trum sensibus, beatus Cassianus (f^ofert in illo libro,
quem contra hsereticae pravitatis sectam scripsit « :
c Teslamentum, inquit, vetus concinuit novo, David
Joanni concedat. i Et paulo post : c Quem verum

fixus est, et tamen Dominus gloriae crucifixus est.
Talis enim erat illa susceplio, quae Deum hominem
faceret, et hominem Deum. i Item in eodem libro
cap. septimo ^ : c Neque enim sic accepit formam
servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequa-
lis Patri. i

IV. Si ergo ita accepta cst forma ser\i, ut non
amitteretur forma Dei, cum et in forma servi et in
forma Dei idem ipse sit Filius unigenitus Dei Pa-
tris : illum quem vestra temeritas aflirmat adopti-
vum, hunc beatus Augustinus non duhitavit unige-
nitum nominare. Ubi unigeuitus est, ibi locum non
habet adoptivus. Nec secundum vestram assertionem
unigenitus est tantum in divina natura, et primoge-

hominem dicit David, quia mater Sion dicit : Homo, d uitus iu humana ; quia beala Virgo alteram non

et homo natus in e a, eumdem vemm Deum credit et
praedicat, quia ipse fundawt eam AUissimus (PsaL
Lxxxvi , 5). Quem vemm hominem novit ,Joanncs
audiens eum dicentem : Qucmtis me occidere homi-
nem, qui veritatem locutus sum vobis {Joan, viii, 40);

« B. Procli epistola et textus exstant in Bibl. PP«

tom. VI.

b S. Cyrillus Alex. in Scholiis tom. V, ubi tamen
deest testimonium alterum post pauca. Similia fere
habet Cyrillus I. cit. cap. 47.

« S. Cyril. non ibi post pauca^ sed in alio loco,
nempe iu Epist. ad Nestorium tom. IV Concil.
Mansi pag. 890, et tom. V, pag. 497 ; et tom. V,
part. II (^mm S. Cyriili episi. 6, pag. 24, ubique
tanien lextus Graeci interpretatio ab hac Alcuini

genuit, nisi verum et hunc nnigenitum Dei Patris et
sunm. Item primogenitus in humanitate, ut ait
Evangelisia : Donec peperit filium suum primogenitum
{Matth. I, 25) : in divina vero nativitate, sicut ait
Apostolus : Primogenitus omnis creaturtB {Coloss, i ,

quoad verba difiert.

^ S. Hilar. lib. ix de Trinit., num. 3.

« Quis sit liber, quein Cassianus contra haereticae
pravitatis sectam, aut de sacramento passioiiis Chri-
sti, etc, scripsit, ignoro. In libris de Incarnatione
Domini hos textus, qui hic citantur, reperirc iiou
potiii.

f S. Auff. I. cit., num. 26.

* Idem il)id. cap. 7, num. 14

*77 DOGMATICA. — ADV. FELFCEM LIBRI VII. - LIB. IV. m

13). Et ipsc esl anle omnes, et omnia in ilio con- A quomodo nniversalis Ecclcsia per lotum mundum

Btant. Secundum formam servi ipse est caput corpo-
ris Ecclesise. De sententia vero docloris gentium,
quam beatum Augustinum supra exposuisse dixi-
mus : Si enim cognovissenty nunquam Dominum glo-
TUE crucifixissent : egregius doctor Cyrillus in cpi-
stola secunda ad Successum ait a : c Non solum Domi-
nnm glorise, sed et Deum super omnia henedictum
in saecula beatissimus Paulus affirmat proprium
verbi corpus affixum in ligno. i Petrus quoque Ra-
vennensis episcopus de hac sancta fide, quod Jesus,
qui ex Virgine natus est, verus sit Deus, in suo
sermone confirmat; ait enim iiiter alia caltiolics' fi-
dei testimonia ^ : c Concipies, inquit ange^us, in
utero, el paries Filium, et vocabis nomen ejus Je-

communi consuetudine , eliam el vos, ul reor • in
omnibus orationibus quae in missarum solemniis de-
cantantur, dicere solet : Per Jesum Christum Domi--
num nostrum, qui tecum vivit et regnat Deus in uni*
tate Spiritus sancti per omnia scecula sa^culorum, Sed
et ipse ait aposlolis suis, qui passus est et resurre-
xit : Data est mihi omnis potestas in ccelo et in terra
(Matth, XVIII, i8). Cui data potestas, nisi.illi qui de
Virgine naCus est? nam sicut pauk) ante dixisti :
c Dei Fitius ex Deo substanliaruer natus, essentiali-
ter habuit omnem potestatem cum Palre et Spiritu
sanclo : scd hxo potestas data est Filio Virginis. »
Et si omnem potestatem habet, quomodo potest esse
ut non sit omnimodis verus Deus et verus Filius

sum, quod Hebraice Jesus, Grsece cmty)/}, Latine B ^? ^loyses fuit Deus nuncupativus, tamen non data

Salvator interpretatur. Merito igitur Virgini salva
sunt omnia qux genuit Salvatorem. Et vocabis no-
menejut Jesum (Ltic. i, 31), quia in hoc nomine
Deitatis adoratur tota majestas : omnes qui com-
morantur in coclis, universi qui habitant in terris,
cuncti qui in profundo lenentur inferni, huic pro-
stemunt nomini, hoc adorant. Audi Apostolum di-
centem : Ut in nomine Jesu omne genu flectatur ctB^
lestium, terrestrium et infernorum {Philip. ii, 40).
Hoc noroen est, quod dedit caecis visum, auditum
Mirdis, claudis cursum, sermonem mutis, vitam
nM>rtnis, totamque diaboli potestatem de obsessis
corporibus virtus ejus nominis effugavit. Et si no-
roen tantum est, quanta potestas? Sed quis est iste.

estei omnis potestas : ideo secundo percussit petram.
ad eiiciendam aquam. Quidquid vero miraculonim^
Christus gessit in mundo , dum visibili pracsentia
conversatus est intcr homines, propria virtute fftcit
ut potens et verus Deus. Nunquid aliquis sanctomm
per se potuit aliquid facere absque eo qui ait : Sine
me nihil potestis facere {Joan. xv, 5) ? Dic ergo tn ,,
unde in nomine Jesu tantas virtutcs fccerint apo«
stoli, si ipse Jesus uon habuit propriam potcstatem,
sed nuncupaiivam? Dic quoque, rogo, qui contradi-
cis diviniiati Jesu, et non vis in eo potestatem esse
propriam, sed munus alterius, quomodo ct nomen
c|^s tantam potestatem habuit, qua ipse, cujus hoc
nomen est, ut tu blasphemas , eguit? Quomodo iu

qui vocatur hoc nomine? Dicat Angelus : Et Fitius^ G nomine ejus daemones ejecti, debiles curati , mortni

iiiqnit, AUissimi vocabitur [Luc. i, 52). Videtis, quia
quod concepit Virgo, non terreno germine, sed coe-
lesti conceptu Virgo peperit, sed Deus suscepit Fi-
lium «. Ergo qui d^ hac nativitate humano modo
disputal, ad omnem tendit tanti g^nitoris injuriam. i
823 ^' lutellige, indocta temeritas, quid post
tantorum Patrum tcstimonia reiinqui possit nuncu-
paUonis in Christo vel adoptionis. Dicit ipsa Veritos :
Quod Deus conjunxit, homo non separet {Matth. xix,
6). Deus conjunxit seipsum humanae natunc, ut es-
set unusDeus in duabus naturis , et unus FiHus
Dei : quis est qui possit separare quod Jesus aduna-
▼il, vel dividere quod Deus conjunxil? Nam si duas
personas in uno Christo propter apertam blasphe-

suscitati sunt? Petrus enim apostolus claudo illi, qui
sedebat ad speciosam portam templi, in nomine, in-
quit, Jesu Christi surge et amhula {Acl. iii, 6). Et
iterum in civitate Joppe ad eum qui ab annis ocio
paralyticus jacebat iii lecto : jEnea , sanut te , in-
quit, Jesus Christus, surge et sterne tibi {Act. ix,3i).
Paulus quoque ad spiritum Piihonis : Pra^cipio^ iii-
quit, tibi m nomine Jesu Christi, exi ab ea. Et exiit
abea dtemonium (Act. xv, 1G). Quam longe ergo liaec
imbecillitas a Domino fuerit, hinc intellige, quando
nec illi imbecilles fuerunt, qui talia per nomen e|u9
facerepotuerunt, quod ille per nomcn suum potenter
fecit : siquidem nemini aposloloruin post Dei resur-
rectioneni vel dxmoncs , vct infirmitates obslitisse

miam limeas faleri, tamen omnia quae duabus per- H agnovimus. Nunquid in seipso infirmus fuit , cujus

sonis ioesse necesse est, in tua confessione confir-
mare uon roetuis. Nonne duo sunt, qui verus esl
Deas, el qui nuncupativus Deus? nonne etiam et
duo sunt, qui adoptivus est Filius, et illc qui verus esl
Ftlius? Alia quippe estpersona veri Dei, alia nuncu-
pativi : et alia esl persona veri Filii Dei, altera ado-
plivi filii. Omnis itaque qui evangelicam legil histo-
riam, intelligere polest quod Jesus # t Christus no-
mina sunl humanitatis in Filio Dei. Et si Jesus Chri-
slus, qui natus est ex Virgine, non est verus Deus ,

• CyriHus, tom. V, part. ii.
^ Pfetnis Chrvsologus, serm. 114, pag. (^6, tom.
VU Bibl. PP. •

fides etiam per alios super universa regnavit? Quid
esl autem quod ipse cujus potestali derogas discipu-
lissuisait: In nomine meo dwmonia ejicitef^^un-
quid ad potestalem excrcendam nomine alterius
eguit, qui ipsum nomen suum potesiatem esse fecit?
Sed quid adhuc addicitur? Ecce, inquit, dedi vobis
potestatem calcandi snper serpentes et scorpiones, et
super omnem virtutem inimici {Luc, x, 15). Quem tu
nuncupativum Deum dicis, Apostolus scribcns ad T!<
tum, magnum Deum nominare non dubitavit : Ap^

c Edit., « Non tcrrennm germcn est,.sed coel^tft
Virgo pcperit ; scd Deus suscopit Filium. »

179 B. F. ALBINl SEU ALGLINi OPEBUM PARS HL iSO

ffomil inim, inquit, gratia Dei Salvatoris nostrt om" A esse desiit inGrmiUs imbecillitatis humanae. Omne

nibui hominibus erudien$ nos, «1 abnegantes impieta-
tem et smcularia desideria sobrie et juste et pie ma-
mus in hoc saeculo^ exspectantes beatam spem et ad-
ventum glorice magni Dei Salvatoris nostri Jesu Chri-
sti (Tit. II, 11). Gujus senlentiae sensum beatns Hie-
ronyrous in tractu ejusdem Epistol^ ita exposuit :
c Ubi est, inquit, Arius serpens? ubi Eunomius co-
iuber? MagnusOeus Jesus Ghristus Salvator dicitur,
non primogeuitus omnis creaturae, non Yerbum Dei
et sapientia 824 IQ^ ^^^^ appeilationes divinse
generaiionis ^] : sed Jesus et Ghristus, qux vocabula
as&umpti bominis sunt. Neque vero alium Jcsum
Christum, alium Vcrbum dicimus, ut nova haeresis
calumniatur ; sed eumdem et ante soH^ula [S, Hier.

ergo penitus hoc testimonio [Quercet.^ testiuiouium]
mysterium et sumptse carnis et perfectae divinitatis
exposuit. Dicens enim : et si cognovimus Christum
secundum eamem , sacramentum nati in carne Dei
locutus est. Adyiciens autem : nune non jam novi-
mtu, vim depositae infirmitatis licuit [Cass., expli-
cuit]. Ac per hoc cognitio illius [Com., cognitio illa]
carnis ad significationem pertinet hominis, ignoraiio
autem ad bonorem divinitalis. Uoc cst enim dicere :
cognovimus Christum secundum carnem , quandiu ,
quod secundum carnem cognosceretur , fuit : nunc
jam non novimus , postquam esse divisit [Com., de-
sivit]. Natura enim camis in spirilalem est irans-
laU substantiam ; et illud quod fuerat quondam bo-

addit : et posl saKJula], el ante mundum et post Ma- B '"''*«• factum est totum Dei. Et ideo jam non novi-

riam; imo ex Maria magnum Deum appellamus
Salvatorem nostrum Jesum Christum, qni dedit se-
luetipsum pro nobis. >

YI. Quis est vero qui judicaturus est mundum ,
homo tantum solitarius , vel Deus filius hominis ?
Nequaquam iia adversarius es veritati , ut audeas
contradiccre ipsius Yeritatis testimonio, qux ait .
Cum sedcrit fitius hominis in sede majestatis (Matth,
XIX, 2S). Iteraque apostolus Paulus eumdem, qui ju-
dicaturus est mumlum, Deum omnino alBrmavit, di-
eens ad Romanos : Alioquin quomodo judicabit Deus
kunc mundum (Rom. iii, 6); nisi forte, quia Aposto-
lus iu alia Epistola nos manifestandos ante tribunal
Christi (// Cor, v, iO) ; in alia , ante tribnnal Dei

mus Christum secundum carnem, quia absorpta per
divinam majestatem infirmitate corporea, nihil sa-
cro resedit corpori ex quo imbecilliias in eo carnis
possit aguosci. Acper hoc quidquid fuerat prius
substanti» duplicis, factum est virtutis unius. Gum
utique non sit dubiuro Ghristum , qui crucifixus est
ex infirmitate nostra, totum vivere ex majestato di -
vina. I Et paulo post (cap. 5) : c Beue ergo Apo-
stolus missum se sicut a Dco Patre, ita et a Dco Fi-
lio praedicans confessionem stalim Dominicai incar-
nationis adjjunxit dicens : Qui suscitavit eum a mor-
tuis (Gal. 1, 1) ; verum scilicet incarnali Dei corpus
suscitatum a morluis docens juxla illud : Et si co-
gnovimus Christum secundum carnem, bene addens :

(Rom. XIV, 10)? b Ama vium, ama salutem tuam , C wd nuncjam non novimus : hoc enim se in eo nosse

ama eum per quem redemptus es, metue eum a quo
judicandus es. Yelis enim nolis, manifestandus ante
tribunal Chrisli cs; et seposita impietatis blasphe-
mia, ac verborum infidelium cantilena,si aliud putas
tribunai Dei esse quam Cbristi, veuias ante tribunai
Christi, etinvenies utroque documento inexplicabili,
Ipsum Iribunal Dei esse quod Christi, totamque in
uno Filio Jesu Christo divinitatis potentiam et Palris
Dei maje<talem. Idcm quoque pnefalus gentium prx-
dicator ubi carnis dispcnsationem et veram divinita-
lis cclsiludinem Christo incsse scribens ad Corin-
thios ostendit : Si noveramus, ait , Christum secun-
dum carnemt sed nune jam non novimus (II Cor. v,
16); in his scilicct paucissimis vcrbis magnum Chri-
sti incarnationis mysterium dcmonstrans. Quae verba
beatus Cassianus catholico exponens sensu (Lib. iii
de Incarn.y cap. 5) : c Ascendit ergo, inquit, quo-
daromodo quasi in altiorem gradum doctrinx apo-
siolicse pnedicatio, et licet sensus ibi in utroque con-
veniat, sacramcntum tamen perfecUe fidei, senten-
tia cxpressiore confirmat , dicens : Et si cognovimus
secundum carnem Christum, sed nunc jam non novi-
mus ; videlicet quia prius eum et hominem scimus
et Deum, nunc tantum Deum [Quercet. , cunctan-
dum Deum]. Cessante infirmitate carnis nihil in eo
Jam novimus, nisi virtutem divinitatis : quia totum
itt Deo [Cau., in eo] virtus est majestatis divinse, ubi

« Hoec desunt apud Hieronymum.

dicit secundum carnem, quod sit a mortuis suscita-
tus : in eo vero se eum jam non nosse secundum
carnem, quod cessante camis fragilitatc in sola eum
noverit Dei esse viriuie. i

Yll. Audi igitur quid idem apostolus de Christo
dicit, ulrum illum hominem vel etiam Deum voluis-
set inteliigi : An experimentum, inquit, qua^ritisiliius
qui in me loquitur Chri8tus(II Cor. xiii, 5)? Quo loco
volo ut edisseras mihi, o Felix ! hunc quem 825 ^^'
qui Apostolus intra se dicit, homo sit an Deus? Si
homo, quomodo in corde ejus corpus loqui poierat
alterius? Si Deus,ei'go non bomoChristus, sedDeiis:
quia cum locutus in Apostolo Cbristus sit, et loqui in
eo non poluerit nisi Deus : ergo locutus esl iu co
Christus Deus. Yides itaque nihil esse hic jam quod
contra hxc dici queat. Nec disjunctioncm aut divi-
sionem aliquam inter Christum fieri et Deum posse,
quia totus in Chrislo Deus, et totus in Deo Cbristus.
Nulla hic recipi separatio potest, nuUa discissio ; uua
tanium estsimplex, una tantumsana confessio ado-
rare, amare, colere Christum Deum. Concordat quo-
que beatus Hieronymus pnescriptorum sensil/us Pa-
trum, quod homo assuiiiptus a verbo Dei in divinita-
tis glorificatus sit poienlia atque indivisa majestate
Deus unus adoretiir in Christo, hunc eumdem setk*
sum in libro tertio Commentariorum Jeremiae pro-
phet;e expressius ponens , ubi ait (in cap. xni) .

^ Deest aiiquid.

181 DOGMATICA. — ADY. FELICEM LIBRI YU. — LIB. lY. m

c Si malediclui est homo qui confidit in homine (Jcr, A verus esl et Dei Filiiis : idemquc homo Deus propier

Deum ; cl ideni Deus hoiuo prupler hominem, ut in

mi, 5), ergo maiedicli erunt q-.ii Jesum tantum ho-
minem confltenlur. Quod si noMs oppositum foerit
qaoil et nos credamus in eum qui dicit : Nunc autetn
queeriiis meinterficere hominem , qui veritatem vobislo-
cutus sum, quamaudivi a Deo : hoc Abrnham nonfecit,
eof facitisopera vestri Patris (Joan. yiii, 40) ; respon-
debiinus illud apostolicum : Etsi Chrislnm aliquando
juxia camem cognovimuSy sed nunc jam nonnovimus,
Denique idem apostohis in principio Epistol;e sux
scriblt ad Galatas : Pautus apostolus non ab homini-
hu neque per hominem , sed per Jesum Christum et
Deum Patrem, qui suscitavit eum a mortuis, et qui
mtcum sunt omnes fratres (Cal, i, 1 , i). Si enim
fDors absorpta est in vicloria (/ Cor. xv, 51), quare

homiiie quocunque anima et corpus. Uxc ergo uni-
ias et veriias in Chrislo nequaquam post Yirginis
partum coepla, scd in ipso Yirginis utero conjuncta
atque unita est. Diligeiiter etenim praecavere debc-
miis, ut Cbristum non 826 >^odo unum post ba-
plismum, vel resurreclionem ; sed semper uniim, ex
qno conceplus est in utero virginali , conflteamur :
quia inloleranda blasphemia est, ut etiam si nunc
ciira uuum jam esse quis concedat, aliquando tamen
iion unum, sed duos fuisse contendat. Sic enim iste
Felix cum suis sequacibus in sequenli lilterarum sua-
rum serie etiam senlire videtur : i Si enim , ait, ut
vos YuUis, homo assumptus a Filio Dei, mox a cor-

iMNi camis humililas, quae propter humanam salu- " ceptione virginalis uteri verus conceptus est Dcus »

verus et natusDeus, quomodo Ipse Filius Dei ex voce
formae servilis prophetiam Yeteris Testainenti de
seraetipso testimonium perhibet, quod ex utero raa-
tris servus srt formatus, ipso dicente per Isaiam pro-
phelam : Et nunc hiec dicit DominuSy formans me ex
utero servum sibi, ut redueam Jacob ad eum, et Israel
[non] congregabitur(Isa.,xux,b).iCoDSideT2t, lector,
diligenler quod ille [F. , quid ille] velit de Chi isto
intelligi, qui nobis improperat, velle euindcm,qui ex
utero virginali tanquam sponsns processit de tha-
lam>> SMO, Deum venim essc [Supple : eonceptumj ei
natum. Dicit enim : «i, ut rosvuUis: perspicuom est
eam iiolie quod nobis objicit velle : atque suam seo-

teni assampia est, in divinitatis transicrit majesta-
tem, ut faceret utrumqiie unum ? > Non hic beatiis
lliefonymus confusionem duarum designat natura-
raiD, sed unitatcm potentix, ut creilamus unam po-
teotiam divinilatis in Christo Domino Doo nostro, ne
cBcatQf dualitas mnjestatis in Christo in quo est
anitas indivilua; personx. Item idem qui supra et
mde supra : c Per hsee quoque discimus, Deum so-
lum nosse cogitationes hominum. Si autem de Sal-
vatore dicitur : Videns Jesus cogitationes eorum
{Lnc. XI, 47) ; nullusque potest videre c^)gitationes ,
nisi solus Deus : ergo ct Christus Deus [esl] , qui
scrutatur corda,et reddet unicuiqiie secundum opera

soa. > Idem quoque libro tertioin Anios prophetain : ^ tentiam prophetico aflirmare nititur testimonio, u

I Tunc quoque primogenilus populus Dci Israel
[Hier.^ primogenitus Filius Dei, populus Israel] qui
in unigenitum et vere Filium Dei miscrat raanum ,
aeterno luctui traditus esr, et novissima ejus,sive qui
cum eo erant, amaritudine sunt repleti. > Idem
qnoque io Zachariam lib. primo : < Nec inirum, ait,
si Christus dicatur omnipotcns, cui tradita est omnis
nolestasincoeloet in terra (Matth. \xtv, 18). Et qui
dicit : Omnia quce Patris sunt, mea sunt [loan. xvii,
10). I

Vni. Quomodo catholicus xstimari potest, qui et
tantorum doctorum testimoniis non credit, nec apo-
siorica ad credulitatem movclur auctoritale, nec di-
vinx per evaiigelicas paginas consentit verilali? Igi-

magis servus sit ex utero formaius quam DeQs,quem
omnis catholica Ecclesia ipso sacr« conceptionis ini-
lio Deum verum confltetur ac prxJicat : ut pote quia
de Spiritu sancto et Maria virgine conceptum et na-
tum evangelico testimonio certum habet. Quid enim
de Deonisi Dcns nasci debuit?

IX. Iste etiam Felix lumc conditionalem senrum
s.nepius solet aflirmare, non inteUigens quod divinae
dispcnsationis sacvamenlo servus neminaretor :
scilicet nou coiulitione, ut superius diximus, debitae
servitulis, sed implendae paternae veluntatis in salute
humana voluntaria obedienlia. Nam in Christo qiiid-
quid gestum est, totum voluntatis fuit, noD necessi-
Uitis , qui Apostolo testante , humiliavit semetipsum

tortotasacraScriplura hujusflden cathohcierutgore, r^ faclus obediens Patri usque ad mortem^ mortem au~

quasi siellis lucentibus iu ccelo, clarescit ; ncc ulla
in illis divinitatis nuncupalio sive [F., siiie] veri-
tatis potentia Christo ascribitur, scd oiunia propria
virtute sanitalum beneflcia, vel signorum uiiracula ,
quxcunque gessil, eum eflicere tcslanlur. Nequc
enim dubium est quin ipse propria poleslale oinnia
fecerit quse de eo mira leguntur : vehomenterque ca-
veDdum est ne aliquid in Chrislo fallaci imiuiliune
potemus actuin, sed omnia qu;ccunque vel in noini-
nibus , vel in operlbus leguntur de illo, cuiicta solida
Teritateacta vcl dicta credamus, quia iuvcritatoiuilla
figinenti obunibratio inveniri poterit. Sed qui verus
leaiper erit Deiis in Deo Patre, verus esl in hominc
ei Ueus. Et qni verus est hominis fllias , itfeiu ipsc

tem crucis (Philipp. ii, 8). Alia est namque volunta-
ria huinilitas, alia servilis necessitas. Quaedam enim
de Christo per proprielatem natune dicuntur, ul est
via , vcritas el vila ; quauhm per signifieationem
reruin per illum gerendarura a prophelis de eo prx-
dicaia sint. Quo genere locutionis servum nomi-
nari a prophclis Christum credendum est; de quo
eiiim propheta hoc tesiimonium protulit, in eo sta*
tiin subjuiictum est : Dedi te in lucem gentium, ut m
satus mea usque ad extr^mum terra: (Isa. xli\, 6). Et
ne isto lionor lantyc hicis parvus vidcalur, in eo ad-
}iiirxit : Ileges videbunt^ et consurgent principes , et
adorabunl proptcr Donnnumyquia fidelis es/, et san-
clnm Isracly qui elegit le (Ibid.yS, 7). QuoduhIo au-

193

B. F. ALBINl SEU ALCUINI OPERUM PAUS IH.

ISi

tetn, 81 senus est, adoratur a r<^bus et prmcipi- A a Verbo ; sed ipsam Yerbum Dei suas camis susoep-

biis? De quo et paulo ante idem propheta ait ex ejus-
dem pcrsona quem servum prophctice nominavit :
PoMuH me, inquit, sicut sagUtam. c Christus autem,
ut bcntus Ilieronymus (/n cap, xi.ix Isai») ait , de
multis sagittis, et filiis plurimis, una sagitta electa ,
et FiHus nnigenitus est, cui et patema tox mox re-
spondit : Servus tneus es tu Israel, quia in te glorifi-
cabor (ha, xlix, 5). Servus, quia cum in forma Dei
esset, fonnam servi est dignatus assumere : et Israel^
quia natus de semine Juda^oram. Quodqne de nullo
aiio servoram intelligi potest, jungitur : <]rufa tn te
glorificabor, Dicit enim ipse in Evangelio : Pater^
gloripca nonien tuum {Joan. xii, 28) : qui in
psalmo loquitur ad Filium : Exsurge, gloria mea ,

tione conceptum , ipsamque carnem Verbi Dei io-
carnatione conccptam. > Ncc mirandum est si liacre-
ticus Christum , qui ex Virgine natus est , Deum
nuncupativum asserere audcat, qui eumdem servum
omnimodis , prophcticis testimoniis non catholico
sensu intellectis, astruit, nobisque pro culpa objicii,
velle eum qui ex Virgine nalus est, vcram Deum
pra^dicare. Ilinc enim tolius erroris sui vidctur origo
processisse, ut ex scrvo quodam adoplivum Filium
facerc potuisset [Edit.^ facerc non potuisset, erro^
net\^ vcl Deum nuncupaiivum. Tria quippe aflirmat
in Christo, id est, quod servus sit conditionalis,
quod filius adoptivus , et Dcus nuncupali^iis. Tria
quoque e contrario negat, hoc cst, quod veras Deos

psalterium et ciihara (Psal. lvi, 9), id est, omnium B nasccretur cx Virgine ; vel idem , qui nalus est»

virtutum choras. > II:ec itaquc pnefatus Pater Hie-
ronymus, Christum a conditionali noslrae necessita-
tis servitio soparans , ait. Ex qno inieUigitur non
commnni humannc conditionis more Chrislum ser-
vum nominari, sed altiori mysierio debere intelligi.
Si ergo servus e.<t Christus, quomodo tantos fecit
liheros, Apostofo tesUinte , qui ait : Non sumus an-
cillfe filii, sed libera^, qute libertate Clmstus non U-
beravit (Gal. iv, 31). Et ipsa Veritas in Evangelio :
Sifilius vos liberaverit^ vere liberi eritis(Joan. viii,
^). Nam si omnes sancti liberi sunt secundum Ve-
ritatis, quse Christus est, voccm, qnomodo ille solus
remansit scrvus qui omnes in se credentes liberos

veras sii Filius Dei ; et quod nullatcnus fieri possit
ut baplismi rcgcneratione non cgcat , qui servus
sit nalus. Sed jam tempus est ut testium nube
opprimatur , qui caligine impii erroris obuiii-
bratur.

XI. Hilarius virtutum omnium alquc ornamcnto-
ram, et sicutvita, ita ct eloqucntia insignis, in libro
fidci secundo (Lib. ii de Trinit., n. 25 ct 27; lib.
IX, n. 5): c Unus, inquit, uiiigenitus Deus in corpas-
culi humani fomia [llil., formam] snnclo; Virglnis
utero insertus adhxrescit [/(/., accrcscit], qui omnia
continet, et intra qucm cuncia sunt , hnmani partus
lege profcrtur. i Itcm in eodem lihro : c Angelus

facit ? De quibus et alibi ait : Jam non dicam vos ser- leslis est , Deus nobiscum est , illc , qui nascitur. •
-95, sed amicos (Joan. xv, 15) : Et in eodem Evange- ^ iiem ip«e in libro noiio : c Natus igitur uniscnitus

lio : Servns, inquit, non manet in domo in wternum^
tilins autem manet (Joan. viii, 35). Dominus autem,
iit ait sanctus Augustinus, in forma servi, non ser-
vus : sed in fonna servi Dominus fuit.

827 ^* Q}^od vero in ipsa sacratissima incarna-
tionis Christi originc Dcus veras conceptus sit, mul-
lorufn catholicoram testimoniis Patram afllrmari
potcst, quoram pauca hic subjicere curavimus :
(liiia res de qua agitur tam clara est et nota, vt non
miiliis indigeat testibus, cnjus tot sunt testes quot
lidclcs. Dicit ergo beatus Augustinus in libro saepe
iiomiiiato Enchiridion (cap. 5G) : c Niinquid antea
fiiil liomo , el lioc ei singulare bcncficium pncsti-

Dcuscx homine [/rf., ex Virgine] homo, et secun-
dum plenitudinem temporam in scnictipso provccta
ras cst Dcum hominem [Id. , provccturus in Deum
homincm]. Hunc pcr omnia evangdici sermonis
modum tcnuit, ut se Dci Filium credcre doceret, el
hominis Filium praedicare [Id., credi... proMJicari]
admoncret : locutus et gerens homo universa qusr
Dei sunt, loquens deiude ct gercns Dcus universa
qux hominis sunt. i Idem quoque in prooemio cxpo-
sitionis Evangelii secundum Malthxum • : c Eral
namque primum necessarium nobis, ut unus Deus
nostri causa homo natus cognosccmtur. » Theophi-
lus quoque cpiscopus Alexandrinus in cpistola Pa-

tiim csl, qiio singulariter promereretur Deum"? ^ gchali hujusmodi de Christi nalivitilc prol.ilit lcsti-
MCinpe cx quo liomo esse coepit, non aliud coepit csse mouium : % Unus Filius Palris noslriqiic mcdialor.

quam Dci Filiiis : etboc unicuset propter Deum Ver-
hum , qiiod illo suscepto caro factum est , utique
Dcus; [ut| qucmadmodum cst una persona quilibet
lionio, amina , scilicet , rationalis etcaro, i(a sit
Qiristiis ima p'!rsona Verbum et homo. i Item Fiil-
genlius in ViUro catholico; fidei (Lib. de Fide ad Pe^
irHwi, cap. 18) : c Firaiissimc, inquit, tene, etnul-
lalcnus duhitcs , non carncm Christi sine divinitate
oonccpuin in utcro Virginis, priusquam suscipcretur

" S. llilarius. IIoc prooemium, ciijus lamcn S.
nieronymus in Catalogo Operam S. Ililarii meminit,
01 quod similiter a Cassiano Lih. vii de Iffcamal.
cilatur, nuiic dcsidcratur. Textus vero apiid Cassia-

nec xqualitatem cjus amisit , nec a noslro consortio
scparatus est invisibilis Dcus [^ ct visiliilis Dcus :
iiivisibilis homo] et visibilis liomo, in fomia servi
absconditus, cl Dominus glorix confessione crcdcn-
tium comprohatiis. Nequc cnim privavit eum Paler
natunc suse nomiiie, postqiiam pro nohis liomo paii-
per cffectus est : ncc in Jordanc fiuvio hapti/atum
altcro appcllavit vocabulo, scd Fifium unigenilum :
Tu es, inquit, Filius meus dilectus, in qno mihibene

num ita sonat : c Erat namqiie priinum nccessanum
nobis, ut Unigenitus Dciis nostri causa hoiiio, idquod
tuin non erat, gigneretur. i
^ Uncis inclusa desunt in Thcophilo.

i85 DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI YII. — LIB. IV. m

complacuk (Matth, iii, 17). i Amlirosius exiiuius Dei A < Haerelice! desine judicarcju(liceintuun],scd adora

sacerdos, in lihro qui est ad virglnes, ita mcmo-
rat >i : 828 * Cloriosa virginitas ct prasclara fccun-
dfilas. Doniinus niundi nascilur, et nullus est gcmitus
parientis , quia fas crat ul Dco nasccntc meritum
cresceret castitaiis. > Hieronymus catholicx fidei
doctor clarissifnus in liltro ad Eustochium virginem
(Epist. ^, n. 29) : < Dei, inquit , Filius pro noslra
saiute hominis factus est (ilius. Deccm [4/., No-
Tem] mensihiis ^ in utero, utnascatur, exspectat,....
et ilie, cnjus pugilio mundus includitur [Hxer,^ et
ille pngillo mundum includcns], prscsepis continetur
an^stiis. i Item ipsiusincommcntarioIsai£(Incap.
TiJ Isa. , mim. ii) : c Dominus enim virtutum, qui
est Rci glorix, ipse dcsccndit in uterum virginalcm,

in coelis Deum , quem Deum magus adoravit in Wr-
ris. I Item heatus Beda prcshytcr in exposiiinnc
apostolicae exhortationis ad ep'scopos Ephesiorum
(Beda, in cap. xx Act» apost,), uhi ait : In quo vos
Spiritus sanctus posuil episcopos regere Ecclesium Dei,
quam acquisivit sanyuine suo {Act. xx, 28) : c Non
duhitavit, inquit, sanguinem Dei dicere propter unio-
nem personae in duahus naturis ejusdem Jesu Chri-
sti , propter quam et dictus est filius hominis , qui
est in coelo. Cesset ergo Neslorius filium hominis a
Filio Dci separare, et duos sihi facere Christos. »
Dicamus ct nos : Cesset itaque Felix Christum in
duos filios, vel in duos deos dividere, ne Nestorianae
fiat infidclitatis particeps : quia quod Ncstorius in

el ingressus est et cgressus oricntalcm portam. > ^ numero pcrsonarum, hoc Felix in numero filiorum

Item Augustinus , ciijiis siipra srepiiis mcntioncm

fecimus : < IJt aulcm, inquit (Serm. 5 in Natali bo-

miRt), hoinines nascerentur ex Dco, primum ex om-

fiibus natus estDeus : Christus enim Detis, etChri-

stus natus ex homine, non qua^sivit nisi matrem in

t^rra, qui jam Patrcm hahehat in coelo. Natus ex

rvo, per quem facti sumus; natus ex Virgine, per

q lem reformaremur. » Item ejusilcm in epistola

a<J Volusianum (Epist. 437, cap. 4) : < Et ipse Moy-

ses et ca^leri prophetrc veracissime Dominuin Chri-

stuni prophetaverunt, et ei gloriam magiiam dcde-

mnl : huncnoDtanquam Patrcm sibi[vlN9.,tanquam

parem sihi], nec in eadem miraculomm potentia su-

periorem, sed plene [Aug.^ planc] Domiiuim Deum

facere videtur, unum adoptivum , et alium propriuni
faciens [ut] Filium Dei per unam divinitatcm maje-
statis, in duas dividat polestates , unam propriam,
alteram nuncupativam. Nonne, quxso , hi omnes
quasi prophctico olim spiritu , ad confutandas hlas-
phemias tuas, hxc dixcrunt? Tu enim Dominum
829 nostrum Salvatorem fateris Christum esse ;
Deum vero negas. Ncc hoc solo conlentus es, nisi
etiam et servum eum affirmares esse conditionalem :
illi vero omnes, quos prsenominavimus, et alii his
multo plures catholici viri Christum Doininum Deuro
Ycrum prxdicayerunl. Illi beatam Virginem Hariam
Dei genitricem affirmant ; tu vero non tantum homi-
nis, quem Christum nominas , sed servi cujusdam

omnium, et hominem propter honiinem factum ^ genitricem impia novitate credere et pncdicare vi-
Tenturmn praenuntiaverunt. > Item Grcgoriiis Nazian- deris.

zeiius \Orat. 58, in Christi Nativ» ) : < Cum ergo,
inqiiit , processisset ex Virgine Deus in ea, quam
assumpserat, humana natura , unum e duohus sihi
invicem contrariis existens carne ac spiritu, aliud in
Deum assjmitur , aliud deilatis gratiam prsestat. »
Item beat'js Cyrillus contra Ncstorium (Epist. 4, ad
?Iestorium) : < Neque enim, inquit, primo natus est
bomo combiunis de sancta Virgine, et tunc deinum
iiibabitavit in co Verbum : sed in ipsa vulva utero-
qne virgiuali sc cum came conjunxit, et sustinuit
generationem carnalem carnis sua; [A/., carni suse
Dativilatem suam faciens]. » Petrus quoque Baven-

XII. Insuper et auctoritatem nostrae fidei poscis a
nohis, qui crcdi possit verum Deum esse hominem,
qui ex utero virginali natus est. Dicis enim : < Qua
auctoritate, idem homo Dominicus ex utero matris
Ycrus Deus conceptus, et veriis Deus natus a nohis
praedicatur, cum sit natura vems homo, ct pcr om-
nia suhditus Deo? » Si auctoritatem quaeris quare
Deum vcrum pra;dicemus qui natus est ex Virgine «
habes in superiorihus multorum Patmm, quos po-
suimus, non conlemnendam auctoritatem. Tumen si
illorum auctoritati credere renuis, vel ipsius sancti
Spiritus, per quem et de quo illa mirahilis Filii Dei

nensis cp:scopus in eadem eplstola unde paulo ante ^ conceptio in utero virginali facta est, crede, ciijus

posuimus exemplum ^ : < Vcrhum , inquit, caro fa-
ctnm est, ut bomo carne promoveretur in gloriam
Dei, noii ut Deus in carnis verteretur injuriam : sicut
dicit Apostolus ; Qui se jungit Domino, unus spiritu»
est (/ Cor, Ti, 17) : Et quomodo non, quando se
JQiigit Dcus liomini, unus est Dous? i Et post pauca :

« S. Amhrosius ; potius auctor incertus sermonis
111 in Natali Domiiii, n. 4, inter Opp. S. Au-
gustini.

b Decem mensibus, Ita etiam legehat Martianxus.
Yolgali alii omncs, ait doctissimus Vallarsius in no-
vissiina edit. Oper. sancti Hicronymi nostriquc mss.
codices ba!}cnt novem, Quanquam alibi non ignora-
nas decem recenseri, noii ahs Hieronymo tnnlum,
scd ab allis ctiam scriptoribus antiquis, mciiscs, (pii-

adventum quserenli Virgini quomodo fieri possint
quae ah angelo dicta sunt ei , idem archangelus Ca-
briel a Deo missus eidcm Virgini prnenuntiavit. Nun-
quid aliudpoluit angelus nuntiare, nisi quod illi a
Deo omnipotente mandatum crat? Quid dicit angc-
lus? Spiritus sanctus superveniet in te^ et virtus A/-

bns infantes in ulcro gestari solenl. Auctorum supra
viginti testimonia in hanc scntenliam indicat Balu-
zius in notis ad Cypriani epistolam ad Fortunatiim :
nos multo plura eorum atrerre posscmus, qui non
nisi novem enumerant. Vidc etiam erudilam adnota-
tionem in hunc locuin doctissimi Cazaei ad Cassiaiii
lihri vii dc Incarnat., cap. 56, not.
«• Vidc supra, col. 177.

487 B. F. ALBIM SEU ALCUIM OPERUM PARS lU. 188

tissimi obumbrabit tibi : ideoque quod nascetur ex te A quirciinqne lianc fidem de Clirislo Jesu a sanctis

fanctum, vocabitur Filius Dei (Luc, i, 35). Dum anle
ah aiigelo diclum csl : Erit enim magnus , et Filius
AUissimi vocabitur (Jbid., r. 52), modo dicil : Filius
Dei; ut quem anlea AUissimum dixerat, mo<to Deum
ostenderet. De Joanne dicitur ab eodem angclo :
Magnus erit coram Deo (Ibid, r. 15). Hic cnim dici-
tur magnus ad distiiictionem illius : et Filius Altis-
simi; ut inteHip;eres, aliter Joannem magnum dici,
aliter Jesum, qui pnenuntiatus est ah angclo. Ille
Iiomo magnus, hic magnus Deus : idem ergo Filius
Allissimi qui In utcro virginali c^nceptus ct natus
est, idem homo in tem])ore creatus e% matre qiii
Dens est ante tempora natus cx Patre. Si igilur
idem homo qiii Deus, et idem Deus qui homo, desi-

Patrilus promulgatain subvertere nititur ; nec nobis
laudcm quxrentes , sed catholicam fidem defenden-
tes, parati satisfacere, quantum nobis divina dona-
verit gratia, omni posccnti nos rationcm fidei , cre-
dentes sanctorum Patnim testimoniis, et evangelicae
auctoritati, scnsus nostros subjicientcs ; pncdicantes
verum Deum conccptum csse ct natum Christiim
Dei Filium : dicente s;)ncta synotlo Chalcedoncnsi :
830 Sequamur Patriim nostronim sentcntias ,
unum et eumdem confuentes Dominum Jesum Chri-
stuiii, convenienter edocentes , perfectum eiimdera
divinitate, et perfectum eumdeni inc^irnatum Dcuin :
ul ipsa Yeritas in Evangclio utrumtxiie se dirit, ei
Filium Dei et filium hoininis ; ait enim oeco : 7ir

nat omnis haeretica pravitas , vcl Iiominem hunc pu- ^ credis in Filium Dei? et interroganti quis esset, re-

rum credere , vel servum pncdicarc conditionalem ,
vel in duos dividere filios, qiiem angelica adnuntiatio
unnmesse Dei filium pncdixit, ut in tractatu pncfati
Bedse presbyleri legitnr (cap. 1), quem in Lucas scri-
psit Evangclium : c ITomo , inquit, assumptus in
Deum clarincatus cst ea claritate quam Verbuin Dei
hubuit priusqunm mundiis ossct apud Patrcm, hoc
cst, iit idem Filii nomen eamdem Chrisli personam
liomo Dcus [Beda, homo cum Deo] plenus gratia et
veritatc sortirettrr. i Itcm in eodem tractatu :
c Ideoque et quod nascetur er tc sanctum^ vocabitur
Filius Dei, Ad distinclionem nostrx sanctitatis Je-
sus singnlaritcr sanctus nascitiirus asseritur. Nos

spondit : Et vidisti cum, et qni loquilur tecum^ ipse
est (Joan. ix, 55, 5G). Item ubi ait : Cum venerit
/ilius hominis in majestate sua (Luc, ii, 26). Naturas
in Christo duas confitemur, et diias operationes;
unam tameo divinitntcm, non duas. Sicut enim cum
dicimus : homo vidit, non tamen totus homo vidil,
sed oculi tantummodo : sic cum dicimus , Deus pas-
sus est, sed came sola. Alia enim sunt opera in ho-
mano corporc cnpitis, alia pedum ; nam unumquod-
qne membrum habet et opus suum speciale , sed
unum est corpus , ct unus homo, in quo operantur
caputct pedes , anima regente et vivificante. Aliter
cniiu scnlit livorcm corpus, aliter animus verbum

quippe , etsi sancti efliciamur, non tamen nascimur. q duruni , tamen unus cst homo : sic est unus Dens,

Ille autem soIds veraciter sanctus cst, qiii, ut ipsam
conceptionem natura; corruptibilis vinceret, ex com-
mixtione camaliscopulse conccptusnonest. Sanclum,
inquit, vocabitur Filius Dei. Quid hic dicis, Nesto-
riane, qui beatam Mariam negans Doi esse genitri-
cem , apertam niteris impngnare veritatem. Ecce
Deum dixit superventumm , Dei Filium nascitu-
rum : Quomodo ei go ant Dei Filiiis Deiis non est :
aut qux Deum edidit, quomoilo OfoToxo»-', id est, Dei
genitrix non esse potesl? i

XIII. His et hujusmodi testimoniorum auctoritati-
l)us sufTulti nihil alind de Christo crcdimus vcl prae-
dicamus, nisi illa qux sanctissimi Ecclesiaruiu Dei'
dm^tores nobis tradiderunt, omnesque novitates vo-
biscuiu exsecrantes et contradicentes omni doctrinse.

qui passus est et non passus ; passus ^ist in humani-
tate, et non passiis indivinitate. Unde et unus Filius
Dei in una persona et duabus naluris digne pieque
coiintendus est. Sine Deo Verbo segrcgato camis
iiatura non cst concepta in virginali utero; sed inef-
fabililer Dei Yerbum unilum est carui , ut vere ei
inconfnse perfectus fieret homo : unde eum homi-
nem simul et Deum connieiniir habentem in scipso
ulrunique, et naturam Ver!>i, qiia Dcusest, et natu-
ram carnis, qua idem Deus hoino est. Totus etper-
fectus Deus in homine , et perfectus homo in Deo :
unus Deiis et unus homo, eiiam et unus Christus.
Qui contra hujus fidci veritatem venire tcntave-
rit , nullatenus calholicus, sed schismaticus aesti-
mandus est.

UBER QUINTUS.

I. Mnltis siquidem pnetermissis quai in libello tuo D
leguntur, quibus niteris affirmare, Dominum no-
stram Jcsum Christum Deum vcrum non esse , ad
quxsquantum nobisdivinadouaveratgratia, respon-
dcbamiis, tandem illo pervenimus, ubi destrais quod
«sdificasti, et confileris quae negasti. Jam nescio
utram stibdota simulatione prioribus tuis scrmoni-
bus meliuscrederelur, quibus multimoda arj^umeii-
tationc veritatcm imiHignare probaris ; ant cum
diabolo timore pertorritus nolens Christum Dci Fi-
liuin esse confileris; oujus lestimonhim ubiquc ipsa

Verilas recipcre renuit , obmutesccre eum pracci-
piens ; quia tali laudatore ipse Dei Filius dedignatus
est pncdicari. Dicis enim eumdem esse Filium Dei
qui est et ftlius hominis, et filhim hominis qul est
Filius Dei, ut ex tuis verbis cognosci polerat : c Qni
illuiu , inqiiis, sibi ex utero matris, scilicet ab ipso
conceptti in singul^ritate snas personx ita nnivil
at(iue conseruit , ut Dei Filius esset hominis filius,
iiou inutabilitale naturae, sed dignatiooe : siiniliter
ethoininis filius esset Dei Filius, non versibilitato
substantia', scd in Dci Filio ossot voru» Filius. i Nec

l^ DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI VII. — UB. V. ICO

mtrandura est si ab aliis in cathoKca professione A res, oranem erroris perfidiaiu desiruere in te polius-

taentire probaris, dam tibi ipsi per vices discor-
dare videris. In hac enim sentenlia tua cathoiicus
ssdmari potuisses, si prius teipsum in pravilate tui
erroris non ostenderes. Dicis itaque , ut in Dei Filio
HTO e$sei Filius ; si est in vero Dei Filio Filius, qui
est Chrislos, igitur et venis est Fiiius , quia in vcro
nihil potest aliud esse nisi veritas. Et nullum habet
locuui adoptio in nativitate veritalis. Unus est ergo
DpI FiiiosChristus, Deus et homo verus et perfeclus,
«t sxpe diclum est. Adjungis quoque : non duo dii,
quod contra temetipsum pugnare manifestum est.
Nain si doo dii non sunt, ergo non est in eo Deus
fenis, et Deos nuncupativus , sed est unus Deus
vems, quia Deus veriias est, et non est simulatio in
eo, sed ioiius (bns veritatis.

II. Sequilur et altera in libello tuo sententia prio-
ribas Uiis verbis non conveniens. c Ipsum, inquis,
fredianis veram et propriiim Dei Filium, ac verum
Bms, qoi secundum formam Dei bis genilus est;
pimoTidelieel de Patre sine canie absque matre :
sccundo vero ei matre cum came sine Patre. Illum
verum Deem ei utroque parente ineiTabiliter genitura
crediiuiis , cui Patcr per David loquilur : 831 ^^
Mtero mtte ludferum genui le, i Paulo ante dixisti Chri-
Mnra duos habere patres. David scilicet naturalem,
eiDeain Patremei adoptione: bic vero, horum obli-
tis Terbomm , ais : secnndo vero ex mntre sine pa-
tn. Qaod atramque verum essenon poterit, ut duos

set, tuamque intelligcntiam revocare ad agnitionem
veritatis valcrel. Ex hac csrtc radice totius infldeli-
talis luae spinae , ul videlur, succreverunl , quod tuo
sensu impossibile videiur, filium aliter posse esse
proprium, nisi ex natura parentum tolus nascatur;
non inteUigcns teipsum esse filium proprium patris
matrisque lu^e , licet nobilior natura quse in te est»
anima scilicct, ex illorum natura non esset generata^
sed ex nihilo , ut asseri&, creata. Quae est hxc ab
omni ratione aversa tu» nientis caecitas , qui in Dei
Patris unico et proprio Filio esse non posse coulen-
dis, quod in teipso esse nullatenus negare poteris?
Si igitur ex anima et carne totus es proprius filius et
verus parentum tuorum , quare non multo magis
** credis Deum omnipotentera vei*um et proprium Fi-
lium, ex Virgine natum in duabus substantiis Deuni
hominem , habere poluisse? Nunquid impolens est
Deiis in se perficere quod polens est in uniuscujus-
que hominis nativitate efficere? Aut ergo tcmetipsum
divide in duos filios, proprium ex came et adoptivum
cx auinia parentibus tuis, ant si hoc absurdum (ibi
forle videatur, coiicede Deo Patri ea lege , vel etiam
potentiore, proprium et vere Filium ex Virgine na-
tuni habere potuisse, qua le vis tuorum ptrenfum
proprium esse filium ; ([uamvis nuUatenus adxquare
p«)ssis illam inefTabilem Dei et homrnis in una per-
sona nativitatem , ct convenientiam humanoe condi-
tioiiis consuetudini. Aut te ergo natnralem nega

bbeat, et nullum habeat Christus, secundum quod p filium esse ex animae subslantia parentum tuoirum :

kNDoesl, Patrem. Si ergo secundum tuam senten-
tiam verns Dei Fitius bis genitus est , et est vcrus
ftei Filins in utraT(iie nativilate , patcrna scilicet et
Batema, quomodo potest fieri ut non sint duo filii
ei matrenati; unus, quem lu asseris catholica vocc
ferum esscFilium Dci; altcr, quem tua perversitas
Tenim non osse Filium Dei afiirmat? Veruin ct non
veram noUatcnus unum esse potest ; sic eliam verus
Sfios, et non verus filius nullatenus unus csse pote-
rit fiiius : ncc Deus veras et Deus nuncupativus unus
fsssc poterif : quia aliud estomnimodis vcritas divi-
BitJtis , et aliud nuncupatio nuda deitatis, ut supra
«siendimiis iu Hoyse el cxteris sanctis ; sed utruui-
fie in ana persona nulhitenus csse poterit, qiiia alia

aut Deo conccde proprium ex vrrgiuali ulero babere
Filium ; maxime quia talis unitas est in Deo et ho-
mine , ut sit una persona Dci hoiiiinisque , licet ho-
minis sit proprie quod mortalis fuil, et divinilalis
quod semper fuit. Et sicut tcipsum mortalem et im-
mortalem esse non denegas, ita et Christus divinitatc
quidem immortalis, carne sola mortalis erat : quai
tamen ejus caro devicla morte (jnxta veram et ca-
tholicam fidem) nunc etiam ad dexteram Pairis cot-
locata , et iii diviniCatis potentiam glorificata immu-
tabiliter regnat in coelis. De bis jam supcrius me
scio uberius disputassc, tamen propter sciitcntix hu-
jus opportunitatcm , hic aliquid rcspondisse in prx-
senti loco inelius x^stimavi ; quia dum adversarius ea

«si Teritatis dignilas, aha nuncupalionis largitas. n repetit qua ante posuit, nccessarium est ut repelitio

(^canqoe vero hanc simulationem luincupativae vel
sppellaiivx divioitatis, scilicet in humanitate Christi
afeniare nititur, nullatenus Nestorianx impietatis
Hiveain eTadere poterit.

IIL Ul aotem hanc dualitatem personse in Cbristo
ntare te relle videaris , ponis exempli graiia homi-
■em ex anima et corpore unum esse filium pareiiluiu
ttorom. < El licet, ais, ex Deo Deus, ct homo ex
hMninc io siiigularitate persona; , uiius alque ideiu
lit Cbrislus Dei ; sicat quicunque homo ex anima de
creala, el camc ex ulroque parenle formata
thl utrisque parentibus, patris sui vidclicet el
■atris £Jiiis. i Hoc itaquc exemplum , si bcne intel-
^fcrctar a 1«, atque si fcipsum sagaciler considera-

quoque inesc responsionis occurrat, ne forte repelat
[F., reputel] noii habere qiiod conlra cum dicatur.

832 l^* Igitur pcr latissimos sanclse Scripturx
campos , quasi pcenilens aliqua a se superius bene
prolala decurrens , quacrit sententias sacrae Scri-
pturx, quihus pristini erroris seclam affirmare va-
leat; sed dum non poterit invenire quod quaprit,
pravitatis sux seusu sauctj; Scriptura; senteniias iii-
tcrpretari non desistit : ut cx tribus Aposloli auctori-
tate sententiis inlelligi potest. Ponit enim de luira-
bili, et ab ipsa Veritate laudata professionc bcati
Pctri principis apostoloruin hujiismodi sensum, vcluti
cx suis verbis videri potc^st : < Singulariler nanique
beatus Petrus aposlolus in co simiil duas naiuras in

i91

B. F. ALBLM SEU ALCULNI OPERUM PARS lU.

una persona , Deo sibi reveiante , confessus ait : Tu A V. Sed quamvis habeamus abundanter probatiMl»

es Cltristus Filius Dei vivi (Matth. xvi, 16). In eo enim
qufKl ait : Tu e$ Christus, ad bumanitatem ejus per-
Unet, in qua junctus est [Forte, unctus r s'.] : id quod
addidit : Filius Dei vivi, ad divinitatem ipsius, in qna
cssentialiter verus Filius Dei est, convenit. i lem
cjnsdem beati Petri principis apostolorum de Actibns
apostolorum profert verba , ubi Cornelio et his qui
cum eo erant verbum Dei praedicavit : < Qui rursus,
inquit, de hujus humanitate sigillatim , sicut in Acti-
bus apostolorum legitur, idem apostolus Cornelio et
sociis ejus inter caetera evangelizans ait : Jesum a
Nazareth , quomodo unxit eum Deus Spiritu sancto^
et virtute, Hic pertransivit bene faciendo , et sanando
omnes oppressos a diabolo^ guoniam Deus erat cum iUo

roos sanctorum Patrum sensus , qui aliter has int«l-
lexerunt sentenlias, pauca tamen proferamus ei nml-
tis. De confessione itaque beati Petri principis apo-
stolorum ab ipsa Yeritate valde excellenter laudaU,
illud respondemus quod Cassianus (Lib. iii de /»-
cam., cap. iiet 15) anrecessori istius Felicis Nestorio
respondit : c Respondit enim, inquit, primus apotlo*
lorum Pelrus, unus ulique pro omnibus : idem enln
unius habuit responsio, quod habet omnium fides.
Sed primum decuit'respondere, ut idem essei ordo
responsionis qui erat honoris, et ipse antecederal
confessione qui antecedebat aetate. Quid ergo aitT
Tu eSy inquit, Filius Dei vivi. Simplici interrogatioiie
833 ^^ confutandum te mihi, haeretice, uti necesie

(Act, X, 38). Non dicit : Deus erat ipse, sed, Deus erat ^ est. Dic mihi, quaeso , quis ille fuerit cui Petros isIjl'

respondit? Negare non potes Christum fuisse. Inter-
rogo ergo, Christum quem vocas, hominem an Deunif
Hominem absque dubio : hinc enim omnis est toA
haeresis, quia negas Christum Filium Dei ; ideo eiiafli
Mariam Christotocon esse, non Theotocon dicis, quio
Christi genitrix sit, non Dei. Quod ergo ad haec ro»
spondit Petrus? Tu es, inquit, Christus Filius M
vivi : Chrislum hunc, quem tu homiuis tantum fiUan
esse asseris, ille testalur Filium Dei. Cui vis, credi^
mus, tibi, an Pctro? Opinor, non es tam impiidens^
ut praeponere te audeas primo apostolorum. Tameo».
quid est quod tu non audeas, aut quemadmodiim
apostolum non despicies , qui Deum negare non me^
tuisti ? Tu es ergo , inquit , Christus Filius Dei viwL

cum illo. Nam si secundum veram professionem Deus
verus esset homo ille susceptus a Yerbo, nequaquam
tantus apostolus auderet dicere : Deus erat cum t//o,
sed polius : Deus erat ipse. i Tertiam quoque sen-
tentiam beati Pauli praedicatoris egregii ponit, ubi
ail : c Quoniam Deus erat in Chrislo mundum recon-
eilians sibi (11 Cor, v, i9). Non ait, Deus erat Chri^
stus , sed , Deus erat in Christo , non quod Christus,
homo videlicctas^umptus, Deus non sit, sed qnia non
natura, sed gratia atque nuncupatione sit Deus.i Yi-
dete , videte , lectores , novum sanctae Scripturae in-
terpretem , qui nilitur Dcum disjungere ab homine
assumpto ; et cx uno Deo Redemptore nostro duos
efficere deos, unum verum, alterum nuncupativum :

, , , . __ __ .-^_ , — ^ — , — ^,„^

et Christum , qnem tota Ecclesia Deum colit et ado- Nunquid hoc ambigui aut obscuri aliquid in se habet^

rat, non solum illa quae in terris in spe laborat , sed
et illa quae in coelis jure gaudet, iste novus interpies
homiiiem vult solitarium, juxta Nestorianam vel Pe-
lagianam pravitaiem, credi. Quod si verum est nt
simulatio tantum sit nuncupativa nominis in Christo,
iion veritas divinitatis, quomodo est verus Redemptor
humani generis? Si est imaginatio potestatis in ca-
pite» unde est veritas salutis in corpore? Igitur una
his tribus sententiis responsio potcrit essc, quae una
pravitate interpretantes [F., interpretatae ] sunt ab
illo. Nam si Christus idcirco non est Deus , quia di •
cit , Deus erat in Christo , item , Deus erat cum illo ;
quomodo intelligendus est Dei Filius Deus, qui ait :

Simplex tantum cst et aperta confessio, Christom.
Dei Filium praedicat. i Et paulo post : c Videamii»
quemadmodum confessionem ejus is, quera confessut
est, approbarit : quia plus multo est , quam qood
Apostolus dixit , si dictum illius Deus ipse laudaviL
Dicenti ergo apostolo : Tu es Christus Ftlius Dd
vtvt, quid a Domino Salvatore responsum est? Beatiu
es , inquit , Simoit Barjona , quia caro et sanguis nom
revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Si dispU-
cet tibi apostoli testimonio uti, Dei utere. Laudando
enim Deus quod dictum est, auctoritatem suam apo-
stolico dicto addidit : ita ut etiam si dictum illud apo-
stoli ore prodiit, suum esse hoc tamen Deus fecerit.

Ego in Patre, et Pater in me, Si igitur non est Dens, ^ qui probavit. Beatus es, inquit, Simon Barjona, quia

quia Pater in Filio est, nec Pater ipse Deus est, quia
dicitur, Filius in Patre : Idem enim est, quod ait :
Ego in Patre , et Pater in me ; ac si dixisset : Pater
in Filio, ct Filius in Patre; at si verum est, Dcum
esse Filium, et Dcum esse Patrem, tametsi ipsa Ve-
ritas diceret : Ego in Patre^ et Pater in me : ergo et
Christus est Dens, tametsi Aposiolus dixisset : Deus
erat in Christo. Itaque si secundum illius Felicis pro-
fessionem Christus non est [SuppL Deus], quia Apo-
stolus alt : Deus erat in Christo , omnino duo sunt,
Deus et Christus; et quarta introducitur persona,
quod avcrtat ab omni corde Christianonim illc, de
quo nobis cst sermo, qui est Deus unus verus et
summus Jcsus Christus Dominus nostcr.

caro et sanguis non revelavit tibi, sed Spiritus Patris mii^
quiin coelis est (Matth. xvi, 17). Ergo in apostoli dictoeC
Spiritus sancti, et pracsentis Filii, ct Dei Palris testl-
monium vides. Quid ergo amplius , aut quid simile re-
(fuiris? Filius hominis laudavit, Pater interfuit, Splri-
tus revelavit. Apostoli ergo dictum totius divinitatis
cst testimonium, quia illius, necesse est, hoc dictum
auctoritatem habeat, quo auctore [Cnss., qiio actore]
processit. Beatus ergo, inquit, es Simon Barjona^ quia
caro et sanguis non reveltivit tibi , sed Spiritus PatrtM
mei , ^tit tit calis est. Ergo si Petro [caro et sanguis]
non revelavcrunt ista, et inspiraveruut, jam intelligis
qui inspiraverit tibi. Si illum Spirilus Dci docoll,
qui ChristuuiDei filium esse confessus est.vido^ quod

IS5

DOGMATICA. — ADY. FELICEM LIBRI VII. — LIB. V.

194

ta spiritu dxmonis doctus sis, qui negare potuisti.) A serpenlini oris venena sibilans, quaeris quoiuodo te-

?L Beatus quoque Beda presbyter in tractatu
idinim apostoiorura (Cap. x) de co quod dicitur,
On$ erat cvm UlOy ita exponit : c Deus, inquit, erat
coD lllo, id est, Pater cum Filio. Melius est enim sic
iiitelligere, qnam divinitatem Filii cum homine, quem
issiiiB|»sit,cohabitantem si^iGcari,neCbristi perso-
laAO geminare , et in Nestorianum dogma cadere vi-
deamnr. > De eo vero quod Apostolus ait : Deuz erat
M Chrisio^ Victor episcopus Capuae in Libro Sponso-
nm, capltulo vigesimo quarlo « : < Deus, inquit,
cnt io Christo, ulique Pater in Filio, quia in ipso
complacait omnem plenitudinem habitare divinitatis.
b ali:s quoque saiictis, et apostolis, vel patriarchis,
Bve prciphetis, gratia fuit; in Chri>to autem tota di-

ipsum perdere possis : quia unde bene prolata recte
Inteliigentes fllii acquisitionis salvantur, unde fllii
perditionis damnantur, dum bcne prolata in sanctis
Scriplurii» male interpretari non motiiunt. Proponit
itaque sentenliam de Epistola evangolistse , ubi ait :
Advocatum habemus apud Patrem , Jesum Christum
justum : et ipse est propitiatio pro peccatis nostris
(I Joan. 11, i); quani ila a te*iulelligendam asseris :
c Advocatus, inquis, idem est qui ct mediator, qui
propter culpas delinquentium apud Palrem inlcrcc-
dit, quod non de Deo vero, scd de honiine assuni])to
sonliendum est. i Quare aulem non intelligis, quod
evangelista eumdcm propiliatorem dicit,quom advo-
catum, duin ait : Advocatum habemus apud Patrcm

vuiitas habiiavit, id cst, tola jam plenitudo divinila- B Jesum Christum justum : et ipse est propitiatio pro

tis corporaliter. i Mem quoqiie Victor episcopus ex
opere Cyrilli ^ in Libro ad Augustas , cujus initium
est : Qui divinum prffdicant et coeleste mysterium.
• In quo, ait, habitat omiiis plenitudo divina rorpo-
raiiter, id est , substaiitialiier, non per participatio-
oem, neque per gratiam, qiix tribuilur adoptivis;
sed corporaliter, id est, substantialiler, sicut in ho-
miDe didtur habitire ejus spiritus, cuhi non sit alius
ipse homo et spiritus ejus. i Idem quoque doclor
CassiaDQS ^ , qui et supra , de inseparabili divinitatis
homaoilatisque operatione, et mira commuiiione re-
nm gestarum in Christo pro beatissima catholicoi
idd Teritate ita disseruit : c Confltentes enim , in-
i|Bit, utramque substanliam carnis ac Verbi unum

peccatis nostris, In eo quod advocatuin euni nomina-
vit, honiinem designat : quod vero propitiatorem,
Deum dcmonstrat. Sed quomodo sit advocatus , qui
Deus est, sanclorum Palrum testimoniis iiitellige.
Augustinus enim «, cujus sxpiiis mentionem faciinus,
de hac interpcUatione in libro contra Arium ait :
c Solent plane Ariani ex inlerpellalionis causa mo-
vere calumniam dicentes, quoJ qui interpollalur, in-
terpellante sit major. Qui!)us respondendum est,
Dcum oblivionem non pati, ut pro illis commoneaiur
sempcr, quos ipse elegit : sed iii hoc iiitorpellat eum,
dum semper Patri hominem quom suscepit, quasi
nostrum pignus ostcndil , et offert ul verus ponlifcx
et .'eternus. i $ed et huic sensiii illius qtiomodo bea-

emiideoique hominem, semper inseparabilem ab ini- C tus Beda presliytcr (In epist. I Joan, cap. u) in expo-

lio ipsius conceptionis , pia fidei credulitate suscipi-
■DS, et ex 834 tempore suscept^e caniis sic omnia
didmns quae eranl Dei transiisse in hominem, ut oni-
nia qnae erant bominis in Deum venirent; et hac iii-
leQigentia Yerbum factum sit caro : non ut conver-
fione aut mutabilitate aliqua cceperit esse, quod non
erat , sed ot potentia divinae dispensationis Verbum
Pairis , nonquaro a Patre discedens , homo proprie
Ceri dignaretur incamatus. ^ [Et non hominem cum
Deo ita natom esse dicam, ut seorsum quse Dei sunt
mli Deo dem, el seorsum quae sunt hominis soli ho-
iiiini reputem; et de uno Filio Dei non unum, sed
hem incipiam duos Christos : quod a nobis jain ipse
IKiminus et Deus Christus avertat] : sed sic alteru-

silione ejusdem aposlolic» sentenliie conveniat,audi :
c Unigenito enim, ait, Filio pro homine interpellare
est, apud coxtcrnuin Palrein seipsum demonstrare ;
eique pro humana natura rogasse, esl eauidom natu-
rain in diviniialis sux celsiludincm suscepisse. In-
terpellat igitur pro nobis Dominus noii voce, sed ini-
seratione. i Scicndum est vere, quod nequaquam
modo Christi ad dexteram sedcntis inlerpcllatio apud
Patrem talis intelligi dobct, qualis hominis solet esse,
dum quis apud judicom supplicibus verbis interpollat
pro eo : sed palris DcoPatri humaiiitalis in Dei Filio
dispensatio (Locus corruptus) , intcrpellalio est pro
humano genere. Nam et de Spirilu sancto logiiur :
Ipse Spiritus poslulat pro nobis gemitibus inenarrabili'

tnnn nnos fil Tcrbum et caro, ut manenle in siia ^ bus (Rom, viii, 26); non enim Spiriius saiictus inge-

peHeclione naturaliter utraque substanlia sine sui
pfxjadicio, et humauitali divina communicent, et di-
vioitati bumana participent ; nec alter Deus, aller
homo , sed idem ipse Deus , qui et homo : et vicis-
sm bomo, qui et Deus Jesus Christus unus Deus. i
Vil. Sed his atque hujusmodi, o Felix, flrmissiinis
ttDCtonim Patrum teslimoniis superatus, ad alia er->
mris iui latibula confugere non desiisti, atquc exinde

* Yictons Capuani liber Sponsorum ignornlur.
^ S. Cyrilli exstat Oratio ad Hegiiias tom. rv Con-

(3. Maosi pag. 803. Opusculi vero Vicloris, cnjiis Iiic
■aitio fii, nemo alius meminit.

* Cassianus, libr. i de Incarn. cap. o, o\ Loporii
tMteione.

miscil ; sed tropica locutione Apostolus usus signifi-
cat, quod Spiritus sanclus nos ingomisccre facit. Ita
dicitur ot illum posiulare pro sanclis, quia postiilare
facil saiiclos : sic eliam cl id quod de Chrislo dicilur,
Huod sil advocalus. altiori myslico [Forte^ mysterioj
intclligendum est , quam humana iiiterpellandi con-
sueludo intor homines solet observari.

VIII. Deinde igiiur ad Evangelium recurrens hu-

^ ILec nonnihil diflerunt apud Cassianum.

e S. Aug. Lbi? Ignoro. Liber Auguslini contra
Ariuin parilor ignoratur. Sensum fortassis Augii-
stiiii, non verba referre voluii Alcuinus ex Libro
conlra Sermonom Arianorum, cap. 19 et 25.

195

B. F. ALBINl SEU ALCUINI OPERUM PARS IR.

196

jusmodi proponis sententiam : ais enim : t Nnsquam A obstinaiione permanendo, alienus ccnsendus esU

enim in Evangelio Dei Fiiius pro nobis , sed tantum
filius bominis traditus legitur. > Oblitus scilicet, quod
ipse Dei Filius de sua traditione dixisset : 835 Sic
emm dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigeni-
tum daret (Joan. iii, 16). Unigenitus itaque Fiiius
Dei , est Filius qui datus est pro mundi salute. Quid
vero esl dalus, nisi traditus? Quod Apostolus quoque
conflrmat dicens : Qui proprio Filio suo non peper-
cit, sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom, viii,
52). Itcm de eodem Dei Fiiio idem Apostolus ait :
Qui tradidit semetipsum pro nobis (Ephes. v, 2). Quem
etiam bcatus Petrus Judseis prscdicans Filium Dei
non dulJlavit teslificari dicens : Deus Patrum nosiro-
rum glorifiiavit Filium sunm Jesum, quem vos quidem

IX. Deiiide vadis quscrendo quid de humaniute
Christi, vel quid de divinitate specialiter in sanctift
Scripturisdicatur; tandemque illuc pcrvenisU, ulii
de die ultimi examinis idemDominusloquitur; cujas
diei cognitionem Chrislo, in quantum homo est, de-
negare laboras, ut ex tuis verbis agnosci potesl. i Ipte
estenim, inquis, qni secundum pnescientiam Deitalis
diem judicii per Prophctam praedixit : Diei eiitn
uitionis in corde meo , annus redemptionis mece vemi
(Isai. L\iii,4). Ipsc nihilominus est propter huma-
nitatis nnturam, qui in evangelio sccundum Marcmii
protestatur : De die autem illa et hora nemo scU, m*
qtie angeli ccelorum, neque Filius, nisi Pater solti$
(Marc, XIII, 5i). > Ilanc vero sentenliam, qua Map-

tradidistis , et negastis ante faciem Pilati judicante B cus evangelista Filium diem judicii ignorasse dixit.

illo dimitti : vos autem sanctum et justum negastis , et
petistis virum homicidam dari vobis. Auctorem vero
vitai inferfecistis, quem Deus suscitavU a mortuis ter-
- tia die (\ct, iii, 15, 44, 15). Quid in his verbis apo-
stolicae aucioritatis dubitationis esse poterit? Filium
Dei lestificabalur, qui Iraditus est, etqui mortuusest,
imo et resuscitatus. Addidit quoque : auctorem vita^,
Quis est ergo aucior vit;e, nisi Filius Dei, qui pro
salute mundi vel a Dco Patre, vel n seipso iraditus
dicitur? Sed el ab ipso traditore suo Juda Iscarioie,
nec non el a Judxis Iraditiis esse legitur. Tradidit,
inquit beatus Petrus, seipsum iudicanti se injuste
(I Petr. II, 25), licct aliler a Deo Patrc, aliter a Juda
traditore, et aliter a seipso, aliter a Judxis tradere-

longe aliter sancti Patres intelleierunt quam ui as-
seris intelligcndam. Beatus quippe Hieronymus in
Commenlario Matthxi (cap. xxiv, vers. 36), simul
et Beda presbylerin tractatu Marci evangelistx (cap.
xiii), hujus sententix inteliigentiam ita exposue-
runt : c Causa igitur, inquinnt, reddenda cst, cur
ignorare dicitur. Apostolus scripsit de salvatore : /«
quo sunt omnes thesauri sapientiiB et scientug abuoM'
diti (Coloss. 11, 5). Sunt ergo omnes thesanri Iii
Christo snpienti;» et scientix absconditi. Quare abi-
conditi ? Post resurrectionem interrogatus ab aposto-
stolisde diejudicii, manifestius responilet : Noneii
veitrum scire tempora et momenta, qn(c Pater posmi
in sua potestate(Act, T, 7). Quan.Io dicil, yon ed

tur : a Deo Palre proplcr salutem humani gencris; C i^estrum, ostcndit, quod ipse scial, sed non expediat

a traditore, ut su:c avaritix impleret cupidilalem; a

seipso, ut palem:e voluntatis impleret efrectum; a

Judseis, ut suse perfi(li;e ostenderent nequiliiim. Nul-

latenus ergo dividi poterit filius hominis a Filio Dei,

vel separari a filio bominis Filius Dei, quia unus est

Filius Dei , Deus et homo, qui traditus est propter

delicta nostra in mortem. Qiiod beatus Cassianus in

libro, undc superius testimonia posuimus, veraciter

ostendit » : c Nec in tempore, inquit, admodum ho'

minem quis a Deo in passione possit, vel Deum ab

homine secernere? Si enim nd tempus respicis, in-

venies semper filiuin honiinis cum Dei Filio; [^ si

ad pnssionem, invenies semper cum filio hominis

Dei Filium] : ita scilicet unitnm et individuum sibi

nosse apostolis, ut semper inccrti de adventu
judicis sic quotidie vivant, quasi die alia [Beda^ die
illa] judicandi sint. i Si ignorat diem judicii, quo-
luodo verum est, quod ante dixit : Omnia tradila
surU mihi a Patre meo (Luc. x , 22) : si diei ultimi
cognitio non est ei traditn , nullatenus omnia tradita
sunt illi a Patre. Sanctus quoque Augustinus in li-
bro de sanctn Trinitate cnpitiilo xii (Num. 25) , ho-
rum Christi verbornm sensuro per tropum, qui aimd
grammaticos metonymia dicilur, explnnat ' i De die
vero et hora nemo scit, nequc angeliin calo, ncque
Filiust nisi Pater. Hoc enim nescit, quod nescienies
fncit : id est, quod non ita sciebat, ut tunc discipu*
lis indicaret : sicut dictum est ad Abrahnm : iViciic

Christum filium hominis nc Dei Filium, [ul] qunn- ^ cognovi, quod times Deum (Gcn, xxii, 12) : id est»

tum nd vocem Scriptune |)crtinet, ut nec homo se-

pnrnri a Deo lempore , nec ab bomine Deus omnino

valeal passione. i Hoc etiam symbolo cntbolicne fidei

confitemur mnnifeste. qiiod Jesus Christus Dci Filius

unigenitus, nalus de Spiritu sanclo et Mnrin virgine,

pnssus sit pro humnnn saliile. Ncquaqiiam ergo du-

bilare ullus catholicus debet, quin Dci Filius traditus

esset pro mundi salute. Qiii enim negat, Dei Filium

traditum esse ad pnssioncm , nullatenus catholicus

esse poterit, sed a catholicae fidei professione, in hac

* Cassianus libr. vi de Incamat. cap. 22, ubi tex-
tus ita habet : c Nec in tempore admodum hominem

nunc feci ut cognosccres, quia et ipse sibi in illa ten*
talione probatus innotuit. i Dic, rogo, quomodo
ficri possit, ut judex omnium diem judicii nesciat;
et qui roerita singuloriim dijudicatums est, tempus
cjusdem examinis ignoret? De ciijus jiidiciaria pole-
state multo ante in psalmis pncdicitiir : Deus noster
tunc, dicit Propheta , manifestius veniet : Deus no-
ster tunc non silebit. Ignis in conspectu ejusardebii^
et in circuitu ejus tempestas valida : advocavit coetum
de sursum, et terram discemere popuium suum {Psal,

quis a Deo ; nec in passione possit Deum ab houiine
discernere, etc. >
^ Uncis inchisa ex Cassiano suppleta snnt.

197 DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRl VIL — LIB. V. 198

iLix, 3, A). El ne ignorares, de quo lioc tliiissel , A turus. Ilunc eumdcm filium horainls, qui judicatu-

rus esl muudum, Apostolus Dcum non dubitavit no-
niinare. Ait euini : Alioquin quomodo Deus judicabit
hutic mundum {Rom. iii, G)? el alibi : Exspeclantet
beatamspem et advcntum yloria: mngni Dei (Tit, ii, 13).

|»iulo ante idcm propbeta praemisit : Deus deorum
DominHS locuius est (Ibid., i). Quis est illc, Deiis qiii
esl deoniro, idem [Forte , id esl] sanctonim Domi-
nus? Vere omniiio Cbristus, qui jiidioulurus est vi-
V06 ac mortuos. IIujus locum proplicliai l»eatus Cas-
siodorus {In PsaL xlix, i, 3) ita declarat : c Ne
quis, ait , incamatiooem Christi mediocri crederet
srstimatione poscendam [pensandam], poteutia ipsius
ante prrdicilar, ul totsus incrednlitatis praviias au-
f»»ratur. Dii diciintur, qui boiiis coiivcrsatioiiilms
graliam supcnuc m:gestatis accipiunt; sicut in alio
Psalmo ait : Ego dixi, dii estis, et filii excelsi omnes
iPsal, Lsxxi, 6). Ita ergo filii dicuntur, sicut et dii,
qiiod utrumqae gratia pnestal, non nalura. Deus

837 X« I» se(|uenlibus (|iioqtui ponens verba ip-
sius Vcrilalis, quihus cuidain divili se Iwnum magi-
slrum nominanti respondit : AVwo bonus , ntst solus
Deus (Luc. xvui, 19), vahle inconveuienler, quantum
ad inlelligciiti;c luMlimH ratioiiem, verba, oFclix,
coiijungis : « Ipse eniin, ais, qui esscntialiter cuni
Patre et Spirilii sancio solus cst bonus, esl Dcus,
ipse in homineni licel sit boinis, non laraen nalura-
liler a semclipso fit bonus. i Quomodo slai-e polesl
quod dicis, ipse esl bonus, el ipse naUiraliler non

autem deorum est Chrislus. i El paulo post.: 6 est br»mis in semelipso? Si per se bouusestcum Pa-

cDens enim Chrislianonim ipse est Deus deorum,
qui et manifesie veniet et non silebit, Silet enim
moilo, cum mundus iste peragilur; cum blasphe-
niias et sacrilegas voces sententix su:c severita-
te, non damnat, scd ad conversionis medicinam
sustioel peccatores. Tunc anlem non silebit, quando
sC'4eratis diclurus esl : Ilein iynem ai^ternum, qui
pantus est diabolo et angelis ejus (Matth, xxv, 41). i
Hanc vocem metuat, qiii inoilo nuncupativum et non
Terum Deum audct blispheinare Cbristum, qui ju-
dicalurus est munJum. Nuncupatio non est in veri-
tale potestatis, sed in nominis tanlummodo dignitate.
Qui vocabit ccBlum et terram ad judicium, non so-
him nomen habct deitatis, sed etiam polestatem

tre et Spiritu sauclo, uii^iue ct ipse bonus esl in ho-
mine assumpU), iion aliena bonitate, sed iiaiurali ,
quia ipse, et ipse unain significaverit persoiiam , et
nonestalterin Patre,allcr inhomine. Miramlum vero
est, quomoilo magisler velis lieri fidei calholica;,
dum verborum, per quai fiJes dicitur, ralionem
ignores. Corde enim crediiurad justitiam, oreautem
confessio fit ad salutem (Hom, x, iO). llecte itaque in
conlecreJila convenieiilibusvcraifKJei vcrbisproferri
debent. Sed quxdammihi suspicio ex anteccilentibus
fideitua; professionibus, ui his nascilur verbis, lequi-
deravelle asserere Dei Filium, qui hominem assum-
psit,naturailter bonumesse; hominein vero, quem as-
sumpsit, naturali bonitale bonuin uon esse. Sed iste

divinitalis. Et ne forte contradicas filium homiuis ^ tuus scnsus multis sancta; Scriplune leslimoniis de-

struitur. Primo cum legilur in Geuesi, Deum omnia
bona condidisse. Etcumper singulos dies dicit Scri-
ptura : Vidit Deus^ quod bonum esset . et dum omnia,
sicut Deo placuit, creala sunl, dictum est : Et erant
omnia valde bona (Gen, i) : quomodo ille homo solus,
quem ipse Dei Filius , per quem facta sunt omnia ,
sibi in unitatem p(^rsonx in utero virginali assum-
psit, non erat naturalitcr bonus? Quid in illa mira-
bili de Spiritu sancto el virginali conceptione et na-
tiviiate, peccati fuit, ut bonus naturaliter non essol,
qui natus est, et Dei Filio in unitatem persona; i.i
i|)so exordio incarnalionis adjunctus? Omnis qui(!em
ratlonalis creatura aut bona est, aut mala. Legitur
cniin in Scripturis sanctis angelus bonus, et angelcs

% qui habet po:estatem judicandi, audi quid idem
ifise de sua potcstate diceret; ait enim : Cum vene-
ril fUius hominis in majestate sua, et omnes angcli
enm eo^ tunc sedebit in scde majestatis sua; (Matth,
XXV, 31). Filiimi homiuis testatur in sua majestate,
et Don in aliena sessurum et judicaturum, et re-
gnuXn sui Patris sanclis daturum. Et alibi : Pater
Honjudicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio,
Mt omnes honoripcent Filium, sicut honorificant Pa-
trem. Et paulo post : Sicut Pater habet vitam in se-
metipso,sicdeditet Filio vitam habere in semetipso, et
polestatem dedit ei judicium facere, quia filius /lomi-
ms est {Joan. v, !25, 2G, 27). Et ne ulla cuilibet du-
bitatio rcmansisset, quis sit qui in judicio omniiius

videbitur, idem beatus Joannes evangelista prophe- '^ malus : similiter et bonus homo, et inahis homo

ticum iu eo testimonium implendum esse pncdixil ;
ait enim : Hoc totum factum est , ut impteretur qucd
iictum est : Os non comminuetis ex eo. Et iterum
alia Scriptura dicit : Videbunty in quem transfixerunt
{Joan. XIX, 36). Vulnera itaque veri corporis verum
filium honiinis osteudent, qui judicatunis cst mun-
dum : forma illa erit jude x, qua stetit ante judicem.
Talis apparebit judex, qualis videri possit ab eis ,
quos coronaturus eril, etab eis, quos damnaturus.
Hoc ipsum quippe Christo ascendente angeli aposto->
lis praKiixerunt : Sic^ inquiunt, veniet quemadmodum
ndistis eum euntem in calum (Act. i , i i), id est, iii
eadcni forma carnis atque subslantia venict jndica-

ipsa Veritate attestaute : Bonus homo de bono the-
sauro cordis sui (etsi omnia, qua; Deus creavit, erant
valde bona) profert bona : et malus homo de malo
thesauro cordis sui profert mala (Luc. vi , 45). Sed
OQuiia qiise bona siint, naturaliter bona sunt, Dei
gratia agente ; qua; vero maia sunt, ex proprio vi-
tio mala efliciuntur. QuomoJo ergo Christus natu-
raliter non est bonns, per quem omnes, qiii-
cunqne boni sunt , eniciunliir boni? Sicit cnim
piope [Forte^ proprie] esl Filius Dei, per quem oin-
iies sancti Filii Dei fiicti sunt : ita naturaliter bonus
est> ^inequo nuUus naturalitcr poterit esse boniis.
Hcjus vero respousionis Christi vcrba beatus Hiero-

199

B. F. ALBliM SEU ALGUINl OPERUM PARS Dl.

290

uymus presl>lter longe aliter, quam tu asseris, intel- A sicuthumani generiscausa posccbat, in bcatx Yirgi«

iigi voluil, ut iu pKcscripto ejus Commentario, undc
pauloante posuimus testimonia, legiCur» : c Quid tne^
inquit, interrogas de bonof nnus est bonus Deus
(Matih. XIX, 17; Luc. xviii, 19), Quia magistrum vo-
caverat bonum, et non [Deum] vel Dei Filium con-
fessus erat. Dicit, queravis sanctum horoinem com-
paralione Dei non esse bonum, de quo dicitur :
Conptemim Domino quoniam bonus (Pia/. cv, 1). Nc
quis aulem putet in eo, quod bonus Dominus [Jiter.,
Deus] dicitur, excludi a bonitate Filium Dei, legi-
mus in alio loco : Paslor bonus ponit animam suam
pro oiibussuis (Joan. x, 11). Et in PropheU : Spi-
ritum bon.im, terramque bonam {Psal, cxlii, 10). »
Non igiiur Dominus se bonum negat, sed csse Deum

nis utero Verbumcarofactumesty necDeumillumsine
hoc, quod homoest; nec hominem sine hoc liceat
cogitare, quod Deus est. Ostendit [S. Leo^ expriiiiltj
quidem sub distiiictis actionibus veritatem suam
utraque natura, sed neutra se ab alterius cohjan-
ctione disjungit. Nihil ibi ad invicem alienum vacaL
Nec enim divinitas anima; tristanti ante passionem
defuit, nec carnera suam in passione deseruit. Tota
est in maijestate humilius, tota in humilitatc ina-
jestas. Idcirco ejusdem est coutumelia, cujus est
gloria. Ipse est in inflrmitate, qui et iii virtute :
idem mortis capax, et idem victor est mortis. Sus-
cepit ergo totum hominem Deus, et ita se illi at-
que illum sibi misericordiae et potestatis ratiooe

significat. Non se magistrum bonum non esse, sed B conseruit, ut utraque alteri nntura inesset, et neu-

magistrum absque Dco nullum bonum esse testatur.
XI. Addis quoque, ubi de duabus in Christo na-
turis disputas : € Impassibilis in suo, passibilis in
alieno. > Quid dicis alienum esse Dei Filio in illa
8usceDtione humanitatis, qux in tantam et tam mi-
rabilem cum Dei Filio assumpta est unitatem, ut
unus csset, iion duo? Idem iu divinitatis gloria, qui
et in humanitatis infirmiutte, idem Filius Dei, qui
el filius honiinis, et idem filius hominis qui et Fi-
lius Dei. Quid enim in hac conjunctione alienum
potuit esse, dum omnes actus utrarumque in ChrisU)
naturarum unius propriacesse personae certum habe-
tur, sicQt beatus Leo papa ait i> : c Salva naturanim
proprietute, 838 <l"^ ^^^ ^^^^* transierunt in ho-

tra in alteram a sua pniprietate transiret. Atque
ita in came propria passus est impassibilis Deus «
ut veram passionem, quia voluit , in vera carne
seutiret , et in divlnitate prorsus impassibiliter per-
maneret; nec alius semetipsum morti dignaius sil
traderc, quam ille qui sic potuit moriens de morte
vincere, ut mortcm non possit in morte sentire.
Sed hoc certissimum scire debemus, quod quid*
quid vexaiionis et passionis furor intulit impiomm,
non de necessilatc toleratum , seJ de voluntale
susccptum Cst : i vcluti ctiam omnia, qu£ infir»
mitatis sunt human», voluntate sustinuit, non ne-
cessitatc» ut famem, sitim, lassitudiiiem, somnum«
irrisionest crucem, atque ipsam mortem. Ita et ille

minem, et omnia quae hominis sunt , transierunt in ^ qui propria voluntate mortuus est, propria qiioqae

Deum : ut nec sine homine agerent divina, ncc sine
Deo agerentur huroana. Hoc enim catholica fides
iradit, hoc exigit, ut in Redemptore nostro duas
noverim [S. Leoy noverimus] convenisse naturas ; et
manentibus proprieiatibus suis, tantam factam uni-
tateui utriusque substantix, ut ab illo tempore, quo

potestate surrexit, vcluti ante pncdixit : Potestatem
habeo, inquit, ponendi animam meam, et potestatem ha-
beoiterum sumendieam(Luc, x, 18). Scdnelongiorli-
belliseries legendi fastidium generet, hicsit hujusser-
monis finis, ut ab alio liberius oratio sumat exor-
dium.

• S. Hier. in cap. xix Matth. ex quo textum maxime in priori Editione corruptuui emendavimus.
^ S. Leo papa Serm. 54, cap. 1 et 2

LIBER SEXTUS.

1. Sublimitas apostolicae auctoritatis terrere de-
buisset istos adoptionis vel nuncupationis in Christo
assertores, ut tacerent, quia orones noviiates vocuni
cunctis catbolicx fidei filiis sub anathematis terrore
interdixit. Sed obstinala mens nullis terroribus
emollita a sux pervcrsilatis pertinacia compescitur :
nec eorum damnaiionis exemplo semetipsa corrigere
ciirat, qui anteactis temporibus iiovas sectas, apo-
stolicisque traditionibus contrarias introducere ten-
tarunt. Ita enim nec isti, qui hujus novitatis intro-
ductiones fidei catholicae insercre conantur, se pia
liumilitatis consideratione iu ovile universalis Eccle-
sise per apostoiicae fidei unitatem revocare student.
Et non solum male prolata salubriore sensu emen-
dare non consentiunt : verum etiam pcjoribus se
denuo implicare erroribns contendunt. Unde et istc
Felix infeliciore audacia, cum CAtcris sux pencrsi-

tatis sequacibus Christo injicerc tentat debitam scr-
vitutem, et couditionalc servilium , ct necessariaqi
D subjcctionem : dum omnes cvangellcae paginae et
apostolicae Scripturae ChrisUim vcraciter Doininum
Deum, atque Dei Filium apertissime testeniur. Nec
alicui sanclorum tanta fuit latitudo sapientia;, vel
tam grandis cloquentiae copia, ut laudem et gloriam
Christi Dei digne potuissct enarrare. Snpcrat eiiiin
omncm sensum rationalis creaturae hujus mysterii
magnitudo, quo Dei Filius in unitatem personx hu-
manitatis naturam assumerc dignatus est, et iiiter
homines homo Deus conversari , qui in coelis adort-
tiir ab angelis : qiiem infelix istorum temeritas de-
bitorem sen'itutis, vel conditionalem servum nomi-
nare non metuit, et infima quaeque nomina Redem-
piori nostro Christo, Deo vero, et Regi regnm, Domi-
noqiie dominantium imponere pncsuniit.

DOCMATICA — ADV. FLUCEM LIBRi Vll. — LlB. VI.

fO«

g3d n. Quoil ergo Cbrislum debite servltntis A 111. lllud vero quoJ tU : c lllum propter ig .ohili-

necessitate constriclum esse contendis» dic, oro, in
fpio fuit Christus Jesus dcbitor ? Nunquid pcccata
habiiit, nt propter peccalonim reraissionem debitor
esset? N.nm in oralione Dominica dcbita pro perca-
tis ponuntur, sfcut solcmus ex pnrcepto ipslus Vcv
ritatis qnolidic decantare : Et dimitte nobi$ debita
uoitra, skttt et no$ dimittimns debitoribus nosfris
(Matth. VI, 12). llndc et mox bujus petitionis rern-
pitubtio subjecta est, ut intelligerctur de quibus
«fizisset debitis; ait enlm ipse Dominus in sequcnti-
bas : St dimiseritis hominibus peccata eorum, dimit-
Ui ei robis Pater vester ccelestis delicta vestra (ibid.
iA). Et ubi nnus evangelista dicit, debita nostra, ibi
alius pro debiiis peccaia ponit {Luc. xi, A), Si dc-

tatem beatoe Virginis, qux se aneillaro Dei humiii
voce protestatur, servum esse conditlonalem. » St
sanctissima virgo Maria juxta vestraro tcmerilatcm
conditionalis est ancilln, ergo nobilior est Sara se-
cundum apostoliram anotoritatem, de qua ipse do«
ctor gentium nit : Scriptum est quoniam Abraham
duos fiHos habuit^ unum de ancilla, et unum de li-
bera. Sed qui de ancilla , secundum carnem natus
est, qui autem de libera, pef fepromissionem {Gal, tt,
22, 25). Et postpauca: Sed quid dicit Scripturaf
Ejice ancillam et filium ejus : non eidm hares erii fi*
lius ancillce cum fitio liberce (Ibid, 50). Forte et apud
te nobilior est Isaac quam Christus : qui apostolicn
tcslimonio de libera nntus est, et Christus, ut tu as->

hltor est, qui et peccator, ut evangelica veritas osten- B geris, de ancilla : et omnes adoptivi filii Dei qiil

dit, niinquid etChristus peccator fuit, ut debilor dici

^ebeat? Disi forte alio sensu debitorem velis intclli-

gere, anteacti videlicet cujusUhet beneHcii remune-

ratorero. Quid vero hoc ad Christum pertinet? Nun-

<|nid primum fuit homo, et postea singulari benefi-

€10 in Dei Filium Hcctus esse credendus esl« ut hu-

Jns lanti beneficii debitor sit diccndus? Nonne in

ipso conceptu Deus verus, et verus Dei Filius

eonceptus esl, et in unam personam duarum na-

tnramra facta est conjunctto in ipso utero vir-

finaliy in tanta personre unilate, ut hic totus, qui

ex virgine natus cst, indubitanter dici et credi de-

beat unus verus Filius Dci. Alibi quoque in Evange-

lio de debitore dicitur : Duo debitores fuerunt fene»

snnt, nnbiliores sunt Christo, de quibus ipsa Veritan
ait : Jam non dicam vos servos, ud amicos (Joan.
XV, 15). De quibus et prsedicator gentlum ait : Misit
Deus spiritum Filii sui in corda nostra clamantem^
Abba pater. Itaque jam non est serrits, srd Fmns.
Quod si Filius^ et hceres per Deum (Gal, iv, 6). Di-
cis : c Quid potuit de ancilla nasci, nisi servus? «
U1)i est intelligentia tua , non considerans roulta
animantinm genera de terra esse creata, et pluri-
mas piscium diversitates ex aquis? Quomodo ergo
viva creatura ex insensibili, id est , lerrse vcl aqu»
natura creari poterit? Vel quomo:1o de pulvere arlio-
res, et de S40 orboribus flores fructusque nascun-
tur? Quare non tantum pulvis de pulvere nascitur.

rttioriuni{Luc. vn, ^l).Qui hic debitores intelligendi G sicut dicis, quod nil potuisset de ancilla nasci, nisi

servus. llt interim beatnm Virgincm ancillam nomi-
nAri non negemus : tamen concede omnipotentias
divina^, ut de ancilla creare potuissct quidquid
placuissct suae ineflabili voluntati, nisi forte re-
sistere velis Dco. [et] dicere : Nolo ut aliquid
Aliuil fiat dc ancilln, nisi servus tantum. Sed revera
Christus solus, ut Prophcta de eo prsececinit, inier
morluos liber est inventus (Psalm, lxxxvii, 5). D»
qua ejus gloriosa libcrlnle bcatus Cassiodorus in
octogesinii septinii p.<%almi cxposilioue ita dicit :
« Solus enim in:er mortuos liber fuit, qui ipsa quo-
quc mortis claustra confrcgit : ipsius enim tantuni
roors libera, quia et voluntaria fuit, qui potestattm
habebai ponendi animam §uamt ^ iierum sumendi
eam (Joan. x, 18). Sed cum ille esset inter roortuo»
liber, aestimatus cst tamcn a dementibus, sicut vu/-
nerati dormientes, Vere autem dictus est Dominas
liber, qui humanum genus liberare dignatus est : »
quem tu forte pcr hoc servum esse conditionalem
calumniaris, quia humanum genus benevola su»
obedientise subjectione liberura fecit. Sed longe ali«
ter beatus Gregorius in libro Moralium vigesimo
teriio de hac eadem liberatione, unde loquimnr,
sentire probatur • : c Mediator, inquit, Dei et boroi-
nuro Jcsus [Greg,^ homo Christus lcsuBJ in eo rot«v
retur hominis, q«o formam bominis sumosit : qua
roisericordia rodempto {Jdem^ pro rederoplo] \\9-

tnnt, nisi cujuslibct pacti neccssitate in jus fenera-
toris obligati, quorum nihil de Christo pia credulitas
pennittit dici? Quod vero ais conditionalem esse
servum : qux catholicx aures hanc tantam blaspbe-
miam pattenter suficrunt, ut Chrislus Dei Filins vili
oonditione et dura necessitate scrvus sit Dei Palris?
Quid crgo dicis de Adam? Utrumnam libera dignl-
tat^, vel servili conditione creatus sit? Si conditio-
anlis scrvus formntus est , quomodo est imago Dei ?
V«*l iibi lilierum illiiis arbitrium fuit? Aut quid pec-
camlo p^-niiJit? Si vero liber, quomodo non multo
magis Chr stuin, in quo Divioitas omnis corporalitcr
babilab.it, libera dignilate, non condilionali servitio
ex rcgine nohiiiialis Virgine nalum esse crcdendum
est? De quo beatns Augnstinus in epistola ad Con-
seiitiiira (Epia, 205, n. 42) : c Assumpsit, inquit,
fir>rmam scrvi non Domlni mutando naturam : im-
pertiendo Dominicaro gratiam, non scrvilem inju-
Ham retinendo. i Si enim humana nobilitas alicu-
jas roomenti \el dignitatis xstimanda cst, quis no-
Ullor ipso David rege. ex ci^us semine qiiasi de rc-
galis excellentiae nobilitate , non servilis condilionis
igBobilitate Cbristus nasci vohiit in mundo ? Si ad
Deitatis gloriam respicis , quis Dei Filio , qui in
iloabtis naturis uqns alque idem fnit, .ncqiiari potest,
C!ii nullus sanctonim nobilitate vcl liberUi^, vel po-
ttstntis privilegio slmilis esse potuit vol poterit?

* S. Creg.. lib. xxnr Moral., rap. 5.
Patrol. CI.

«05

B. F. ALB1?<1 SEU ALC131NI OPERUM PARS llf.

niin« dicil Palri : Libt ra euiii, ut non desccuilat in A ^i '»n nomim Je$u omtie g^nu fltctalur, coelestium »

eorruplionem (Job, ixxiii» 24). Sicut jam supra
diximus, dicere ejus est, libera eum hominera, natu-
ram hominis assumendo iiberam demonslrare. Ex ea
quippe carnc, quam sumpsit, etiam hanc ostendit
liberam , quam redemit. Quae redempia videlicel
caro nos snmus, qui cognilione nostri reatus astrin-
gimur, sed mediatoris tanii aequitate lilieramar, si-
cut ipse ait : Si vos Filius iiberaverit, vere liberi eri-
Hs ' > (Joan. viii, 56). Nimium ergo ingratus videris
Vitteratori humani generis, qui toiies illum non so-
lum absoiaic serv um appeilari dicis, sed etiam con-
clitionalom servulta tesiaris : duin conditio duram
riemonsirat fiecessitatan, non voluntaria! munus
ohedieniis.

terrestrium et infernorum^ et omnis lingua confitealur
quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris,
Si jam Dominus est Jcsus, et in gloria esi Dei Pa-
tris, id esl, in divinilatis majcstate, ergo conditiona-
lis servitii jugo subjectus non est : sed, sicut bcaius
Petrus princeps apostolorum ait : Profectus esi in
ccelum subjectis mbi angelis et potestatibus , et rt rimt-
bus (I Petri iii, 22). Quod et idem Psalmista pra»-
dixit multo ante futurum : Minuisti, inquit, eum
paulo minus [ab angelis]^ gloria et honore coroHasti
eum^ et constituisti eum super opera manuum tuanm,
Omnia subjecisti sub pedibus ejus (Psal, viii, 6).
gloriosa obedientia et omni laude dignissima , qu»
in tantam divinae potestaiis magnitudinem sublimata

IV. Sed et intei* caetera, quo te vagvs sermonis B est, ut super omnia opera Dei constitueretur! Item

tui perduxit textus, etiam ad hoc pervenisti, ut di-
ceres duo genera servitutis esse in creaturis, volun-
tarium quidem et condiiionale, quia, inquis, omnk
creatura voluntate seu neeessitaie per coHditionem
Deo servit, Plane omnibus paiet inferius esse genus
conditionalis serviiii, quam voiuniarii, sub quo in-
fcriori gradu im{iia temeritaie Ghristum computare
non iimes, sicui ex tuis verbis jam antea ostehdi-
mus. In qno etiam gradu conditionalis servitii , et
ipsum diabolum posuisii dicens : Nempe diabolus
tervus Domini per conditionem in sacro eloquio dici'
tur, Videsne quo ie toa perdnxil blasphemia, ut uno
sfervliuiis genere Ghristum ei diabolum compulares :
iiec ipsum Ghristum conseniires voluniaria obedien-

in alio loco Apostolus : Qui tradidit semetipsum pro
nobis oblationem et hostiam (Ephes, v, 2). In lioc
quod ait : Tradidit semetipsum^ voluniarie se iradeii-
iis, non conditionaliier servieniis, ostendit affecium.
Dicit et ipse David sub persoua sanctonim : Volmm"
tarie sacrificabo tibi (Psai, liii, 8). Si sanctorum sa-
crificia, quae Deo solent offerri , voluniaria fumib
mauifestum est, quomodo hoc solum sacriOcium, in
quo totius mundi redemptio est , per necessitaieDi
fuisse calumniaris, et non per voluntaiem sponie
seipsum offerentis? sicut idem propheia in alio looo
ait : In capite libri scriptum est de me, ut facerem «o-
luntatem tuam : Deus meus volui, et legem tuam itt
medio cordis mei (Psal. xxxix, 8). Vo/tii, inquit, noii

iia Deo Pairi deservire in diebus carnis snxt, sed ^iciit tu soles diccre, debui (debiia enim ais

conditionali ncccssitatc, sicut diabohim. Nunquid
non omnc Ghristianorum scrviUum iii rcligione
sanciiiatis voluntnrium Dco dcbct cssc magis quam
neccssarium, in tnnlnm, ut voluntas bona proopere
computetur» quamvis aliqua nccessitas operandi
impedidt facultaiem? Addis adliuc dc conditionali
scrvitio Ghrisii hicc verba : € Nnnfiuid, ais, qui ve-
T«s «st Deus, ficri poiesi, nt condiltone servus Dei
sit, sicui Ghrislus Dominns in forma servi, qui mul-
tis modis inultisque documcnlis, non lantum pro-
pter obedieniiaiH, ui plerique volunt, scd eiiaiD et
pfer nat^ram servus Patris ct filiBS ancillse ejus ve-
rlsBitee ^idocetiir? » Qnod quam absurdnm si;. et

vitute) Deo Patri subjectus esse. Quod quidem de-
hitum et conditionale servitium, ab ecclesiastics i-
dei veriiate omnino alienum esse dignosciiur. Gatho-
licanamque veritas in uno eodemque Ghristo credii,
et confiteiur secundum veram substantiam carnis^ om-
nes ejusdem camis, quas suscepit, infirmitates vo-
luntarias habere Ghristum, cum voluisset. Voiunia-
riam namque et veram famem, cum esuriens ad fi-
culneam venirei : voluntariamci veram lassiiudin«un,
cum fatigatus ab iiincre super puieum sederet ; vo-
luntarium ei vemm vulnus, cum militis lancea per-
cutereiur in laiere; volnntariam et veram inoriem,
cum iiiclinalo capile spiritum einisissei in cruce;

qtiam inepinm lioc de Deo, Dei Filio, acDeo ^sro ^ voluniarinm et veram sepulturam, cuin euin deposi-

eredere pionhn tgnorat nemo. Inier p«eresque, qnos
dicis Gttrisiom putare per obedieniiam servire >eo,
uVms quidem est beatus Panhis apestolns doctor
geniiam^ qnl ait : ChnUu$ obemens Patn usque ad
inorteittf morteM autem cruciSj propter quod et Deus
9xaltavH tfium , tt dedit ti mhnen quou est sntier
omn» namen (Phitip, n, 8, 9). Servns conditlonalis
non GHt Mper OMme iMmdn, sed inferiire filionnn
iiomlne. FMil qulflpt liomen omnlbus sanciis, Dei
dignaUone, c6mmunlter 4onatam est. Quod csi ergo
illud exceHlenihis cseteris nominibus iiomen, qood
Ginuto a Deo Patre, Aposiolo teste, daitmi esse di-
citut, propter obedieniioB mirabile 841 sacrameu^-
ium? lllud scilicct quodidcin ipsesubjuDgil diceudo:

ium de ligno Joseph et Nicodeiuus ponerent iu se-
pulcro. Has cnini camis omnes innrmitaics volun-
tarias quidem, sed veras Ghristus habuit, quia car-
nis humause natnrani, iion in phantasia, sed in ve-
riiaie suscepit : qaas passiones propterea in came
voluntarias habiiii, ut in veritate carnis divina po»
ientia, quae nec pati poiuit aliquando nec mori» in-
"firmiiatem moriemque devincerei^ et cariHHn maai
in vitain virtutemque perpctoam snsdiaret : qnem ta
seiCnKB subjectionis servitio opprimere iiiteris.

V. Dicis enim : Vel in qua forma erit in wtemnm
Patri subditus, si inter divimtatem ejus et hnmani^
tatem nntla di/ferentia nuHaque inaufualitas fore ere^
daturt Dirinuis ilnque in Deo Ghristo dnas es&«

DOGMATICA. - ADY. FELICEM LIBRI TII. — LIB. VI.

f06

Dataras propnas : unam Deitatls, alteram humani- A indullurus sit id quoque nns esse quod non sumus.

tads ; sed yeram in eo divinitatis gloriam credirous, ne
miDCiipatio sola divinitatis, a te nuper introducta in
humana natura a divinitalis natura segregata, in
doos deos fidei nostrx divideret professionem ; sed
imim confiiemur Deom sub proprietate duarum na-
taramm, qui judicaturus est mundum forma, qua
videri poterit ab omnibus, quam condilionaliter tu
asaeris Deo Patri subjectam esse : aliter intelligens
iUiiis formae subjectionem ; aliter sancti Patres, qui
aUiori senso, sancto Spirito inspirante, diyina my-
ateria considerare Taluerunt. Sed beati Hiiarii cla-
rissirai doctoris tantummodo sensus sufflciat ponere,
pd undecimum eathoUccp fidei libellum maxime de
Irajiis sobjectionis disputatione consommavit : f Pri-

Yitae enim humanae atque mortis finis est resurre-
ctio : et certissimum militi» stipendium cst incor'
nipta aetemilas, non ad poenae perseverantiam ma-
nens, sed ad perpetuae gloriae fructum jocunditatem-
que non desincns. Cum igitur ha^c nostra terreno-
rum corporum origo in habitu naturae potioris ex-
cedat, et conformis gloriae Dominici corporis lial ;
Deus in fomia servi repertus [A/., perpetuus], licet
jam glorificatus in corpore sit, secundum quod in
forma servi sit, lamen conformis Deo non erit : ut
qui nobis formam glorificali corporis sui tribuit
[Hi(., tribuet], ipse corpori suo nihil ultra possit,
qiiam nobis ac sibi sit, in commune pnestare. > Haec
itaque teslimonia sancti Palris Hilarii de subjectione

mom, inqnit (Lib. xi de TrinH., num. 30), commo- ^ FiHi, quara tu debium aeiernamque asseris : vel

nem sensum interrogo, otrom nunc sobjectionem
hk iatelligendam putemos, tanquam servitutem do-
roinatoi, aot infirmitatem virtoti, aot honori inhono«
raUonem, contrariis qualitatibos subditis [HU.^ sub-
ifimos], ol Filius secundum haec Deo Patri sit dissi-
dentis natorae diversitate abjectos [Hil, , subjcctus] ?. . .
IGbil itaqoe nonc aliud subjectionis sigiiificatio, quam
niyslerii demonstratio est. > Et in sequentibus (Num.
40) : c Non alia itaque subjectionis causa 949 ^^^'
qonm ut omnia in oronibus Deus nit, qulla cx parte
lerreni in co corporis residente natura, ut ante in
ae dno [Ht/., duos] continens, nunc Deus tantum sit ;
abjecto corpore, sed ex subjeclione translato ;

etiam de clarificatione corporis in divinitatis gloriam
ejusdem Domini nostri Jeso Christi, qood ex Yirgine
assumpsit, dicta sufflciant.

yi. Nunc operae pretium.est aliqua ex sancfioram
doctorum libellis testimonia proferre, quae tu eiiam
contrario sensu flectere ad tuae partis confirmationem
niteris, quae oronino tibi esse adversaria, et tui er-
roris sectae valde contraria iatelligentor. losoper et
qoaedam calliditalis tuae nequitia subtrabis, qoae toam
haeresim damnare videntur : quaedam vero consueta
tibi versutia immutare non times, ot in libris beati
Hilarii fecisse videris : obi ille pnccipoos doctor et
catholicos ail « : Poteitat dignitatii non amittitur^

netfoe per defectionem abolito, sed ex clarificatione n to omnino perversissime dicis : adoptatur : obi bea-

notato. Acquirens sibi eo [Hi/., Deo] potius homi-
nem, qoam Deom per hominem amitiens : subjectfs
▼eroob id, non ot non sit, sed ut omnia in omni-
bus Deos sit. > Item paulo post de clarificatione
ipsiosDomini, qoa se in Evangelio testificatur clari-
ficandom esse, obi ait : Nunc glorificatus ent filiuz
kamim$ (Joan, xiii, 5t). < Glorificavit eum, inquil
(Nom. 42), in sc Deus, ut quia jam regnat in gloria,
qoae ex Dei gloria est, ipse exinde in Dci gloriam
transeat ; in se enim Deus eum glorificavit, id est,
in ea natura qua Deus est quod est, ut sit Deus om-
nia in omnibus. > Item paulo post (Num. 45) : < Et
iii eo qoidem, ait, qoanta furoris haeretici stultitia
est, desperare id de Deo, quod humanis suis pedibus

tus HUarius ait, adoratur, Gamis equidem a Magis
hmnilitas adorata est, et roysticis rounerom speciebo»
honorata, non adoplata : qood perspicoe ex antece-
dentibos verbis ejosdem doctoris intelligi potest, obi
ait, quod tu ipse posuisti, tn panm$ adhuc Deu$ ado^
ratur, Idero ipse, qoi in cunaibulis jacoit, ab angelis
Ghristus Dominus pnedicator, et a Magis Deus ado-
ratur, non a Patre adoptatur in Filium. In quo loco
certissime dc Magorum adoratione ideip Pater Hi-
lirius dispulat, non de pateraa adopiione, qoam tu
pravissime huic loco inserere conaris. Sed et cum
testimonium de disputatione beati Augustini posui$«
ses, quam habuit cum FeLiciano Ariano episcopo ^,
subdola ailliditate quqedam in media sententia ta-

[Le^y. 8pebos]bIandiatur: etqoodhominem [Lejf., in Dcuisti, qox tuae parti videntur con^raire, obi ati

bonuiie] Deos potens sit, id iii seipso efficiendo in-
firmos sit. Nec senno istod, nec sensus ratipnis ca-
j^ loqoitor, ot natorali quadam necossitate ad con-
iilendnm nobis obnoxius Deus sibi nihil afierre bea-
Ulndinis possit : non qood profecto egeat, qui imper-
larbatae naturae virtatisque sit, sed quia per dispen-
salionem et sacramentum magnae pietatis, qui Deus
cit, et magnos est [i7t7., et bomo €3t], impotens
tibi sit, boc est, totoro praestare [HiL, hoc se totum
lastare] qood Deos est, com nobis non ambij^e

S. Hilarios lib. u de TriniUte, cap. 97. De vera
l^ioiie bojos textus apud S. Hilarium etiamnum,
hcreai eniditi critici, antjqois codicibos discrepan-
^Nit. De qoa re hic nobis non licet esse prolixis.

(Gap. G) : c ^ilipruin nqmqoe adoptivi alii, natorales
alii sunt : hi qui geniti ab initio filii sunt acproprii ;
illi primp alieni, post Olium [A/., fiUi]; cum Sl^
per adoptionem in faroilijMn videntur adsej^ci. > Gae^
tera vero quae posoisti in eodem loco, ex scnsu ha*-
retici idem beatus AogusMwis dixit, pon lex suo, cum
quo dispptationem de fide catbolica baboill» licet ui
non intellexisses ex cujos persona dixisset quod po-
soit ; sic ejaim ait : f Qoid igitur ? dicis ex substantia
Pjitri.s, credo, oasci FiUum neqoivii^, ne ingenitnm

^ Hanc dispotationem vide inier Aroend. ad Opp.
beati AugosUui. TriboiUir ibidera baec dispotatio
Yigilio Tapsensi.

iK07 B. F. AL61N1 ft£U ALGUINI OPERUM PARS ID. «OS

-Patrem Filii generatione videamur dividere : > et A investigatur, hoe fides credat^ inteUigentia non requt-»
reliqua, qiue ibi posita sunt, qux certissime iilius
lixretici sensui conveniunt, non sancti Augustini.

Sicut et illud solita tibi pravitate immutasti, ubi
iibro (Loc. cit., cap. 10) : impaMtbiUs in suOf paM^
'^ilis in nostro , tu ponis : impassibiUs in suo^ passus
in alieno ; quasi corpus suum, quod sibi proprium
fecit Filius Dei, alienum esset a se. Quod itaque no-
cnen aUeni oinnino contra teipsum ponis ; utrumque
enim non potest esse : caro Cbristi aliena, et ado-
ptiva Filio Dei ; quia dum adopiatur in Filium, nul-
latenus alienus erit ei qui se adoplavit in Filium,
sed in Filii dignitatem assumptus cessabit alienus es-
se. Gbrisli vero bumanitas nunquam aliena fuit, uec
anima, nec corpore, divmitatis suae, ab initio con-

rat ? Singulare enim est boc et sine exemplo my*
sterium.

VII. Dicis quoque bumanitatem Filii Dei extrin-
secus factam quasi alienam ; vel magis ipsum Filium
Dei extrinsecus factum, sicut te scribente legimus.
c Hae sunt, ais, sententiae praefali egregiiqiie doctoris
Auguslini, non de humanitate Filit Dei, in qua ex-
trinsecus factus est, non de substantia Patr:s subsi-
stens, sed ex came matris et natus est. > Quomodo
Filius Dei est, si extrinsecus factus est ? Filius Dei
aetemaliier natus est de Patre, quem hic dicis ex-
trinsecus factum. Si de bumanitat'^ ejus lioc tibi
placel iotclligi, ergo eumdem dicis nobiscum Filium
Dei, qui ex Virgine natus est. Tamen S. Gyrillus

ceptionis et nntivitatis in proprietatem unius per- B nullatenus de homine Ghristo boc consentit, scilicet

sonse assumpta, ut vems et proprius in duabus sub-
stantiis esset Dei Filius. Et quare tacuisti quod in
codem iibro de clarificatione corporis Gbristi et de
unitate divinitatis legitur, ubi ipse praefatus doctor
ait(Loc. ntoxcit.): c Itaqueglorificatacaromajcstate,
dum roajestas humilis [Aug., buniiliala] docetur in car -
ne. Sed utrumquenondeduobus Christis,ut putas,sed
de uno atque eodem ipso, queni post partum Virginis
&eum et hominem uovimus, nos certum cst pnedi-
care. > Et paulo post (Loc. cil. cap. i1) : c Unus
autem atque idem Ghristus cst, qui et injurias tolus
[ilti^., totlens] perlulit, et actus in profundum [Idem^
in profundo] non mersit. £x boc pacto In mediatore
Dei et hominum, injuria assumpti corporis aflectam

quod extriusecus faclus sit quasi alienus, velut 84ft
indumentum quoddam divinitatis ; sed omnino in
duabus naturis proprium esse et perfectum Filium
Dei affirmans, dicit in illo libello qucm contra Theo-
doretum scripsit : c Non hominem assumptum dici-
mus a Deo Verbo, et copulatum ei secundum habi-
tum extrinsecus adinventuni, seJ potius hominem
eum factum esse decernirous. > Itcm ejusdefn unde
supra : « Sed licet, inq?ift, nominemur templa Deum
inhabitantcm habenlia per Spiritum [CyriU,, teny>la
Dei, cum habeamus Deum inhabilantem per Spiri-
tum], altamen alterum novimus modum sacramenli
secundum Ghristum. Unitam enira Deo Verbo secun-
dum verilatem carnem asserimus cum anima utiqae

fartemur deitatem, sicut majestale divinilatis glori- Q ralionali. > Item in eodem (Cyrill. in Explan. xu

iicatam novimus caraem. » Sed hxc omnia quae pas-
•us est pro humana salute mundi Salvator, non, ut
iu vis, debita necessitate, sed libera voluntate pas-
ftum, idem Pater in eodem libro lestatur, dicens in-
ter csetera (Cap. ii) : c Scnsit igitur, inquit, mortera
divinitas Christi participatione humani afTeclus, quem
sponte susceperat ; non natunB «uae potentiam per-
didit, per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro
camem suam commoriendo non deseruit, sicut in
utcro Virglnis connascendo formavit : et sic in utro-
que et nasci et mori non coactus ab altcro, sed spon-
le voliiit, Ht hoc eum constet pertulisse quod fecit.
Nec ideo non patientem, quia ipse faciebat ; nec ideo
non facientem, quia non alius tolerabat. » Ilancquo-

cap,) : c.Qui igilur dividunt subsislcntias post uni-
tatem, et particulariler ponunt utrumque, hoc esl,
hominem et Deum, subintelligentes copulationem in
eis qune secundum solam dignitatem est, duos mo-
dis omnibus statuunt filios, cum Scriptura divinitus
inspirata unum dicit Filium alqiie Dominum. Quo*
circa post ineirabilem unilatcm sive Deum nomines«
Emmanuel incamatum et Deum factura intelligimus
cx Deo Patre Verbum : sive hominem dicas, nihilo-
minus in mensuris huraanis parlicipalum dispensa-
tive cogiioscimus [Ci/n7/., sive Emmanuelcm, et in-
carnatum et inbumanatum Deum nomines, nos Dei
Patris Vcrbum accipirous : sive horolnem dixeriSy
nos xque illud ipsum (Dci Verbum) quod per dispen-

que mirabilem et ineffabilem in Filio Dei unitatem ^ sationem mensuris humaniialis sese demisit, agmn

naturamm in persona et potestate roens humana
credat, non requirat, ut in eodem libm legitur. Ait
enim idem doctor (Cap. 8) : c Sicut enim sine exem-
plo roater genuit auctorem suum, sic inefTabiliter
Pater credendus est genuisse coxternum : de matre
natus est, qui tamen ante fuit ; de Patre, qui aH-
quando non defuit. Hoc Gdes credat, intelligentia
non requirat, ne autnon inventum putet incredibile,
aut repertum non credat singulare. > Si mater genult
auctorem suara, et de matre natus est qui dePatre
ftiit : quamodo lu ausu temerario soles negare Deum
esse verum qiii ex Virgine natus est? Aut quomodo
non terrct te qitod sequitur, ut quia hoc ratione non

scimus] : faclum vero dicimus palpabilcm, qui im-
palpabilis est ; visibilem, qui inNisibilis est; non
enim fuit extraiieum ei uniium ipsum corpus, quod
etiaro dicimus esse palpabile et visibile. > Ilero post
aliqua : c Non sine voluntate, scd sponte Unigenitus
factus est homo ; et non, sicut ais tu, assuropsit ho-
roinero, per habitudinem ei copulationero donans, et
filiationis gralia coronans, slcul nos. > Et posi pau-
ca : t Uniti vero semel dividere non est caiitum, ne-
que in Rlios parliri duos, unum CbribUim et Filium
et Dominum. >

Vni. Nunquid tu non solum contra hujus sancti
Pnlris dicla, veriun eiiam contra uniTersalem cl

DOGMATICA. - ADT. FELICEM LfBRT YIlv — LIB. tH

apostolicam ssncke Dei Ecclesi* consueludinem di- A enim cavendis ipsa Verilas in EvangeIio«lt : Si qcu-

vidis Christura in duos deos, nuiicupalivum scilicet ' ^ ^" " - ' '^^

et vcnim : et in duos Glios, adoplivum el proprium,
accumnians super caput tuura terribiie analhema,
qnod in eodem pnefati Palris libro legilur : i Si quis
prsesiimit dicerc Deiferuni hommem Chrislum, el
Don polius Deum esse vere, sicut filium mium el
natnralem, secundum quod factum esl caro Yeri»um,
et communicavit proxime nobis sangnine et carne,
anathema sit. > Et in sequentibus : « Ait enim et ipse
Cbristus de sanctis prophetis, sive de sanctis, qui
prius fuerunt : Si iUo$ dixii deo$, ad quos termo Dei
fmctiu eU : quem Pater sanctificavit et misil in mun-
dum^ vot dicitis quia blasphemas, quia dixi^ Filius
i Bum {Joan. x, 36, 37). Sed non sicut in nobis

Itts tuuB dexter $candalizat le, erue eum^ et projice
ab$ te^ expedit tibi ut unum psreat membrorum tuo^
rum, quam totum corpus tuum mittatur in gehennam
(Matth. V, 29).

IX. Nam et Amonius [Amobius], vir acris inge-
nii, in conflictu quem cum Serapione habuit de nobi-
litate sanctx Marix genilricis Dei , et de incompara-
bili omnibus feminis sanctitatc, et de ipsius Filii
Dei, qui ex ea nalus est divinitate, consentanea san-
ctis Palrihus, quomin dicla abundanter posuimus,
profert lestimonia , dicens : « Dum in unigenito, in-
quit y duas naturas confitemur duasque substanlias»
objicitur quod altemm dicamus Dei Filium , aitemm
Glium hominis. Nos autem auctoritate Apostoli dici*
Inbabitat Deus, ita et in Christo : Deus enim erat B mus ; Deus erat in Chri$to mundum reconcHian$ $ibi

Daturaliter apparens secundum nos, unusque et so-
lus mius, et quando factus esl caro. Qui igitur pr»-
suniant diccre Deiferum hominem eum, et non po-
tlus inhumanalum Deum, necessario succumbnnl
anatfaemaiismo proposito. > Item iile ipse qui supra,
epistola ad monachos directa : « Cum enim, inquit,
probatur qnia Deus secundum naturam est, qui ex
saocta Virgine natus est ; nuUum eos [F., reor]
segnem inteUigere ac loqui, qnia Dei Genitrix sit
dicenda. > Et itemm : « Ycmmtamen, inquil, unus
Dominus Jesiis Christus, unusque et verus Filius,
Deus simul et homo ; et non homo Deus factus
\C^Tiii.^ Deificatus] sub aequaliute homm qui per
gratiam, sed Deus potius vems in humana forma

(irCor. v, 19). Si enim mundum reconciliavit, ita
ut credentes in se filios Dei facerel homines, utique
natura servos, non Dei fliios, actu etiam reos, et pei'
praevaricationeni primi hominis inimico generis hu^
mani obiioxios : tamen per suam graliam bos Dei
Ciios fecit. [Qiii ergo alios Dei filios fecit,] quomodo
ipse non est Filius Dei adunatus cum Verbo, quod
caro factum fegitur? • Et post pauca : « Per suara
ergo omnipotentiam, cura voluit , hunc homincm,
[quem] assuinpsit, boc facere, assumpto [Arnob., as-
sumendo] ex teinpore, quod ipse semper fuit sinc
tempore, ut non possint dici duo lilii Dei, alius ante
tcmpora, el aiius natus ex teiupore : sed unus Dei
Filius Dominus Jesus Christus. In Je est quod dictum

apparens propter nos. > Et in sequenlibus ejusdem C est ab Apostoio : Si cognovimu$ Dominum Jesum m-

epistolae : « Age, age, monstremus ex ipsis osten-
dentes fidem sacris litteris quia Deus secuiidura na-
turam est, etsi ad unitatem copulavit sibi propriam
camem, quo vivere probato [Cyrill.^ quo patefacto]
Dei Genitrix dieitur a nobis, et satis merito sancta
Virgo. > Item in eadem : « Quomodo ergo proprius
Dei Fiiius nominatus est Christus, qui etiam tradttus
est a Deo Patre, causa omniuro salutis et vitas ? Tra-
ditus est enim propter peccata nostra, et ipse iniqui-
tates multomm 845 portavit in corpore suo in
ligDO, secundum prophetae vocem (Isai. liii, 12) ;
palam ergo est quia unita re3 assumpta necessarie
proprium Filium declaravit Dei, qui ex sancta Vir-
gine est [CyrilL, Planum est qiiod ad naturarum

cundum carnem^ $ed nunc jam non novimus (II Cor,
V, IG) : quasi qui dicat : et si cognovimus lanam
priusquam admistione sanguinis conchylii fieret pur-
pura; sed nunc jain non cognovimus ianam, sed purpii-
ram, qua inter omnes homines nulius utipossit,
nisi Augusta [Arnob., Augusti] fuerit praedilus di-
guitate. Impingitur hoc loco : ergo vilis lana fuit
prius Jesus, et dealitas [deitas] superveniens fecit
enm purpuram? Non ita diciinus i sed antequam
Spiriius sanctus veniret super Mariam, et virtus Al-
tissisni obumbraret, et boc conciperet quod sanctum
Tocaretur Filius Dei (Luc. i , 35, 36) ; ante hoc, in-
quam , ipse utems Maria;, quamvis mundus esset a
peccato et sanctus ; tamen viiitate humanitatis [Ar-

nnionem respiciens Emmanuelem, qui ex sacra Vir- ^ nob., huinilitatis] erat ut lana optima et incompara-

gine exortus est, Dci Filium definiatj. Corpus enim
erat non alterius cujuspiam secundum nos, sed ma-
gis proprium ex Patre existentis Verbi natum ex ea. >
Unde tibi, o Felix ! post tanta eliam clarissima san-
ctomm Patram tesiimonia tam inimica subrepsit
lemeritas, ut Christum negare audeas proprium Dei
Filinm, vel vemm Dominum esse, vel in proprio
corpore passiones nostrac salutis causa subiisse ?
Nonne cautius tibi esset intra mumm catholica: fidei
leipsum retinerc quam per devia iiifidelitatis errare?
Quid de ovibus xstimandum est, duni ipse pastor
errare probatur : et qui ductor debuit esse ad salu-
tttm, doctor lactns est ad perditionem ^ De lalibufc

bilis universis quse erant sub coelo virgiuibus : eral-
que talis ac tanta, quse decenter In se dealitalem
Filii Dei, sicut lana cdnchylil sanguinem susciperet,
et ipsa litna csse cessarel, sed vera purpura per san-
guincin fieiet memoratuin. Non enim lana vilis, sed
preliosa hujus est sanguinis capax. Quod si sanguis
hic lanam tanta majestate sublimavii per suam ad-
niislionem, ut nulli hac liceat uti, nisi huic qui regia
fueiit pr9Rdiius dignitate : quanto inagis, quando
Spiritus sanclus venit4ii Mariaui, et virtLi Altissimi
obumbravit eam, hoc quod iialuni est ex ea de so-
mine David secundum carnem sanctura [Arnob.f se-
cura], fccit Fiiiiim 1>A , ul sic «ss^t .Maria Christolo-

III B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS III. 4!4

cos, iicnt Theotocos : quia ant^ Mariam fuerunl ali» A stolus : Qui se jungit Domino, unu$ tfnriiu$ eu
Christotocx, sed non virgines, nec S|nritu sancto et (/ Cor, vi, 47).

virtate Altissimi obumbrat». Bsec autem et Christo-
tocos, et sola Theotocos, et sola virgo, et Spiritu
sancto, et virtute Allissimi concipiens. > « Quid enim
ratione humanae consuetudinis investigandum est,
qnod divin» potestatis miraculo factom esse proba-
lur? Virgo concepit, 846 ^^^ peperit, virgo per-
mansit. Patema majestate obumbrante, Spiritu san-
cto uterum impraegnante, Deum concepit et Dei Fi-
lium peperit. Archangelus verbum auribus infudit,
Deus se membris immiscuit humanis : fides accepit
quem castitas genuit, maledictio antiqua nova bene-
dictione deleta est. Nam Evae diaum est : In dolore
paries et tristitia, et ad virum erit conversio tua, et

X. £t quomodo, quando se junxit Deus homini,
onus Deus non est? Dicit enim sanctus Augostinos
in qoadam homilia de natali Domini : ^ t Filios sos-
cepit camem, et non desemit Patrem , nec se divi-
sit a Patre. Suscepit, inquam, Filios carnem, an
proprietatem [F., in proprietatem]? Sed tamen el
Pater et Spiritus sauctus non defuit in majestate.
divinitate, asqualitate; in carne sola Filii proprietas. >
Qiia fronle adoptionem in carne Christi credilis, in
qua etiam tautus doctor et tam probabilis universis
obiqoe fidelibus, procul dubio proprietalem fiiii as-
semit? Et proprietas, et adoptio unom esse non
poierit. Quaecunque vero in Virginis parto et nativi-

tpse dominabifur tui {Gen. iii, 16). Tribos his malis B latc Christi gesta esse evangelica narrat historia.

muitataestprima mater humani generis, dolore, trisli
tla, servitote. Tribos e contrario clarissimis bonis
beata virgo Maria honorata est, id est, salotationis an-
gelicre , benedictionis divinae et plenitodinis gratiae.
Nam primos homo de terra virgine sanctae Trinitatis
consilio formatus est dicente Domino : Faciamus ho-
minem adimaginem et similitudinem nostram (Gen. i,
S3); secutidos vero Adam, idest Christus, de terra
vilr^^inalis uteri operatione ejusdem sancue Trinitatis
creatus est, non solum hoino per omnia veras, sed
etiam Deus per omnia perfectus. c Et ad resolvendom
conditionis nostne debitum natura inviolabilis na-
turde cst miita passibili, ut quod nostris remediis con-

omnia divinae potentiae miraculis et investigabili hn-
manis mentibus dispensatione gesta esse procol do-
bio credenda sunt. Nam Yirgo clausis viseeribus
concepit et peperit ; et qui natus est ex ea, Dei etl
Filius, verus et perfectus, unos ex onios carne; el
qui Deus ex Deo, idem homo ex homine procedeas
tanquam sponsus de thalamo, geminae gigas sobftUB-
tiae, totus proprius Dei Patris Filius, et totus pro-
prius virginis matris Filius, inseparahilis in persoD»
unitate, vel filii proprietale unus, et in potestaie ha-
bens in se , unde aeteraaiiter viveret et onde tempo-
raliter moreretor : cojos potentia oondidit nos, dum

non fuimus ; cnjos bonitas redemit nos, dum perditi
Khiefeat, uiios atque idcm mediator Dei ct hominum, fuimus ; cujus laus salus est nostra, dicente eo ipso
hnmo Christos Jesus et mori possFt ex uno, et mori per Prophetam : Sacrificium laudis honorificabU me:

non possit ex ahero. In integra ergo veri hominis
pe^fectaque natura verus natus est Deus, totus in
suis, totus hi hoslris. Nostlra autem dicimus, qute
hi fuAAi ab initfo Crcator condidit atque reparanda
suscepil. Nam iHa quae decejptor intutit et homo de-
ceplus admisit, nollom haboenmt in Salvatore vesti-
gium... Assutot>sii fonnam ser^i slne sorde peccati,
homana augenis, divina iion minnens > (S. Leo,epist.
i8, ad Flavianum, cap. 5). Uniis idemque est in
duarum co^junctione naturaram Dei Filius, non ado-
ptioiiis gratia, sed proprretatis persona. Unus uni-
f enitus et ^rimogenitus, non alter unigenitus, et al-
ter primfOgenittis (Ibid.y cap. 5). c Unde unigenilum

per Prophetam : Sacrificium laudis honorificabit
illic iteryest^ quo ostendam Hli salutare Dei {P$al.
XMX, 25). Hunc versiculum qoi fideiiter legat, vera-
citer inteiiigat omni homini melius esse laudare bo-
nilatem illius quam discutere potentiam ejus : homi-
liter obcdire pneceptis illius, qu«m 847 pertinad-
ter scratari mysleria illios : et amabiliter venemri
illum, quam pnesumptuose ratiocinari de illo. In
cujus comparatione dicente propheta : Omnes gente$
$unt quasi situlas stilla (Isai, xl, 15); qui magnus el
metuendus est super omnes qui in circuitu ejus sunl.
Si autem angelicis ordinibus et spiritibus jttstonim
magnus est et metuendus, quid nos luteas habittntes
domos de fide iliius magnituduie vel potenlia jndi-

FiUum Dei cradfixum et sepuitum omnes etlam in ^ ^^^ ^^j disceraere pnesumimus? Dum whiil, fedl

symbolo confitemur sectmdum illud Apostoli testi-
nonium : Si enim co§novissent , nunquam Dominum
gloritB majestatis crucifixissent > (/ Cor. ii, 8). ^rgo
et Dominus glorise et Dens virtutum habuit in seipso,
unde cracifigi potuit et roori. Non alter cracifixos
est pro mondi sahite , alter qoi vita est onmiom vi-
ventiom ; sed imos idemque non adoptionc divisoSt
sed proprieiate conjnnctos. Yerbum caro factum M^
ol homo caro promoveretnr in gloriam Dei, non ul
Deos in carnis verteretur injuriam, sicut didt Apo-

mundum : et sicut voluit , venit in mundum. Qoi,
dicente evangelista : In mundo erat^ et mtmdns per
ipsum factus est, et mundus eum non cognovit : Im
propria venitt et sui eum non reteperunt : quotquot
aulem receperunt eiim, dedit eis potestatem fiHos Des
fieri (Joan. i, 10, 12). Qui aliis Iradidil [lOlesUleai
filios Dci esse, quomodo pote^ fieri ut potestalem
non haberet se ipsom Filium Dei propriom facereT
Vel quomodo quamvis in duabus kiaturis, diviniuitit
sdlicet et homanitalis, proprios potoit esse Filiiii

• Qiiuf enim, Haec et sequentia in editis deficiunt.
Videntnr esse alterius S. Patris. Vide serm. 7 in
Nalali Domin. Append. ad Opp. S. Aug., n. 2.

^ Verba qux hic ex Aug. refert Alcninos, nec in-
ter geniiinos, nec iiiter spurios cjusdem 8. Patris
serinones in Natali Domini reperiuntur.

3(3

DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI VU. — LIB. V«.

il4

bomiiii«, et noo poiuil toluf iii duabus naturis pro- j^ garq non poterit quomodo qui fecit onmia factus «6t

prius esse Filius Dei? Ergo si iile qui iiatus est ex
Vii^ine totus est proprius Virginis filius, aequuni est
ut credamus euindem esse Dei Patris proprium Fi-
lium. Naturarum enim Conditori nulla natura re-
iistit» ut ex ea facere non possit quod velit, qui om-
nia ex niliilo creare poluit dum voluit. Ex creatis
igiUir multo magis perficere poterat quidquid iUius
oauiipotentix placuit. Humana quippe raiio investi-

inter omnia. De quo multa dici possunt. Et est in
aliquo talis saiiclitas vitx, et saiicli Spiritus graiia,
ut aliquid de eo digne dicere vaieat? Sed liic paulu-
iura respiremus, quatenus tuis sermonibus, quos tu
vel iu sanctx Ecclesix adversitatem, vel etiam in
nostri nominis suggillationem multiplicare studos,.
acutiore stylo, gratia divina nos adjuvante, respoi'.-
dere valeamus.

LIBER 8EPT1MUS.

I. Legitur beatum Hieronym«un fortissimum con- sibi in ulero virginali fiiigens, erat cum conceplo «t
Irai faaereticas pravitates Ecclesiop Christi athletaro formato : qua gratia ct sanctam iliam Virginem Dei
dixisse : omni studio se intendere, ut bostes Cbristi 3 genitricem appeliaiuus : non lanquam Deum gonerel,

iUius essent et hostes. Quod etiam pro summa laude
non solum ille, verum eliam omnes catholioe fidei
defensores sibi a Deo datum munus repulabant. Unde
el ego taotilltts Ecclesiae Christi vernaculus impro>
peria mei noniinis patienter sufiero, quia mese par-
TiUlfs modulo multum est delectabile, el gaudium
pknam, communes habere hostes cum Domino meo
leso Christo, quem diligere summa est saplentia,
el laadare perfecta est beatitudo, nosse vero vita
aelema : sicut e contrario non amasse profundissima
esl slnltitia; ejus autem gioriae aliquid sublrahere
velle ullima esl miseria : et illum igiiorare mortis
est perpetnae periculum.
n. Objicis ergo me dixisse, el verum faleor, ob-

sed tanquam hominem unituin Deo, qui finxit eum.
Quid aulem aliud est , quod ct lu dicis, Dei Verbum
habitasse in homine assumpto, quasi in templo quo-
dam, non sicut evangeiista ait : Verbum caro factum
est (Joan. i, 44)? c Secundum, inquis, Domini man-
datum gestabat divinitatem , et babitator est templi
sui. > Sed longe aliud cst Deuin habitasse in san-
clis : aliud vero, ipsuin Deum hominem factum , at-
que ex duabus sul)stanliis unam personam Deum et
hominem esse. c Non enim, iit ait beatus Cyrillus,
sicut viri sanclificati ct Verbo conjuncti communGm
carnem Chrisli percipimus, aul sicut divinam possi-
dcntis habitatioiiem; sed ut vcrc vivificatricein ct
ipsius Verbi propriam faciam viuc naturaliter et

Jicis qnod Jesus Christus verus sit Dcus et verus q Deus existat. > Et alibi (S. Cyril., cpist. ad Neslo-

Dei Filius : quia hoc jam dixi, et adhuc dicam. Non
iolQm ego, veruin etiam omnis sancta Dei Ecclesia
cnm apostolis et omnibus catholicis docioribus in
tota orthodoxae fidei celebratione dicii, credit, et
praedicat fiducialiter. Nec tibi sufllcit semel dicere
hujascemodi verba : c Si enim, iiiquis, idem Re-
demptor noster in forma servi , ut vos vuitis , verus
est Filias Dei. > Uoc ipsuin quid itenim atque iterum
repelis? Ut perspicue te hoc oolle inteliigatur quod
nos Telle reprehendis. Si ergo ille homo qui ex di-
Tina sancti Spiriius operatione et gloriosa bealas
Virginis caslitate conceptus est et natus, non est
venis, ut tu asseris, Filius Dei, nec verus Deus ;
quid superest, nisi ut illa beata Virgo nequaquam sit

rium dc Excomm.) : c Scd nec illud dicimus, quod
Dei Verbum velut in hominc communi, qui de sancta
Virgine natus est, habitarit; ne Deum homo Chri-
stus habitatorem possidere credatur. Quamvis enim
Verbum habitaret in nobis, et dictum sit : In Chri$to
habitare omnem plenitudinem Deitath corporaliter
{ColoBB. II, 9) ; tamen intelligimus eum, quod caro
factus est, non sicut in sanctis habitare dicitur; ncc
talem in ipso habitationem factam diffinire tcnta-
mus : sed unicus juxta naturam, nec in camem
mutatus ,. talem sibi fedt habiutioiiem , quaiem
anima hominis habere creditur tn proprio corpore. >
Unicus igitur est Christus Filius Dominus noster,
non velut conjunctione qualibet et unitate dignitaiis

vera Dei genitrix, sed nuncupativa. Quia si ille qui D et auctoritate hominis habentis ad Deum, quem tn

ex ea nalus est nuncupativus est Deus, etiam et iila
qoae genuit iiuncupativa est, non vera Dei gcnitrix.
Et boc quara impiura sit diccre, totius mundi latilu-
diiie in qua Christus regnat et colitur, manifeslis-
$ime comprobatur. Nam el hoc ip>um beato Cyrillo
- Atexandrino episcopo ab hsereticis objiciebatiir, sci-
licet beatam Virginem non esse Dei genitricem , sed
appelbri : sicuti et vos modo soletis dicere, Jesum
Christum non esse verum Dominum et Filium Dei,
sed appellari, quasi nuiicupalivum. Ita 848 quidam
Nfstonanuscontracatholicamfidem disputansdixii^ :
f Qiii ante sxcula est, Dcus est : seJ lcmplum

soles conjunctum Deo, sive adoptatum vocitare, di-
rinitatcm quoque gestare, et, nescio quo insolilo
vcrbo iisns, divinitatem liniare dicis. Liniare enim
vulgo dicitnr de pingendis vcl sculpendis imagini-
hus, vcl cujusque operis figuris exprimendis. Sed
hoc quid ad Filii Dei divinitatem vcl bumanitatem
pertineat , non intelligo. Quod vero, ul prsediximus,
gestare eum divinitatem dicis, audi quid pro hoc
mcrcedis accipias a sanctis et catholicis viris qui
contra hanc hxresim tuain muita disputare solebant
(S. Cyrill., Anathem. v). t Si quis, inquiunt, prjcsu-
init dicere Dciforum hoininem Chr stum* et non po

Verba sunt Tlieodoreii in rfprehensionc primi Anallieinatisiiii apud Cyrilhnn.

M B. F. \LBLM S£U ALCUINI OPERUM PARS lU. ti6

tiu6 Deum vere osse, sicut Filiiim uuicum oatura, A illa qux novissimis lemporibus ex Yirgiae facta ooo-

Mcundum quod factum est Verbum caro, et coiu-
municavit proxime nobis sanguine et carne, ana-
thema sit. > Hxc enim est hic in prxsenti merces
laboris tui. Qualis autem futura sit ab eodem ipso
qnem in tantum humiliare niteris, ut omnem ei veri-
tatem filieutib et potestatem Dcitatis adimere cone-
ris, tu ipse probabis quando ante tribunai ejus judi-
candus astabis. Subjungunt quoque praefati Patres
de cadem re dicenles : c Non slcut in oobis inhabitat
Dous, sie et in Christo. Deus enim erat ipse natura-
iiter apparens secundum nos unusque el solus Fi-
lius, et quando factus est caro. Qui igitur prxsumunt
dicere Deiforum Iiomincm eum esse, et non polius
Inbumanatuin Deum, necessario succumbunt ana-
thcmati. >

IIL Mior vero quare introducere novum nuncu-
pationis in Christo nomen non timeas, cum hoc
Ipsiim autecessores tui hserclici usurpantcs ab Ec-
clesix fuissent cominimlone divisi. Ait namque idem
beatus Cj^rillus : f Caveamus ergo de Chrislo dicere :
propter assumentem veneror assuraptum, et pro-
pter invibibilem adoro visibilem. i Ilorrendum vero
super boc etiam illud adjicilis : « Qui susceptus est,
curo eo qui suscepit, connuncupatur Deus. » Qui
eniin haec dicK, dlvidil [in] duos Christos eum qui
tinus est, hominem scorsum in partem, et Deum si-
raililer in parlem consliloens; evidcnter cnim divi-
dit uultatem. Non crgo alter cum altero coadoratur
fiut connuiiciipalur Deus ; sed unus intelligitur Chri-

Bius Jesus Filius Dei nnigenilus, una servilute cum ^ polest.
propria carne veneraudus : ul:i eniin est nuda nun-
c"p2:io, iLi soIiJai vcritalis (icnegalio est. Sed revera
Incariiatum dicluius unigcnitum Filium Dei secreto
849 ^^^^ raystcrio quod ipse solus novil. Nostrum
namque est credere, illius nosse. Quod tu omnino
oblitus conaris illud raiione investigare quod fide
venerari debuisses : credere eniin tuum esset quod
Deus Dci Yerbum, totum suscipiens quod hominis
est, verus hoino factus slt, et assumpta humanitas,
tolum accipiens quod Dei est, aliud quam Deus esse
non possit.

lY. Mihi quoque ohjicis non recte Intellexisse de
qua natura beatus Grcgorins dixisset, cum ait ^ :
c Aliud est homines natos gratiam adoplionis acci-

cipilur? Expositorem te alienorum dictorum jactitas»
cum vix unquam tua recte proferre potueris. Me
quoque arguis, qui ubi recte arguendus sum, emen^
dari non refugio, sed potius desidero et multum
opto : sed suiit plerique qui, dum alios reprehendert
cupiunt, omoino magis suam Imperitiam osteoduot,
quse forte occulta fuisset si taculssent, sicut scri
ptum est : StuUuSf st tacuerit, sapiens reputabitur
{Prov. XVII , 28). Grandis est eniin stultitia velle te
proferre testimonium quod per omnia contra temet-
ipsum esse manKestum est. Tribus namque modis
testimonia in tuis scriptis inveniuntur prolata, quo-
rum quxdam nec ttbi nocere, nec faverc videnUir,
nec omnino ad rein praesentis disputationis perti-
B nent; quod ccrtissimse ignorantias indicium esL Qoae-
dam vero sic a te ponuntur, ut tamen nobiscum
agant, et tibi repugnare aperta veritate probantur;
quod, ut prsediximus, stultitix non minini^ res est,
te arma adversario minislrare. Quaedam autem ita
protulisti, ut lamen, nisi corruraperes, te nullo modu
adjuvare viderentur; quod omnino malevokc coo-
scicntiae vilium esse dignoscitur : in quorum primo,
ut diximus, te ignorantem, in altero indoctum, io
tertio vero malevolum ostendisli. Mirandum ergo
est, vel magis dolendum, cur audeas sanctoriim Pa-
trum lucidissima tesliinonia corrumpere, immutare
et in aliuin transferre sensiim quam illi qui scripse-
runt, posucrunt, sicut paulo ante te fecisse probavi-
mus, el in multis tuarum lilterarum locis invenirt

V. De sancto namque Alhanasio teslimonium po-
suisli quod tiiam sectain maximc destruit : et dum
forte inteiligercs quxdain in ejus teslimoniis verba
tiiis sensibus contraria esse, omisisti in medio qux
ail, ne conlra te ipsuin dicere videreris. Ponamu»
ilaque plcnam illius sententiam, ut agnoscatur
quanta malitia abstulisti quod iirmissimo conlra to
esse positum intelligitur (S. Alhan., epist, ad Epictet,^
n. ^\ « Quomodo aiitcm, inquit, ambigere audent,
qui dicuniur Chrisliani, si, qui ex Maria processit
Deus, Filius quidcin natura et substantia Dt»i e*l,
secunduin carncin autein ex semine David est, ex
carnc aiilciii sanctai Mariie? » IIoc autem quod sc-
quilur tr,cui>ti , quod tuac rniiiissime contradicit

pere, aliud unum singulariter per divinitatls poien- " secuc. « Quid autem pulas, ais, temcrarii facti sunt,

tiani Deum ex ipso conceptu proLUisse : > Ei gratias
agls quod tu eamdem sententiam inelius intellexis-
se$, eainque de divinilate, non de Iiuinanitate dictam
esse adirmas. Sed quis sit qui per polenti:)m divini-
tatls Deus conceptus sit, agnosce.Nam de divina Filii
Dei divinitate dici quomodo potcst, quod conceptu
prodilsset? Deus enim Filium suum unigenituui gc-
Duit; 000 ex alterius conceptu cujuslibct; alque
eumdem Virgo sacra de Spiritu sancto concepit, de
qua ipse Filius Dei , quasi sponsus de ibalanio, pro-
ccRsll. Aut qoae natura per potenliam D?j factn en
quod cst? An illa per quam omi.ia facia sunt, aut

ut dicerenl Chrislum, qui carne passus est et cruci-
fixus, non esse Doininum Salvatorem el Deum et Fi-
lium Patris? Aut quomodoChrislum volunt norainari,
qui dirunt in honiinem [sanctum , perinde atque in
unum prophclarum venisse Vcibum, ncc ipsnin ho-
mineni] faclum, sumenttMO ex Maria rx)rpus; scd al-
terum esse Christum, el alleriini Dci Yerbum, qu'»d
anle Mariam, etante snocula Filius exisiel»ai Pairis?
Aut quomodo esse Christiani possunt, qui dicuui
aliiim esse FiUaii». aUnm Dei 850 Vcrljiini? > IIjcc
lacui?»li, et sequenlia e]us'!oni sft»»!enli;c ahSiimpsisti
tibi iu auxiiium, qux cl ipsa validc tibi essc cjj.lra-

» S. Gre;j. lib. xviii Moral., cap. .S2, ciiatum ab Alcuino in '*pist. ad Felicem, n. 10, sjpia col. iii.

217 DOGMATiCA. — ADV. FELICEM LIBIU YIL — LIB. YIL lf|

ria fBlelliguiitur. Poob ejasdem Patris Atbanasii A ia EvaDgelio dictum est , quo tu testimooio sxpias

lerba dicentis (Ibid.) : c Non per adopUoDem hsec

iacUi sont» absit; sicut quidam existimaveruiit; sed

sicQt est Ycritas, homine facto Salvatore, totius hu-

mani ^eneris salus facta est. Si enim adoptioDC erat

in eorpore Yerbum secuadum illos, quod autem

adoplione dicitur, phantasia est, reperitur et puta-

tive salus. > Yidesoe quam fortissimo ariete fulsitatis

toae murum iste probatissimus cathoUcse fidei miles

destrait? Ait itaque : c Quid autem, putas? tcmerarii

facii sunt, ut dicerent Christum, qui came passus

est et cnicifixus, non esse Dominum Salvatorem et

Deom et Filium Patris. > Ecce perspicue temerarios

eos esse reputat qui negant Dominum et Salvatorem,

ei Deum, et Filium Patris esse illum qui cnicifixus

est; nec illos Christianos xstimat qui huic fidei con- B enim diligit Unigenitum, profeeio diligit ol membra

fradicunt : et verissime aflirmat omnia quse in Christo

gesta sunt , sine adoptione facta esse, qui adoptio-

iiem dicit phantasiam esse et non veriiatem. Quam

Tero impium est alicui qui se Chrislianum nomi-

nat, credere per phantasiam Christum esse Filium

Dei? In Christi itaque humanitate iste veracissimus

doetor fidei catliolicse haec facta esse dixit, quia ni-

hii in xtema generatione Yerbi Dei factum esse fas

est dioere vel credere, qui onmino apileraaliler ge*

nitus est ex Palre, non temporaliter factus. Quale

uaque testimonium contra te ipsuni veracius et for-

tius invenire potuisti, quam quod iste sanclissimus

et veracissimus ecclesiasticae fidei doctor astniit, qui

uteris : Et vidimus gloriam eju$, gloriam quasi l/ni-
genili a Patre, plenum gratias et veritatis (Joan, i,
14) : et dicis, c gratiam ad humanitatem pertiuere,
veritatem vero ad divinitatem. » Tamen idem evan-
gelista unum, unigenitum eum nominavit, iu quo est
secundum intelligentiam tuam gratia ei verilas, id
est, duarum naturarum, ut nos confitemur et credi-
mus, mirabilis adunatio in unam personam et in
unam Filii Dei dilectioneni.

YIL Alteram quoque evangelicam senlentiam po*
suisti cum expositione beati Augustiiii dicens {Tract.
cx in Joan,, n. 5) : c Et dilexi$ti, inquit, eo$, sicut $t
me dilexi$ti, In Filio quippe nos Paler diligit , quia
in ipso nos elegit anle constitutioneni mundi. Qui

ejus, qux adoptavit in eum ei pcr euin. i El tacuisti
sequentia ejusdem expositionis, ubi ait iilein doctor:
c Nec ideo pares sunius uiiigenito Fiiio, pcr queiu
creati et recreati surous, quia (iictuni est, dilexisti
eo$t $icut et me dilexi$lii (Joan. xvii, 25). (Lnigeni-
tum dicit, per quem 851 creali sutnus et recrcaii :
nnum unigenituni, non duos unigeuitos creaiorcm
et recreatorem. Si est unigenilus, non potest esso
adoptivus), c quod nihil aliud est diccre, quain di-
lexi$ti eo$, quoniam et me dHexi$li, noii enim mem-
bra non diligeret qui diligit Filium. Aut alia causa
est, diligendi meinbra ojus, nisi quia diiigit eum?
Sed diligit Filium sccuiidum divinitatcin, quia illuni
'omnia qu:» in Christi conceplione, nativitale, pas- - «qualem sibi genuit; diligiteum etiam secundum id
sione el resurrectionc per veritatem finnissime, et n"«*' ^^^^ ^s^» *I">a »psum unigenitum Yerbum caro

factum esl, et propter Yerbuni est ei chara Yerbi
caro. Nos autein diligit quoniani suuius ejus inembra :
propler hoc nos dilexil antequain essemus. Quapropter
incomprchensibilis est dilectio qua diligit Deus, ne-
que mutaliilis. i Aliquid vero singularius iutelligen*
dirai est in dileclione Filii sui, qiiam nostri sensus
paupertas inlelligcre possit. Iliide et idem pra.>fatus
doctor in alio loco ejusdem operis, quamdum pro-
prielatem dilecliouis in Filiuin Dci , sccunduin quod
homo factus est, esse designavit. Ait itaque idem
(Atig., Tract. xxv;n Joan., n. il) : c Hunc enim Deu$
Pater $ignavit (Joan. vi , 27). Signarc quid esl , nisi
proprium aliquid ponere? hoc est eiiim sigiiarc, ini-

non per adoptionem , quia adoptionem pliantasiam
ciicit,*facta aflirmet?

Vf. Ponis quoque verba sancti Augustini de ho-
milia in Joannein, ubi ait (Tract. xiv i/t Joan.^ n.
II) : c Pater diligit Filium, [sed] quomodo Pater Fi-
iiam, non quomodo dominus servum ; quomodo uni-
com, noiiquomodoadopiivum [S. i4u^., adoptalum].»
Sed his verbis sancii Augustini tui sensus verba ad-
didisti dicens : c Et hoc, si de utraquc natuia siini-
liter dictum fuisse puiet, doceat prius, si valet, quo-
modo Filius Dei in forma servi servus Patris non sit :
sicut in divinitate non servus, sed Filius, neque
adoptiTus filius, sed proprius veraciter creditur et

pnedicatur.i Nos autein, Dei Patris sanctissima voce ^ ponere aliquid, quo non confundatur cuni cjcteris.

edocti, dicimus iu utraqiie natura vere tmuin Filium
Dei esse iesuni Chrislum, eumdemquc Deo Patri to-
lum diiectum, non, ut tu reris, ex parte ut Fiiiuin,
ex parte vero ut servum, quod oinnino riJiculosum
est dici : sed totuni dicimus quasi proprium et uni-
cum diligi a Patre Filiura. Super quein , i-ogo, vox
facta esl in baptismo vei in monte sancto : Jlic e$t
Filiui meu$ dUectu$ (MaUh. iii, \1; et xvn, 5)? nn
soper divinitatem taiiium, et non super humanita-
lc:ii?quod impiuin est crederc; et praesumpluosum
est dicerc, Patrom non diligere Filiuiu in suscepta
humnnitatis nalura, qui sic unitus essc constal ex
duabos su! stantiis, ut sit unus uuigeuitus, nou duo
iilii, unus unigenilus ct aiter aJo;)liui3. IJco enim

Signare est, signum ei [F., signuni rei] poncre. Cui-
cunque rei ponis signuni, ideo ponis siguuni ne coo-
fusa cum aliis a te non possit agnosci. Pater ergo
signavit ciim, propriuin illi quiddani dc(lit,ne cxterii
coinparetur homiuibus. ideo ergo illi dictum est :
Unxit te Deu$t Deu$ tuu$ oleo ex$uUationi$ prcv par-
ticipibn$ tui$ (P$aL xliv, 8). Ergo signare quid, est
exceptum habere , Iioc est , prx parlicipibiis ttiis. ^
Itaque nolite, inquit, me contemucre, qiiia filiiis ho-
minis sum, et quxrite a me cihuin, non qui perit,
sed qui perinunct in vitam xlernam. i Poiiis qiiO(|iii)
sentcntia!!! de !i')ris beati Vmbrp^ii, (|tio$ <ie FiJo
Christiana composuit (Ambr., de Incarn. Dotn., cnp.
G, i:. 4*1). i Eniergunr, inquit, alii, q«ii cainen Do-

219 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS Ul.

luini dicaiit, et diTiiiitatem unius nalurae. Qua; tantuxn A vel ei catholica sanctorum Patrum' interpretatione

sacriiegium inferna vomuerunl? » Hoc nescio, quare
dixisti. Quis catholicus unani naturam divinitatis et
camis esse credit ? Sed quare tacuisti ejusdem sen-
tenliae initium, ubi idem doctor ait (Idem ibid.) :
c De nuUo prophetarum diclum est, quia Verbum
caro factum est : nullus prophetarum abstulit pec-
cata mundi. De nullo alio dictum est : Hic e$t Filius
tneus dilectuB^ in quo mihi bene complacui {Matth,
III, 17). De nullo prophetarum legimus quod sit Do-
minus majestalis, quod de Christo Apostolus dixit,
quem Judsci crucifixerunt. > Unde et idem doctor ki
eodem opere de divisione [F., visioue] inter Chri-
stum, Moyscm, et Cliam, qui in monte cum eo appa-
ruerunt, verba ponens ita ait (Ainbr., Ub. i de Fide,

composuit, ut dirimus, nuliaienus iste sensus inTeui-
tur. Dicis utique : c ex trangressione de carne peccati
sordidum, quam ioduere dignalus est. > Jesus Tero
aeternus sacerdos secundum ordinem Melchisedech
iion habuit carnem peccatricem, quia nuJla trans-
gressio in carne illius fuit^ sed similitudo eamid
peccati : nec uUa adustura peccati in corpore ilWm
apparuit, sed ut lana illa, et munda alosque omni
tinctura peccati, et gemma lucidissima, omnique
mundo pretiosior sanctissimum corpus Christi abt-
que omni sorde trangressionis perlucidum fulserat.
Huyus vero visionis inteUigentiam in tractatu praeAiti
operis idem doctor eximius dupiiciter explanavit (S.
Hieron. in cap. iii Zach,), Juxta Hebraicam opinio-

cap. 13, n. 81) : « Petrus in monte Moysem et EUam B nem de Jcsu Olio Josedech sacerdote magno ita io-

vidit cum Filio Dei : nec erravil in natura, nec er-
ravit in gloria. Denique qui.l facere deberet, non
iUos, sed Chrisium interrogavit. Nametsi tribus pa-
rabat obsequium, unius lanien exspeclabat impe*
rium : scd quoniam vel tabernaculorum numero [nu-
merum] defcrendum tribus simpUciter aestimavit,
emendalur Dci Palris auctoritate dicentis : Hic e$t
Filius meus dilectusy ipsum audite {Matth, xvii , 5) ;
Id est : quid conservos tuos cuni Doniino tuo socias?
Hic est Filius mens : non Moyscs filius, sed hic fi-
lius : sensit emendalioncm apostolus : procidil in fa-
ciem, consternatus Patris voce et FUii claritate :
sed elevatus a Filio, qui jacenies erigere consuevit,
anum vidil, solum vidit Dei Filium. Recesseruntenim

telligi debere asseruit, ut sordida vestimenta habuis-
sel idem sacerdos Dei propter aUenigenam, quain
duxit uxorem, vel propter peccata popuU,Tel db
squalorem caplivitatis, unde iiuper erulus est, quMl
torris scmiustiilalus : atque ideo Saianam stare a
dextris ejus, quia veram accusationem habuit contrt
eum. Nam diaboius nunquam a dextris nostri Jesa
stetit : quia nunquam veraoi accusationem inTeait
in illo : sed in omiii tentalione victus, quasi fugax
latro, el tiniidus beiiator recessit ab eo. Yel quomodo
convenit de Deo Jesu, ut dicat ei angelus : Ecce ab*-
tuli a te iniquitatem /tiam, qui nullam habuit iniqui-
tatem? Nec uUus angclus forlior ilio fuit, ut eum
niundarc a peccato debuisset : duni Jesus noster

servuli, ut solns Dominus, qui solus designabatur Fi- C magni consilii angelus niissus sil a paierna sede to-

iiaSy videretur. >

Vin. Igitur dum phirima sanctorum Patrum testi-
monia percurrendo, producis in medium, in quibus
nibii tuis partibus favere veraciter invenitur, sed
nonnuUa etiam palam tibi contraria esse, ul proba-
Timus manifestissime, qu» certissime veritatem ca-
thoUcae lidei affirmare inteUiguntur, repente p?rve-
nisti ad Zachariam prophetara, cui Jesus sacerdos iii
sordidis vestimentis ostensus est ab angelo (Zach.
tii). Quain visionem vel prophctiam beatuni Uiero-
nymura aliter exponere asseris, aliter nos in tractatu
ejus in eumdem prophetam scriptiim legimus. Dicis
enim eumdem sacrae historiac interpretem hxc repo-
nere verba : Et Jesut erat induus vesiimentis sordi-

tius mundi purgare peccata. Poiiit quoque, non con-
firmando, sed ostendendo idem prxfatus doctor qao-
rumdara opiniones, quomodo ha^c de Christo inteUigi
velint : et de torre eruto dicit, quod Jesus in Baby-
lonia igne consumptuni [Ex sensu S. Uieron,, non
Babylouio igue consumptum] , id est, peccatorum oi-
gredine non ustulatum , nec flamma hujus saeculi at-
tactum, id est, nulla flamma vitiorum vel saltcm at-
tacluin, sed ab omui peccatorum sorde imniunem,
sicut auruin igne probatum spiendescere. Sed melius
liujus prophetise sententia de Christo aiunt inteiligi
posse, ubi dictum est : Audi Jesu sacerdos ma^ne^
tu el amici tui , qui habitant coram te, quia viri por-
tendenles siint : Ecce enini ego adducam servum menm

disy utique ex transgressione de carne peccati sor- ^ Orientem, quia ecce lapis, quem dedi coram Jesu^

didus, quam induere digiiaiiis est : unde et paiinis
involutus et scissuras 852 humani generis, dum in
se illa suscepit, inspicitur : donec radio crucis, inno-
centi% tunica texeretur. Nonne, inquit, hic titio ex-
tractus ab igne est? Titio extractus ab igne senii-
ustulalus, non percombustus esse ostenJitur. Corpus
enim illud humani generis, quod ex protoplastoruni
transgressioiie et criniiiium flamma fuerat adustum,
hoc induit Dominus, et quasi titionem semiustulatum
a gehennse incendio liberavit. In quo vcro libro, vel
in quo opere lisec dixisset beatus Hieronymus, nos
nou invenimus. Igitur in tractatu ejusdom prophetas
quem ille doctor egregius vel ex Ilebraica veritalc.

septem oculi sunt {Zach, iii, 8). Jcsu et ainicis ejus»
qui sunt viri porlendentes, id est, prophetis et sacer»
dotio Judaeorum proinissus est ille, de quo scnptum
cst : Ecce vir oriens namen ejus {Zach. v, 12). Et in
Cvangeiio : In quibus visitavit nos oriens ex alto {Lue.
I, 78) : et lapis anguiaris, qui sine manibus de montti
prxcisus contrivit univcrsa mundi regna {Matth,w\^
kk), Super quem lapidem, septem oculi sunt, id est,
septcin dona sancti Spiritus, quae in Isaia leguntur
{Isa. XI, 1), super florera requicscere, qui de virga
radicis Jesse germinavit. Ex cujus persona in Can-
tico canticorum dictum legitur : Ego fios campi, et
lilium convaUium {Cant, ii, I). De quo ciiam lapide

ttl DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRI VII. — LIB. VII. 2«

mos sabjungitur : Caelabo 8culptuTatn ejui^ dicit Do- A ritos? Quod autem omnino secundum regulas Laiin»

tntntK exerciiuutnj et au[eram imquitatem terrce illius
m die una {Zach. ui, 9). c Islum vero lapidem (Hie-
ron., loc. cit.), qui dicius est coram Jesu, davis cru-
ds» et lancea militis faciam vulnerari, et in illius
passione auferam iniquitatem terrae illius in die una,
de qua scriptum est : H(ec e$t dies^ quam fecit Do-
flttRtM, exsultemus et Iwlemur in ea » (Psal. cxvii, 24).
Iddrco plenius hujus propheti» sensum exposuimus,
al intelligatur quam longe aliter beatus Uieronymus
in tractatu hujus prophetias, hujus visionis sensum
Tel intelligentiam exposuisset.

IX. Ponis quoque sermones beati Ambrosii , sed
perturbans unius prouominis a(i(jectione sensum illius
•enientiae. Ait enim doctor ille egregius (Lib. v, de

eloquentiae stare non polest : si ad mares pertinere
voluisti , maribus debuisses dicere, non maris ; sed
singularis tuae peritiae eloquenlia talibus solet uti
verbis, qux nec regulis recte loqucndi ullo modo
cofiveniunt, nec sensu caiholicai fidei astipulantur.
Timuisti forte dicere, absque uUis pra*cedentibus me-
ritis : quia mox in sequentibus erudilionis tuae scn-
sibus invenitur, te dixisse : « Qua; ille, inquis, de
humanitate Filii Dei, in qua natus homo, per ado-
ptionis gratiam meniit esse quod est, et accipcre
quod habct : » tu dicis cum antecessoribus tuis Pe-
lagio et Nestorio Christum meruisse, ut esset quod
est ; cum sanctus Augusiinus et omnes calholici do-
ctores nuUis prxcedentibus meritis in ipso humani-

Fide^n. i07) : « Contraautem sancto patriarchae David B tatis Christi exordio eumdem Deum esse conceptum

•ecundum gloriam suam Dominus est; secundum
853 corporalis successionis seriem Filius est, non
defidens a se, sed nostrae jus sibi adoptionis acqui-
rens.i Tu vero immutasli sermones, ubi ille ait, suc-
eessionis^ Ui posuisti, susceptionis ; et ubi ait : nostrce
jus dbi adoptionis acquirens; quod omni sensu caret,
lianc eamdem sententiam bis posuisli in libdlo tuo ;
gaudens, ut reor, in adoptionis nomine : quod om-
nino de nobis in hoc loco positum est, non de Chri-
sto, qui nostrae adoptionis jus, id est, potestatem ac-
cpiirere didtur. El nescio utrum mala voluntate,
flttore tibi consueto, immutasti sermones illius, vd
etiam imperitia. Si mala voiuntate sauctorum Pa-
inim purissimos sensus immutare tentas, cur non
times Scripturam dicentein : Os quod mentitur occidit ^
ummam (Sap. i, li)? Si vero imperitia, miror cur
non erubescas Insipientiam tuam ; quia dum sapiens
ris videri, stultus appares; nam juxta Salomonem
sapiens potuisses putari, si tucuisses. Assumis eliam
et beatissimi Leonis papae tcstimonium tuae sectae in
acQutoriam, quod perspicue tuis sensibus valde con-
tnrinm esse dignoscitur, ubi ait : « Qui enim verus
est Deus, verus est homo, et nullum est in hac uni-
tate mendacium, dum in invicem sunt, et humilitas
hominis» et altitudo Deitatis. » Tu itaque hanc uni-
tatem dividis in duos filios, unum pioprium, et alte^
nim adoptivum. Nam altitudo divinitatis ad humili-*
tatem descendit humanitatis, et humilitas humani-

et natum testanlur. Et quomodo tu diversos filios
esse in Christo propter duas ualuras asseris, dum
iste sanctissimus doctor in hoc teslimonio, quem
[quod] tu ipse posuisti, eumdem dieit esse Dei Fi-
liiim, quem filium hominis; et filium hominis, queni
Filium Dei? Si idem est filius hominis qui Filius
Dei, una est prorsus veritas, et unum nomen Filii iii
Christo : quia unitas personae dualilatem filialionis
respuit in Christo, nec adoptio locuin invenit , ubi
proprietas praecessit; nec divinitas humanis tenetur
pnejudiciis, cum omnia secundum propriam volun-
tatis potentiam opcratur, quae vult in coelo et in tcrra,
qui ait : Pater meus usque modo operatur^ et ego ope-
ror (Joan. v, i).

X. Quid vero praesumpliosa mcnte et stulta te-
meritaie altiora te rimari non metuis, et te medium
liiter divinitatem et hunianilatem Dei Filii iinmit-
tere tentas, humanaque ratiocinatione divinae boni-
tatis ineffabile sapramentum scrutari niteris? Nec
tuae sententiae modum imponere nosti , qui nec te
ipsum discemere poteris , vel quomodo anima tua
tenerrimis in malerno ulero tuae coagulationis pri«
mordiis immilteretur, exprimere suilicis. Sine te
enim Dei Fiiius fecit , quod vuluil : sciebat namque
Dei sapientia sine sui iniminulione 864 ^ infun-
dere humanae naturae , et iueiTabili unitate fieri ex
tempore filius homiois , qui scmper fuit ante omnia
tempora Filius Dei , per quem facta sunt tempora.

tatis ad altitudinem ascendit divinitatis, non versi- .w Sed tu carnali cogilatione plenus polentiain Dci pro-

biiiiate naturje, sed dignatione honoris. Item ponis
tescimoiiium de libro beati Augustini, quem Enchi-
ridioo ipse nominavit : de qiio etiam libro olim In
quadam epistola tua mullum perverse maculasti
qosdem sancti Patri» verba, immittens ea quae non-
qoam ille dixit. Sic et in isto testimonio dicis, quae
ille nullatenus dixit, nec aliqiio rationali sensu con-
veniant. Ubi enim ille ait (Cap. 40) . « Quia homo
ille nuUb praecedentibus inerilis in ipso exordio na-
tiifx suae, qno esse coepit, Dco Verbo copularefur in
tantam personae uiiitatem, ut idem ipse esset Dei Fi-
lius, qui filius hominis, ei filius hominis, qui Filius
Dci. > Tu dicis : Qiira nullis pra*cedentibus maris.
Quid autem vis significare per mares, nisi forlc nia-

priuin posse habere Filium uon putas, nisi tale ali<
quid patiatur, qualia substantia patitur carnis,
quando gignit carnem. Hoc enim insipientia: quo-
rumdam incrediliile videtur, dum omnia recle sa-
pientibus Deopossibilia esse cit-duntur, ipsa Veritate
dicente ; hoc autem apud homines impossibile est,
apud Deum autem omuia possibilia sunt (Matth,
XIX, 26). Et hoc ergo possibile Deo esse dignoscilur,
ut proprium ex Virgine Filiuin habere poluissel. Fe-
cit enim idein Filius Dei sibi tempus, in qiio fieret
hqino ; assumpsit de (natrc, undc luori potuisset, qui
iinniortalis mausit in aeternum : uous tanien atque
idcm [Fortedeest : morlclis ct] iininorlalis, impas-
sibilis cl passibilis, non aller et alter : ct qui esl vita

$23

B. F. ALBIM SLU ALCLLNI OPERCM PARS lU.

vivificaiis, tponlanea volunlate, dum voluit, mori- A Deum venim et hominein comprobarous, qui cum

tar : sicul in lihro Cxodi Dominus locutus esl per
Moysen : Et videbitis vitam ve$tram pendentem in /t-
gno, et non credelis vito! vestrw {Deut, xxviii , 66).
Deum aiilem Chrislum esse vilnm ipsius testimonio
in Evangelio dicenlis, disce : Ego sum via, veritas et
vita {Joan, xiv, 6). Unde et in Actibus Apostolorum
beauis Pctrus popuio pncdicans ait : Vos autem vi-
rum homicidam petistis dimitti vobis , auctorem vero
vit(v peremistis {Act.m, 15). De quo et beatus Cy-
prianus ait : « Judicatur judicalurus et Dei sermo ad
victimam tacens ducilur. » Gregorius quoque Na-
zianzenus: < Indiguimus, ait, Deuin incarnatum et
morlincalum, ut nos vivamus ; res enim vetus erat,
ut homo niorcreiur : quod ne semper auderet in ho-

xqualem impassibilitatem et immortalitatem cum
Patre possideat , propier nosiram tamen salutem
passibilem suscepit hominis naiuram, impassibilis
divinitatis m^gestatem non amiltens : nec iit perinu*
ta^tur in humanitatem divinius , sed ut divinitali
servaretur humanitas. Secundum igltur hiijus ho-
minisveritatem Dei Filius ad redemptionem nostram
natus ex Virgine est et Spiritu sancto : sic enim ad
Mariam in Evangelio angelus loqtiitur : Spiritus san"
ctus superveniet in te , et Hnus Altissimi obumbrabii
tibi : et propterea quod 855 nascetur ex te sancium^.
vocabitur Filius Dei {Luc, i, 55). Si quis vero hane
vera; fidei professionem contemnat , vel minus ca-
tholicam reputet, legat sancti Augustini verba , quser

miiie , res nova facla est, ut Deus morerelur, sed ® de explanatione cathoUci Symboli composuit", et

inveniet me iilius certissime uti sensibus, quiubique
purissimus in catbolica fide et veracissimus doctor
esse comprobatur. Tribus enim modis, ut idem sao-
ctus Augustinus ait , Scriptura sacra de Chrisio lo-
quitur ; primus, cum secundum suminam illam divi-
nitalem Palri squalein atqiie co^temum ante as-
fiumptionem carnis vocat. Alter modus est, ciiin as-
sumpla carne jam idcmDeus, qui homo; et iilein
homo, qui Dcus, secundum quam.lam suce excelleii-
ti;c huuianitatem [FortCt dignilatcm], qua non caete-
ris coxqnalur liominibus, sed esi mediator; ct capat
Eccicsix et legitur et inlelligitur. Tertius modus est»
cum quodummodo tolus Christus iu plcnitudine Ec-
clesise, id est , caput et corpus secundum pleiiitudi*

quia came mortuus esl, non divinitale. >

XL Nec vero ullalenus conrundimus naturas in
Christo, sicut tu asseris nos focisse : scd salva ulri-
usque naturc proprieiate , divinae scilicet et huina-
nx, unum conntemur Deum Dei Filiuin Jesuin Chri-
stum Doininum nostrum in duabus naturis, una vero
persona ct uiia Filii dignilale. Sicut eniin anima
compalilur corporis doloribus , quamvis anima iin-
monalis permaneat, lamen corpus sine anima: com-
passioue non palitur : quia anima et corpus unus
est homo , et communes sunt aiiimai et covporis vel
dolenlis vel Ia;tantis airectus ; quia unushomoest,
qui simul dolet vel gaudet : ita Dei Filius sua pro-
pria carne passus est, non aller in oorpore passibi-

lis, et alter in divinilate iinpassibilis , sed unus in uem perfecti cujusdam viri , in quo viro eficcti su

utroque. Nec iterum Cbristum dividimus in duos
filios, vel duos deos , vel duas cum Nestorio perso-
nas. Qui licet duas palam non dixissct personas,
tamen omnia qux duabus inesse nccesse est personis,
in sua professione fatclur. Similr modo et tu , licet
fu};ias verba duarumpersonarum, tamen omniaquae
necesse cst duabus inesse personis , te in tuis litteris
Invenimus profiteri. Quis eniin nesciat, apud unutn
Patrein alteram esse personam adoptivi filii, alte-
ram proprii Filii? Nec enim ullus pater, juxta hu-
manae consuetndinis rationem potcrat proprium fi-
lium sibi adoptare, quasi alienum : aut qucm adoptat
sibi in filinm, potcrit sibi proprium facere, quem

mus inembra, et credentibus pricdicatur, et prudeii-
tibus agnoscibilis offertur. De sccundo autcm modo
in prscsenti disputatione maxime versatur intentio,
in quo Deum verum et verum honii:iein eumdein
Dominum nostrum Jesum Chrislum pubiica voce,
catholica pace , omnium sanctorum doctorum pro-
balissimis testimouiis roborati profitemur : non ex
parte Deum verum , ex parte Deum nuncupativuro,
sicut tua solet indocla novitas afiinnare, dicendo :
Deus est Christus secundum divinitatem , et Dei Fi^
lius verus : secundum humanitatem autem Deus e$t
nuncupativus et adoptivus Filius : quasi ex parte di-
vinitatis sit veritns; in pnrte vero humanitatis non-

paternitas allerius sibi fccit alieniira ; quia aJopiio jv cupatio, et non pura veriias. Aiidi ergo, quomodo
ex atieno quolibet efiicitur; proprius vero fitius in beatus Amjustinus lu;e partitioni in dispulatione.

veritate proprietatis permanet. Unus est Deus Pa-
ter, et unum habet Filium Dominum nostrum Jesum
Christum. In utraque autem stibstantia et divinitatis
et humanitatis , unus atque idem est Dei Filius Do-
minus noster Jesus Christus , ut Deus venis; ita
etiam homo verus, attestante Apostolo atque dicente :
Exqmbus Christus secundum carnem, qui est super
omma Deut benedictus in sacula (Rom. ix, 5). Et
alibi : Vnus enim Deus, unus est mediator Dei et ho-
minum homo Christus Jesus (Joan. ii, 5). Unum crgo
atque cumdem Dominum nostnim Jesum Christum,
cum cx aiiis , tum ex his apostolicis scnlc;itii5, cl

• S. Aug., de Fi !e ci Symbolo.

contra Maxiininum hxreticum habita, re^pondeat,
ait enim (Lib. ii, cap. 10, n. 2) : c Porro Christus
nna persona est gemin«'e substantiae , quia et Dcus»
etiam homo est. Nec tamen Deus pars ejus personaB
dici putest : alioquin Filius Dei Deus , antequam
susciperet fomiam servi , non erat totus , et ci^vit,
cum homo divinitali ejus accessit, quod in una per-
sona absurdissime diceretur : quia pars rei uUius
esse non potcst Deus. »

XII. Concordat quoqiie bcatus Cyrillus, cujiisct
tu testimoniis uti sscpius soles, huic sanctissimo Pa-
tri, sub aiiathematis vi:icuIo constringcns eos, qul

m DOGMATICA. — ADV. FELICEM LIBRl YH. — LIB. TIL ' «t6

qualem [Forf^, insequalem] venerationem Dei Filio A et applicatus, non quod vere sit Deusvel Filins Dei,

Jesa Christo facerc audent, nnam quasi veram Dei
Verbo, altcram vero qiiasi sub nomine nuncupationis
homini assnmpto. Ait ergo • : t Si quis assumptum
hominem coadorari oportere Deo Verbo, et conglo-
rificari tanquam aKerum in allero, et non potius una
adoralione honorat Emmanuei, etunamei glorifica-
liooem appeHet, secundum quod caro faclus est,
anatheroa sit. Syilaba enim co superadjecta hoc co«
git intelligi, quod qiiasi alter in altero. i Etinfra ^:
c Si quis igitur eoadorare dicit , ut bominem seor-
sam, altero prxter eum existente Deo Verbo, et non
secundum yeram unitatem adunans unum Christum
et Filium Dominumque una adoratione 856 glori-
licat, virtuti analhematis juste subdiiur. » £t itenic :

sed propler eum , ut diccre soies, a quo assumpius
est ; alterum sine dubio rcstimans assumentem, as-
sumplum alterum. Quia si assumens vcrus est Dcu8«
ct assumptus non verus Deus , nec verus Filius, ne-
cessario inlelligi dalur, quod duas in unum Chri-
8tum lentas introJucere, sed falsa professione, per-
sonas r nam duo sunt omnino veiiis et non verus.
Quod si beata Virgo verum non genuit Deum, Filiuni
Dei, quomodo ab omnibus rerte credentibiis in uni-
versali tolius orbis Ecclesia Dci Geiiitrix veneralur
et credilur ? Vel si eam Dci Gcnitricem n^are non
audes, ne le publicum hostem Ecclcsine palam aper-
teque demonstres , necessario duos illam genuissa
deos, unum venim [Fortesuppt.^ el alterum nuncu-

Si cnim est ct idcm Deus simul et homo, adoratur B pativum] fateri cogeris. Aut si hoctihi sicut etnobis

poiius tanquam unus adoratione una , et non coado-
Mlur, nec coappellatur Deus, ut non homo simplici-
ler commanis, et secundum nos Emmanuel esse
credatar diviiio gloria participatus per graliam : sed
tonfitemur magis Deum hi carne propter nos vere
hominem factum, non transitu natunc pcr mulatio-
aem et conversioaem, sed unitalis dispcnsationem. »
Ib praefato quoque Hbro contra Maximinum bratus
Aiigiislinus verissime leslatur Filium Dei hoinincm
Cictum : et vere juxta apostolicam vocem exaliatum
tupra omne nomen , quod csl in cojIo aut in terra
{Philif^ n, 9). ifloc ergo, inquii (Cap. 2), illi dona-
lam est ut homini , sccundum qucm factiis est obe-
dteos usque ad mortem crocis , quod jam liabebat

absurduin esse videatur, falere nobiscum Deum
illiim Terum veraciler dici et essc, non nuncupative
fingi, et nuncupari quoJ non cst. Inconginiiim esX
eiiim et valde ineptum, Deum aliquid, qiiod non ait,
dici, siciit cl negare quod est, impium et detestabilo
esse dignoscitur.

X2II. Post tesiimonia igitur sanctorum Patnim,
quoe multa quidein , et quaedain ctiam vere posiiisli,
sed omnimodis calholicis , non hiereticis faventia,
pixesules qnoque Hispaniaruin inducis, qiiostuor-
thodoxos dicis : in his quae posuisti oralionibus in-
dubilanter hxretici esse dignoscunlur. Nisi forle et
eorum dicta, sicut et in ciiiteris solebas, depravaris,
scilicet ut quod illi bene dixenint, tu in adjumentum

ipse [idero] Dci Filius, Deus de Deo natiis aequalis. > ^ erroris tui inutare, ct alterum pro aiiero miilere

Si ergo hoc ei donatum esl in carnis dii^pensatione,
quodjam ante habebat in diviniiaVis natura, rcslat
ut idem ipse verus Filius Dei nalus ex virgine cre-
daUir et confiteatur. Deum ergo dicis esse, sed non
vemm Filium , [ ^ qui esse non negas], sed adopti-
Tura, el non verum. Quce autem est isia nova filie-
tatis introductio in Cbristo? Deum illum dicis esse et
Don verum : quis est talis nunciq)ati6nis fructus,
abi detnmeotum est verilatis? Et quomodo in Chri-
sto est omnis veritas , si hoc soloin, quoJ niaxime
fateiidum est, secundum vestram opiiiionem veruin
noo esse credendum est? Tu aulem certissimam ve-
ritatem ita es refutare conatus , ut diceres Deuro
ideo esse dictum Christum, quia Deo conjnnctus est

• S. Cyrilli textus hoc loco admodum mendose
recensentur. Eos Alcuiuus descripsit partirn ex
Explicatione xn Capitum, quae cxstat tom. VI Oper.
S. Cyrilli pag. 154, jiartim ex Epistola apolo^etica
adrersos Theodoreti » reprehensiones xii Capiluin.
Primus igitur locus est CyriJti Anatheniatismus 8,
qui ita sonat : c Si quis dicere audet, hominein as-
sorapium una ciim Dei Verbo adorandum et conglo-
rificandnm , et Denm tanquam alterum cum aliero
connoounandum esse (hunc enim inteliectum parti-
coia c«m, adjecta perpetuo ac necessario affert), et
non potius una adoratione Emmanudem honorat,
unamque illi glorificationem aitribuit , qualenus
Verbura facttim est caro, anathema sit. »

b Hic alier textas exstat in declarationc prsefali
Anathem.itisini 8, aui ibi ila reddilur : « §1 quis
etgo illum siiuul adorari dicit tanqtinm hominem

ausus sis. Asserunt eniin quidam ex illis Patribus
[Forte^ partihus], iibi lu dixisti, vel adoplionem, vel
a loptivi hominis, eos dixisse pro [adoptione] assum-
ptioncm, et pro adoptivi assumpti : ct in hoc quoque
tua malevola arguitur pertinacia. Si enim iii tiia
sententia , quasi in veritate confideres, nequaqnam
ea qux ab aliis bene dicta sunt , in pravum sensum
mutares; veritas enim, ubicunqiie est, semelipsam
derendit. Sed sive mulata , sive ul ab cis sunt dicta
bccc eadem testiroonia a te 857 ^^^^ posita, non
magnopere curandum esl; nos enim Roroana phis
auctoritate quaro Hispana, veritate assertionis et
fidei noslrx fulciri desiderarous ; licet nec illa re-
probemus, in his tamen qux catholice dicuntur.

seorsum, cum Deo Patris Verbo, tanquam altero ab
ipso, et non secunduro veraro unionein conjungens
in unuro Christuro el Filium et Dominum , una ado-
ratione honorat , juste virtuti hujus Anathematismi
subjicitur. >

c Tertius hic locus habetur in defcnsione hujus
Anathematismi adversus rcprehensionem Theodo-
reli, I. cil. pag. 226, et ila ibi sonat : « Nam siqui-
dem ipse Deus simul et homo, adoratur sicut unus
adoralione una, et non coadoratur et simiil appclla-
tur Deus : ne Emmanuel credatur esse homo sim-
pliciter et communis sicut nos, et per gratiam di-
vinx glorix particeps ; sed confiteamur iUum potius
Deiiin in carne propler nos, id est, vere hominem
factum, non mulalioiic natura; sccundum alteratio*
nem et versioncm, sednnionis dispcnsatione. >

<* Qu:e uncis inclusa sunt redundare videntur.

m B. F. ALOINI SCU ALCIINI OPLRIM PARS IIL ffS

• Uniisquisque in hoc se refutandum scial, \n quo ab A nitaiis assumpla non aiium fecit esse eum qui ex

nniversali dissentil Ccclesia. Romana igitur Ccclo-
sla, qux a cathoiicis et recte credentibus sequenda
esse probatur, se per ver^m Filium Dei et in mis^
saruro solemniis, et in caeteris quoque omnibus
scriptis suis . vel in epistolis fateri solet, eum qui
pro nostra salule homo fieri dignatus est, et cnicis
snbire [Forre, subiisse] tormentum. In missa nam-
que humanx Nativitatis ejusdem Domini nostri ita
cantare solemus : Prcesla^ nt Vnigenitum iuum^
quem redemptorem lceti suscepimus^ venientemquo-
quejndicem securi videamus, Illum qui nos suo sasi-
giiinerederoit, et super suum adventum judicaturus
est mundum , unigenilum Filium Dei confitemur :
quod de humanitate iilius sine dubio dictum est.

Virgine natus est, quam eum qui ex Patre ante
tcmpora genitus est : sed eumdem ipsum hoc fao-
tum essci quod ahte non fuit, patenter ostendit.

XY. Sed quia iongum est, cuncta tux pravitaii<(
argumenta discutere, de hoc tibi respondere in prap*
seDli sufficiat, quod Filium Dei hominem factum ,
verum Deum per hoc maxime negare coneris, qui^
pro se legitur orasse sicut et pro nobis. Quod iibi
legisses, prorsus ignoro, scilicet € Filium Dei prose,
bicut pro nobis orasse. » Nam quid sibi praestare
ipsenonpotuit, cui omnia dedit Pater in manus (Jaan.
III, 65)? Yelcujuft peccati veniam a Deo postulare
putandus esXy quipeccatumnonfecit^ nec dolus tn-
ventus est in ore ejus (Isai, liii, 9; / Petr, ii, 24)?

llem in die Natalis Domini : Concede, qua*sumuSy om- B Nos namque, qui Deum indesinenter orare jubeinar.

nipotens Deus, ut nos Unigeniti tui nova per carnem
nativitas liberet, Ct alibi : Deus qui Vnigeniti tni
pretioso sanguine. Ilem quarta feria ante Pascha :
PrtBstay quoBsumuSy omnipotens Deus, ut per Unige'
niti tui passionem liberemur. Ct in alia oratione :
Largire, omnipotens Deus, ut per temporalem Filii tui
mortemf quam mysteria veneranda testantur, Ct hoc
srepius, quam ut exemplis egeat, invenitur : scilicet
quod ipse, qui pro nobis passus est mortero, unicus
ei verus dicitur Filius Dei, sicut vere est. Tales er-
go auctore s magis sequendos elegimus , in quibus et
fides rectior, et veritas apparet manifestior.

XIV. Qiiod igitur obnixe postulasti, imptetum a
nobis arbilror ; ais namque : c Si quis nos a nostra

habemus sine dubio quod nobis ab eo dimittator;
Christus vero, quid sibi dimitti postuiaret, qui uo-
quam nihii fecit quod ei dimilti poiuisset? Pro no-
bis ergo orare credendus est, scilicet pro suo corpo-
re, quod Ccclesia est, quam adhuc in fragilitate car-
nis positam frequenter peccare non ignorat. Qiiod
SSS ipsum et hodie quoque faci^ Apostolo tesle^
qui ait : Qui etiam interpellat pro nobis (^om. viii, 54).
Igitur, ut praediximus, eo modo pro nobis orare did-
tur, quod illam carnem quam pro nobis assumpsit,
in qua et passus est, Deo Patri oslendit : haec ent
enim ejus pro nobis interpellatio ; scilicet passiones,
quas pro nobis innocens su$ce.pit, monslrando quo-
dam modo Deum Palrem, ut nostri inisereatur, ad-

professione declinare vult, proferat xque idoneos G monere : non quod ille fons sapientiac et scientise

testes, qui afllrment quod ex utero matris venis
Deus sit conceplus, ei verus sit Filius Dei. f Omnes
namqne pontifices sancl» RomanseCccIesiae, utpra&-
diximus, talibus uti solebant rattonibus, ut Jesum
Christuni Salvatorem nostnim Filium Dei unigeni-
tum indubitanter fatcantur.Nonaulem estroirandum,
si longe a veritatis via errent, qui ipsam Veritatem
inconvencnter et inepte qucerere in suis orationibus
dignoscuntur. Vel quomodo Verilatem dignoscere
posse putandus est, qui eamdem Veritalem suis dictis
et scriptis oppugnat ? Sed et iilud, quod tibi ostendi,
postulas, quomodo verus Deus conceptus est et natus^
boc toto prxsentis operis textu tecum egimus, quod
iile unigenitus Filius Dei Verbum Patris caro fa-

plenitudo aliquid ignorare possit, scd quia hoc
quo:l semper scit et desiderat, per carnis ex nobis
assumptae naturam pnestat, quod pnestandum et no-
bis profuturum esse cognoscil, id est, in se creden-
tes, et in se sperantes, et amantes cognoscere facit.
Uoc ipsum namque et prsedecessor tuusNestorius so-
lebat dicere, videlicet quod Ghristus pro se et pro
genere corporis sui sacrificium obtulisset. Quod enim
tu orasse eura pro se dicis» hoc ille, idem volcns in-
telligi, obtulisse dixit se pro se et gcncre. Gontra
quam blasphemiam quid beatus Cyrillusopposuisset,
audi, ait enim : c Si quis dicit, quia pro se obtulit
Christus obialionem, et oon magis pro nobis soiis,
anathema sit. » Ct alibi : c Obtuiit enim corpus pro-

ctura est. Nam si verus Fiiius Dei non est, qui con- Dprium, non pro se, sed pro nobis. Nam qua pro se

ceptus est, et nadis ex virgine Maria, nec verum est,
quod Joannes ait : Qiiod Verbum caro factum est,
Quid eaiiB significat in hoc quod ait : Verbum caro
fttctum est, nisi Filius Dei iMiraana carne susccpta
Iiomo factus cst? Quod si verus Deus etverusFilius
Dci conceptusnon est, nec verus Filius Dei ex Virgi-
iie natus esL Quod si ita est, ergo purus homo, et
sioe Deitate natus est : quod quam catholicae fidei
^ontrarium git, omnis recie credens inielligii. Se-
euodum caUMlictai ergo fldem venis Fiiiut Dei con-
ceplus et nalHs est ex Virgine idem ipse, qui ante
omnia soicula natus est ex Patre : quia natura huma-

B ViJe infra in eptst. adClipandnm, num. 11.

oblatione vel sacrificio indigeat, qui ab omni pecca-
to iiber, ut Deus, existit? Qui autem dicit quia se-
mctipsum tam pro se quam pro nobis oblulerit, nus^
iatenus impietatis crimen effugiet. i idcRi quoqae
ipse Cyrillus : Aiunt, inquit, hseretici non pro nobis
soluffl, sed etiam pro se obtulis^ Cbristum semei*-
ipsum, quod a recta et immaoulata fide alienum.t
Quod ergo orasse dieitur, et in oratione pernoctasse,
et tanta instantia suppiicasse,ut sudor ejus sicut gnt-
XX sanguinis decurreret super terram (Lttc.xxi, 44),
totum hoc ideo factuin esse inteiligendum est. ut
veritatem assumplae humanitatis ostenderet, quae Uk

S2a

DOGilATrCA. — ADY. FELICEM LIBRI YB. — LIB. TII.

£30

cnrmas et sudorem possit habere, et ut deprccatio- A nefacla dici debent, quie sine charilatis perfeclioad

Dihus nostiis accessilulem monslrarel Patris audilum,
ut qiix nos in tcntationibus non inerlia dormitantes
tabescerc, sed potius in orationis instantia vigilan-
tcr exerceri ctiremns : Hoe namqne significat, quod
^uando orasse legitur, hoc sanpius noctibus fecisse
dicitur, scilicct noctis tenebris tcntationum indicans
«empestates. Sed et hoc maxime sua innuit oratione,
quod innocente suo sudoi-e terra lavanda fuisset, quac
per illius sudorem nos^ium polhita fuit, cui dicitur :
/n Budorevultus tui veuem panem tuum (Gen, ni, 19).
Nam illa natura de Adaro primo homine propagata
fianqaam saum panem, quo ad aeternam vitam na-
triret, gustasset, si non eamdem naturam FiliusDei
paois vivus, panisque angelorum assumere dignare-

nguulur. Sumciat ergo tibi, quodhucusquepeccasli:
non tibi videatiir miuoris esse periculi^ quod unita-
tem ca!holic9C Ecciesiae dividendo schisma facias,
et roembra Christi prave docendo a suo corpore se-
parcs, quamsi temetipsum occidendo homicidiom
facias. Quin potius majoris esse damnum manifes*
tum est, tantos seducendo perimcre, quam unum so-
lum perire.

XVII. Revertere ergo tandem ahquando in temet-
ipsum, poenitendo quod egisli, qui tantum effusus
es exlra le disculiendo quae non dehuisli. Suflriciat
libi, sicut et frequenler admonui, et a Ihuc admo-
nere non cesso, quod sancta Dei et univerialis Ec-
clesia de Chri^to credere et docere scmper ab initio

tnr. Sed et hoc quod evangelista ait, sudorero ejus ^ solebat, et usque in ftnem saeculi, ubicunque catho-

quasi gnttas sanguiuis esse defluentes in terram, hoc

signiflcare videtar , quod illud primum homicidiuro

Christi fuisset sanguine roundandum, de quo dicitur :

Vox Mnguinis fratris tui clamat ad me de terra (Gen.

IV, 10). IUe namque sanguis Christi magis ad Deum

Patran ctamat, qui pro omnium nostrasalute inter-

ram effusus est : vel quando pro nobis ipse Dominus

noster orabat, vel quando pro nobis in crucependens

vnhiera percutientis militis sustinuit. Scd de his ista
Sttfllciant.

XTI. Sententia vero Jacobi apostoli, quam pro

adoptionis nomine positam ad exemplum protiiiisli,

longe aliter a sanctis Patribus, quam a le est inter-

pretata, exponi solet, sicut et illa quam dc Salomo

lica Dei Ecclesia est, docere non cessabit, implenta
dtcto [Leg, Doroino] nostro Jesu Chrislo quoil pro-
misit , se videlicet usque in finero s?eculi cuin suis
fidellbus esse mansururo. SufQciat, inquam, tihi
credere Christum Filium Dei verum esse Deum, et
venim Filium Dei. . . • . Et de sacramenlo incar-
nationis ejusdem Dei nostri plus investigare ne la-
bores, quam quod in Evangeliis legisti, et in aposto-
lorum dogmalibos scriptum invenisti. Quidquid ergo
his concordat, firroum lene et veraciter crede ; quod
vcro his contrarium ct inconveniens videris, quasi
mortiferi vcneni pestem fuge. Christum regem om-
nium sxcuiorum lauda et adora, conditionalis ser-
vitii nomen de corde tuo simul et ore ut auferas,

nc posuisti : t Negando, inquis, noincu adoplionis ^ enilere. Naro quod pro te servus dici vel esse \

in Christi carne, ut puio unum verhum, in quantos

oflRensionTS laqueos sese dilatet, ut est illudin Saio-

mone : Qui in uno peccaverity muUa bona perdet (Ec-

cle. IX, 18). Et in Jacobo Aposlolo : Si quit totam le-

gem servaveritf offendat autem in m«o, factus est om-

nium reus (Jac, ii, 10). Sed quis nesciatde temetipso

haec convenienter testimonia proferenda ? Nam quid

aliud fecisti, quam in illo uno peccasti, ubi rauila

bona perdidisli ? Unum eniin est illud maximum el

prirouro mandalum, charitas, quie sola vera in Ecclesia

eatholica esse cognoscitur. Qui ergo teipsum extra Ec-

elesiam catholicam esse fecisti, quid aliud fecisti ,

qaaroinillo charitatis mandato peccasli? in quo qni

Init, vohinlari» est nianus obedienti», non. . . ^ nec
pccna conditionis. c Ad boc nanM]ue, ut ait beatus
Augustimis ifi expositione Psalmi quinquagesiroi
sexti (Num. 5, 10), horoo factus est, quia roiseri*
cors ; non ut conditionis necessitate nasceretur, sed
ut nos conditione necessitatis liberarct. > Et paulo
post addit : * Angelica creatura servit Christo, ad
obsequendum rooniti fuerunt [Forte, missi fuerunt ;
apud Aug,, mitti potuenint] angeli, ad serviliuro
mitti potuenint, non [adj coadjutoriuro, sicut scri*
pturo est, Angeli ministrabant ei (Matth, iv, 11), non
tanquam ministrantes [S. Ang.^ misericordes] indi-
genti, sed tanquam subjecti omnipotenti. » Si igitur

peccaverit, et si totam legem servaverit, factas estr|On™n>s angelica creatura subjecla est [ei, et] qiiasi

omniumreus.NonergodeadoptioneinChristonegata, ^ ^^"' ^' '—'- " " • ••

sedde nnitatecharitatis scissadiclumest.quodquiin
nnooflendit, fuctus est omnium rcus. Si «mnijinquit
Apostolus, habeam omnem fidem^ charitatem autem
non habeam, nihil mihi prodest (I Cor, xiii, 3), et
eaelcra, quae ibi de laudc charitatis dicta sunl. In
baius itaque te charitatis 859 greraium citius per-
veniresatage, extra quodcaeteraomnia, etsi benefa-
cia ▼ideantur,nihiIprodesse possunl;necomnino be-

Deum adorat, et ipsi omne genu flectitur coelestiuin,
terrestrium et infemorum, quid tu scilicet [Aug., tu
soliis] omnibus mancs?....

Adora ergo eiim nobiscum, regem coelorum, Do-
miiium omnium, verum Filium Dei Patris, verum
Deuin Salvatorem nostrnm , cui honor aeteriHis ,
virtus indeficiens, laus pcrpetiia m sa>cula sxciilonim*
Amen.

• In cod. ms. rcgio num. 2848, verba hic adeo
oblilerata sunt, sicut hoc loco notavit Quercetanus,
iit vix ac ne vix quidem legi possint. Credit tamen
Ci. D. Lieble bibliothecari »3 inonasiej^ii S. Germani

Parisiis , qni eumdem codicem inspexit , legi hie
posse : tn duabus naturis,

>> Credo legendum, scribit laudatus D. Lteble;
Non neussarim pana eonditionis.

I?1

B F. ALmNl t^U ALCli.^^l OPEACM PAHS l\L

U\4

^ BEiLTI ALGUINI

CONTRA EPISTOLAM SIBI AB ELIPAjNDO DIRECTAM

LIBRI QUATDOR,

Quibus evacuat pravas illius assertiones.

• EPISTOLA ALBIM

AD LAIDRADUII ET NlFRIDIUII EPISCOPOS, ET BEHK-

DICTUM ABRATRM.

(Anno 800).

Dominis in Chrisli charitale venerabilibus alque di-
lectissimis Laidrado episeopo Lugdunensi, el Nefridio
episcopo Narbonensi, el Beiiediclo abbali, «mulque
sanctissimis nobisque valde honorabilibus Golhia
provinciae partibus episcopis, abbatibus, el fra-
lri!)us, humilliraus sanclx Ecclesiac filius Albinus
salulem.

Scio mc debil^rem essc in officio sanctx charila-
tis o.unibus pia; malris Ecclesia filiis, in pncdi-
cando, vel defendendo cath<«licae fidei veritatem :
quod opto, tam cfficaciter divina donante gratia
perficere valeam [Quercei,, vel eam] quam libenter
huic piissimo labori meam succumbere devotionem
fateor. Maxime tamen vestrae sanclissimae dilectioni
in hac gratia meum sudare ingenium, secundum
largiloris indeficiens donum, ralum arbitror ne vi-
cina peslis Hispanici erroris aliquorum inter vos
mentes maculai^e valeal. Quse terra [olim], ut in
veteribus legitur historiis, tyrannorum ferax fuerat,
qui Ronianura ssppissime imperiuro lacerare sole-
banl. At nunc [Cod. Vat.^ Et nunc] multo pejus sa-
craiissimas Christiani imperii aures quibusdam
schismatic» perversitatis novitatibus fatigare aggre-
ditur, veluti vestra inviolabilis fides et ccleberrima
sanctitas optime novit, qui per divinse sulTragia pie-
tatis hanc nebulosam impietatis sectam clara verita-
lis luce pridem ^ discutere studuistis, etiam el Deo
Christo donaiite coeptum pnedicaiionis opus multa
ex parte perfecistis. Ad cujus piissime pncdicationis
venerabiie opus, mandante glorioso principe et de-
Totissimo iii omni bonilate Carolo regc, vos itenim
< ituros esse audivimus. Quapropter paucorum arri-
pui laborem dierum in solatium sanclissinii itiueris
vestri , quatenus haberctis in manibus cujusdam
cpistolre, mco nomini directx ab Elipando Tolelano
episcopo, pias et perneccssarias responsiones, ne
forte aliquoruin ex cjusdem epistolac iectione roenles
maculentur, quia easdem audivimus litteras in alio-
rum prius pervenire [Leg. pervenisse] manus quam
nobis, cui misssc sunt, reddilae essent. Et h«TC causa
fuit ctir mihi pnriatus Pater suse incredulitatis char-
tu!am dirigcre voluisset : nam ego aliquibns nobis

• Hic cst titiihis bnjns epislote in Cod. Vaticano,
cx qiio eam emcndavimus.

A narrantibus nostrae socicUtis fratribus, eumdem
Elipandum sicut dignitate, ita etiam perfidise malo
primum csse partibus in illis agnovi ; quapropler, si
quidem pacifica charitate, direxi ei exhortalorias^lit-
teras, desidcrans consulere senectuti illius, et in
viam catholicse veritatis fratema dilectione el hu-
mili admonitione revocare virum, longaeva gravem
atate et rcligiosae vitae multo tempore famosum.
Sedille, dum accepisset [Corf. Fo/., audisset] meae
devotionis litterulas, mox iracundiae ilammis incan-
duil, totaroque animi sui intentionem colligens in
irani, nec eo pietatis intuitu apices aspexit roeos,
quo me Christum lestor, illi dirigere scio; sed mox
in maledictionis verba prosiluit, totumque se arma*
vit in suac seclae defensionem, nobisque Htteris de-

Q mandare curavii, quid sentiret, quid suos discipu-
los credere doceret, me falsarium ciamans, atque
per vices haireticum, gQl pcr vices subversorem.
nec non el persecutorem Christianorum reputans :
nullumque propemodum malcdictionis genus vel
perfidiae dimisit, quod nostro nou inurerct nomini,
oslendens seipsum quid essct, et quam impatienler
toleraret, si aliquis impietatis suae errori contraire
tenlaret; multa colligens testimonia, ex sanctarum
scrie Scripturarum, mullasque catholicorum sen-
tentias doctorum deduxit in medium, quae pene om-
nia pravissima interprctatione maculare non timuit.
Quibus illius vesaniae littcrulis brevi scrmone diio-
bus libollis respondere curavi, cvacunns veracissimis
sanctorum Patruni sensibiis omnes illius assertiones

C atque interpretationes pravissimas. Iliis quoque
«!uobus lil>ellis alios duos adjunxi, plano serroone
catholicae fidei de Christo Deo veritalem testanles,
alque sanctorum Palrum testimoniis abundantis-
siroe coufirroantcs, quorum lectione pietatem t(v
stram congaudere arbitror; quia totum illud opus
vestro gaudebaro dicare nomini, vobisque primo
oronium direxi probandum alque corrigendum, Ju-
dicio vestnr auctoritatis atque sanctilatis tanlitm-
roodo conlentus, ncc in publicas aures easdero mevn
devotionis littcrulas procedere veliro, nisi prius
vestrae auctoritatis censura examinentur, cl fra-
temae congregationis lectione confirroentur; satis
mihi aestimans illorum judicio examinari , quo-
rum dileclione singulariter me laLorare el^gi. Nec

D roaledictionibiis illiiis maledictiones op*H)Sui. qnast
mcas vindicans injurias, sed ut vcritalis tcstificntio

^ Anno 799« Videinfra dissertat.onem historicam.
^ Anno 800.

DOGMATICA. — ADY. £UPANDIM IJBIU IV. — EPIST. PR^EVIiE.
se oITcrebal, quibusdam in locis durioribus respondi A 862 '^ EPISTOLA ALTERA

234

veiixis quibusdaro ilerum in locis suaves adroiscui
[Cod. Va^, iniermiscui ] admoniliones , ne illius
iBfestissimam aniroam ¥cl fneorum amariludo ver-
bomm exasperarel, vel ilerum melUs dulcedo sad-
vam lastidiret mentpfn. Nec pro ejus laniiimmodo,
iit dixi, laboravi salute, quem timeo, forsan citius
[Quercet,., forsanlius] vel roorte prsereptum esse
4irupter decr^itam in eo senectutem , vel ob dis-
seusiones populorum, in ^us non posse pervenire
iiieas praesentiam syUabas, sed magis in acfjutorium
piissinix praedicalionis vestrae, aique solatium viro-
ruiu, vel feroinarum rooraniibus vicinis Hispani»;
partibus. Improperans et roihi idero praefatus Pater
diviiiarum multitudiuero, servoruro usque ad xx

AD EOSDEU.

Videbatur mihi condignum pracponere opuscuk)
buic nostro epistolam, quam charitalis officio Patri
Elipando olim ^ dircxi, per vestram sanctam devo-
iioncm ei Deo placentero charitatem ; illius lilteris
quas meo nomini dirigere studuit, suhnectere ha-
bens mcaTum rcsponsioncs syllabarum, ut intelligat
qui Icgnl, qua charitaie illius vcncrandoe dignilati
scripscrim, vcl quo animo reccpissem fratcrna; di-
Iniionis onicinm: ac deinde responsiones catholicas,
quas ex sanclorum Patrum diclis contra illius im-
piaiu professioiicm coUegi subjiccrc. Quod opus in
quatuor libris terminaviinus. Dcinde cpistolam illius
Elipandi ad Felicem quondam illius dcrcnsorcm se-

AiiUia iiumerositatem ; ignorans, quo aniroo quis B ctoi, huuc vero Deo donantc Ghristianx fidei prsedi-

Labeat saeculuro. Aliud est babcre sxculuro, aliud
esi haberi a sseculo. £st qui halei diviiias et non
iubei, est qui non habei et habet. Iloroinero vero
ad meum nuoquam comparavi serviiUiro, sed roagis
devota charitate oronibus Cbristi Dei mei famulis
senrire desiderans ; ad cujus servitii facultatem, di-
Tina, Qi credo, jubente dispensatione, ad glcrio-
sum el omni houore ntiminandum hiijus regni prin-
dpeai ei regera Carolum vucatus adveni, sicut roihi
quidam sanclissirous vir, propheti^eque spiiitu prae-
diius, Dei esse voluntatem in mea pmedixerai patria ;
etiam ei ui vir venerabilis toiusque Deo deditus
meus mihi mandatuin dederat magister, ui si ali'
cubi novas audirem oriri sectas, et apostolicis con-
inrias doctrinis, mox iotum roe in catholicae de-
fensione fidei dedissem. Quod quamvis ob iroperi-
tiaui parviiatis mex minus idoneus faciam, iamen
prompiissiiua menie, quantuin roe divina adjuverii
gniiia, liuic pemecessario operi me mancipare sio-
deo cum cnelioribus meis, opiimisque Ecclesiae Chri-
sii dodoribus, qiiorum liona abundaniia, per diver-
sas Cbrisii Ecclesias, in hoc prsesenti reperitur
regno. Nec eo mihi magis iacendum est, quamvis
mclieres mihi habeai Ecclesia Dei doctores, atque
lidei caibolic^ defensores. Unusquisque pro se ra-
tionem redditurus erit, ei qui plus laborat, pius
niercedis accipiet. Idcirco, sanctissiroi Patres et di-
lectissimi fraires, sedubi intentione atque indefi-
cieiiii sudore in prsedicatione verbi Dei et veritatis
lestificaiione, secundum graiiam vobis a Deo daiam,
devoiissime laborate : exhibentes vosmetipsos in
ctiiiversaiione religiosa omnibus exemplum, in ofll-
cio pielatis omnibus patres, in fratermc dilectionis
adnaoniiione omnibus fratres, in administratione
verae humilitatis omnibus filios ; omnibus omnia
facli, ut oroniuro salus et profectus in aeterna beati-
iudine, [Deo] donante, roultiplici vos merccde dignos
elBciaL Incohimem ei proficieniem in prsedicatione
verbi Dei divina vestram sanctitatem gratia custo-
diai, sanciissimi iratres.

« Hanc epistolam, seu prioris addiiamcntum Qucr-
cetanus in lioe isiorum tibrorum adversus Elipan-
duin exhituii. Rationem muiati a nobis ordinis, ex

Patrol CI«

catorcm ; cjusquc conversionis ad fidcm catholicam
epistolam imponcre curavimus, quatenus cx his om-
mbus pius lector seipsum consideret ct caveai, di-
vina opitulante gratia, ne iaqueo Hispanici erroris
ieneaiur. Et ui vidco, maxiroe origo hujus pcrfidiaj
de Cordua civitaie proccssit, sicut in epistola illius
Elipandi ad Felicero praefaium direrta intelligi po-
tesi, dum eumdero Felicero adhuc sui crroris catcnis
constriciuro esse arbiirabatur. Sed Deo melius ali-
quid de eo dispensante, cor iHius ut lumcn vcritatis
agnoscens redirei in sanctaj matris Eccicsie gre-
inium, dans gloriaro Deo, qui sperantes in se non
dcscrit ; sicut in suis litteris, quas adneclcre huic
nostro opusculo volui, propier laudem nominis Do-
mini nostri Jesu Christi, et sakilero legentium, nia-
nifcste inielligit, qui sobrio sensn easdcni lilteras
legcre curat : quatcnus si quis dubitet de ratioiie
catholicse fidci, illius religiosi viri et magni noniinis
inter suos edoctus exemph), sine ulla dubitationc
universalis Ecdcsi» sequens concordiam, laudet et
praedicet misericordiam Dei omnipotentis , ^t non
vult mortem peccatoris, sed ut converlutur et vivat
(Ezech. XXXIII, 41). Vos vcro, dileclissimi fratrcs,
sedula devotione perlegite hsec omrxia, priusquam in
publicas procedere aures hanim serics liltcrarum
faciatis. Ego siquidem in procinclu, ob vcstri itineris
fcstinaiioncm, haec qualiacunque sunt, diclavi, iui
ut mihi tcmpus relegendi vel emendandi non fuii
idoncum, vcstrae charitatis contcntus iaiitummodo
lectioHC atque cmendatione. Si dignum vestne con-
sidcrationi videatur, fraterno ostendile conventu
[Leg., conventui] : sin autem sub gremio piissimoe
charitalis vcstra: abscondite, donec omni [Leg,,
communi] consilio traclcmus, quid de hoc agendum
sitopcre. Tamcn firmitcr absque ulla dubitatione
sanctorum scquimini vestigia Patrum, ct catholicani
fidcm, quam mullis roboralam testimoniis aspicitis,
tcncte ct praedicate : nec tantum consideraiites im-
peritac lingnae in me tardiialem, qiiantum in testi-
nioniis Patrum catholicx fidei vcritatem. Sed el hoc

ipGO h ijus addiiamenti tenorc deproinptam ; de-
dimussupra in Moniio prxvio, circa inediuni.
i> Anno 709, dum primo irent in Ilispamain^

^TS

E F. ALBIM SEU ALCIINI OPERUM PARS 111.

2r»c

considerale, an bas vobis nlile viJeatur lillerulas A Igilur ab ipso l>eo Dei Filio prjedicala csl iu duo-

llispaijix fratribus dirigere, si forte opporiunus oc-
eurrat vobis .portitor. lUud quoque vobis oncrosum
iton videatur, antequam dc civitate eaiis, ut jubeatis
ligaro et involvere, et in modum unius corporis
compoiierc has quatcrniones ; ne sorte sparsim
raptx dispcrgantur per manus legentium, vel forsi-
tan invideiUium nomini meo ; sed quasi unum codi-
cem Iiabelc hnec omnia pariter coniposita ; et si
quolibct dirigere vuUis, scribatur et luiltatur ; barc
, vcro pars vobiscum maneat, donec volente Deo re-
versuri sitis ad nos. Etiam littcrae pro mc fraternis
loqui possunt auribus, si eas ostcndere vel in publi-
cum proccJere vestro; placeat pnidentiae. Quidquid
in eis veritatis astipulalione roboratum invcnietis.

bus miuulis [laupcrrinue vidu;e sanctissima devotio :
non ego duo minula in tcmplum Romano peritunim
incendio defero, scd duo roagna praccepta charitatis
in templum Dei vivi, animam scilicet sacerdotali di-
gnitate pncrogativam [Forte^ et pncrogativa praedi-
tam] ofTero. Nec fas cst vilitatem [Edit.y utilitatem]
ofTerentis spernere, sed magnitudinem muncris consi-
derare. Tu enim es , sanctissime pncsul , civitas
supcr montemposita, qua? nullalcnus abscondi potest,
cujus muiHis nequaquam debet insidiosis cuniculis
cujuslibct perQdiae alicubi perforari , sed rirmissimo
catholioe iidei munimine ex omni parte cirrumdari,
ut inexpugnabilis undique ad salutem lotius {lopuli,
' qui in te gaudct, et ad tui oris imperium respicif.

Dei donum est : si quid secus, quod al)sit, inspicilis, B permaneat. Nec mihi est, Pater oplime, tecam in

ignorantis animi cognoscile errorem. In illis totius
bonitatis laudate largilorem, in istis fraterno pu-
inicc corrigiie scriptorem. Patienter enim pia ciia-
ritas columbinum sufferre dcbet oculum, sicut 863
prudenter serpentium cvitare dentcm nccesse est.
Quxrenda est ubiquc omni instantia conservorum
salus nostrorum, sive in pnedicalione pncsentlum,
sive in litlerarum exbortatione absentium, ut ne-
roini desit ad nos pertinentium nostne devotionis
aflectuSyin desideriopcrpetureprosperitatis et saluiis.

• EPISTOLA ALBIN! AfAGISTRI

' AD ELIPANDUX TOLETANUM EPISCOPUII,

Cobortatoria in catholica fide.
Venerabiti et in Christi charitate amabiti Patri Eti-

hac parvitatis meae chartula disccpiatio sublimis, sed
supplicatio humilis, obnixe d^precans, ut apostolicain
doctrinam in catholica unitate ct pace, toia meiilis
intentione consequi studcas, et populo tibi commisso
sis signifer ad seropitern» bcatitndinis prosperitatero.
Nec nova quxlibet nomina pcrmittas patemis inscri
tradilionibus; sed quiJquid evangclica auctoritas, et
apostolica dignitas, .ct paterna sanclitas, etcalholica
uuitas tibi suadeat de Ghristo dicere, vel Christum
iiominare, hoc placeat sanclitati tuae amare, praecfi-
care et credere : nec noviim adoptionis nomen in
Christo, et ab initio aposlolic» prjulicalionis mnndo
inauditum, permittas sonari« vel legi, vel pffo^icari

^^^ ^ ^ Christianis auribus.

pando episcopo, ecclemsticte pacii (Hiw Atbiniu C n. Legimus enim in cpislolis beati Felicis, ?iri

scilicet religios» vitx prsecipui ct sanctitate spccta-

ievita iatutem»

I. Perfectio fratemts charitatis in gremium pacifi-
cx [Cod. Paris., in gremium pacis atquc] unitatis
luullos colligere amicos gaudct [Ibid., concorditer
gaudet], ct quoddam arbitratur esse dispendium sibi
ipsi, si non seipsum latius commendare studet ad vi-
ros famosi nominis et laudatae pietatis, ut sit unani-
roitas spiritalis vcrsc dilectionis , licet quasdam
[sit] separatio corporalis visionis. Ilxc mea [Cod.
Paris. , mccum] diligentius considerans parvitas
[Ibid., parvitas mea], meipsum sacrosanctis vestrse
beatiludinis oratlonibus, nmltis precibus, vir vene-
rande, diligontius commendare studui. Opus [Cod.
Paris., Optans] , vestra sanctissima dilectione auxi-

l)ilis, si catholicam fidem ct ecclesiasticam uDitateniy
sine qua nullus Deoplacere potest, amare et praedicare
velit; dicit itaque, t propter assuroptionera Christam
esse adoptivum : > minos considerans, non omnem
assumptionem 864 adoptionem esse, licet omnis
adoptio quxdam sit assumptio. Legitur [Cod. Vnt.^
Lcgimus] in fivangelio Petruni apostolum Christuni
assumpsisse et increpasse (lfar//r. xvi, ^); nec fas
est idco cum putare sibi in filium adoptassc, qnia
assumpsisse cum dicitur. llcm in Evangelio scri-
plum est : Et auumpsit ciim diabolus in sanctam ci-
tUatem (Matth. iv, 5). Kides, charissimc ct sanctis-
siiue Pater, quam longc cst assumpiio in hoc loco al>

liante [Ibid.^ Deo auxiliante], proficore ad salutem ^ adoptione. £t si necesse est propler assumptionem

animae mcae, ut et vestra mevces ex nostro augeaiur
profoctu, et mea diligentia bonae voluntatis vobis ali-
quid couferat in charitatis officio : quatenus Domino
Deo nostro Jesu Christo vestnc humiiitatis in dile-
etione fraterna cooimunicatio phiceat, et noslrje par-
vitatis ia salute raultonim acceptabilis sit devotio.
Consequitur eoim [Cod. Vat., Constat enim] vestram
dilectlonen roagna remuncratU) apud Deum et plu-
rima inter komineslaiidatio, si fratcrnicoosilii in ec-
clesiastica pacenon dedigncmioi recipere profcctum.

• ln cod. Vat. tituhis : Epistola Atbini TuronenMs
abbatig ad Eltpantnm Toletanum eoiscopum. In codi-
cc vero Parisieosi : £ptf/o/a Albtni ad JEtipantum

adoptivum esse Christum, cui person^e est sanct^e
Trinitatisadoplivus? Utique Filii : quia Filii perso-
na assumpsit homincm in utt-ro virginali, et aduna-
vit sibi u unam personam, ut Ssset unus Filius Dci ;
et si adoptivus est, iiaque Filio est adoptivus, qui ho
miueai assumpsit : et est nepos Patris, et est qua-
teruitas magis qua^n Trinitas in Deo omnipotenti,
quia omnimodis [Cod. Vat., omuis] adoptivus fiiiu^
et proprius Filius nullatenus unus esse possunt, ut
multorum librorum lectio probat. Astunqisit igitur

Tholetatem areluepiscapum vel potiui arelneraicum.
Vtribsque codicis ope emendata est epistob.

237 DOGMATICA. — ADY. EUPANDUM LIBRI IV. — EPIST. PR.^VliE. 2."S

I)ei Filius formaiu servi, non mtnuens formam Dei ; A cujus prxdicalione Propbeta ait : De Sion exibit lei.

ila ut unus esset Filius Dei in duabus naturis, salva
utriu&que natune proprietate in unitate personx; ita
iit in duabus naluris unns sit Filius, unus Christus,
unus etiam et Deus. In sancta videlicet Trinitate
ahus est in persona Pater, alius Filius, alius Spiritus
sauctus; non aliud in natura vcl substantia, vel glo-
ria, vel essentia, vel setsrnitate. In Christo vero
aliud est in divinitale, aliud in humanitate; non alius
vei alius, sed unus iden:que verus Deus, verus homo,
uua persona, unus Dei Filius, unus Christus; quod
inultis teslimoniis probari potest. Scd superfluum
est teslimonio reterni Patris aliquid addere, qui voce
divina dixit in b^ptismo Christi, vel in montc^ ubi
transfiguratus est Christus : Qic est Filius meus di-
iectui, in quo mihi bene complacui (Matth, xvii, 5).

III. Similiterinvenimus in prscfali Palris epistolis :
( Christum, qui ex Virgine natus est, verum non esse
Deum, sed nuncupativum ; > quoJ omnino c^tholica
respuit fides : quia sicut unus esse non potest filius
propriusetfiliusadoplivus, ila nequaquam unus esse
potest verus Deus cl nuncupativusDeus. Estne verus
Deusqui judicatunis est munduni ? Et quis est qui ju-
dicaturus est mundura ? Vcre omnino qui ex Virgine
nalus est, ipsa Verilate attcstante : Pater enim non
judicat quemquamy sed omnc judicium dedit Filio, ut
omueshonorificent Filium, sicut honorificant Patrem,
Et paulo post : Sicut Patcr habet vitam in semetipsOy
sic et Fitio dedit habere vitam in semetipso, et pote-
statem dedit ei judicium facere, quia filius hominis
est (Joan. v, 2i seq.). Itcm beatus Paulus apostolus
dicit : Omnes nos oportet stare ante tribunal Christi
{II Cor. V, 8). Et in alio loco : Omnes enim stabimMs
ante tribunal Dei (Rom, xiv, 15). Vclim credas, san-
ciissime Patcr, ut qui eum nunc verum Deum negal,
ctlam tunc vernm Deum eum cognoscat et probet
[Cod. Paris,, probat] judicatus. Veritatis probatio
erit potestatis manifestatio. Quando [Cod. Vat. ,
Qaomo5o] non est vcrus Deus, de quo legimus In
Evangelio : Cum autem venerit Filius hominis in ma-
jestate sua, et omnes angeli cum eo : tnnc sedebit in
sede majestatis suce, et congrcgabuntur antc eum ofn-
nes gentes (Matth. xxv, 51) ? Dc quo multo ante pne-

et verbum Domini de Jcrusalem (Isai, ii, 5).

IV. Dicit quoque idera vir venerabilis Felix : i Quod
sit per omnia xqualis nobis, iiisi tantummodo, quod
sine pcccato natus est. i Quxiiam inxqualitas est iu
morie illius, ct iii nostra : inors aulcin [enim] illius
omnes nos redciuit a morte xlcrna : nuUius autem
nostrum mors vel seipsum aijsque co liberare polc-
rit. Item qua;dara inaequalitas est, qiioJ ille esl vc-
rus Deus et verus hoino : nos tantum homines sumus
in pcccatis nati, ejusque graiia salvali; non ex me-
ritis nostris, sed 865 ^^ i^^^^^s miseralione. In m:U-
tis enira nobis similis est, sed in pluribns dissimilis.
Unde et in Psalmis dicilur de co : Speciosus (orma
pra: fitiis liominum, diffusa est graiia in tabiis tuis

B (Psal, XLiv, 5).

V. Rcfert quoque, c eum baplismo iudiguirse ; i
volens, ut videlur, eum in baplismo adoplari in Fi-
lium, sicut et nos. Quanla infidelilas sit hoc cuilibet
Christiano creJcre , nullus sanum sapiens ignorat.
Dominus itaque noster Jcsus Christus solus sicpo-
tuit nasci, utsecunda regeneratione non indiguisset;
ideo in baptismo Joannis ccrta dispensationis misc-
ratione baptizari voluit, quia in Joannis baptismo
non fuit regeueratio, sed qucedam pnecursoria signi-
ficatio baptismi Chrisli , in quo solo baptismo per
Spirilum sanctum vera est remissio peccatorum crc-
dentibus , ut in eo Spiritu renascamur , in quo ille
natus est ex virgiue Maria. In aqua enira voluit bap-
tizari a Joanne, non ut cjus ulla dilueretur iiiiqui-
tas, sed ut magna illius commendaretur humililas>
Ita quippe nil in co baptisinus quod ablueret, sicul
mors nihil quod puniret, invenit, ut diabolus veri-
tate justitisc vinceretur, non violentia potestatis op-
primeretur. Utruraque cnira, et baptismus et mors
non miseranda necessitate» sed miserante potins
vohmtate susceptum est. Et mulla alia inveniuntur
in ejus scriptis catbolicorum Patrura sensibus non
convenicnlia , qux dicere vel exponere epistolaris
[paginae] angustia rae modo prohibet, ignorans quo-
que quando vel quaiiter sanctitas vcstra et bona
voluntas, quam habetis in Christo, hxc nostne par-
vitalis dicta rccipere velit.

VI. Tantum obsecro in ea charitate , qua Christus

dictnm cst : Et adorent eum omnes angeli Dei (Psat, ^ nos dilexit, ut benigne bos meos digueris perlegerc

xcTi, 8). Si Deus non cst verus, cur adoratur ab
aagelis ? Et si Filius Dei non est verus, cnr sedet in
dexiera Dei Patris? Hunc ergo Christura et Psalmi-
sta Deura esse testificatur [Cod. Vat., testatur] :
Ascendit Deus in jubitatione, et Dominus in voce tubas
(Psai. xLvi, 6). Item : Deus nosler manifeste [Cod.
^zris.^ manifestius]veniet, Dens noster uon sitebit :
ignis in conspectu ejus ardebit, et in ciircuitu ejus
tempetlas vaUda, Advocavii ctetum desursum, et ter-
ram distimeTe pepiidum suum (Psal, xlix, 5, l), De
€|ao «iiam tdem PBalraista paulo ante ait, ut disceme-
ret taoi ab aiiia qui (fii dicuntnr : Deus deorum
ihmmiHS laesHus est et voeatit terram, A solis ortn et
0eeasUt eJ Simsspecies decoris ejus {IHd.f i, S). I^

apices, et quod fraterna rae cogebat charitas vestrs
dirigcre excellentix, vestra sanctissima humilitas
recipere non dedignetur. Audiens vero sicpius lK)nam
famam reiigiosx vilx de vobis, ideo instinctus amore
fraternae dilectionis meipsum in tuam charitatem,
fideliuraque tuorura, Deo servientiura in illis parti-
bus, commendare curavi ; eliara et illud deprecari,
ut cautius agas dc salute aniinx tux, tuorumquu
subditomm. Licet prxfatus famulus Dei Felix lau-
dabili vita vitat coram hominibus, tamcn ut videtur»
inmultis catbolicaefldciprofcssione nonomninopleDl-
ter Patmm seqnitur sentenliam ; et noli confldere
de specie bonitatis illius ; matedictus enim homo qui
eonfidit m homine (J^r, xni , 5). Scd maais spem

259

n. F. ALWNI SEl* AI.CIIM OPEUl M PARS IH.

2iO

lii^m pone in omnipotcnli Deo , el doprecare illiim A Aposloli dictum, qiii ait : ?ioviiates rocum devita

<lie nociiKiuo , ne sit inanis lahor tiius in conspectii
illiujs, et ut fidcm tirmam [Cod. Vat., firmatusl oni-
nique Ecclesiit^ Chrisli prohatam tencas. Yiieliir
enim condignum, ut communi omnium conservorum
liiorum prccc tc totum converlas ad Dominum, et
deprcccris clementiam illius, qualenus in fide recta
confirmet corda veslra, ut nullo errorc decipiaris,
iiec ulhis ad te pcrlinens vr.gabundus a verilatis via
rteviet. Erit cniin libi maxima merces apud Dciim
ouinipotentem, sierranles-correxcris, si veritalicon-
scntieris [conscnseris], si humililer lcgeris sancla-
rum Scripturarum scries, magis desiderans veraci-
ler veritati obedire, quam pcitinaciter tuam vel
cujuslibet aUerius firmarc sententiam. Parata est

(/ Tim, VI, 20). Ecce qiialis novitas est< Christum,
qiii ex Yirginc nalus est, aloptivum filium, vel min-
cnpalivum Deum pn]edicareet nominare, etapertis-
simis apostoiicx auclorit^atis testimoniis non cre-
derc, sed magis avcrsari, qui ait : Qui proprio Filio
sno non pepercit, scd pro nobis omnibns tradidit illum
{Rom, viii, 52). Potuitnc dicerc Aposlohis, qiii adop-
tivo filio suo non pepercit, si voluisset nos illum cre-
dere adoptivum, qui tradilus est pro saiule nostra ?
Item ipsa Verilas in Evangelio ait : Sic enim dilexit
Deus mundum^ ut Filium suum unigenitum daret
{Joan. 111, 16); de quo el paulo ante ait : Sicut enim
Moyses exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari
oportet filium hominis {Rom, ix, 5). Et quid cstquod

enim misericoriUa omnipotenlis Dei tiias recipere B idem aposlohis in alio loco ait : Quorum patres, ex

preces si amore veritatis cognoscenda; effuderis
eas.

VII. Potuisscm itaque miiUis tcstimoniis sancta-
rnm Scripturarum el catholicorum doctorum scrip-
tis probare Jesum Christum Dominum nostrum, qui
ex virginc natus est, Dcum esse verum el Finum
Dei proprium ; sed sapicnti pauca sufficcrc sciens, et
magis sensuum verilati arbitrans te intenderc, quam
scrmonum multiplicationc gaudere, credo, Domini
nostri Jesu Chrisli misericordissima pietas faciet
te veritatem intelligere, si humilitcr eam qu.xrerc
insistis ; quia omnis, qni se humiliat, exaltdbitur
{Luc, xiY, ii), et humilitatis passibus ad coc^lcstis
regni altiludincm pcrveiiitur. Una debet essc Eccle-

quibus Christus, qui est super omnia Deus benedictus
in sa^cula {Ibid., 14) ? An ct hic non poluit dicere,
qui est nuncupativus in sxcula ? Non enim in Chri-
sto, sicut in quolibet homine, generatio esl (homo
enini quilibet filius irse nascitur, sed post in bapiis-
mogralia sancti Spiritus infilium adoptatur Dei), se<l
staliin in ipso conceptu conccptus est Filius Dei , et
nalus secundum temporis opportunitatcm venis Fi-
lius Dei. Simihtcr et non est in Christo divinilalis
majeslas, sicut inquolibelhomine episcopalisdignitas
verbigratia (non enim aposlolusPetrus, apostolusest
natus, scd postca a Dco clectus : sicul quilibet epi-
scopus non cst cpiscopus natus, sed post nativitatis
opportunum tempus electus in episcopatura et ordiiia-

sia Christi tolo orbe diffiisa in fide ct chartale. C j^gj^ g^j ^^^^^ i^ jpgQ conceptu et nalivitatc Dens

Unum e duobus : aul in toto mundo cst Ecclcsia
Christi siipra petram fundala, ut credimus et confi-
temur, aut etiam [Forte, aul solum] in Felice et suis
paucis sectatoribus , qnod omnino indignum est
Christo Deo nostro, ut plures non habcat in ovili
suo, quam illos paucos, qui in roontanls 866 l^^i"
lanl cum Fclicc. Tu vero, vir Deo elecle et dilccte,
tcipsum cum tuis consociis universali Ecclesix Chri-
sti conjiinge, ut sis membrum honorabilc illius capi-
tis, qui pro lc suum sanguinem fundcrc non dcdi-
gnavit, rccogWans quantum erit gaudium in coelis su-
per uno pcccalorc poenitcnliam agente. Non dico te
peccalorem, seJ praedicatorem ; confessorcm Chri-

verus natus est Christus, ct proprius Filius Dei, non
adoptivus filius, nec nuncupativus Deus. Firmiler
absque omni dubitatione credendum est cl prsedi-
candum, eumdem esse, qui natus est cx Virgine ,
Deum veruminduabusnaturis, et verum FiliumDei;
ita ut unus sit Christus, et nnus Deus el unus Dei
Filius, et unus rex, et unus totius mundi Salvator,divi-
nitatc consubstantialis Patri, humanilatc consubslan-
tialis malri, ut sit idem verus Deus et verus homo
in unilatc pcrsonae. Nam et ipse tcmpore passioiiis
sux acyuratus a pontificc, Filium se Dei esse confcs-
sus est. Et multa talia [Cod, Vat., et multa alia]
habemus testimonia in sancto Evangelio, qux ubiquc

stl, non aversorem fidei ; lucernam super candela- eum Filium Dei esse teslantur. Percurrc omnes pa-

Itminn nrkcilfim iil liir^Aol nmnihiic mii Jr» 44/\m/x rv^: " _? i? . •. -• . . . *

bmm positam, ut luccat omnibus qui in domo Dei
sunt.

VIII. Etiam et in hoc tux sanctissiinx voluntati
obnixius sua lere ratum putavi, ul eumdcm virum
vcncrahilcm Fclicem tuis sanctis precibus et suavis-
siniis suggcslionibus converlere ad catholicas fidei
nnilalcm el vcrilalcm nilaris. Fidelis estenim Deus,
pius est misericors, qiii nullatenus obliviscatur ejus
imllta bona, el religiosam vilam, ci labores, qua die
Doctiique indefessa volunlate dc^udat. Qiianta sittibi
coram Deo el sanclis ejus gloria et remuneratio in-
tendc etdiligCDtius considcra, in salutc fratris tui,
cliam el tanti viri, el tam pnEcIara; dignitatis cl
eanciitatls famulo Cbristi. Memor esto semper illius

ginas cvangelic^e auctoritaiis, ct epislolai*es senten-
tias apostolicae dignitaiis , vel omnium sanctarum
Scripturarum series, et quidquid in illis invenias,
boc fidcliter praedica ; in his sufficiat, cl gaudcat toae
sancrilatis sensus, ul dignam catholicx lidci ct pni:-
dicaiionis iu reterna bealiludine mercedem merearis
recipere.

IX. Obsecrotehuroiliter persanguinem redemptio-
nis noslne,ctper teriibile uliimi diei judicium, qua«^
tcnus hujus chartulse sensus et syllabas, si in Uub
bealitudinis manus perveniant, digneris dirigere per
saiictos Chrisii sacerdotes, et sublimia Ecclesiae lu-
mina, quse sunt in partibus Uispani». In boc enim
cognoscitur, si amorem habcas veriutis el univcrsa-

241 DOGMATICA. — ADV. EUPANDUM LIBRI IV. — EPIST. PRiEVI/E.

lis Ecdesia! coujunctioueiii, si hxc, qualiacunque A oranis homo ; non ut diviuilatis nalura vcrlcrelur i;i

sunt, charitatis fratemx scripta fideliter coiiservo-
rum 867 luorum auribus aperire desideras, et illos
in unitate catholicaepacis confirmare. Dicani iterum,
et cum omni humilitate dicam, sxpiusquc rcpeicns:
Evigilemus,viri fratres, adtubam toiius mundi. Eccc
damat vas elcclionis, priedicator genliuni, secrela-
riuscoelorum contra omnes novilalesvocuni, diccns :
Sed licet aut angelus de ccelo evangelizet vobis^ prater
quodevangelizavimuivobis, analhema sit, Sicutpras-
diximus, et nunc iterum dico ; si quis vobis evange-
lizaverit prwler id, quod accepistis, anathema sit (GaL
1, 8, 9). Ecce quanta fiducia praedicatoris mundi est
in sua pnedicalione, ut non solum hominibus ana-
theroa indixit, si alilerpraedicassent, quam ipseprae-

humanitatem ; sed salva majestate divina, assumpta
cst humanitas: non diminuta est diviniUis, sed hono-
rificala humanitas, manente propriclatc naturae hu-
nvan:c, ut idem ipse, qui ex Deo Palre xternaliter
nalus est, ex malro Virgine loniporaliter natus es-
sel: ut sit vcrum quod tanlus Evangelisla ail: Ver-
bnm carofactumcst, Si Deiiihomo faclus cst, utiquo
hoino Dcus factus est, propter unilatem personx,
ul sit ex omni parle verilas in Christo Jcsu Domiiio
nostro. Si igitur homo, qui assumplus est a Verbo
Dei, Deus cst nuncupativus, quia aiia naiura est hu-
luanilatis, alia divinitalis; consequens videtur, ut
Dcus, qui hominem assumpsit, homo sit nuncupa-
tivus, ct non potest stare, quod evangclista ait:

dicaTerat, sed angelisquoqueanalhema minavit [Cod, h Verbum caro factum est, Similiter intelligendum est

VaS., anathematizavit], si novi aliquid immisissent
ia pnedicatione apostolicx aucloritatis: quam prse-
dicationem evangelicae veritalis^ non se ab homini-
bu8, sed ah ipso Domino nostro Jesu Christo didi-
cisse testatur, ubi ait : Neque enim ego ab homine
ttceepi iUud^ neque didiciy sed per revelationem Jesu
Christi (Ibid. li). Alitcr pr;edicat, qui Christum
adoptivum nominat Filium Dei, quem ille proprium
Filiam Dei nominavit. Aliter praedicat, qui Cbristum
JesomDeumnuncupativum nominat, quein ille Deum
super omnia benedictum nominavit. Et qui aliter
praedicat, timeat apostoUcae auctoritatis anatbema;
non solum apostoli, sed etiam DciCbristi, quem in
se locatum esse testatur, ubi ait : An experimentum

versa vice de adoptione : si iJeo ille homo, qui as-
sumplus cst, adoptivus est filius Deo, quia aliana-
tura est humanitatis, aiia diyinilalis, sequitur ilia
necessaria conversio, ut Deus, qui ex Virgine natus
est, sit adoptivus Deus, et non sit beata Virgo, sc-
cundum Nestorianam impietatem, vera Genitrix Dei,
sed per quamdam, si fieri possit, adoptionem mater
Dei. Quod quam [Cod, Vat,, quantum] nefanduni
sit, et quam impium, et ab omni veritatc alienum,
quisquispie de Christo sentit, agnoscit. Ilas vero
novitates vocum, charissimi el clarissimae dignitatis
viri, oinnino abjicite , et consentanea evangelicis
866 P^ginis et apostolicis traditionibiis credite et
praedicate ; intelligentes alia nomina in Christo Deo

ejus qwBritis^ qui in me loquitur Christus (II Cor. G propria esse, alia significativa : et discernile quid

XIII, 3)? Quomodo quislibet temeraria praesumptione
Dominum nostrum Jcsum Christum adoptivum Dei
Filiam nominare audet, quera tantus pr;edicator, ut
diximus, proprium Dei Filium nominavit, ubi ait :
Qui proprio Filio sno non pepcrcit (Rom, viii, 53) ?
Vclqiia audacia eumdem Dominumct Deum nostrum
quis prxsumit noininare nuncupativum Dcum, qucm
idem apostolus benedictum super omnia Deum, vel
etiam magnum Deum non dubitavit clara vocc con-
fitcrietnominare? Aititaquc ad Titum: Exspectan"
tes beatam spem et advenlum glorio! magni Dei et
Salvatoris nostri Jesu Chrisli, qui dedit semetipsum
pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniqnitate (Tit, ii.

cui [Co£/. Pan>., quidcuique] rei convcuiat. Pro-
pria iiomina sunt in Christo, Unigenitus, Primogeni-
tus, Deusy DeiFiliuSy et unus [Cod. Vat., et Dominus]
Jesus Christus, Significativa nomina siint proptcr
quasdam actiones, quae completae sunl in illo, leo^ /cr-
piSf om, vilulus, vermis,iii taliaplurima, qtucralioi:e
discernenda sunt.

XI. Dicit praefatus vcnerabilis Felix ^, c IIispani:n
doctoresChristumadoplivumsoIitoscsse iiominarc; i
sed illos doclores nos non legimus , neque ad nos
illorumscripta pervenerunt: et si dixerint, fortc siii-
plex ignorantia eos defendit a mucronc anathematis,
non pertinax erroris defensio excommunicalionisper-

15, il), Magnum utiqiieDcum eum nominavit, qui |. cutit gladio [Co(/. Vat,, gladius]. Majorquoqueaucto-

ventorus est judicare vivos et mortuos, non deuncu-
luui quemdam, qualem nova quorumdam fingit prae-
sumptio. Si quis dubitet de quo dixisset Apostolus,
legatTractatum bealiIIieronymi«,quem in hancfccit
£|iistoIam.

X. Considcrandum est diligentius, etomnis pic-
talis intellectu percipiendum , quod ille mirabilis
cvangelista ait : Verbum caro fuctum est, id est,
Diius hoino factus est. Ex carnis itiique nomine to-
ttfin honiinciu significans, ut in co loco inlclli.^^^ilur:
Vtdebit omnis caro salutarc Dci (Lnc. iii, (>), id est,

• S. Ilicr. in. cil locum cpist. ad Tilum : < Magnus
Dcus Jesus Christus Salvator dicilur, noii pi imogcni-
tus oiiinis crtaturae, non Vcrbum Dci el sapicntia.

ritas doctorum totius mundi debet csse, quam pau-
coinim in Ilispania. Igitur beatus Isiilorus, cui nihit
Ilispania clarius habuit, inulta nomina ponit de Deo
Christo in Etymologiis, vel aliis scriptuiis suis, scd
in iiullo loco invenimiiseum adoptivum velnuncupa-
tivum Deum, Dei Filium Christum nominasse, scd
scmper universalis sanctic Dei Ecclcsi;e in cathoHca
fide eum consentire invenimus.

XII. Si vestra vero piclas cl bona voluntas, quam
habctis in Christi chanfatc, hanc cpistolam perlo-
gcrc curavcrit, ct vobis placucrit communicalio san-

scd Jcsus Chrislus : quje vocabula assumpti houiinii
stml. I
^ Vidc supra lib. vii adversus Feliccm uuin. 15.

843 B. F. ALBIM SEU ALCllM OPERIM PAKS IIL 2i4

ctxfidei nobiscum, ct ut sermonem saepins facia- a i>) <^hdf*^^^ ^'ic^^^i I^^i proficere optamus, dilecli»-

mus inter nos familiarero, plura vobis de ratione or-
tbodoxx fidei, ct ecclesiastica pace, et sancla uni-
late, miserante Deo Christo vero Deo et proprio Filio
Deijdirigere ctoraverimus. Haec interim pauca ex cha-
ritatis fonte dictavimus, optantes vos ubiqne in onini
sanclilalect unitatc pacifica proficcre coram Dco ct
bominibus. Vos vero conimunilcr obsecro in calce
Imjus episloKT, sacratissima iumina Ilispanix, ut
memoriam nostri in sacrosanctis vcstris oralionibus
haberc dignemini. Vos vero , sanclissimi Patres,
quos Deus rectores populi sui eonslituit, per dona
sancti Spirilus in omni sapientia catholicx pacis, et

simiPatres,FratresetFilii in Christo Domino nostro.
Valete in perpetuum. Qui legat, feliciler legat , et
veraciter inteHigat,etfideIi(ercredat,qux dicta sunt,
quatenus ailcrnalitcr regnare merealur cum eo, de
quo nobis sermo est, Salvatore nostro Deo vero et
vivo, Domino nostro Jcsu Cbrislo.

EPISTOLA ELIPANDI

AD ALBINUM,

Responsiones coutinens prioris cpistol(r.

Ilanc

cpistolam videsis inter Opera Etipandif huJMce
^ Patrologix tomo XCVI, coL 870.

8Sre ADVERSUS ELIPANDUM TOLETANUM LIBER PRIMUS.

I. Paratum cor meum Deus, paratum cor inaum B duo» filios, proprium atque adoptivum; qus di-

(Ptal, LVi, 8). Paratum divina inspirante gratia ad
proferendam veritatis doctrinam ; paratum ad resi-
stendnm falsitatis erroribus ; paratum, Domine Jesu,
te amare, laudare et pnedicare; paratum tcverum
Deum, verumque Dei Filium inlelligcre, cum beato
vvangelista qui de sacratissima lui pectoris plenitu-
dine eatholicx veritatis hauriens fidem ait : Ha^c au-
tem scripta suni, ut credatis quia Jesus est C/irislus
Filius Dei (Joan. xx, 31). Moxque hujus fidei peq^C'
tuam osCcndens raercedem, subjunxit: Etut creden^
les vitam ceternam habeatis in nomine ejus; eumdem
cvangelica auctoritale Dci Filium pra^dicans, qucm
Gabriel archangelus, antequam conciperetur, beata;
Virgini Jesum Filiumquc Altissimi vocitandum essc

visio duarum absque dubitatione personarum esse
intelligitur.

III. Sicut possibile esse Deo non estnegandum ut FK'
lius hominis, dum voluit, perfectus et proprius fier^t»
sic non est Deo contradicendum ut humanam natn-
ram, quam in dignilatem sune personae aasumpsily
in proprietatem Filii Dei exaltare potuisset, at esset
cadem pcrsona cum assumpto homine in proprietate
Filii , quae fuil ante omnia soH^uIa in substanli»
Deitatis. Ergo in omni serie sanctarum Scriptura-
rum nunquam nomen adoplionis Chrislo imponi le-
gitur, sed nos per eum adoptionis accepisse gratiani
lestantur. De qua adoptionc in nos facta prsefalus
evangelista ait : In propria venit, et sui eum non

pnedixerat. Nulli dubium est quin adhumanam per- C receperunt : quotquot autem receperunt eum, dedii

tineret naturam nomen Jesu, in quo nomine, beato
doctore gentium atteslante, omnc genu (Icctitur, coe-
iestium, terrestrium, ct infernorum , et omnis lingua
confitetur, quia Dominus Jesus in gloria est Dei Pa-
tris (Philip. ii, 10). Cujus quoque nominis potcsta-
tem beatus Petrus prlnceps apostolorum in sanitate
claudi, qui ad Speciosam templi portam jacebat,
ostendit, dum ait: In nomine Jesu Nazareni snrge ct
ambula (Act, iii, G); qui confcslim sanalus exsilicns
et ambulans lauJabal Deum. Addidit quoque idem
beatus apostolus hujus nominis exccllcntiam, dum
a Judxis prohibiti sunt apostoli in eo nomine
prscdicare, dicens : Nec enim est aliud nomen sub
coelodatum hominibus, inquo oporteat nos salvos peri
(Aci. IV, 12).

II. Usec cadem Deo miserante mihi est causa con-
tra te scribendi, et tuas destruendi infidelitates, o
pater Elipande, quae fuil beato Joanni evangelistas
sanctum causa scribendi Evangelium, ut sanclarum
Scriplurarum auctorilate et calboticx fidei vcrilate
ostendam, Jesum Christum verum esse Filium Dei,
877 non solum in ca nalura quae ieternaliter ex
Deo Patre genila est, verum etiam et ex ea {Fortc,
in ea] qux tcroporaliter ex malrc Virgine facta est ;
nc unus Jesus Filius Dci Cbristus dividatur in

eis potestatem filios Dei fieri (Joan. i, ii). Non esl
hsec potestas adoptionis a quolibcl adoptivo in san-
ctos collata, sed ab eo, quem quasi unigeniium, ple-
num gratia et veritate mox iii sequenti sententia idem
lestatur evangclista. Etpauloposl: De plenitudine
ejus nos omnes accepimuSy et gratiam pro graiia (Ibid.^
16). Et Apostolus: In quo habiiat omnis pteniiudo
divinitatis corporatiter (Cot. ii, 9). Si adoptio esl in
Christo, non est omnis plcnitudo nobilitatis in eo;
quia adoptio de quadam extranca pcrsona assumi
solet in filii nomen ; nec quisquam apostolorum, qui
sunt lumina et doctores lotius mundi, Jesu nominl
adoptiongjd addere voluit. Nempe inter adoplivos el
proprios filios beatus Augustinus in disputalionc
^ quam habuit cum Feliciano quodam Arianae sectx
defensore discrevit, ita dicens « : c Filiorum nam-
que adoptivi alii sunt, naturales alii. Ili quia ge-
niti ab initio, filii seroper ac proprii sunt : illi prima
alieni, post filii, cum per adoptionem in famillam
videntur adscisci. i Quando homo Christos ex Vir-
gine natus alienus fuil Dco Patrc [Palri], ut ex alieno
quodam pcr adoplionen) adscisceretur in filii nomen.
Nonne in ipso conceplu, operanle sancto Spirilu»
ex beata Virgine Deus verus, et Dei Filius Yenis
conceplus est, et tempore opportuno nalus? At si

5. Ar£. poiivs Vljjilius Tapsensis libr. dc Uniiate Trinitatis, cap. 6, tom. VIII Opcr. S. Aug. Append»

145

DOGMATICA. — ADV. ELIPANDLM LIBRI IV. — LIB. L

itiO

nuuquam alienus, nunqaam igitur adoptivus : quia, A nomina mcse imposuisti personae, quonim imagiiies^

utbeatns Augnstmusait, ei alieno quodam adopti-
^us solet eflici. Restat ergo ut staiim fieret Chri-
stus proprius Filius Dei ab ipso conceptu , quia
nunquam alienus fuit. Nunquara vero alienus,
quia nunquam vetus homo fuit : licet in errore
vestro, coiitra fidem catholicam dicalur Christus
homo vetus.

IV. Nam bealus Hieronymns ait in Iraclatii Ept-
stolas ad Ephesios : c Quid enim in homine, qui a
Salvatore nostro assumplus est, non novum fuit ?
Conceptus, natlvitas, partus, infanlia,doctrina, vila,
virtutes: et ad extremum crux ct passio, spolians
in ea principatus et conlrarias forliludines ostenlui
babens : resurrectio quoque et ascensio in cocliim.

et potestates in civitale sua Dominiis Deus olim ad
nihilum rcdcgit? non memorans quid de tuissimili-
busPsalmista caneret, diccns: Venenum tttfndumiub
iabiis eorum, quorum o$ maledictione et amaritudine
plenum esl {Psnl, xiii, 5). Ei ipsa Veritas in Evan*
gelio Judccis improperans pro Lencfaclis suis male-
dicla eorum, ait: Progenies viperarum, quomodo po*
tesiis bona loqui^ cum sitis maii ? Ex abundantia emm
cordis 0$ ioquitur. Et iterum : Bonus homo de bono
thesauro cordis $ui profert bona^ et maius homo de
malo thesaura cordis sui profcrt mala (3/a///i.xii, 54,
55). Similc [Lcg., Si mala] est malediclio, ulique
e\ inali cordis thcsauro proccssit. Omnino mala est
maledictio, prohibentc camApostoio: A'o/i/e , ait.

Ilic ergo vere creatus est in justilia et sanctilateveri- B maledicere (Rom. xii, 14). Igilur qui maledicil, ex

latis, qnia Deus verus, Dei vere | A/.. veri] Filius fuit,
et tota in illo reiigio alque justitia Dei veritate com-
pleta est. » Videtis quam Oducialiter iste pnecipuus
in Ecclesia Dei doctor Christum praedicavit, semper
novum hominem, verumque Deum, vereque Dei Fi-
iium creatom esse, atqne in eo omnem juslitiani iii
Dei veritate completam esse affirmat. H;cc uiia sen-
tentia, si Oducialiter legatur et veraciter iuteiligatur,
pessifflas vestri erroris evacuatasserliones: dum vos
dtdtis Christum veterem hominem, nuncupativum
Deuiu, adoptivum filium. Iste vero nobilissimus do-
ctor Salvatorem nostrum novum hominem, verum
Deum.et vereDei Filium, absqueulla dubielale crea^
lum testatur.

mali cordis thesauro inalodictionem profert. Si me
errare scslimares, nonne aposlolico pru^ceplo me cor-
rigere debuisses in spirilu mansuetudinis, conside-
rans te ipsum, ne et tu tcnteris? Aiter alterius onera
portate^ et sic adimpiebitis iegem C/iristi (Gal. vi, 2).
Facile est enim ex verbis beati Jacobi apostoli, unde
sit sapientia tua, agnoscerc; ubi de mansuetudiue ve-
rx sapientix, et i!e amariludine impi^ aemulationis
disputavit; ait eniin: Quodsi xelum amarum habetis^.
et contentiones in cordibus veslriSf nolite gioriari ct
mendaces esse adversus verilatem (Jac. iii, 14). Noii
csl ista sapienlia desursum desceudens, scd terrena,.
animalis, diabolica. l'bi enini zelus et contentio^ ibi
inconstantia et omneopuspravum. Quas autem desur-

V. Ecce quidam fervor testificandse veritalis me ^ sum est sapientiut primum quidem pudka cst^ deinde

pacipctty modcstay suadibiiis^ bonis consentienSfpicna
misericordia et fructibus bonis (Ibid.y 16, 17).

VII. Ego ramum olivse columbino ore fereiis, vul-
nus tui cordis mederi oplans: & tu e diverso serpeu-
tina lingua morliferum evomuisti vcnenum, prom-
ptior ad maledicendura quara ad benedicendum. Ego
cum Nicolao, cui m'c comparasti, nuptiales ticdus
non exstinguo ; sed cum bcato Slephano prolomar-
tyre mentis intuitu vidco Jesum slantcm a dextris
Dei, pro sui nomiais nobilitalc certantibus auxiliari.
Ego cum impio Datiano prceclari mariyris Viiicenlii
non sum persecutor ; sed h£retic;c praviiatis pro
virium mearum portione, adjuvante Deo , dcvotus
exslirpator. Ego cum Rufiino beatum Felicem inar-

rapait ab ordine responsionis. Sed incipiamus a me

[Fortey ante] sentenlias tui disculere libelli : et in-

lelligant qui legant, piae exhortationis charitatisque

caiamo, o Pater Elipande, conscriptos ad tuam re-

verentiam apices, vel impia^ maledictionis, quos ve-

nenoso ore procaciter 878 ^^^ nomini dirigere stu-

dui5ti , vel ex quo spiritu In prima fronte luariuu

liiteramm statim verba dirissima) maledictionis pro-

/erre voluisses. Ego prorsus siinplici charitate mese

devotioiiis preces tux dircxi reverentiae, desideraus

senectutem tuam per Christum salvari, et ad catho-

licae pacis concordiara revocari, sine qua uihil, iiec

ifisa martyrii gloria, Dco acceplalile esse [Cod. Pa-

ris.9 nec ipsam ... gloriam ... acccptabilem esse] bea-

tus Paulus Aposlolus proteslalur : Tu econtra in " lyrem non feci ; sed Feliceni olim vestri erroris com-

Terba nefandx invectionis prosiluisti, juxta Salomo-
uis veridicam sententiam : In ore stuili arma et gia-
dius {Prov. xxii, 5). Itcm : Argue stultum, et oderit
le {Ibid.y IX, 7). Undc maledictionein beuedictioni
mcsD opposuisti, quid in cordc haberes , quis te
toCom spiriius possidcret ostendcns. Scd Dominus»
qui illumiuat cxcos, et sanat.conlritos corde, illu-
ininet tencLras ignorantise tuse, et sanet iuGdeli-
tails vulnera in corde tuo, teque pastorem elliciat
populi 8ui, prudeotem, pium, pacificum et catho-
licum.

VL Quid cst, vir fratcr, quod tanta hxreticorum

plicem, Deo miserantCy cailioiicum cffeci : perscquens-
in eii iliius iinpiara dubitalioRem, qui tenxando Dei
Filium dixcrat: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti
panes fiant (Matth. iv,5). Eiiterumper JudaK)s ipso
in cruce pendenlc clamavit : Si Fiiius Dei cst, de*
scendat nnnc de cruccy et credimus ei (Malth. xxvii,
42). NunquiJ noh pejor esl vcstra incredulilas
quam diabolica dubietas ? Ille cxplorare volcns si
Filius Dei esset, qucm esurire, siiirc et lassescere
cernebat ; vos regnanlcm in coelis vcrum Dei Filium
negare non timelis, vincenles veslra incredulitate
diabolicam inndelilatcm. Illum vcro Felicem, qucm

Ilic ct infra piiseim alludilur ad epistolam Elipandi ad Alcutnum.

247 B. F. ALBiNI SEU ALCULNI OPERUM PARS 01. t4S

tu charitate suminum ^ pudicum, moribusque orna- A sensu mea atl vos et pro vobis pietatis vcrba legere

tum asseris, nos habemus lb caslris Chrisli: atque
utinam el tu cum tuis sequacibus illius cxemplo edo-
ctus, ad ▼crsB ftdei cogniiionem pervenias, ipso pras
stante, quem nos pnedicamus verum Deum et pro-
prium Dei Filium.

'Vni. Dicis : c Fatuus falua loquilur. i Nunquid
fatua loquitur, qui veriutem praedicat, et non illema-
gis fatuus est, qui esl fulsitatis assertor? Ponisquo-
que 879 sentcntiam Aposloli : Animalis homo non
percipit ea quw Spiritus sunt Dei(ICor, ii, i4),volens
me animalem intelligere, et te spiritalem. Videat qui
legat Hlteras uostras, cui nostrum hxc sententia ma-
gis conveniat, an mibi, qui evangelicis aposlolicis-
que, nec non et paternis roboratus testimoniis Cbri-

et intelUgere vuitls. Cerlissime me scitote duas ua-
turas, sicut superius dixi , et unam personam eonfl^
teri in Chrislo. Firmiter namque absque omni dubi-
tatione credendum est et prasdicandum , eumdem
esse qui natus est ex Yirgine, Deum verum in dua-
bus naturis, et vemm Filiuni Dci : ita ut unns sit
Christus, et unus Deus, et unus Dei Filius, et unus
rex , et unus totius mundi Salvator, divinitate eoii-
substautialis Pairi, humaniiate coiisubstantiaKs nia-
tri, ut sit idem veru» Deus ct verus bomo in uniiate
personse, qaem vos sine dubiv cum Ncstorio in duos
dividilis fiiios, et in duas personas^ per propriclateiii
ct adoptionem. Non igitur idem magister vester
Nestorius inrenitur duas personas pakim in Christa

stum pracdico vcrum Deuro, et vcrum Dei Filium; B proCteri, quantum ad nos littene illius pervenire po-

aut foi'te tibi, qui Hispanico errore depravatus con-
tra fldem calhoiicam canina rabie latrare non times,
renuens^ in Christo veram iilietatis nobilitatcm, sed
extraueam nominetenus tantum in illo esse gcnero-
sitatem affirmans: qui adjuratus aponlifice Jud;so-
rum per nomen summi Dei, an Filius Dei esset, re-
spondit phmc : Ego $um, Qui et ca;co illuminato
interroganii quis csset Filius Dei, et crederet tn
eum, dixit: Et vidisti eum^ et qui loqnitur tecum^
ipse e$t (Joan, ix, 37). Quid ille jam iliuminatus vi-
dii? Absque dubitatione humanitatis naturam, non
divinitatis substantiam, qux carnalibus videri ocu-
lis non potcst. Dno dixit ei Dominns : Et vidisti eum,

tuerunt : sed omnia quae duabu» necesse est iiiesse
personis, proferre de Cbristo reperilur,^ adopiioncm
sicut et vos humanitati adscribens, et diviuitati pro-
prictatcm filii designans.

X. Tu vero, fraler Eiipande, homo animalis, aor-
malium more generationem Filii Dei inteliigens, idf-
nus te ipsum considerans, an totus anima et corpore
sis proprius filius patris tui et matris tu», dom eer-
tnm est , solam carnem ex conjunctione parentoni
tuorum procreatam esse, animae vero creaUiraiD ex
nihilo Dei potenlra coiiditam, ei coagolationem car-
nis in utero matris eoiijunciam vivificatricepotentia,
ut vlvum BascereturaninHilrationale alque mortale:

et qui loquitur tecum ; quse proprie ad humanam in- p et quod in omni homiue fieri posse cemis , iu Dd

leliiguntur perlincre naturam ; et lainen, quae videri
poluit ct audiri loquens, eamdem iiaturam Filium
Dci esse fiUebaUir. Dicis quoqiie ex versiculo Psal-
niigraphi, nie defen$orcm et inimicum e$$e. Forle
norcns vemm de me protulisti testimonium. Fateor
si(iuidem me dcfensorem esse fidei catholica^, et ini-
niicum esse inimicorum Chrisii, qui honorem divi-
nitatis ct nobilitatem dignitatis illi adimere conten-
dunt, qucm paganus ccnturio mori crrnens, tcrri-
tus clemcutorum inutatione, verum Dci Filium con-
fbssus est diccns : Yere Dci Filius erat homo i$te
(Matth. xwiiyH; Marc, \ii, ii, ii). Imo diabollcx
potestates, sicutin Evangelio legitur, de obscssis
clamantcs corporihus, Christum Dei Filium confess»

Filio fieri operante sancto Spiritu confiteri dubitas ;
ut Deus omnipolens, qui omnia facit qooe voH in
ccelo ct in terra, hoc solum, te nolente, nto pt>iais-
set, ut Filius sibi proprius 880 ^^ virginali utero
nasceretur. Aut tc ipsum nega propriom filiiiin pa-
rentibus tuis nisi sola carne, aut sr hoc tibi absur-
dum videatur, confiiearis necesse est in Filio Del
hanc proprietaiem fieri posse (licet aUerius natiira
sit xterna divinitas, alterius ex tempore facta bo-
manitas) quam in te ipsafore, imo et in omnrhomine
negare non vis.

XI. Me igitur recordari jubes Donrinum dixissc :
Lata et $patio$a via esl, quas ducit ad mortem , et
multi $untt qui rntrant per eam. Qnam arcta et an-

sunt. Nec hoc dico, quod illorum testimonio indi- d gu$ta via e$t^ qnos ducit ad rtfam, et pcuci sunt qui

gcam , habcns tcstes totius Scriptune sanctae pagi-
nas ; sed ad confusionem infidelitatis veslr» illoruin
vobis prsefero fidem, qui soli ila perversi eslis iii
fide, ut diabolica vobis digne preferatur confessio.

IX. Quod vero me asseris humanilatem veram in
Christo negare, omnino falsum est; nec in omni
litterarum meanim seric me hoc dicere vel credi-
disse probare poteris. Scd in eo, absque uUa dubie-
tate vel scrupulo, duas confiteor naluras pcrfeclas
et integras, divinitatis scilicct atque humanitatis iii
una persoua et in uno Filii Dci nomine : sicut in
epistola quam charitatis oflicio ct salutis tu;c dcsi-
dcrio cathoHco calamo revcrenlia; veslnc exarare
curavimus, perspicue intelligcre poteslis, si sobrio

inveniunt eam (Matth, vii, i3, ii) ! Recordarc et tti
Prophctam dixisse : Pa$centur agni in latitudiHe
(0$ecB IV, i6). Et Psalmistam de potentia ejos, de
quo nobis sermo est , multo ante pracecinisse : Ei
dominalntur a mari usque ad mare^ et a ftuminihut
u$que ad terminos orbi$ terrx (P$aL lxxi, 8). Ipsoui-
que cum triumpho gloriui ascendentem in coelos
mandalum dedisse Apostblis suis, ut docerent onincs
genies , dicens : Ite , docete omne$ gente$ (Matth,
xx^iii, i9). Olim in Judaea notus tantummodo Deus
(Psal, Lxxv, 2), nunc vero omnibus gentibus vox
iiua cst Chrislus, quciu vos intra- Pyreiiax>s saltus
non regnassc, scd captivum laiitasse aestiinalis
XII. Aiiud quoque de EvangcUo profcrs teslimo-

2i9

DOGM.\TIC\. — ADY. ELIPANDUM LIBRI IV. — LIB. I.

250

niuiu , ubi ipsa Veritas de eomraunione cliaritatis A cst in nostris , sicut lotus est in suis , practer deli-

sanctorum ait : Vbi sunt dtta vel tres congregali in
tumine meo^ ibi sum in medio eorum {Matth, xviif,
W). Et credis hoc de Felice lanium suisque compli-
cibus dictum esse, qualis olim idera Felix fuit , dum
Teslri erroris catenis vobiscum coiligatus fuit: nunc
▼cro Dco miserante rationabili disputatione convi-
clus, ct absolutus ab errore vcstro, et in caiholicae
pacis unanimitatem reductus. Et quem vos habuislis
quasi scutum perfldiae veslrae, nunc Ecclesia eum
babet sagittam polenlem et aculam cura carbonibus
desoiatoriis (PiaL cxix, 4). Vos vero in quibus re-
frigescit charitas, congregamini in nomine adoptivi
filii, in Domiiie caplivi servi, in nomiiie nuncupativi
Dei : dos congregamur in nomine unigeniti Filii Dei

ctuni? 9 Ulifiam melius intellexisses sanctorum verba
doctorum ! Totus in nostris, id est, lolus Filius lio-
minis; et totus in suis y id est, totus Filius Dci , iii
utraque [Cod. Paris., in ulroque] plenus et perfectus.
Tu vero parliculariler vis cum esse Filium Dei,
parlim vere, el partim nominalive. 881 Hoc velim
respondeas mlhi , si lolus esi in utraque natuia
Chrislus vere et proprie bealissimaj Virginis Filius ?
Aut si vere Deum genuit sancla virgo Maria, sicui
omnes catholici Dei eam genitricem credunt et coii-
filentur ? Et ulrum aelernus Dei Filius vcre sil beal;e
Virginis Filius, aut adoplive? Si adoptive dicis, ne-
quaquam vere fuit Dei genitrix sanctissima virgo
Maria. Si vero catbolico ore vcre eam Dei genitricem

Salvatoris mundi, in nomine Christi Domini, quem B confiteri vis, quid restai iiisi ut ea verilate totus sit

angelus pastoribus natum praedicavit, dicens : Natus
etl vofns hodie Salvator^ qui est Christus Dominus in
cmtaie David (Luc. ii, 11). Vos flectite genua in no-
mtiie adoplivi ; nos fleclimus genua cum angelis et
archangelis, cum omni militia coelesti, in nomine
lesu, dc quo dictum est : Et adorent eum omnes an-
feii Dei (Uebr. i, 6).

\IIl. Pervenisti tandem ad promissionem Dei,quae
diela est ad David : Cum dormieriSf inquit Deus, cum
patribui tuis, suscitabo de lumbis tuis qui sedeat super
tkronum Jsrael. Ego ero ei in Patrem, et ipse mihi erit
tji Filium (II Reg. vii, 12, 44). Pater Elipaude, ubi
perdidisti oculos luos ? Quare posuisti tesiimonium
contra te fortissimum ? Foite propter saccrdotii digni-

in duabus naturis Cbristus vere Dei Filius, qua est

induabusnalurisverebeatissimaBVirginisFilius?Atsi
humanitas ejus adopliva est Deo Palri , consequens
esse videtur , ut divinitas adopUva sit matri Virgini.
Quod quam impium sit dicere, nullus fidelium ignorai .
XIV. Flagitas me testes dare, i quod nuUa sit
adoptio in carne Chrisli ; i quod tempore opportuno,
sancto Spiritu calholicos pectori nostro iiispiranlc
sensus, facturus sum, abundanterque in aliis litterulis
nostris *, quas contra errorem vcstrum edidi , mc
fecisse intelligit, qui nostras paginulas legere non
contemuit. De eo vero, quod postulas lestimoniuni
tibi dari, c quod non sit vera huinaiiitas in Christo : »
hujus rei tibi testimonia non dabo ; quia catholicus

tatemcum Caiphaignoransveritatem protulisti. Pa-^sum, in catholtca natus et nutritus Ecclesia : sed

lema promissio est , et patema testificalio, sicut tu
ipse dixisti: Ero ei in Palrem,et ipse erit mihi in Fi-
tium. Nibil his verbis adoptionis in pateriia reperiiur
promissione. Multum est inlcr ero, ct dicor. Verum
per se est absque ulla iinagiiKitione ; adoptivus dicitur
noo a veritate, sed ab imaginatione volentis animi.
Mulliim inierest inter vestra mendacia et Dei pro-
iMssa. Ipse disil: Erit mihi Filius; vos dicitis,
mincopatur tantum, sed non est proprie. Prophetiam
qooque Isaiae dc Christo in medium deduxisti, ubi
ait: Radix Jesse, qui stal in gignum populorum,
ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus

dabo tibi lesles litterarum incarum series, si legcre
digneris, veram divinitalcm et veram humanilatem
confitentes in Chrislo Deo. Et miror cur mihi obji-
cere velis, quod nunquam mc dicere legisli. Hortaris
me Arium non essc, qui mullorum sua perversitalo
maculavit corda, ut recle non credcrenl. Ego, gloria
Deo Jesu, nunquam in baralhrum Arii delapsus sum ;
sed tu vel Arius essc probaberis, vel luam damnarc
senientiam cogeris; qui asseris Filium Dei unicum,
unigenilum, uniusque procul dubio personae, adopti-
Tum esse. Nunquid non tu in eadem persona adoptio-
nem essc aifirmas, quam Arius olim dctestabili im-
pietate adoptivam esse asseruit ? Aut si hanc blas-

gloriosum (Isai. xi, iO). Quibus populis stat in si-

gnum, ct qu3C gentes eum deprecabuntur, si in sola »% phemiam declinare niteris, mox incidis in laqueum

Hispania perpauci musrtatores eum calholice depre- Ncstorii, in duas Christum dividens personas, unam

Hispania pcrpauci
cantor? Qui certissime nullius aecipit preces, nisi
ifl cfaaritate calholicae pacis proferanlur ; scd et se-
pulcram illius , quem vos ignobilem dicitis , glorio-
•aro esse Prophela praedixit. Si sepulcrum gloriosum
est, quanto magis gloriosus est, qui in sepulcro dor-
niivit, ex cujus persona Propheta olim cecinit : Ego
tiormivi et somnum coepiy et resurrexi (Psal. iii, 6) ?
A<yungis nainque Patmm calholicam sentenliam :
f Totus in suis, et totus in nostris, i addens ex tuo
sensu : c Quarc non dicatur adoptivus, qui ita totus

propriam, et alteram adoptivam. Nam Nestorius pa-
lam duas non nominavil personas in Christo, omnia
tamen, quae duabus inesse pcrsonis necesse est pravo
sensu, id est, proprietatem el adoptionem Filii affii-
mavit in Chrislo. In ejus vero sine dubio lilleiis
adoptionis iiomen de Christo invenitur : vcrba veio
sunt ejusdem Nestorii post obscuros sensus et cali -
ginosas sententias et iinpias infidelitates bujusmodi
de humanitate Christi. Ait eiiim ^ : i Unde et iiiulti
secundum beatum Paulura dicimur filii , scd solus

• In libris vn adversus Felicem ; vel polius in li-
beOo ad uiouacbos Gothiic mibso.

b Nestorius apud Agobardum libr. contra Feliceni
Ciip. 7. Undc intcger lcxtus ita rcstituilur : < hoc »

251 B. F. ALBINI SEU ALCUINI OPERUM PARS UL 252

|>rjecipuuin habens hoc, quod.*. Vcrbi copulalionem a Chrisli, qui ex diversis clirisliani inipcrii parlibus

adoptionem participans. i

XV. Videte, viri fratres, videle periculum vc-
struni , et landem aliquando rcsipiscilc ab errore
inriJclilatis, dcvilantes doctrinam dualitatis de Rc-
demplore nostro. Aui si ex catlioUca sanclorum
Palrum praidicalione non vultis , vel ex Nestorii
impia incrcdulitate , oi jtista damnatione vestram
corrigile sentenliam , eam !em adoptionem in hu-
nianitaie Christi aflirmantis [Cod, Paris.^ afTtrman-
tes] , sicut in illius verbis audire potestis , quam
vestra pertinax ignorantia affirmare nititur. /Hs-
perdat enim [Forle, eum] Dominu$y dicit Propheta,
magistrum et discipulum docentem talia (Malach. ii,
H). Sed et angelus Domini vibrat gladium vindicUe

convenerant, aeterno analhematc damnata : imo et

a beat» mcmorix Adriano papa, qui lunc teinporis

sancUe Romanx Ecclcsiae apostolica aucloritate

rexerat sedem, fundilus exlerininala : doncc idem

Fclix infcliciler ad vestras rcfugiens partcs sopilos

infidelilatis cineres, vobis exhorlanlibus, resuscitare

iniendit. Cui ego in has advcnicns paries charitaU»

calamo cpistolam exhorlaloriam , ut se catboHcae

jungeret uniiati, dirigere ciiravi. Cui ille non epi-

stolari brevitate, sed libelH prolixitale respondcre

nisus est, atque in eo omnes perfldiae vestrs foveas

maxime aperuit, asserens Christum el veterem ho-

minem esse, et nuncupativum Deum, et adoptivom

fllium, et secunda indiguisse regeneratione, et alia

supcr caput vestrum, ui dividat vos, si vos dividitis B plurima ecclesiasticas doctrinse incouvenienlia. Cul

Christum in proprium flliura et adoplivum , par-
tcmque vestri ponat cum hypocritis, ubi erit fleius
et stridor denlium. Et lu, vcncrande Pater Elipande,
caveto ne juniorcs xtali tu;c insultent ct dicant
cum Danielc : Inveterale dierum malorumt nunc te-
nerunt peccata tua, tfua! operabaris prius (Dan. xiii,
52), subvertens vias innocenlium, non recte pne-
dicans de Salvatore muiidi. Octogcnarium le audi-
vimus esse in epistoIa^quamprxraloFelici direxisli*.
Audi Christum clainantem tibi : Adhuc modicum /u-
men in te est^ curre, dum lucem habeas^ ne tenebrce
te comprehendant : quia qui ambulat in tenebris, nescit
quo vadit. Dum lucem habeas, crcde in lucem, ut
filius sis lucis (Joan, xii, 55, 56). Quidquid in epistola
882 ^u^ ^^ lencbroso cordis tui sensu prodiixisti» ^
totum ex malcdictionis vel falsitatis felle derivatum
esse dignoscilur. Sed forte ignorans verilaiem, fal-
silatem protulisti. Discc prius, et postea doce, ne
uiagistcr efliciaris erroris. Melior est humilitas di-
scendi , quam tcmeritas docendi. Noli iu scientia
tua cxtolli. Scienlia inflaty charitas wdificat (I Cor.
vni, 1). El qnt se exaltaty humiliabilur , et qui se hu-
miliat, exaltabitur (Matth. xxiii, 12).

XVI. Adiuones me non pio, ut videtur, animo,
scd scvcra invectionis castigationc, gloriosum regem
Carolum non corrumpere. Non ego illum corrum-
pcre vcni in Franciain, qui corrumpi non polest,
scd adjuvare in flde catholica, iu qua ille ab incunte

libello ejus septem nostne devotionis libellis respon-
dimus, omnes vestrae pravitalis evacuans doetrinas.
Qui etiam nostrae devotionis sermones lecti sunt et
probati in praesentia domni regis et saeerdotum
Chrisli. Sed et idem Felix anno pnefati gk>riosi
principis iricesimo secundo advocatus voluntarie
veniens ad Aquis Palalium , ibique in praeseotia
domni regis et opiimatum illius sive sacerdotum Dei
rationabililer audilus, ct vcraciter convictus, atque
Dco dans gloriam, veramque oonfessus fidem, in
pacem catholicae unanimilatis reversus est cum suis
discipulis, qui ibi tunc temporis erant praesentes:
cujus te cum tuis discipulis, venerande Pater, hu-
miiilatem sectari suadeo.

XVil. Aggrega teipsum cum ovibus libi commissis
in ovile Christianae charilatis, per cuin qui ait : Ego
sum oslium, per me si quis intraverit^ salvabilur^ et
ingredietur et eyredietur (Joan. x, 9). Pr^videndum
est tibi cauta sollicitudine, ne sis ex eorum numero,
de quibus ipsa Veritas in eodem subjunxit loco :
Omnes, iaquiens, quotquot vencruntf fures sunt ei
latrones (Ibid., 8) ; qui vencrunt, ait, non qui mlssi
sunt. Et Apostolus : Quomodo pra:dicabuntt nisi mii^
tantur (Rom. x, 15)? Quis te, o Pater Elipande, misil
prscdicare adoptionem in Christo Dei Filio ? Ergo si
nullo mittente pcr to venisti et pracdicasti, fur et la-
tro convinccris esse. Fur non vcnit , nist ut fnrelur^
mactet et perdat. Caveant discipuU tui, ne per te oc-

tctale nutritus fuil , el opliine a Christianissirais ^ cidantur ct pereant. Melius est iliis oculuin eruere
parcntil.us ct inagistiis catholiiii cdoctus. Impos- sibi dextrum , quam iniegro corporc initti in gelien*

sibilc est enim, ut corrumpatur a quoquain, quia
catholicus cst in fldc, rex in potestate, pontifcx
in pnedicationc, judex in scquilatc, philosophiis in
libcralibus studiis , inclylus in nioribus , cl omni
honestatc prxcipiuis. Antequam ego, eodera sapien-
tissimo rege Carolo jubcnte, venissera in Franciara,
hxc cadem vcslri crroris secta , eodem glorioso
principe prxsidcnlc, prcsentc Felice, quem multum
laudare solcs, vcslrjc partis tunc lcmporis defen-
8ore, vcntilata est in ccleberrimo loco, qui dicitur
Ralginis-Durg, ct synoJali auctoritate saccrdotum

i\\iM ad Dci Vcrbi copulationcm ct dominationem
parlicipans. »

nain ignis. Csecus si caicum ducit, cadunt ambo iii
foveam (Matth. xv, 14). Audi ctiain bcalum Aposto-
lum inter Moyscm ct Chrisium discernenlem, qutis
tu similes asscris, ubi cxccllentiain raajeslalis Chrisli
prsetulit famulo suo Moysi. ^lotjses autem, inquit,
tanquam famulus fidclis fuit in tota domo sua^Christus
autem tanquam filius in domo sua (Ilcbr, iii, 5, 6) :
Bloysen faroulura noniinans , et Chrislura Filiuni*
Quantura est inter fainulum patiisfarailias et filium ,
tantura esl intcr Moysen ct Chrislura. Nunquam enim
de Moysc idem Apostolus, scd dc Christo inquil t

• Vide hanc epistolam Patrol. t. XCVI, col. 880.

253 DOGMATICA. — ADV. ELIPANDUIkr LIBRI. IV. — UB. I. 2:;4

Excetiior calii factm (Hebr, tvi, 26), queni in prifl- A Jeroboam rex a veri Dei cQllu recedens ootos slbi

dpio quoque ejusdcm Epistolx aiigelis 883 Pi*^~
ferre non dubitavit: Tanto enim meliorj ait, angeli$
efedus^ guanto differentius prce illis nomcn hccredi"
taviL Cui enim dixit angelorum aliquando : Filius
meus es tu, ego hodie genui (e ? Et rursiim : Ego ero
ilti ifi Patrem , et ipse erit mihi in Filium, Et cum
itemm introducil primogenitum in orbem terrop, dicit :
Ei adorent eum omncs angeli Dei (Hebr, i, 4 segjj,
De eo enim dicit : Fitius mcus es tUy de quo in sc-
quenti versiculo addidit, sicut tu ipse paulo ante
protulisti : Pete a mc, et dabo tibi gentes hicreditntem
tuam (Psal. ii, 8). Illi dicit : Fitius meus es tu, cui
ait : Pete a me^ et dabo tibi gentes. Scd et bcatus
Gregorius doctor eximiuSi et omnibus Christi Eccle-

finxit deos , ut perditus subjectum sibi perderct po-
pulum; de quo multo ante praedictum est in Canlico
Dcutcronomii : Derelitiuil Deum factorem suum, et
recessit aDeo salutari suo (Deut. xxxir, 16); sic tu a
vcro Deo et proprio Filio Dei recedens , nuncupati-
vum D>.nm et adoptivum filium rcdemptorem tibi
fiiigis, quera non noverunt palres nostri. Tu vero
Deum qui te liberavit, dcreliquisti, et oblitus es Dei
Rcacniptoris tui. In libro Jesu filii Sirac bxc praJ^aia
sentenlia legilur, quem librum beatus Ilieronymus
atque hidorus inler apocryphas, id est, dubias Scri-
ptnras, deputatum esse absque dubiiatione lestan-
tur b. Qi.i eiiam liber non tempore propbelarum,
sed sacerdotum, 884 ^^ Simoue pontifice magno.

siis acceptabilis, inler sanctorom et Christi divini- ^ regnanle Ptolomseo Evergete, conscriptus est : nec

latem discemens, in homilia quadam super Ezechielis
prophetae primam parlem ita ait, dum de nuncupa-
tiva sanctorum potestate et propria Christi divinitate
dispaiavit & : i Unde, inquit, Paulus apostolus volens
DoncapatiTum Dei nomen ab essentiali discernere,
de Redemptore nostro locutus est , dicens : Quorum
PaireSf et ex quibus Chrislus secundum carnemj qui
est super omnia Deus benedictus in sa^cula (Rom, ix, 5).
ilui enim noncupative dicitur Deus, inter omnia est ;
qui vero essentialiler Deus, super omnia est. Ut ergo
ostenderet Christum nnturaliler Deum , non hunc
Deaui tantnmmodo, sed Dcum super omnia esse nic-
rooravit : quia cl electus quisque, sicut pnEmisimus,
vel in exemplo juslitix pnerogando positus dici Dcus
potest, sed inter omnia, quoniam nuncupalive Dcus;
Chrtstus autem Deus supcr omnia, quia naturalitcr
Deas. I Eumdem naturaliterDeum non dubitavitaflir-
mare,quem doctor gentiumexsanclorum semine Pa-
truiu secundum carnem procreatum essc testabatur.
XVill. Dum luae perversitaii defecerunt in prophe-
tis Dei testimonia crrori tuo convenienlia, Qnxisti tibi
iiOTum quemdam prophotam dixisse : Miserere, Do-
ftune, plebi tuce, superquam invocatum est nomen tuum,
ei Israel , quem cocequasti primogenito tuo (Eccti,
xuTi, iA). Addidisti quoque huic sentenliaB talem
inlenMretationem : i iCqualitas, inquis, ista non est
is divinitate, sed in sola humanitate, et in carne
.adoptiva, quam accepit de Virgine. i Ecce falsitas iu

tantum prophetias, quanluin morales discipliuas et
laudes sapientix proferre videtur : et melius intciligi
potest primogenitus iste, de quo bic dicit, pqmlus
Dei de iEgypto eductus, de quo Dominus ad Pharao-
nem Moysi faraiilo suo mandatum dedit, dicens : Htec
dicit Dominus : Fitius meus primogenitus Israel,
Dixi tibi : Dimitte fHinm meum primogenitum, ut ser-
viat mihi, et noluisti dimittere eum : ecce ergo inter-
ficiam filium tuum primogenitum (Exod. iv, i2, io) :
cui adaequatum esse populum duarum tribuum non
multo ante de captivilate Babyloniae Dei misericor-
dia deductum , iste vir, qui baic hujus oralionis
verba composuit, voluit, ut arbitror, inlelligi; nec
aliquid de Christo, ut tu novo sensu asseris, liis vcr-
bis prophetasse putatur.

XIX. Deinde more tuo vagando vadis quaerere te-
stimonia pcr latitudinem sanctae Scriplurse, quid di-
viniiati Chri^ti et quid huraanitati conveniat. Quasi
aliquis nostrum negare videatur veram in Christo
humanitatem, vcramque divinitatem. Et primo ponis
Dei Filium sccundum divinitatem dicere : Potestatcm
habeo ponendi animam meam, et potestatem habco itc-
Tumsumendieam (Joan. x, 18), minus atiendcns quid
beatus Augustinus de hac sentenlia intellexissct, qui
sic ha^c vcrba Domini in homiliis evangelicisinierprc-
tari voluit : c Quis ponit, inquit<^, animam, et iterum
sumit animain?Christus, ex eoquod Yerbum, an ex
eo quod anima humana ipsa se ponit, et itenim ipsa

mMOAine prophetae! Ecce perversitas in interpreta- ^ se sumit? An ex eo quod caro est, animam ponit, et
iiooe senU^nLiflRf Ki nnn fnicira nnnriA^^f n/^v.,.» itcrum sumit? Tria posui : omnia perlractemus , et

lione senteBtiae! Et non frustra oporlebat novum
dactorem, novum sibi invcnire prophetam. Sicut

• S. Greg. Hom. 8 in Ezech. num. 5.

^ Haesitavit plane Aicuinus , nura. liber Sirac
Scripturis sacris debcat accenseri , quamvis ipse-
met nonnunquam illius ulalur tcslimoniis. In poe-
raate quidem, quod sub niim. G Collocavimus ,
llbnim iUum in calalogum sncronim iibronim una
cain libro Sapientia; relulit his verbis :

£l tria paci>'ici Salomonis opuscnU rcgis.
JuogUur his Sopliiae, Jesusimul alquelibellus.

In allero tamen sub num. codein illos duos libellos
relii{uis sacris non nisi per paradigma JKin^x asserit
in liis versibos :

Tres Salonioi libros mirahilis cdidii auctor,
His duojunguDiur per paradigma Iibri

hoc eligamus quod conveniat regulx veritatis. SL

Ononim quippe prior Sapientia dicitor alma,
Noiatur Jesu uomine posierior.

Forlassis vero to per paradigma non ita inielli-
gendum, quod prxfati duo libcUi solum ob sirailitU'
dinem uuaradam inter sacras Scripturas recenseau-
tur ; sed quod hic tribus prioribus Salomonis libris
jungantur ob maleriae et scntentiarum sirailitudiiiera»

Suainvis illi ejusdcra auctoris csse non censeantur.
uidquid sil, nostra certe a^tate de autbentia praedi-
ctorum librorum, Sapientise et Sirac seu Ecclesia-
sttci, dubitare iraud licet, ob definitionem Ecdesia^
calholicae in conciiio Tridentino.

c S. Aug., tract. xi.vii in Joan., num.10, H, I5K..
Ubi tcxtus iiiitio ita habct : < Quis ponlt animam ct

^T^ B. F. ALBLNI SEIJ ALCIIM OPERtM PARS UL «56

eiiim dixeriinus quia Verbum Dei posuit animam A Pairis de coeio clamal, tneus ; lu de lerra^clamas,
suam et iterum sumpsit eam, metuendum est ne

subintret prava cogitatio, et dicatur nobis : Ergo
[aliquando] aniraa illa separaU est a Yerbo, et ali-
quando Verbum illud, ex quo suscepit illam animam,
fiiit sine anima. Vidco enini fuissc sine anima hu-
mana Verbum; sed cum in principio crat Verbum,
et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbuii).
Ex quo autem [Aug., ex quo enim] Verbum caro
factum est, ut habitarel in nobis, et susceptus est a
Verbo homo, id est totus homo, anima et caro ; quid
fecit passio, quid fecit mors, nisi corpus ab anima
separavit, animam vero a Verbo non separavit ? Si
euim mortuus est Dominus , imo quia mortuus Do-
minus (mortuus est enim pro nobis in cruce), sine

non luiis. Quae tibi salus speranda est , si Dei testi-
monio non credis? Nec tibi adhuc hic iocus separa-
tionis datur; de uno Filio dixit, unum oslendit,
quasi dixisset : Nec alium quoeras ; nec hunc non esse
r.redas. Aut si fortc tibi dubilalio sit, si de huroana
Christi natura h%c dicla sint, legc beati Gregorii
praefati Patris in homiliis Ezechielis dc hac patema
voce sensus, qui post plurima humanitatis Christi
sacramenta el propbeticae visionis mysteria , hiyus
patemae vocis excelleniiam subinfert dicens * :
c Vox , inquit , super firmameiitum facta est , qax
super baplizatum Dominum de coelo sonuit dicens :
TncB Fitius meus dilectu$, in te complacui (Lue. iu,
ii); ^cl sicut per Evangelistam alium dicitur : Hic

dubio caro ipsius exspiravit aiiimam ; ad tempus exi- » ''^ ^''""' "*^«« ^'^^<^^«'' '« ^"^ '"'^' ^'"^ eomplacuii

guum auima deseruit camem, et redeunte anima re-
surrexit [Aug., resurrecturam]. A Verbo autem ani-

mam separatam esse non dico Omnes enim ho-

inines, quando moriuntur, ponunt animam ; sed non
omnes pro Christo ponunt. Et nemo habet potesta-
tem sumere , quod posnerit. Christus autem et
pro nobis posuit , et quando voluit , posuit , et
quando voluii , sumpsit. Ponere ergo animam mori
est. Sic Petrus Domino dixit : Animam propter te
ponam (Joan. xiii , 37), id est , pro te inoriar carne
[Vox carne dee$t apud Aug,].% Et paulo post ; i Quo-
modo Christus aniinam posuit ? Non enim caro Cbri-
sUis? Ita plane caro [Aug,, ct caro] Christus, et
anima Christus, et Verbum Christus : nec tamen

(Matth. 111, 17). Et post pauca : i In solo autem
sibi unigeiiito Doinino Deo nostro Jesu Christo com-
placuit, quia hunc inter homines hominem creassc
cum non poenituit , in quo peccutum nuUum omDi-
modo invenit , sicut de illo per Psalmistam dicitur :
Juravit Dominu$, et non panitebit eum : Tu et saeer"
do$ in aternum secundum ordinem Metchisedeek
(P$al. cix, 4). In solo ergo sibi Redemptore nostro
complacet Pater, quia in solo non inveuit culpam. »
Item in eadem homilia : < Cum vox, inquit, saper
firmamcntum sit, stant animalia , et subuiittunt alas
suas, quia sancti quique cum ipsum quoque unige-
nitum flagellatum in hoc mundo conspiciunt, depo-
nuut, si quid de suis meritis praesumunt. » Certis-

tria h.-ec tres Clirisli, sed unus Christus, . et unus ^ «""e hanc vocem super bap:i/.aluin Domiuum emit-

sam csse isle exmiius doctor inlellexit. Procul dubio

imigenitus Deus et homo. Nonne tibi, o novus san-
ctamm interpres Scriplurarum, prava subintravit
cogitatio, quod anima Christi separata esset a Verbo,
dum dicis , secundum diviiiitatem haec eadem verba
Dominum protulisse? quod valde meluenduin esse
tibi iste pnncipuus doctor rationabili pietale admo-
iiuit.

XX. Siiiiili quoque perversitate dividere vis Chri-
stum iii ca voce, qiiam Pater in monte sancio disci-
pulis audientibus protulit dicens : Hic e$t Filii($
meus dilectu$, in quo mihi bene complacuit : ip$um
uudite (Matth. xvii, 5} ; quasi hoc de divinitale tan-
tummodo dictum sit, et non magis de humanitate.

humanitas baplizari potuit , non diviuit^is : eumqpie
qui sine peccato venit, et fiagella pro nostris susti-
iiuit peccalis, unigenitum nominare non timuil. Si
unigeiiitus est, nequaquam adoplivu;» est.

XXI. Scimus beatum IsiJorum dicere de Chrislo^ :
c Unigenitus iu divinitate, primogenitus in humaDi-
tate : non tamen legimus eum contradioere quod
priuiugenitus quoque esset in diviiiitate, et UDigeni-
tus in humanitate, ne ipse aliquid conlra Scripturas
sauclas afiirmare videretur. ftrumque Dominas no-
sler Jesus Christus in utraque natura fuit, et unige-

iiitus, et primogenitus. Unigenitus in divinitate, qoia
Si ergo de diviniute tantummodo hoc prolatum esse y. solus genitus ex ingenito Patre : item in eadem na-
aestimas, dividere vis Christum, ct naturain divini- tura primqgciiitus, sicut Apostolus ait : Primogeniiui
tatis Untummodo esse Filium; quod quam pcrver- omnis creatura: (Col. i, 15). Itein ex malre Virgino
sum sit, nulhis ignorat calholicus. S85 Super unum
Filium facta est hasc vox Patrisde coelo, et de illo
uno Filio dicilur : Hic est Filiu$ meus dileclus. Quid-
quid in Christo cst, et Filii iiomen habet, [et] ipsius
Patris testimonio, FHiu$ men$ dilectus dicitur, iion,
ut tu asseris, adoptivus. Tria vero in voce paterna
audiU suut : Flliu^, et meu$, et dileclu$ dicitur. Et
adhuc addidit : Jn q.to mihi bene complacuit. Vox

ilenim sumit eam? Christiis ex co, qiiod Verbum
est, j)onit animara, ct sumit cani iterum? An ex eo,
quod anima humana est, ipsa be ponit, et ilcrum
ipsa se sumit? An cx eo, quod caro Cbt, caro ani-

primogeiiitus alque unigcnitus : primogenitus, quia
beata Virgo nulluinante cuin habuilFilium; unigeni-
tus, quia nulluni post euin genuit Filium. Idemqiie qiii
cx Virgincnatus cst, unigeuitus est Dei Patris Filius,
ul iu Evangelio ipso Doiuinus de se ipso dixit : Sic
enim dilexit Deu$ mundum, ut Filium suum unigeni-
tum daret (Joan. iii, 16). Qui datns est ad passioncm,
unigenilus dicitur, sicut olim propheta Zachaius

mani ponit, ci itenim suinil ? Tria proposui, elc» I
» S. ffrcg. Homil. 8, num. iil et i2.
*> S. Ibidoius, libr. ii Diffcreiit., diffcr. 5^

«rj

DOGMATICA. — ADV. ELIPANDUM LIBRl IV. — LIB. H.

2o8

pncdixft : Aspuicnt ad me^ qucm confxxerunt : et A Non polcst proprius osse el adoplivus. Aut totus est

piangent eutn planctn qua$i super unigenitum ; et do-
libnnt eum , ui doleri solet in morte primoqeniti
[Zack. ^ii, 10). Qnem propheta atque evangelista
utiigemtiim uoiuinaverunt, liunc Aposlolus doclor
gentiiiui proprium Filium ahsque dubilalione nomi-
iitre Toluit dicens : Qui proprio Filio suo non peper-
ck^ $ed pro nobis tradidit eum omnibus {Rom. viii>
52). Datus et traditus unum significat. l^nigenitus
datos est pro mundi saliite, et proprius Filius tradi-
tus a«t niortem. Idem unigenitus, qui et proprius,
idem passibills et impassibiiis, idem Dcus et homo,
iiuus Filins et unus Christus iii una persona. i

XXll. Dic, dic auditor sermonum Dei, qui cum
Baalam oculos habes apertos, et iion vides ; cor ra

proprius, aut tolus est adoptivus. Aut duos filios
Christum esse necesse cst fatearis in duahus perso-
nis, proprielaiis et adoplionis, secundum Nestorii
impietatcm : aut si Christum unum consentis , pro-
prium Filium csse in una persona cum catholicis,
necesse est tibi totum proprium confileri Filium Dei
iii una persona summ;£ verilatis, quia omnis veritas
in eo cst, et nihil imaginationis, sicut in filiis adop-
tionis solet esse. Naturae nostne assumpsil verita-
tem, non adoptiouis nostne personam : non mutans
naturam humanitatis nostrx in naturam divinitatis
sux, sed mutavit personam adoptionis nostne in
personam proprietatis suce , sua non minuens, sed
nostra augens. Permansit quod erat, dum assumpsit

tioDabile, et non intelligis, qux sit pcrsona Dei Filii B quod non erat. Si propter assumptionem, adoptivam

putatis humanitatem, ut audivimus a Felice, dum in
defeiisione vestrae infldelitalis perstitit, ergo adopti-
vus est illius personae, qui humanitatem assuuipsit,
et est nepos Patris per adoptionero Filii : quod
quam nefandum sit a^stimare, nemo vestnim, reor,
iguorat. Sed ne prolixitas scrmonis mei fastidium
geueret legenti, hic hujus libelli faciamus fineiu, et
resuiupiis per Dci gratiam viribus , ab alio exordio,
qu3e dicenda sunt, liberius incipiamus.

xtemaliter ex Deo Patre nati, an propria vel adop-
tiva. Non xstimo ila te a fide avcrsum esse, ut au-
deas dicere adoptivam essc personam xlcrna: nati-
vilalis 886 ^^^^^ ^^^ unigeniti, ne te tolus niundus
damnet cam Ario. Certissime scilo, et verissime
crede, quod in illam personam omnino, quam habuit
ante saecula , assumpsit naturam humanam Dei Fi-
lius, ot esset totus una persona et propria et per-
iecta in Filii dignitate , iiihil adoptionis habens in
diTinilate vel humanitate, unus Filius unius Patris.

LIBER SECUNDUS

L Oliin itaque in populo Dei fuerunt sancti prophe- C
i«,in qoibuset perquos Spiritus Dei loquebatur. Fue-
runl et pseudoprophet», qui arreptilio spiritu falsa
vaticinaverunt ; quonim similitudinem genint modo
novarum magistri sectarum, qui speciem pietatis in-
duiml.sed virtutem ejus abnegant, scindentes desu-
percontextamCbristi tunicam,neccrucifigentium Dei
Filiam more mintum,norunt sortem fidei luittere super
eam, cujus sit; sed impia temcritate sacram Christi
corporis unitatem schismalici crroris ungulis discin-
dere conlendunt, atque in eo quod auctorem vitae in
doas, proprietatis vidclicet atque adoplionis* perso-
iias dividere volunt, seipsos a catholica pace, sine
qoa nihil Deo placitum esse poterit, disrumpere ni-
lantor : non intelligentes, nec quae legunt, nec qu»
legiintur [Co(i. Pari«., neque locunlur; forte leg,y D
f>ec qoae loquunlur]. Quibusmeiius esset juxta beati
Fetri principisapostolorum voceni, viam veritalis noii
agooscere, quam post agnitionem retrorsum con-
\erli. Melius esset Judae proditori nunquam aposto-
licam nomen habuisse, quam Dei Filium impiis Ju-
deorum manibus vendidisse. Sic pravis doctoribus
salias esset nunquam honoris nomen, vel sedem do-
rtorispossidere in Ecclesia,quam pravaefidei dogina-
tibus seipsos cum populo sibi subjecto perdidisse.
Patet itaque nosiras vel illorum legenlibus litterulas,
quis nostrum catholicos sanctorum Patrum in Scri-
ptaris divinis sequitur sensus, vel quis a tramile ca-

* S. Aug. Enarrat in Psal. lxvii, v. 19. Hic vero
Alcuinos scnsum magis refcrt qiiam vcrba Aug.

tholicse fidei sanctarum sententias Scripturamm
avertere prresumat. Yidearous siquidem , iste novus
interpres qualiter propheticos de Chrislo sermones
interpreletur.

II. Dum multa cucurrit qu^erendo, sub.to ofTendit
in versiculum psalmi i.xvii, in quo Prophela glo-
riani ascensionis Domini nostri Jesu Christi decan-
tans dicit : Ascendens in altum captivam duxit eapti-
vilatem (PsaL lxvii, 19). Ad|jungit quoque ex suo
sensu : c Ecce captivus dicitur esse , et quare non
dicatur carne adoptivus? i Cujns versiculi sensuiii
longe aliter sancti Patres interpretati sunt. Beatus
Augustinus ita hunc.887 versum exposuit • :
f Quid est, inquit, quod dicit, captivasti captivitatem^
nisi quia captivi , qui sub diabolo tenebantur, abso-
luli suntah eo? > Item beatus Hieronymus ^ : c As-
cendisti, inquit, in coelos, caplivasti nos, qui cap.ivi
teiiebamur a diabolo. Qui quondam in Sinai descen-
dens legem populo distribuit, ipse nunc in sancto, id
est, in assumpto homine, de quo angelus ad Ma-
riam : QuoH nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius
Dei (Luc, i, 55), cos, qui in caplivilate diaboli tene-
bautur, absolvit, ac post se tanquam caplivos dedu-
clos xHeriix vilse restituit. » Cassiodorus dicit :
< Jesus cniin Dominus Deus noster crucifixus de-
scendit ad inferos, el liberatas a caplivitate diaboli
animas pcrduxit ad coelos. i Quem tu perversa
inenie, frater Elipaude, captivum audes noininarc,

b S. Hier. Breviario in Psalterium.

0^9 B. F. ALBINI SEU ALCUIM OPERLM PARS lU. 5 :0

hunc Psalmi^la ex sui ipsius person» verbis lil)erura A non inlelligis in Chrislo personas le alBrmare, duni

esse leslaUir,ubiail : Faclus $um sicuthomo sine ad-
jtUorio inter mortuos liber(P$al. i.xxxvii,6). Itcrura-
que iu alio psalmo : Deu$ ultionum Dominus, Deus it/-
tionum libere egit (P<a/. xciii,!}. Et ipseDominus in
Evangelio • Si Filius io«, ait, liberaverit, tunc vere
liberi eritis (/oan.viii, 56). Quui esl liberlas noslra,si
liberator noster captivus esse putatur? lUe siquidem
pessima captiviUle caplivus est, qui credit Christum
caplivum esse, in cijus vestimentis scriptum vide-
bat Apostolus : Rex regum^et Dominus dominantium
{I Tim. VI, 15). Nec ipse Adara protoplastus capli-
Yus creatus est, sed liber et ingenuus, ul potc ad
imagincm et similitudinem Dei : nec ante captlvus
credendus est , quam a diabolo deceptus esse lega-

dicis, ei et illi ? Quasi alius sit qui ex Deo Patre ge-
nitus est, ct alius qui ex Yirgine matre factus cst,
dum evangelista dicit : Verbum caro factum est. IIIu
vero verba Isaite prophetae, qux Ui .'estimas da
Christo esse vaticinata , de Cyro rege Persamm
pruidicta sunt, qui populum Dei de Balylonica ca-
ptivilate in patriam remisit, non de ChrislOt at tu
reris. Quod ex circumstantibus cjusdcm prophels
verbis facillime intelligi potest, ubi ait : Aceinxi ie,
et non 888 cognovi$ti me (haia: xly, 5). Quod de
Christo absque dubio dici non potest. HieroiiyBO
quoque teste probari valet, quod omDimodit haoe
propbciia ad Christum non pertinet. Dicit coim:
c Seio in hoc capitulo non solum Latinoraro, sed eC

tur. £t quomodo Christus capiivus dici potest , dum B Gra^orum plurimos vchcmentcr errare, aestiman-

ille ipse in Evangelio ait : Venit princep$ huju$
mundiy et in me non habet quidquam (Joan, xiv,50).
Si in Chrislo quiJquam invenire non potuit anliquns
hostis, quod suum csset, unde euin caplivum tenere
poluit? Sed illc magis superatus et ligatus est a
Christo, qui et forlitudiucm suam, qusc [qua] ipsum
vicerat, in evangelica parabola ostcndens ait : Cum
forti$ armatu$ cu$todit atrium siium, in pace $unt ea
quas pos$idet. Si autem forlior ilio supervenien$ rice-
rit eum , univer$a €ju$ arma aufert , in quibu$ con/i'
debat^ et $polia eju$ di$tribuit (Luc. xi, 2i). Chri-
stus vero victor cum gloria triumpbi co^los ascendens
sauctorum animas longo cxsilio captivas, et a para-

tium scriptum esse de Domino Cbrislo, dura ivpiA
Dominum sonat, non de Cyro. » Atque itcmm post
pauca : c Accinxi te, et non cognovi$ii me, Tu amiem
non cognovisti mc, i.l est, simulacra colaisli, uon
Deum. Accinxi te fortitudine, id est, niultarum ^cn-
tium feci te csse victorem, ct non cognoTisli aaxi-
Itntorem tuum. In quo loco satis mirari ncqaeo,
qiiae stultitia sil legentium, ut haec ad Christom
referant, per quem mundus reccnciliatus est Deo. i
Si doctissimo GRCcarum Latinarumque littcranim,
imo et Hcbraicarum magislro Ilieronymo miranda
stultitia videbatur, haec de Christo interprcUri,
quomodo tu ipse tuam non intelligis stullitiam.

disi gaudiis extraneas sua fortitudine captivavit, et qui ab illius cathoHco sensit multum discrepofe
iu coeiestis regui gaudia secum advexit. probaris ?

IV. Aliam quoque ejusdem prophetae sobsecatos
posuisti sententiam, quam ex tuo prspscribcns scnso,
dixisti : c Ipse quoque Deus Dei Fillus secuDdom
divinitatem, in qua ipse et Palcr unum sunt, didt:
Gloriam meam alteri non dabo » (I$aL xiji, 8).
Allerum volens, ut video, intelllgi, qui haxc dicit;
et alterum, de quo haec dicta sunt : id est, dc ha-
manilate Christi. Nequaquam hanc sententiam po-
uercs, nisi eam ita tibi placuissel intelligi. Erra^s,
frater Elipande, crras, et male erras in hujus seu-
tentiai inlerpretalione, in qua etiam et Arius ali-
quando erravit, intelligens duas esse personas, id
cst, ejus, qui hajc verba dixit, et illius, ad qucm

III. Alium quoquc Psalmigraphi proposuisti vcrsi-
culuiu, quem hujusmodi perstruxisti verbis, dicens :
Ad tpstim^iuquis, Dei Filium vox Patris dicii : Pete a
tne^ et dabo libi genie$ hcereditatem <tiam, el po$$es$io-
nem tuam terminos terra (P$al, ii, 8) : et post pauca
suLjungis : c Non cst idem pctere, et dare : pelerc
est servi, dare domini. » Nonoe oblitus es in hoc
Joco adoptionis nomcn, dum plane cum conOteris
Dei Filium, ad quem haec vox patema facta est :
Pete et dabo tibi gente$ f utique secundum tuam sen-
tentiam, qui pclit, ipse est Dei Filius. Ilic nolens in
viam veritalis pervenisli, de qua statim errabundus
divertisti, et salebroso tramite mox in tui erroris

foveam itcrum corruisti, arreptitioque spiritu duas ^ dicta sunt; quasi Dcus Pater de Filio dixissct : CUh
Isale prophelx sententias de Cbrislo interpretari riam meam alteri non dabo : voluit ex co verbo

qwod dixit, alteri, filium minorem Palre intelllgcre.
Tu vero dum hujus foveam impietatis trandlira
contendisti, in voraginem Nestorii incauto pede cor-
ruisti, putans Filium Dei hoec verba ex diviniutis
substantia prxdicere de bumanitatis natura, qoam
suscepit ex beata Yirgine. Sed sanctus Uicronymas
nobilissimus in Ecclesia Christi doctor, utriqoe
vestrum catholica interpretatione hujus scnteotiaB
vehementer resisiit. Sic enim io tractata qusdem
prophcta^, per quem hxc verba nostris Insonucnmt
auribus, intelligenda aestimavit : c Ego DomtfiMt
iRquit, hoce$t nomen meum, gforiam meam aiUri
non dabo. Non exdudit, Inquit, Filiuro, cui diccnll

coepisti, quas catholici iractatores omnino de eo
vaticinatas esse renuunt, qnibus talia verba antc-
posuisti : c De ipso, inquis, vox Patris dicit : Ecce
ego ante te t6o, et giorio$o$ terrce humiiiabo. Et ite-
rum : Ecce ego ante te ambutabo, et monte$ pianos
fadam, ei $era$ ferrea$ confringam, et dabo tibi the-
$auro9 occuUos , ui tcia$ quoniam Dondnus Deu$ tuu$
ego ium > {I$aia xlv, 2, 5). Subjungis quoqac his
verhis toam interpretatioiiem : c Ecce, inquis, cui
dicit Paler :i)eM tuui ego $umf Non ci» id est,
Verbo, qui tnle sascalo ex Patre geoitas; sed illl,
qai in (inem tcmporis de M aria yvrpxiia homo lactas
est, dicit. » Quomodo in bisce tuis stibii duas

ini BOGMATICA. — ADY. ELIPANDUM LIBRI iV. — LIB. 11. fGi

iu Evangclio : Paler, glorifica me gloria, quam apud A clor ille mirabilis tanUimmodo diccre inlelligitur.

nec aliquid ibi de incomparabili ct ineffabili hnma-
niutis Cbristi nativitnle profercns : sed ut Arii im-
piam destruerct dortrinam , bajc loco cnmpetenti
suarum sorie lilterarum inseruit verba. Quod vcro
de quudam honiiiia sancti Augiistini doctoris per
omuia cntbolici et acutissimi scnsus, et accrrimi
contra Iwreticas pravitales Mlatoris posuisti, di-
cens : i Secimdum bumanitalem dicit, homo adopla-
tus, CKJus gloriam qiK-c^ivit, qui est ab illo unicus
natus. I Qux verba <le duabus Christi naluris, quasi
ille sit adoptalus, et unicns natus, eum dixisse impia
interpretatione arbilraris : quod omnino falsum esse
ex antccedentium ejusdem loci intellectn verbonim
probari potest. Inter mulla vcro sacrx exbortationis
«auil filii catholicae eruditionis. Aut menus sancta- ^ verba, quae de sennone dicentis Domini : Qui a

ie habuij priusqnam mundus e$set^ ipse respondit:
Et glorificari et glorificabo. Neque cnim dixit, glo-
riam meam uulli dabo; ^uod si dixisset, exclusissct
Filium; sed, gloriam meam alteri non dabo^ propler
te« cui dcdi, cui daturus sum. » Ilis vero vcrbis
Ariani sensus impietalem damnavit; et in sequenti-
bas Biox validissimo malleo vestri erroris caput con-
Irivit. f Ut aulem, inquit, sciamus, per hanc scn-
teBiiaip non excludi (ilium, scd idoia, sequentia
?erba testantur; et laudem meam sculptilibus : pro
qoo LXX. : ^ec virtutcs meas simulacris, Cum enim
Oin^i* Dei virtus sit, Deique sapientia, omnes in
le virUites continet Patris. i Erubesce Sidon^ d.xit
{Isai. xxiii, 4). Erubesce, frater EUpande, di-

mm Scripturarum sententias expouc ; aut pone di-
gituin Miper os tuum : quia slullus si tacuerit, sa-
pieiu aefttimari poierit. Noli ad confusionem nominis
tui foras terminum Hispanise litteras dirigere luas
Uk aures Ecclesiarum Christi, nisi forte Felicis,
fMMDdam vestri, nunc autem noslriexemplo edoctus,
j^aniitentiam pristini erroris agens, catholicis litteris
■fUalm inlideliiaiis vesiRc dclcre vclis, ut te sancta
Dei Ecclesia matemac pietatis gremio suscipiat, ha-
beatqoe filium charissimum in concordia charitatis,
qaem babuit hostem atrocissimum in dogmate per-
venilatis. Disisti : Proximus Hle Deo est, qui scit
ratioue tacere^ teipsum ex hac senteutia tua castiga.

$emetip90 loquitury gioriam propriam quterit (Joan»
VII, 18), beatus Augustinus composuit, haec pioe ad-
monitionis verba sufajunxit >> : c Quid tu liomo, in-
quit, facere debes ; qui quando aliquid boni facis,
gloriam tuam qu;eri$; quando antem aliquid mali
facis, Deo calumniam me<}itaris? Allende [Ati^., In-
tende] tibi, creatura es, agnosce crcatorem ; senrus
es, ne contemnas Dominum ; adoptatus es, sed non
tuis meritis. QutTre gloriam ejus, a qno habes hanc
gratiam homo adoptatus, cujus gloriam quscsivit,
qui est ab ilio unicus natus. i Perspicue, sicut lex-
tus sermonnm ejus oslcndit, homo adoptatus^ d()
quolibet homine dicit de suis bonis operibus glo-

uttaceas : quoniam melius est tacere quam noxia q Hante, et de suis malis Dcum accnsante; nou de

loqoi, quia niultorum reus est sanguinis, qui multos
a via veritalis avertit.

V. Igitur non solum sancla; Scripturai inviolabile
jacramentum prava interpretatione maculare niteris,
vemm etiam sanctorum Patmm multis in locis
989 catholicos sensus depravatos \Cod. Paris,, de-

pravare sttfTragium conaris] , et ad tui erroris

tialiere suffragium; in tantamque ignorantiae cali-
fineiti errabundus devolveris, ut ea quos tuis sine
dnbio tensibus contraria sunt, tuis etiaui partibus
adjiivarc aestimaris : atque quocunque in loco cxca
nentis ignoraniia adoptionis nomen invenire potuit,
•d Cbristum perversx inierpretationis calamo re-
ferre cooaris, veluti in duobus sanctomm Patram

Christo, qui nulla mala fccit, nec Deum accusarc,
sed potius laudare et glorificare in hoc loco legitur,
ubi ait : Qui autem qucerit gloriam ejus, qui misit
t//tfm, hic verax e$t , et injuslilia in illo non est, De
Christovero absqoe nlla dubitatione iste prxfalns
doctor dixit : Cujus gloriam qua^sirit^ qui est ab eo
nnicuM natus : quod oplime nostris favet partibus,
non vestnc inftdclilati, qui Denm Christum nobis
per adoptionem adxquare contendilis. Qui est uni-
cus natus, nullatenus adoptivus esse poterit. Cliri-
stus vero utrumque et Dei Patris, et bcatne virginis
Mariae unicus , ct unus unigcnitus Dei Filius rccle
crcditur et pnedicatur, sxul in cpistola t)enti Leo-
nis papse legitur, quani ad Leouem Augustum contra

ublimiumque doctomm testimoniis, id est, beati D Eutychianx pravitatis doclrinam cnlbolico et lucti-

Amlrosil et sancti Augiislini verbis ostcndi potcst.
Qaam irapie, et ab eoruin inlelligentia longissime in-
lerpretaris, qnod illi cailiolico stylo in suis litteris no-
bis exaratum reliqucrunt ? Ait enim beatus Ambro-
s:oa • : « Ipso usu nostro est adoptivus, et proprius
Filina. i Quod tua indoctissiina temerilas de Christo
dicumi ease aestimare videtur, quod lim;;c alio sensu
drcumsiantia lectionis legcntibus et bene intelli-
gemibus dicium esse probat. De diflerentia intcr
(dios aocundum humanam consuctudinem hoc do-

lento sermone scriptam (iircxemt. Quam epistolani
tuis litteris propemodum lolam quasi lumcn caligi-
noso loco inferre voluisti. Atque ulinam ita te crc-
dere ostenderes, sicut in illius l.catissimi doctoris
litteris tc legere agnovimus. Dicit enim illc doctor
exiroiiis intcr alia in cadem epistola, qux de dua-
miu in Christo proprielate naturamm mirabili elo-
qiientia et laudabili paritatc [Cod, Paris., puritate]
Adei prolulit ^ : « Licet ergo in uno Domino Jesu
Chrislo vero Dci atquc hominis Filio Yerbi et camis

■ S. Ambr., libr. dc Dom. Incarn. Sacram. cap. 8,
n:im. 87. S. Paulinus Aquileicnsis otjicit Felici,
qiuHl tc&tum S. Ambrosii corruperit, loco : t>xo usu

ponendo : ipse usu nostro, L. ui adv. Felicom, c. 21«
b S. Aug. Tract. xxix in Joan., num. 8.
e S. Lco Epist. 165, cap. 6.

t{\Tj

B. F. ALBIM SEU ALCUINI OPERLM PARS lll.

una persona sil, qux inseparabilitcr atque indivisc A Ipsi sunl i.x fortes ex forlissimis Israel, qui ambiuiit

cominunes habcat actiones, elc. i Nonne unum
eumdemque vcrum Dei Filium, et verum hominis
Filiuni contra tui crroris impietatcm his vcrbis iste
calholicus doctor, qucm tu ipse in medium deduxisti,
adinnat? El post pauca iterum : 890 * ^""^ catho-
lica, inquit, fidcs utrumque suscipiat, utrumque
dcfendat, quac secundum confessionem beati Pctri
apostoli unum Christum Dei vivi Filium et hominem
credit ct Verbum. i Consi:lera te ipsum, et cx his
verbis tuos sensus corrige, et uoli Christum in duos
dividere filios, unum adoplivum, e( alterum pro-
prium : scd cum beato Petro principe apostolorum,
secundum sensum istius sanctissimi Patris, unum
Christum crcde et unum Dei vivi Filium, Verbum et

lcctulum veri Salomonis, omnes tenentes gladhim
verbi Dei, et ad bella proroptissimi : uniuscujusque
cnsis super femur suum propter timores noctumos
{Cant. 111, 7 et $eq.), Ad hos Sponsus de coelesU
ihalamo clamat : Capite nobis vutpei pu$Ula$, qui de^
moliuntur vineas, Nam vinea nostra fioruit {Cant. »9
15). Pcr hos obstructum erit os omniuin loquentium
iniqua {PsaL lxii, 12) : bi unius vocis et fidei con-
cordia clamant cum Propheta : Benedictus Dominui
Deus meus^ qui docet manus meas ad prof/f um, et di"
gitos meos ad belium {Psal. cxliii, i). Ptrsequar
inimicos meos, et comprehendam illot, et non conter^
tar^ donec defitiant. Confringam illos , nec poteruni
stare {Psal. xvii, 58). Muta efficiuntur IMa dolota^

hominem pnedica. Item inter csetera calholicae fidei ^ qua: loquuntur adversus justum iniquitatem et suptr^

hortamenta hoc quoque adjjunxit (cap. 8) :< Formaan-
tein servi, per quam impassibilis Deitas sacramentum
magnaepietatisimplevit, humana humilitas est, quae in
gloriam divinse potestalis evecta est, in tanla unitate
[S. Leo, in tantam unitatem] ab ipso coiiceptu Virginis
deitate et unitate conserta, ut nec sine homine divina,
nec sino Deo agerentur humana. 1 Hacc prorsus verba
te non intcllexisse, vel vcra non credidissc, absque
dubitatione in tuis litteris repcrire est. Nunquid non
liumanam humiliXatem in divinam esse potestatem
testatur evecLim, quam tu captivam nominare non
horruisti ? Et paulo post : « Inseparabiliter, inquit,
inanente unitate personx, unus atque idem est et

hiam {Psal. xxx, i9).

VI. Mirarisvehcmentcr quomododeDavldadoptf^
nasci potuisset Christus, et adoptivus non esse : et
noii miraris, quomodo de David pcccatore nasci po-
tuisset Christus sine peccato? £a potestate» qm
potuit sine peccato concipi et nasci, ea divinx Tolun-
tatis virtutc, Spiritu sancto operantc, potait de
adoplivo siiie adoplione concipi et nnsci. Sicut enim
de debiii patre, vcl cujuslibet mcmbri privalo inte-
gritate, potesl integra membrorum perfeclione flKus
nasci, ita Christus ex integritatc naturac humanae fa-
clus est verus homo, el verus Filius Dei, nil vetastatis
vel vitii habcns, trahens pulchritudinem naturac» non

totus bominis Filius propter camem, et totus Dei p viiiorum deformitatem. Quod creavit in homine, hoc
Fillus propter unam cum Patre Deitatem. 1 Nihil accepit; non quod homo addidit ex diabolicae sugge*

eniui hoc loco formidavit oslendere l)eaius Lco do-
ctor catholicus, Christum totum Dei Filium esse et
totum Filium hominis ; quem tu separare non metuis,
fLffirmans partem ejus esse in dignitate proprii Filii,
parteni in adoptione qux solet ab cxtranea fieri
pcrsona. Quod incongnium valdc est de Christo
credere, ut unquam extraneus esset Deo Patri, et
inde adoptaretur in filium. Hanc vero talem tui
crroris partitionem vel divisionem de divinitate et
humanitate Redemptoris nostri certissime univcr-
salis sancta Dei Ecclesia ubiquc rcspuil ct damnat,
praedicans fiducialiter cum beato Leone doctore
egregio, Christum tolum Dci Filium, cl totum homi-

stionis deceptioiic. Quomodo de hcrbis virentibnfl
flores diversi coloris nascuntur ; sicut de spinis rosaev
et de 891 calamo viridi candidissimus lilii flos : sic
fructus omnium arborum aliud proferunt in fructo,
aliud in radicc ostendunt. Totus muudus miraculis
estplenus ejus, qui facit mirabilia magna soius {P$sU.
cxxxv, i), et adhuc incredula mens dubitat, si pn>-
prium sibi Filium procreare potuisset ex virginali
utero, cujus virtus omnipotens, cujus voluntas omnis
bonitas. Qui etiam potest ex aqua ct spiritu de filiis
diaboli sibi ipsi efliccre filios adoptivos, muito magis
potuit ex utcro virginali, su» sanctissimae Patemitati
incflabilis potentia boiiitatis proprium procreare Fi-

nis Filium ; totumquc proprium Filium, totumque D ^^"'"' "^ ^^^' ^^"* ^^ ^®*"® »" ""* pcrsona, illa si-
pcrfcctum Dcum. Iteruni atque ilerum erubesce, Quidem tou propria, non adoptiva.

EUpande, et Undcm aliqiiaiido tuos agnosce errores,
q»i nec eorum teslimoniis credis, qiios iii suflra-
giiim tiiie scclaj advocare voluisti. Perspicuum pro-
cul dubio cst, le non intelligere quae legis, atque
ideo non credcre, sicul debes. Sed quamvis tene-
brosa caligo. ubi occidit sol visibilis atque invisi-
bilis, vestras obtincat mentes; tamen adbuc sancta
Dci Eccicsia habet catholicae erudiiionis filios, per
quos veritalis lux, divina opiiulantc gralia, claris-
sinic fulgaat, quos expavesccnt tabernacula i€thio-
pum ct taberoacula tcrraj Madian. Qui in lucc sagit-
larura Dri ibunt, fulgurantis haslx vibramine parati
ferirc adversarios fidci catholicae {Habac. 111, 7, i t).

VII. Diim luac infidelitati, vTnerande frater, ex
aliisEccIesiarum Christi doctoribus testcs defecemnt,
Rubito Toletanos, ut ais, venerabiles Patrcs protulisti,
et ilioriim in missariim solemniis orationcs iii auxi-
lium tua; sectae adsumpsisti. Dicis, in Cocna Domiiii
hujusmodi haberi orationem in eorum sacraroentis :
Quiper adopiivi hominis passionem, dum suo non tn-
dulget corpori, nostro demum, id est, iterum, non pe-
percit. Ciijus petitiouis verba sibi oronino non cohse-
rcnt, ct vidctur a quibusdaro corruploribus pro
assumpti hominis, adoptiri positum esse; quodquc
scquitur : nostro demum, id est, iterum, non pepercit^
scnsu vidclicct carcl, ccc satis lucct, qnid his verbis

£C»5 DOGMATICA. - ADV. EMPANDVM mVA IT. - MU. II. ' ?r»6

signincari voluit, qiii lia?c vcrba ad (Joprcranclum A cos cssc. Bcali i:aquc Isldori clarifisimi docloiis noii

Ucum composiiit. Aliam ponis orationciii : Hespice,
Dontine, inqnis, fiddium tnorum muUitudincm, quam
per cdoptionis graticm Fllio tuo facerc dtijnatns cs
ephirrcdem. Et hic pcrspicne adoptionis noincn ad
inuUiludinem fiiiclium, quam Filio siio pcr adoplio-
ncm grali* Deus feiil cohaircdem, non aJ Christi
Filii Dei personam pcrliiict. Similitcr quod ais \n
alia oralione : Parcessii in adoptione don^m , sed
cdkuc restat in conversatione judiciuniy cthic omnino
adoptio ad fidelcs pcrlinct, qui jndicandi sunt; non
ad eum qui jiidicaturus cst« In pnrfalionc vcro ubi
dicis : Et Jesu Christo Filio tuo Domino nostro, qui
pUtati tuw per aioptivi hominis passioncm, ct fortc
ibi in antiq^oribus excmplariis, assumpti hominis^
pjsilam fp.it; sed corruplum postea. Quiill est vero ®
quod sequitur : Cum non exierit e coelo, exhibuerit e
triumpho? Obscurc dictum est, si tamcn scnsus in
hls verbis dignns invcniri potcril. o Itcm in eo ubi
ais : Hodie Salrator noster post adoptionem carnis
tcdem repetiii Deitatis, mclius multo convenit hic
dici auumptionem carnisy quam adoptionem^ quia
Filiu; Oei assumpsil carncm, non adoptavit. Et quod
sequitur : Hunc exaltarit in coelis, qmm hundliaverat
tff infemiiy qux est humiliatio Ghristi apud infcros?
Nnnquid non fortem alligavcral, ct spolia cjus disiri-
buerat, et potciiter captivam capiivavitcaplivilatom,
et securo iii Iriumpho gloriae revexit in crcios? \idc*
tur eniro boc magis csse glorificalio, qiiain humilia-

solum Ilispaiiia^, vcrum ctiam cunclarum Lali:;!c
cloqucnliTC Ecclcsiarum pcrplurima lcgobamus opus-
cula, ct in roagna babcmus vcncrationc; in quibus
nus((uam de Ucdemptoris nostri humanilalc adoplio-
nis nomcn cxaratum invcnimus. Scd ct Juvcnci
prcsbytori alque 892 «ptimi scholastici, qiicm bra-
tus nicronymiis laudat, carmina Evangclicir Historia»
prospexiimis [Forrr, pcrspcximus], qui in quodain
vcrsii Christum propriiim Filium Dci calholico orc
non formiuavit appcllarc. Ail cnim « :

Nsm [Quer , Non] tiia rorcipionl colpsii vhcora jnssu
Natutii, qiiom regnari» Dpus per s?pciila ciincta,
Et prop'iam crp«li st)bo'cm gaurtplque jubotqno,
Hunc »ibi sub legem (JMV.sub lucoin) dedohs. <ii no-

[mino Jusus.

Jaliani qiio^juc Pomcrii J Prognostica cx sanclormn
floribus colli^cla Palrum consideravimus , ncc ii>i
aliqvJd hiijus vcstnc invenimiis sccUc dcpictum. Vc-
nerabiliumqnc Patrum iii Totclo syno:!aIes ad nos
pcrvcncrunt sanclioncs, in quorun) lillcrisriibil novi,
vel anliqnis contraiiuin Palribus; scd omnia catlio-
lico stylo perscripta agisovimus. liico magis cnslitnan-
dum est juniorcs quoslil-.ct biijus novrc infidclilalis
catencs coiligatos, ad pordiiioncm sui ipsorum dicta
sanctorum cornmipere dociorum, ctsuorum pcssiina
peitinacia macularc nomon parcnlum, cui audncioe
nil scelestius vcl atrociui osse poiciii. El hoc ox co

„ ^ . veri essc simiic vidc:ur, quia probaussimorum in

tiodum Christus in victoria exallaiascst, ct diaboliis Christi Ecclcsia doclorum ot oiunibus acccptabilium

in miscria danmatus. Quod ais, in missa sanoti Siic- catholicas scnlcntias, vel p/rvorso intciprclari sciisu,

rati manyris : Adoptivit inquit, hominis non horruisti vel pcrfida vos immutarc loinori:alc agnoviuius : vcl-

ttMtimentum sumere carniSf inconvenions uiciio cst,

ndopiiri hominis vestimentum carnis, Tamen mcliiis

iDtelligi polcst, quod Christus nostra; adoptionis vesti-

mentum assumeret, id est, carnem nostram, non quod

ille adopti^iim vcstimcnlum habuissct. In (antum

eoim Tobis placet adoptionis nomcn, ul nbicunque

ilhid inveniatis scriptum, sinc omni rcvercntia, vel

coosiderationc ad Ucdcmptorem noslrum referre

rontenditis, non intciligcnlcs qu;e logitis. *» liisiipcr

ft vcslros patrcs ct progonilorcs in (ibrislo, qiios ad

vestra us(;ue tempora Eoclosia Dci n^ccpit, iKcreticos

eflkere studctis. Quo:l qiiam impium sil ct inhonc-

uti in aliquibus probavimus locis, ilum ad nos por
Fcliccm olim vcstinim, nunc autcin noslrum coni-
militoncin plurcs veslri crroris pcrvcncrunt lillc-
Tu\x.

IX. Sod scicndum csl vo];is, quod longc alilor
.beatus Grcgorius vcnerabilis et probalissimus in fiile
catholica doclor oralioncs in cclcbralioncetoraculis
missarum, ad dcprccandum Dei nobis clemcntiain,
plurimis composuit in locis; atqiic cuiu, pcr cujus
adoplioncm vcstri saccrdoles suas proces oflr<.'runi
Dco, scinpor Unigcnitum sancto ac siugulaii nomine
pcrpctuaqiic vcncrationc appellarc iiou dubitavit. Ail

8lum, nemo pcne doclus vel indocliis ignorat : quo- p enim iii missa ad Palmas in oralionc qiia.lam « : Da^

nim plnrima ad nos pcrvcncrunt scripta catholica
fide vcneranda, ct summis doctoribiis sanctnn Dci
Eiclesix couvenicntia.

\in. Quiescite, viri fratres, quiescitc, et nolite
vestri blaspbcmiaro erroris patribus impularc vestris.
Ilii sua habuerunt teropora, nobisque pneclara sui
sadoris in sancta convcr-atione reliiiucrunt vc*stigia,
qnos budarous, amamus. Sed tales, quaics nos in
&criptis suis eos agnovirous, non qiialcs vos rcfertis

• Vide Canl. Bona, Rernm Liturg. lib. i, cnp. 11,
§ 2, not % et § 5, i.ot. 5.

*» Vide supra, lib. vii adversus Fcliccm, num. ir».

« Jnvenrus, Evaiigel. llist. libr. i. tuin. XIX Patio-
iogij».

pATr.oi.. Cl.

qna^sumns^ omnipotens DeuSy ut qmin tot advcrsiscx
nostra infmnitate depcimns, intercedcnte inigeniti tui
Filti pasr.io7iey respiremus. Ilcmquarla foria cjusdcm
hcbdomadis : Prasta^ qtta'sumuSj omnipotens Dcns,
ut qui nostris excessibus incessanter affiigimur^ per
Vnigcniti tui passionem liberemur. Itein in Ascensione
Domini : ConcedCf quicsumus, omnipotens Dcus^ ut
qui hodierna die Unigenitum tuum Redemptorem no-
strum ad ccelos asccndere [Cod. Paris., asccndissc]

d Juliani Pomcrii arcbicpiscopi Tolctani abs dubio,
qucin ctiam alii quidaju vc:crcs scriptt^rcs Pomeriiim
cognomiuaniiit : cujus Progi:ostiGi'odita halientur
lom. XC.YI P.»lroIogi;v.

« S. Grog. I.ibr. Saciaujciilorum.

207

B. F. ALBINI SEU ALCIIM OPERUM PARS IIL

tr^

credimus. Ilein ad elevationem sanclx Crucis « : Deus A hominisper Filiura Dci in Filio Dci esse promcrelur?

qut Vnigeniti tui pretioso sauguine vivificatte cruci$

vexiilnm sanctificare voluisti; eu:i dcm, id esl, Jesum

Christum Filium Dei, qui passus est, et mundum

proprio redemit sanguine, amabili ct speciali nominc

Unigenilum appellans; quatenus in cjus singulari

dileclione, qui solus unicus et unigenilus Dei Palris

esl Filius, ad se clamantibus misereatur Deus omni-

potens. Sed de his ha;c sufficiant. Quoc sequuntur in

litterarum tuanim salebroso cloquio, videamus.

X. Igitur sicut paulo anlc probavimus, novos (e
repente introduxisse prophelas, ila novas siquiilem
ex nominibus sanctorum Patruni fingis libi epislolas,
quatenus ex earum sentenliis luum potuissi^s affir-
mare errorcm. Ncc hoc mirum, dum ipse Salanas

Yerbum quoque promeretur pnescntis lemporis po •
suisti, quasi nunc filius hominis merilis suis pcr
Filium Dei in Filio Dei esse promeretur : quod pro-
cul dubio sancta et catholica frlcs rortissime contra-
dicit, ut ullis meritis praecedentibus mcrui-set homo
assumptus a Verbo Dei, ut Filius Dei essct, sicut so-
lius tanlummocio beati Augustini tcstimonio proban-
dum esso isalis rrstimo. Ait enim post alia catholic<e
fidci dogmata in lil^cllo, qui dicitur Enchiridion (Cap.
5G) : f Quid enim, inquit, natura humaita in homine
Christo meruit, ut iii unitatcm personie unici Filii
Dei singularitcr ess<^t assumpta? Quac bona Toluntas,
cujus boni propositi studium, qux bona opera prae»
cesscrunt, quibus mereretur iste homo una fieri per-

transfigurat sc in angelum lucis, si pseudodoctorcs ^ sona cum Dco? Nunquid antea fuit homo, ei hoc ci

iransligurent sua dicta quasi probabilium scripta

doctorum. Nam falsidico fingis flamine quasdam epi-

stolasbeatum Hicronymum vcl sanctum Augustinum

scripsisse, in quibus crebriiis adoptionis immissum

nomen perspeximus, quasi illi sanctissimi et proha-

iissimi doctores ea de Siepc dicta adoptione dixerint,

qusc nunquam dixerunl, nec usquam in eorum rope-

riuntur scriptis, nec illorum piam et vcnerahilem

redolent eloquenliam ; sed vcslr.TC imperitia; litteris

ei syllabis 893 »"»8''S assimilari quajrunl [Cod. Pa-

ri«., queunt], imo nec illarum cxemplaria epistolarum

alicubi in caiholicis inveniunlur scrineis. Tam magna

et tam prolixa sancti Hicronymi, vel cliam bcali Au-

singulare bencficium procstitum cst, ul suigulariter
promererctur Deum? Ncmpc ex quo homo esse ccppit,
non aliud coepil csse quam Dci Filius, et hoc unicus. i
Quid hic restat dubietatis, an Christus in utraque
natura unus et unicus sit Filius Dei? Sicui cnim di-
vinic nalurx islc pro^cipuus doctor unici Filii nomen
apposuit, ita etiam humanx, dum aii : Nempe ex qiio
homo cocpit essc, non aliud essc cccpit quam Dei
Filius, et hoc uniciis. Et post pauca subinfert de
Cbristo : i Homo, inquit, nullis pr?ccedentibus roe-
rit's in ipso cxordio natur» sux, quo esse C(Kpit,
Vcrbo Dei copularctur in iantam personae unilatem,
ut iilem ipsc essei Dci Filins, qui filius hominis, et

gustini opusciila legebamus, epistolasque penc innii- filius hominis, qi-i Filius Dei. » Hoc socpius tua* in-
merabilcs, in quibus nusquain conim qucmlibet ^ culco charitaii, ul ex his verbis hiijus doclissimi Pa-

Chrisium invenimus adoptivum nominasse, nec DeiKn
nuncupativum, sed semper absquc ulla diibitatione
verum Deum , verumque Dei Filium €hrii»ium appcl-
lasse et prasdicasse, quod loco opportuno, opitulunto
Deo, demonstrabimus.

Xl. Ponamus tamen aliquas cx iilis falsidicis cpi-
stolis sentcntias, quas vos in vestro libello nobis
direxislis, ut lcctor agnoscat quam inconvenionter
partes orationis positx sint in cis, ct quam impio
sensu prava compositio verborum redolcat. Et primo
cam sententiam deducamus in medium, quam tu
pravo more beati Hieronymi asscris esse. Putasti
vel magis nos puiarc voliiisti cum dicerc : f Filius,

tris tc admoncam, quod idem ipse, qui tolus proprius
csi bealnc Virginis filius, totiis etiam sit Dci Palris
Filir.s. Hoc etiam cx reciprocatione bonim verborum
facillime, fidclitcr legenti et veraciter intelligcnti
patei, dum iste sanctus doctor afnrmat eumdem esse
Fiiium Dei, qui filius csi hominis, et filium hominis,
qui Filius cst Dci.

XIl. Perspiciamus cliam et ca verba, qujc tu solita
calliditatc AugiisUni scribis. esse in quadam Cpistola
ad Evo;!ium, refercns eum dixissc (Epist. 169, cap.
2) : « Sicul Palcr in voce, qua sonuit : Tu e$ FHhts
meusy et Filius in bomine a.Iopiivo, qucm suscepii
ex Virgine, et Spirilus sanctus in columba; spccie

inquit, hominis per Dei Fiiiiim in Dei Filio esse pro- p corporali. » ILcc qiiidcin verha, nescio quis falsator

fiirtim wnkxi manu [Cod. Paris.^ unca manu] rapait
dc scrmouibus sancli Angnstini, el siiperaddidit ,
quod i!lc nunquam dixit : in homine adopiivo. Invc-
nimus cum aliter hunc eumdcm prolulissc scnsiim»
ubidesingularumoperalione personarum dispuiavit ^ :
cSingulorum autem, inquit, opera dicuntur, 894
quae ad unamquamque eorum manifestantur perti-
nere personam. Sicui naius ex Virgine non nisi Fi-
lius Dei ; ei vox de nube : Tu es FUius meus dile-
cius (Matth. 111, 17), ad solius personam pcrtinet
Patris ; ct specie corporali sicut columba solu» appa-

meretur • ncc adoplio a iiatura si'paratur, sed natura
cuin adoptione conjungildr. > Quid est, quod ais :
f Adoplio cum naiuracoiiju::giiur?> Considera et in-
ielligc, si adoplio nobis nuluralis sit. Quid facit ba-
ptismi sacramentum, ct sancti Spirilus gratia, si nos
cumadoptione nascimur cx parentibus nosiris? Quare
beatus David ait de legitimis natus pareniibus : Ecce
enim in iniifmlatibHs conceptus sum, et in peccatis pe-
perii me mater mea {Psal. l, 7). Nunquid uon tres
prioribus verbis videris fiiigere filios, unum flliuin
liominis, et duos filios Dei, dum dicis : c Hic filius

Ibid. I3bi tamen oratio iLi sonat : Deua qui Uni-
geniti tui Domini nostri prelioso sanguine humanum
gcnus redimere dignatus es, concede propitius^ ut qui

ad adorandam vivi/icam ejus crucem. advemunt, etc,
^ S. Aiig., libr. contra Scrra. Arianonun, cap. 15.

?C0 DOGMATICA. — ADV. EIJPANDLM LmUl IV, — LIB. II. 270

mil Spiritiis sanclus. Tamcn elillani carnem solius A vicissiludinc eumdom rcpliraiis scnsMm, (!i\i^!i : c El

Filii, el illam vocom solius Palris , et illam speciem
columbx solius Spiritus sancli sancta Trinitas opc-
nta esl. > Hccc sunl calholica verba, haec prxfatus
protulit Paler, dc adoptionc carnis Christi nil adjun-
gens, quam veslra [Cod. Paris., qiiod vestra] teme-
ritas pravissime illius inscruit dictis. Ita absque duhio
in aliis scntentiis , quas c\ eadem mendosa epistola
sub nomiiic ejusdem Patris posuistis, invenimus cx
▼esine falsitatis morc nonien adoplionis additum esse,
quod nnllo mo.lo iiic pius doctor posuit : sicut in eo
loco, ubi Irgchamus a!) eo dictum, eum, f IIoc eum,
inquit, SLTundum carnem passum esse : > vos vero
secundum pravitaiis veslnc consuetudinem addidislis,
camem adoptivam, Item in alio loco dicitis enfu

fliius hominis simul cum Vorbo adoplivns dicitur. >
Quid ncqiiius, quid impius dici vcl cxcogitari potcst,
quam ul Filius Dci, id est, Verbum Dei, cum homine
accepto dicatur adoptivus? Sensisti forsitan tc divi-
dere Christum cum Nestorio in duas personas, unam
proprii Fiiii, alleram adoptivi? Hunc volens vilare
laqueum, iucidisti in ergastulum Arianoc perversita-
tis. IIicc verba nun(iuaui sancli Auguslini fuerunt,
nec etiam uliius calholici doc toris vel discipuli. ILoc
olim Arihna manus loxico calamo el nigri fellis alra-
mcnto perscripsi!, pro qiiibus impia morle cnm Juda
iraditore damiiaius periil, ailernoquc auathematc
pcrculsus, ac Satanai cum omnibus complicihus suis
Iradilus, ul sentircl iii tormenlis diaboli quod nollct

dixisso ; i Incommulabilis cst atquc coifilernusPatii, ^ confilcri iii Eccloslis Chrisii.

sed in Vcrbo solo; ct passus est Filius Dei, scd in

homliic adoptivo solo ; et sepultus estFilius Dei, sed in

carne adoptiva sola : > rcperimus eum in quadam

bomiiia dixisse, ubi de naturarum in Christo proprie-

tate dissoruit, et de eo quod unus Filius Dei essct,

id est Christus (Epist. 469); t Iiicommutabilis esl,

inquit, Filius Dei, sed in Verbo solo; passusest Fi-

lius Dei, sed in homiiie assumpto; ct sepuUus est Fi-

Uas Dei, sod in carne sola. > Ilem in alia evangelicsB

praedicationis homilia « : i Sicuienim unusesthomo

tn anima rationali [Ang., anima rationalis] et caro,

sic unus csl Christus Dcus et hbmo : ac pro hoc

Cbristns est Deus, anima rationalis, et caro. Chri-

XIV. Radc, fralor, ha^c vorba dc corde luo, ha-
rumquc, ubicnnquc inveniatur, liltcrarum chartulam
mox cdaci!;us ignium ilammis immille : quia salius
est multo has impii dogmatis cxuri syllabas, quam
animam luam perpctuis arderc tormenlis. S95
Crcfie milii, «iuamvis ovium veslimentis iuduaris;
qnannis sacordotali honorc infiilalus procedas ad
populum ; quamvis harbam quolidic ruseris; si hanc
non immulavcris seutentiam, nolens voleiis numera-
beris cum hircis, et dcputaberis cum pastoribus qiii
videntur haidos pascerc in tabcrnaculis Cedar, qui
staturi sunt in sinislris. Rade, rade citius, pius Pa-
ter, hanc scnlcnliam dc arcano tui cordis cubili, ne

in oomibus, Christum in singulis confilemur. ^ Dominus tuus,qui tcconstituit tritici darcmensuram

stam

Qois est ergo, pcr quem factus est mundus? Chrislus
Jesus, sod in forma Dei. Quis est sub Ponlio Pilato
erucifixns? Cliristus Jesus, sed in forma servi. > Item
cngus siipra : c Quis non est derelictus in infcmo ?
Cbristus Jesus, sed in anima sola. Quis resurrectu-
ros triduo jacuit in sepulcro? Christus Jesus, scd in
carne soia. Dicilur ergo in his singulis Cbristus ; vc-
nnD baec omnia non duo, vel tres, sed unus est Chri-
Stus. Ideo ergo dixit : Si diligeretis me, gauderetis
mique^ qniu vado ad Patrcm > (Joan. xiv, 28). Item
nbi ille sigiiificationes, quai vetcri in lege prxlatx
erant, de Christo proferebal, inter alia, inquil :
c Christiis erat petra, quia petra Christum significa-
bat : I i»t*que hic ncquc in superioribus locis aliquid

familix sua", inveuiat eam in tabulis tui cordis per-
scriptam, ct dicat tibi : Ilas non agnosco littcras,
has reprobo syllabas, hsec verba non docuerunt illi
quihus ego dixi : 7re, docete onmes gentes (Matth.
XXVIII, 19). Forie occupatio pastoralis cunr, el afQi-
ctio impix gentis te diligentius, quid scriberes, con-
siderare impedivil; sed junioribus tuis malc credu-
lus, quod illi scripscrunt, vel tuae suaserunt senectu-
ti, verum pulasti , quod absque omni dubitatione
falsum hderelicumque esse probatur.

XV. Scd nunc charitatem has mea; dcvotionis le-
gentium litterulas supplex deprecor, quod mihi non
imputet [Cod. Paris.j imputent] notam impaticntiae,
quia quibusdam in locis durioribus pio Patri respondi
ailoptiouis superaddidii, quam iiifidelilas fingenlium D verbis. Causa causx respondil, et veritas falsilati

cootraria api>stoIiex fidei superaddere studuit.

XIII. Aliam quoqiie, quam hucusqne studui [Forte,
distoli] evontilare, scntentiam ponis pravissimo cala-
nio desrxipiam, de eadem, ut asseris, ^pistola pro-
btam : c Alque ita, inquis, et Filius Dei simul eum
bOBiine adoptivus dicitur,et filius hominis aiioptivus
«niai euuk Verbo dicitur. > lo cscteris iuercdula nKus
toa, et impia xstimatk) de bumaniiate lanlummode
errarii Christi, nunc vcro de impicUite ad impieia-
tem pervc*ni9ti alrocissiniam, aflirmans Filium Dei
cam hoinine esae adoptiviim. Stalimque perversa

obviavit: magisque considerandum est legcntihus
quid dictum sit, quam quis dixcrit. Nec quislibet in
talibus suo nomine [F. , suo nomini] qu;estionibu$
laudem appetere debel ; scd Christo vero Deo et vero
Filio Dei laudem et gloriam toto cordis inteilectu, et
pacifico oris oflicio qu.xrere. Sed modo in portum
optatae quielis pervenicntcs, pauxillum vela depona-
mus ; debiuim corpori quietem indulgeamus, ut nu-
rora seqwntis diei advenienle, cum nova lucc r.ovuni
terlii liberi fnriamus rxor.lium.

Tracl. i.xxvm in Joan., num. r>.

B. F. ALmM SEIJ ALCLIM OPERUM PARS UL

EJUSDEM ALBINI

DE INCARNATIONE CHUISTI ET DE DUABUS IN EO NATURIS

LiBELLI DUO

NECNON

DE YERITATE UNJUS PERSOXM
LIBER PRIMUS

QUI ET TERTIUS ADVERSUS ELIPANDUM.

1. Dum Spiritu sanclo gubernanlc oralionis nosli-a» A ascenderunl, ct spcctemus quid reverlenles rcnun*

navigium de fragosis disputalionum locis ad portum
liberai locutionis pervcnircl [Cod. Pari$,, pervenil] ;
ct rosea coelesii lumine aurora oculis rcfulgct nostris,
ct florigcris riparum coilibus diversi coloris nobis
prata apparent ; eamus per pulchcrrimas sanctorum
Patrum possessiones flores colligere, ad componcn-
dam capiti nostro, id cst Christo Jcsu , ecclesiasticae
vcritaiis coronam. Et primo omnium pcr amocnissi-
mas Jordanici ruris ripas humili corde, aure in-
tenta, ccrvice inclinala, sanctissima Sulvatoris nostri
osculantcs vcsligia, pedctcntim proccdamus audirc
paternce vocis testimonium de Domino nostro Jesu
Christo, qui purissimi alvei undulis a bcalo pryccur-
sore Joanne haptizatus est.

tient nobis, quid viderint, vel quid audierint. Sed illis
desccndentiiius dala sunt eis pnccepta, celare vjsa et
audita, doncc filins hominis a mortuis resurgeret
{Mattli. xvu). Tanta fuit gloria visionis et majeslas
vocis paterna', ut non licerct niundo hxc praedicare,
donec gloria resurrcctionis pcracta csset. Ecce modo
Christus omni dispcnsationc salutis nostne peracta
scdct a dextris Dci : dicant aposloU lihcra vocc et
pnblica pnedicationc quid audicrint vcl quid vidc-
rint : Vidimus, sanctus inquit Joanncs unus de Gliis
tonitrui, gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Pa-
trc, plennm gratia cl vcritate {Joan, i, II); unam si-
quidcm significans personam, in qua est omnis ple-
nitutb veritatis ct graline, supcr quam haec vox pa-

IL Rcfcrt siquidem Lucas, unus de his binis ani- ^ ternx testificationis allata cst. Consideremus quoque

quid idcm bcatus cvungelista recubuspectorisChrisli,
in Epistola sua de eadcni scntiret voce, qui, post alia
muha vcritalis tcstimonia qux dc Chrislo proluiit :
Si testimotiinmf inquil, hominnm accepimus, testimO'
nium Dci majus est , quoniam hoc est testimonium
Dei quod majus esl , quia tcstificatus est de Filio s»o,
qui crcdit in Filio Dei, habet testimonium Dei in te
{IJoan. V, 9, 10). Magnum est tcstimonium Fraccurso-
ris, qui missus cst ut testimonimn perhibcret de lu-
mincj ut pmnes crederent per ilinm. Ait enim viso
Spiritu sancto descendente in baptizatum Jcsum , cl
audita vocc patern:e majcstatis : Et ego rirfi, ct testi-
monium perhibuiy quia hic est Filius Dei {Joan. i, ai).
Scd mnllo majus cst Dei tcstimonium, quod tcslifica-

malibus olim pneordinatis Rcdemptoris nostri scri-
])ere miracula, quod omni populo baptizato , ct ipso
Jesu baptizato, asccndcnlcquc dc aqua et orante,
Spiritus sanctus in specic columhne dcscendit super
eum, et vox asterni Patris ad eum de cckIo facta :
Tu es Filius mcus dilectus, in te complacuit mihi
{Luc, III, 2i). Et ne fortc dubium essct inter tantos,
qui ibi tunc temporis fuerunt prasentes, super qucm
hsec vox facta fuissct, dicat ipse beatissimus Baptista
qiiid vidisset, quid audisset, qui vidit Jesum vcnien-
tem aS se, et ait : Ecce Agnus Dei^ ccce qui toUit pcc-
cata mundi : hic est quem dixi vobis, post me vcnil
vir (Joan, i, 29, 50). Agnum dixit, virum dixit, ct de
co tcslimonium pcrhibuit : Quia vidi Spiritum Dei

desccndentem supcr enm. Addidit quoque, unde sci- C tus cst dc Filio suo, cum de coclo illum alloquens

rct, quis cssct, de quo tcstimonium perhihuit: Et ego
nesciebam eum , sed qui S96 "^''*''^ "'^ baptizare in
aqua^ ilte mihi dixitf super quem videris Spiritum dc-
scendentem, et manentem super eum, hic est qui bapti-
zat in Spiritu sancto : et ego vidi^ et testimonium per-
hibuif quia hic est Filius Dei {Ibid. vers. 31-34). Ecce
tcstimonium Patris dc eo qui baptizatus est : Tu es
Filius mens dilectns^ in te mihi complacuit, Ecce testi-
monium bcati Joannis : Et ego vidiy et testimonium
perhibuiy quia hic est Fitius Dei. Quem Agnum Dei,
quem vinim nominavit, hunc ex inspiratione mit-
tentis se ad baptizandum sine dubio Filium Dei pne-
dicavit.
Hl. Ilis in collilms Jordanici fluminis auditis, se

.'«it : Tu es FHius meus dilectns, in te complacuit miki.
Audiamus ctiam quomodo idem evangelista terruit
non credentes veritatem in Filio Dei, qui hujusmodi
subinfcrt verba formidinis: Qui non credit in Fitio
Dei, mendacem facit Z)«fim, quoniam non credii in
testimonio quod testificalus est Dens de Filio $uo
{I Joan. V, 40). C»id impius, quid scelcstins, quil
omni malitia pcjus, quam non crcderc testimonio
Dei; renuens verum Dei Filium esse, de quo parema
vox ait : Tu es Fitius meu$ dilectu$ ? Quod beaUis
evangclista iterum iterumquc inculcans rcpJicat:
Scimu$, inquicns, quoniam Filiu$ Dei venity et dedit
nobi$ sensnm, ul cognoscamus verum Deum, et $imn$
in vero Filio ejus Jesu Christo {Ibid., vers. 20). Quid

quamur, licei a longe, vcstigia beatorum aposlolo- D cnim apcnius his verbis, quil dulcius, quid adTcr-
rum, qui ciim Chrislo sanclissimi cacuniir.a inonlis sus omncs haircscs fortius potuit dici? Cbri&tus esl

DOGMATICA. — ADY. ELIPANDUM LlBRl IV. — LiB. UL 27 i

\erus Filiiis Dei, et omnis verilas in eo csl ; sicul A Super eani siquidem naluram, qux* anle oculos apo-

ipse in Evangelio ait : Ego sum veritas et vita (Joan.
XIV, 0). De veritale Clirisli Dei nostri sxpius qui su-
pra teslattir ; ait enim in prxfata Epistola quodam
loco : Et Spiritus est, qui tcstificatury quoniam Chri'
aus est vcritas (I Joan. v, G). Item : Quicunque con-
fessus fuerit quoniam Jcsus est Filius Dci, Deus in eo
manct, et ipse in Deo {I Joan. iv, 5). Qr.ctn ergo Spi-
ritus sanctus veritateni pntvlicat, Daptista Filium
Dci verum agiiovit, evaiigdisla nuiltolics verilalcm
appellat ; ut credainus nriiiilcniuc tcneamus omiicni
verilatem esse in Chrislo Jcsu. Taccant blasplicmi ,
qu! Iiunc veiiim Dcum vel vcrum Dei Filium denc-
gant ; pereatque mcmoria eorum de terra, qiii scri-
bcntes scripserunt iniquilattm, ut snbvcrtant a via

stolorum transfigurata est, hsec \o\ facta est, ut sci-
rent audicntes qux distinctio csset inter illum , ct
Moysen Eliaraque , qui cum eo apparuerunt in
nonte ; vel qucm crcdcrc mundoque prrcdicare de-
buissent. Nulla igilur iniaginatio nec in Filii nominc,
nec in salutis nostnc dispcnsctionc in Christo fuit ;
scd tota verilas et divina^ potcstatis plcnitudo, tola
noslra^ salutis pcrfcctio atipie consummalio. Imagi-
natio quaHlam in filiis soict cssc adonlivis, non vcri-
tatis intcgritas ; quod impium est in Christo crederc.
Scd oinnis vcritas in eo el veritalis ]dcnitudo crc-
denda est. Qu?e est pcrsona Filii Dei, ct quid signin-
candum, dum dicimus tcrtiam in Trinitatc persor.ain
Filii Dei, nisi unigenitum, unicum, proprium ct vc-

veritatis corda innoccnlium : non mctuentes terri- B Yum Filium Dci dcmoRsJramus? In hujiis cxcclicn-

liile D(M judicium, quod futurum cst super eos qui
veritati rcsislunt, crcdunt aulcm mondacio.

IV. Audivimus modo quiJ piUTipuus evangclista ,
filins siquidem tonitrui, intrllcxcril dc hac patcrnx
testificationis voce : intcrrogcmus quoquc bcatum
Pclnini coapostolum ejiis, cui naliirie ha^c vox Patris
niaxin:e coiiveuiat? Dixil ilaciue in Epis!ola sanctis-
sima, post multa quo^ de salulis nustr.e dispensationc
el Salvaloris gloria conscriiiscrat : Xon enini doctas,
inquicns, fabulus 897 *^^'f'» notam fecimus vobis
Uomini nostri Jesu Chrisli virtntem, sed spccutatores
facti illins magnitudinis. Accipiens cnim a Dco Patre
konorcm et gloriam, voce dclapsa ad eum hujusmodi

tiam proprietatemque personrc assumpta csl natura
humanitatis nostrx c\ hcata Virginc , ut cssct curii
Deo Dei Filio in propria persona unigcniti, unici,
proprii et veri Filii Dci ; ct cum assiimcnlc in co ly.ii
assumplus est, esscnt hxc omnia. Si quidquam ho-
rum deest in humanitate Christi , non est integra
Filii Dei persona in co qui unigenitus cst, vcrus, el
proprius, ct perfectus Filius Dei in sua persona. In
hnjus vero personae propriclalem exaltata cst, ut di-
\iraus, humana natura , ut csset unus, unigenitus,
idcm, proprius el verus Filius Dei, nihil adoptionis
babens vcl divisionis in personac dignilale. £a nalura,
cui dictum est : Terra e$, et in terram ibis (Cen. iii.

tt magnipca gloria : Ilic est Filius meus dilectus, in p i9) ; ei quac in una concordia pro pcccatis protopla-

quo mihi bene complacui : et hanc vocem nos audivi'
mus de axlo allatam, cum essemus cum ipso in monte
sanetOj et bnbemus fhrmiorem propheticum scrmonem
(21 Petr. i, 10 seq.). Quis cst ergo, o fralres, ille
prophcticiis scrmo, qui e\ hoc testhnonio Dei sanctae
&ucloritatis lirmamcntum acccpit, nisi illud quod in
psahno legitur,4it sancti Iractatorcs inleUexerunt :
Fiiius meus es /h, ego hodie genui te (Psal, ii, 7) ?
Quod etiam lestimonium propheticuin Paulus apo-
stolica auctoritate Juda^is prxdicans, de Christi hu-
uiaiiitale prophclatum csse tcstatus cst : Et nos vobis,
ait, annuntiamus eam, quw ad Patres nostros repro-
mxssfo facta cst ; quoniam hanc Deus adimplevil filiis
nos:ris, resuscilans Jesum , sicut et in psalmo ii scri-

sti cum diabolo facta cst, in unam personam cum
Dei Filio conjuncla est proprio, non adoplivo : el qusc
diabolo propler pcccatum su! jecta est, super angelos
propter triumphum Christi e\altata cst , ct audivit
a Deo Patre : Scde a dextris meis (Psal, cii, i).
Quidquid enim in ilia mirabili et inefTabili conjun-
ctione divinitatis huinanitatisque in Salvatore nostro
gestum est , cuncla solida et pcrfccta veritale pcr-
acta sunt ; ut liberatio nostra vera sit, sicut ipsc iii
Evangelio ait : Si veritas liberaverit vos , vere liberi
eritis (Joan, viii, 36).

VI. Cum oinnis veritas sit in Christo, quoir.odo
non est vcrus Deus, aut verus Filius Dei? Noime
omnis sancta Dei Ecclesia In symbolo catholico de-

p:um est : Fiiius meus es tu, ego liodie genui te (Acl, j) cantarc solet, unigenitum Dei Filiuin passum, ct so-

iiiiy 52, 53). in ea enini natura resusciiatus cst Sal-
vator nostcr , qua^ de Virgjiie assumpta est. Et ut
cerlius sciamus de qua natura vo\ palcrna insonuis-
set : Uic est Filius meus dilectus , in quo milii bene
compiccui, pnemjsit ante bcatus Pclrus aposioiiis :
Accipiens cnim a Deo Patre honorem el gloriam, Aus-
que dubio humana natura acccpit honorcm et gloriam
quam habuit a:tcriiaUtcr divinitas Filii Dei cum Dco
Palre et Spirilu sancto.

Y. Muhis testimoniis de sanctaruin auctorilate
Scripturarum probari potcrit Jesum Christum vc-
nim bti csse Filium, qui e\ bcata virgine Maria fa-
ctus est homo. Sed cui hxc lcstimonia aliissimi Dei
Palris non sufliciunli nescio qiiid ci siilficere valeat.

pultum, et tcrtia die resurre\isse, dum hxc in rorma
scrvi facta sunt, non in seternsc divinitatis gloria,
qua; impassibilis est el immorlalis pcr omnia ? Sed
tanta est unitas persona;, ut Dominus glorisc ciucifi-
\us dicatur, et unigenitus datus ad passioncm, sicut
prxfatus evangelista ait: Sic enim dilexit Deus mun-
dum, ut Filium suum unigenilum 898 ^''^^^^ (Joan,
iii, 16). Quem cnim Joannes unigenitum dicit, hunc
bcatus Paulus apostolus proprium Filium nominavil,
ubi ait : Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro
nobis omnibus Iradidit eum (Rom, viii, 3i). Quem
datum ad passionem di\it evangelista, hunc Aposto-
lus traditum essc pro nobis ostendit. Sed unus est
Filius Dei Jesus Cbristus , unius(\uc tiib^^ ^\\V\\aL*

275 B. F. ALBLM SEU ALCUINl OPERLM PARS lU. 276

lime pcrsoiije. El sciendum esl quod unitas in parles A major me est, niliilominus specialitcr posuil, Paier

dividinon polest: si dividilur, uniias non criL Ne-
quaquam enim unus dividi potest , nullaque unquam
ralionis possibilitate per&onalis unio rccepit seclio-
nem- Ergo si Filius Dei proprius est in divinilate, et
adoptivus in humanitatc, duo sunt : siquidem et uni-
talis in eo inseparabile mysterium dividitur duali
numero, quod omnino fieri non potcst : quia sic con-
temperata estdivinitas humanitati, et bumanitas di-

meu8, non disccriiens in noniine Filii inler eum na-
turam quam «ternaliter ex Patre ha'onil, et eam
quam lcmporaliler ex Malre virgir.c snmpsit : sequo
ipsum ea unitatis regula unifonnitcr Filium nomina-
vit, ut in sacra orationc quam elevalis inanibus Deo
Palri dircxit diccns : Patcr, clariftca Fitium tuumf
ut Filius tuus claripcet te (Joan, xvii, 1). Mcus ct
tuus pronomina sunt ex utraque parte singtiiuria,

vinitali conjuncta, quatenus nec naluranim confusio, ^ quibus muUoties inter sacraiissima vcrba uli voluit

ncc naturarum separatio in pcrsona unius Filii Dei<
fiercl ; sed salva proprietatc utriusquc substantine ,
divinx scilicet atque humanx , in uua Dei hominis-
que persona, nec Deus unquam sine homine , nec
homo credalur esse sine Deo. Et hxc niirabilis atquc

ut ostenderct propriam familiaritalcm inter Patrcm
et Filium,ne nuda tantummodo nuncupationc Patrem
sibi designaret , vel se adoptiva cominunionc nobis
xqualem dcmonstraret. Idco Marix Magdalcna; post
resurrectionem apparcns, mandatum dedit diccns:

inaistimabilis conjunclio in Dci Filio mox iu \pso li ^oli me tangere, nondum ascendi ad Patremmeum;

couceptu virginalis uteri, Spiritu sancto operantc,

factaest; atquc de.tha1amo coelcstis puerperii gigan-

tco cursu magniOcus proccssit , velut sol oriens, Fi-

lius Dci, de quo plura dici possunt, si tamen ab hu-

mano ore de tanta majestate aliquid dignum eflari

poterit. Superat enim omuem sensum pax Chrisli

(PJiilip, IV, 7), in qua coelestia terrestriaque pacifl-

cata sunt, et in unam revocata concordiam. Tanta

excellentia humanse facta est naturoi in Christo, ut

in unam pcrpetuae divinitatis pcrsonam elevata sit :

et totum quidquid in illo maguai pictatis sacraineuto

gestum cst , procul dubio boc unus idemque Dcits

Dei Filius fecit. Qnamvis ipse quibusdam verbis di-

viuam ostendit excellentiam, quibusdam vero huma-

nam demonstret fragilitaiem, uuus est tamen qui lo-

quitur, et unus est qui utrumque certissimis in se

signis dcclarat, divinitatis scilicct potcntiam huma-

nitatisque infirmitatem : sicut, exempli gratia , uiius

est homo qui oculis intcr album nigrumque discemit

colorem, et qui animo justitiam scpnrat ab iniqui-

tatc : una est tamen persona, et unus homo , in quo

ost spiriialis intelligenlia et carnalis consideralio.

Noiine in uno corpore quinqucpartitos habeinus sen-

si:s, quorum singuli suos proprios habent actus?

sed vade^dic fralribus meis, Ascendo ad Patrem meum
ct ad Pairem vestrum (Joan. xx , 17). Si xqualiter
voluit nobis iiitelligi et sibi Patrem Dcura, qiiarc noQ
dixit, Ascendo ad Patrem 899 nostrum, sed speciali
pronomine de se dixit, Patrem meum; ct generali ad
discipulos, Patrem vestrum f qux alia discrelio ibi
poiest esse, nisi ut sibi sit Paler per naturam, nobis
per gratiain ?

VIH. Sed his ila prajlibalis, considercinus prophe-
ticas apostolicasque sententias, quid dc Jcsu Chrislo
Deo vero et Dci Filio vcro scntiant. Quamvis supcr-
fluum juste viJcri val^at super patcrnae veritatis te-
stimonia, qu;c paulo anle posuiinus, vel ipsius Dei
Filii verba, quye niolo dicebanius, alios accitare
testcs : tamen iit os inipium ct cor incrc.Iulum pro-
phcticis apostolicisquc, nec non ct vonrrabilium
Patrum obturetur teslimoniis,*qui pi^r divcrsas
mundi partes in catholicai fideiHorircrunt prre.fica-
tione, ul tandem aliquando lingna iniquiiatis disoat
prudenter tacero, qiioe nunquam didicit sapicuter
loqtii.

IX. Primo omnium adflucatisr baias in medium,
cujus labia scraphim coelestis calculo altaris pcr-
mundavit. Quid itaqiie munJslis la!;iis, qnii orc

Oculusnamquevidiit, aurisaudit; nec oculus audit, propemodum plus cvangelico quam prophoUco, de
nec auris viilet ; tamen in uno corpore sunt auditus humana Christi nativitate noslris insonet auribus,
et visus, et unus est homo, in quo hajc temporibus audiamus : Quicscile, inqiiil, ab tiomine, cujus «;>i-
et locis agiintur opportunis. Ita siquidem Deus et ritus in naribus, quia ipse cxcetsus reputabitur, Ad-
liomo una cst persona, unus est Christus, et unus ^monelpopulum, quiescata sanguine Chrisli, tametsi
Filius Dei, in quo divinitas miracuhs ciaruit, ct caro ut homo spiret, cxcclsus tamen reput;ibilur. Unde
injuriis succubuit : verus atque unigenitus, imo et
uiiicus iu utroque Dei Filius.

Yll. Qui etiam per omnem ubique sancti Evangelii
teitum sibi Deum Patrem speciaii nomine appellare
coiisuevit ; quod sa?pius invenitur, quam cxcmplis
opus sit dcmonstrari. Nec unquaui coinmuni nominc
iiobiscum Patrelh sibi appellavit, quia omnimodis ali-
ter sibi Deuni Patrem esse sciebat, aliter nobis : vcl-
uti in familiari sermone et toto mystcriis plenissimo
legitur, qucm habuit ea nocte qua traditus est, sc-
creta allocutione ad discipulos suos : in quo etiam
sibi Patrem privato pronomine, id est, meum, ssepius
»ppei!avit. Qoamvis in quodam loco dixisset» Paler

excelsus, nisi quia magnus, et Filius Altissimi voca-
bitur? sicut archangelus beatac Virgini pru^nuntiavit
(Luc, 1, 52). Et ut certius intelligcretur, de qua
dixisset natura : Filius Altissimi vocabitury subse-
cutus angelus, Et quod^ inquit, ex te nascelur san-
ctum, vocabitur Filius Dei (Ibid. 55). Nenlrali no-
inine dixit sanc/um, id est, sanctum corpus, quod es
tc nascetur, vocabitur Filius Dci. Cujus nativitatis
exceltentiam antc nominatus propheta ostendit, uhi
ait : Ecce Virgo, inquit, concipiet et pariet Fiiittm^
el vocabitur nomen ejus Emmanuel (hai, vii, H) ;
quo nomine evangelisla Mattbxus dignam apposail
interpretationem dicens : quod inlerpreialur, K^

«77 DOGMATICA. — ADV. ELIPANDIM LIBRI IV. — LIB. III. 278

biscum Deus (Matth. i, 23). Cui rursuin ide:n Pro- A ipse lermiiiavU senlentia, dicens : Tune tbunt hi^

pheu Sttb senarii num(^ri perfeclione plura addi :it
nomiiia, ubi ail : Parvulus natus est nobis, el Filius
datus est nobis (Jsaiw ix, 6). Et ne dubium cuilibct
foret de quo dixisset, adjunxit : et faclus esl princi-
fQtus Muper humerum ejus , utique Sulvalorem signi-
ficans nostrum, qui properans ad passionis locum,
saDCtae Crucis vexiilum suo porlare huinero dignatus
est. Cui parvulo mox distinctim bxc proprietalis no-
mina imposuit : Et roca^tVur, inquit, nomen cjus
gdmirabiliSf consiliarius, Deus, fortiSy princeps pa-
eis, pater futuri siFculi; nil adoptionis vel nuncupa-
pationis his addens nominibus; sed plaue quein par-
▼iilam natum et Filium no!:is datum praedixit, hunc
eumdem Deum, non soluni Deuni, sed ct foriem

id est, impii, in suppUcium a^ternum : jusii autem in
vitam a^ternam (Ibid. 46). De quo eiiam judicio et
ipse doclor gcnlium dixit : Omnes oportet nos star^
ante tribunul Christi (II Cor, v, iO). Quod Iribunal
Cbrisli in alio loco nominavit tribunal Dei, osten*
deiis Cliris.uin esse Deum etiam et magnum Deum,
ubi ait : Exspectantes bea am spem et adventum-
mfigni Dci et ^Salvatoris nostri Jesu Christi (Tit»
II, 15). De quo ct Joannes evangclisla ail : Hic ve»
ru$ esl Deus, et vita aterna (I Joan. v, 20). Nec
nuda ibi nuncupatio locum invenit, ubi est veritas
yirtulis divinae, quam veritatcm divin;e virtutis in
fllio boniinis essc, in sanitatc paralytici ipse Chri-
stus ostenJit, ubi Judxis cogituntibus inter sc :

Deum appellavit. Itcm post plurima divinoe laudis B Qtiig potcst peccata dimitterey nisi solus Deus ? re-

insignja, eumdem, quem Rcdemptorem sciebat ven-
turum, Dominnm exercituum et Deum omni$ terrce
vocari pnedixit ; ubi huic, quse qiiondani in viduita-
tis moerore sedebat, phirima consolaiionis verha
proferebat, subjungens : Quta, inquil, 'dominabitur
fict, ^nt fecit te, Dominus exercituum nomen ejus :
et Redemptor tuus sanctus Israel, Deus omnis terne
toenbitur (Isai. liv, 5).

X. Quibus ctiam nominibus consona Psalmista
concinnit voce : Quis est iste, decanlans, rex glori(u?
Dominus fortis et potens^ Dominus potetu in prcclio.
Et adhuc addiJit, sicut anle pncdixiinus : Dominus
virtutum ipse est tex glorix (PsaL xxiii, 8-10)«Et
alibi : Gloria et honore coronasti eum, et constiluisti

B^onilii: Ut scialis quia Filius hominis polestatem ha-
bet in terra dimittendi peccata, tunc ait parahjtico :
Surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam
(Matth. IX, C). Ei vocem jubentis mox sanitas paraly-
tici consecuta est.

XI. Ac ne fortc quis dubitare queat an ille qui
passus est divinitalis habeat gloriam, legat in Da-
niele illius excellentissinix sacramentum visionis,
ubi vidit filium hoininis ad antiquum perductum
essc dierum : Aspiciebamt inquit, in visione noctis,
et ecce cum nubibus cmli quasi filius hominis veniebaty
et usque ad antiquum dierum pervenxt^ et in conspectu
ejus obtulerunt eumj et dedit ei potestatem, et hono-
rcm, et regnum ; et omnes poputit tribus et lingua:

eum super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti ^ ipsi servient. Potestas ejus, potettas ccterna, qucc non

sub pedibus ejus. (Psal. vm, 6 seq.) Quo excmplo

dum Aposlolus uti voluit, adjecit : In eo enimj quod

dixity omnia subjccisti sub pedibus cjus, nihil dimisit

non ei subjectum (Ilebr. ii, 8). Nuiniuid alicui adop-

tlvo lilio', vel nuncupativo Deo omnia suljccta esse

credendnm est, et non magis illi soii, qui uni-

genilus est, et proprius Dei Filius in duarum coii-

janctione naturarum? De quopru^fatus Psalmista lau-

dabili pcracto salutis nostra; triuinplio ait : Ascendit

Deiis in jubilationr^ et Domnus in voce ttibce (Psal.

XLVi, 6). Deus ascendity dixit, et Dominus veniet.

Quo versiculo paria ascendente Christo ungelica vox

aposlolicis iusonuit auribus, dicens : Viri Gatila:i,

quid Mc statis aspicientes in ccp/um? hic JcsuSy qui ^ Dignus est agnus qui occisus

muumptus est a vobis, sic veniet, quemadmodum vi- honoremy et divimiatem^ et

distii eum euntem in coelum (Act. i, II). Cujus

adventus manifestationein terroremquc Psalmigra-

pbns ostendit : Deus manifestus, dicens, veniet, Deus

noster non sitebit (Psat. xlix, 3). Deus cst ergo

ip6e, qui et fllius hominis, anlc cujus majestatis

thronum congregabuntur 900 omnes gentes, ct

discemet eas sicut pastor gregem, statuens oves a

dextris, hxdos autem a sinistris. Et ut eum magis

IUa die regem timeamus, quam servum despiciainus,

ait ipse : Tunc dicet rex his qui a dextris ejus sunt,

et cxteraqux scquuntur in discretione duorum agmi-

Dum, justonim scilicet atque impiorum (Matth.

XXV, 34). Cujus judicii ultimam discretionem hac

nuferelur; et regnum ejus, quod non corrumpetur
(Dan. VII, 13-14). Cui beatus Joannes evangelista in
rcvelationibus suis valdc .Tqualia sc vidisse de Chri-
s!o, qui occisus est, testatur : Et vidi, inquit, et ecce
in mcdio throni qua*.uor animatia, et in medio senio-
rum agnum stantem tanquam occisumf habcntem cor-
nua septcm, et oculos septem, qui suni septem spiritus
Dei mlssi in omnem terram (Apoq. v, (i). Et post pau-
ca, quatuor animalia el viginti qualuor seniorcs can-
ture memorat : Dignus «, Domine Deus^ accipere li-
brum et solvere signacula ejus^ auoniam occisus cs,
et redemisti nos Deo insanguine tuo (Ibid. 8, 9). Ciii
victorix omiiis CQpIoriiin exercitus attcstalur, dicens :

esfj accipere gloriamy et
fortitudinem, et potesta--
tem (Ibid. 12). Ecce agnus occisus, habens cornua
septem, id est, totius mundi regna; habens oculos
scptem, id est, dona septiformis Spiritus, quselsaias
nominatim super florem, qui de virga radicis Jesse
ascendit, rcquiescere pra^dixit. Ecce Dominus Deus
occisus dicitur, qui nos redemit sanguine suo, ct
fecit sibi regnum et sacerdotes in xternum. Hxe
omnia secundum humanitatis naturain Dei filium,
qui occisus cst, omnes angcIicGe potestates accepisse
lestantur. Nonne illc ipse, id est, Christus, aflirma-
bat post resurrectionis gloriam, hanc hujus proplic-
ticae vel apostolicsc visionis verilatem, dum suis di-
cebal discipulis : Data est mihi omnis potestas in

B. F. ALB1.M. StL ALCUINI OPEKU.M PARS W.

S80

.«/0 .. i«.««-« («««'^».''^"^.!»): "'-l- r:y ,,,christus esl. .Et rursum: . Si ,.er naluran,

doloV iiilelix auiina, quoc his omnibus mcredula est
lcslibus. el non s<Mpsam coyrigil, ut crcdal tam
praeclarae aucloritalis leslimoniis l

XII At Yos, viri fralrcs, expcrgiscimini landem
aliquan.lo, el lacrymis pcBnilentiai lavate dc cordi-
bus vcsiris liueras, quas nigro inQdeliuilis feUe
scripsi.iis iu cis si vobis placcat mansionem habero
ii, domo Palris illius, cul daU est omnis poleslus
ccelesiium, terrestriuin et infernorum. Hucusque m
longinquam regionem, recedentes a domo palernaj
pietalis, porcos pavislis sub spiritu, qui aUigavit
vos iii alis suis : sed surgite, surgile de prislinie in-
lideliUilis siercore, rccordantes benignissimam pu
Patris clemenliam, ad queiii reverlenles humili
voce dicitc : Patcr, peccavimu$ in coelo et coram "

tur Christus esl, • Et rursum : c Si i»er naturam
Dei Chnslus tibi Domiims csl, luibebis Spiritum
sancluin : si vero per adoplivum nomen bic Domi-
nus esl. Spiriiu sancto carens spiritu e? roris anima-
ris. » Item ex libro mmo : e Homo ilaque Cbrislus
Jesus, unigenitus Deus, per carnem et verbum, ut
hominis filius, ila et Dei Filius. > Homiucm Chri-
slum Jesum isle probalissimus doctor unigenitam
Dcum denuntial ; sicut hominis est filius, ail, ita esl
et Dei Filius. Si proprius cst homiiiis filius Salvator
noster, proprius est siquidem et Dei Filius secundum
hujus sanctissimi Patris fidera. Ilem in libro x :
€ Apostolica siquidem fides non palitur Jesum Chri-
suim, ul Jesus non ipse sit Christus, ncc filium ho-

{Luc, XV, 21) : ut digni habeamini catholicai fiilci
stolam indui. In malevolam animam, dicil Scriptura,
sapientia Dei non intrabil (Sap, i, i). Noliie conU;n-.
lioii csse, vestram amantes sententiam. Habete hu-
inilitatem disccndi ct dcsiderium ecclesiastica; ve-
rilalis, cerUssirae scientcs, quod sine hujus commu-
iiione Ecclesixs quai in terra peregrinatur, iUa quio
iuin Christo regnat in cobUs, nunquam vos rcciiMCt
in pacem pcrpelux bealitudinis.

901 ^>^'- Q"»^ ^*^^ ^^P^ nominalus Paler, vir
dij^nitale vencrabilis Elipantus, ulinam et iiJc ca-
iholica honorabilis, U?sles quoquc aUos flagiubal,
qii;eramus succincU) sermonc tesUmonia dc sancto-

6 minis discernit a Dei Filio. • N^nquid non fiiiiim
'^ hominis disccrnil a Filio Dei ille, qui filiuin homi-
nis adoplivum pnedicat, el FiHum Dci, vcrc filiuni ?
In libro xii : i In sc enim eum Deus glorificavil, i.i
esl, in ca natura, qua Deus esl, ut sit Dcus omnia i.i
ouKiiluis. De" huniana dicit nutura, quj; glorificala
esl, ila ut si! Dcus oinnia in oiimi!»us. »

XV. llom lortissiums coiUra lucrcticas pravitaU'S
lclI.itor beatus Ambrosius Mcdiolancnsis episco-
pu.s ^, perspicue ClirisUim sccundum iJ, quod liomo
cst, proprium Dei Filium affirmal essc, sicut legi-
tur in exposilione, quam fecit in Evangclium Lucxs
[illuin, inquit, id csi, Christum vcraciler proprium
Dci Filium confitetur, et cumesse, quem secundum

^ humanitatcm vox patcrna intonuit (etiam de eo versu,

rum opusculis Pairum, pauca cx plurimis, quorum C ^„1 ju Psalino sccundo legitur : Filius msuses /u, ega
ille nomina in suis lilterulis posuit, asserens se ex j^^^i^ ^^^^,- ^^ ^Psal, n, 7]). Nec idco [in eo] quidem,
eorum diclis nostro credidisse [crediturum] errori ;
ct miruin quare quolibet [cuilibet] errori se credi-
disse vclit dicere. Tamcn ex illorura sacralissimis
liueris probabo me non cnasse, illumque corrigere
luc velle ostendam. Beati Athanasii, Hilarii, Ambro-
sii, AugusUni, Isidori tesUmoiiia poposcit. Addam
quoiinc et alios ad supplementuin verilaUs U?slcs
iJoiicos. Hicronymuin'siquiilem cas!issiin:c fidei, He-
hraicarum, Gnccarum, nec non el LaUnarum doclis-
simum magislrum litterarum. Grcgorium quoque
apostoliciB scdis pontificem per omnia purissiraaB
fidci virum; ncc non et Cyrillum forUssimum Ncslo-

rianie secue destructorcm ; etiamet FulgenUanum ^^^^ ^^^^^^ dubio pertinere]. c Quisest, inquit Am-
Fulgcntium] luculenUssimi sermonis el P''»*^^^^*^ I> j^rosius S illc proprius Dei Filius, uisi cui voce
"-'■ ' •' '^'^-""^ '^."./."m QurraUssimis ^.^^^^^ jjctum cst : FiHus mcus es tu.etjohodie

inquii, dalur Ubifacultas refellendi more tuo, quasi
secundum divinam tanlummodo ante sxcula gcnera-
tionem hoc dictum fuissel; licet possct el de illa
non inconvcnicnUjr inUmalum videri. Veruinlamen
cx piaecedcntibus ct subsequenUbus circumsUintiis
dc secunda, quam tcmporaliter pro nobis suscipere
non abhorruit, nativilate praidictum hoc recUus in-
teUigi non inhibetur. Nam : Ego aulem constitutu»
$um rex ab eo super Sion montem sanctum eju$
(Ibid, 6), et, postula a me, et dabo tibi gentes, ad
raagnum picUiUs sacramentum, quod per dispcnsa-
tionem carnis apparuit in mundo, perspicue adverU-

lidei doclorem; uU eorum omnium sacraUssimis
victus dogmatibus se olim agnoscat crrarc. )

XIV. Hil.uiiis nainquc non parvic in Ecdesia
CbrisU aucU)riuais docU)r, ArianxMiue perfidi;e for-
tissimus debcllalor, in Hbris (luos pro causa aposto-
iica; fiJci catholico stylo cxaravil, valJe probabilia
de Christoprotiilit testimonia, dc quibus pauca pric-
libare raium censco. In Ubro viii calholicae fidei
Inler cxlera sic ait » : c Sic non potest aiiud quid

« S. Hllar., libr. viii de Triniiat. num. i7, 28.

i» Quaj ansulis inciusimus, non sunt Ambrosii,
scd Paulini Aqvileiensis, libr. iii conlra Fclicem
Ciip.21 ; qu3c qiio Crrore huc ab Alcuino sub noi!.i:!e

genui te? • In libro aulem de Incarnatione Chrisli
VI d, quia Christus 902 verus Dei Fifius sit, sic
ait : I Advcrsus, inquil, omnes lixreses generalis
ista fides est; quia Christus est Dei Filius, etsempi-
lcmus ex Patre, et hodicrnus cx Virgiuc [Ambr.^
ct iiatus ex Maria virgine]. • Et paulo post : i Guai
Dominus [Ambr,, D3us] semper esset xUirnus, in-
carnationis sacramcnta suscepit, non divisus, sed

S. Ambrosii translata sint, iffuoramus.

c S. Ambros., libr. lii. in Lnc. num. 9.

ti Polius in libro de Incarn. Dom. Sacranicnia»
cap. 5, num. 5r>.

SSI

DOGMATICL^. — ADY. ELIPANDLM UVAW IV. — LIB. ID.

fsi

rniis; quia ulnimque unus, el unus in ulroquc, hoc A Iranseamus. \.\m in prinio et secuntlo Prjedcslina-

esl, vel tlivinilale vel corpore. >

aVI IlabeniusquoqueAthanasii testimonium, uon
tale quale Inridclilas quxril vestra, sed quule calho-
\icjc couvcuit fi.lei : sicut in epistola quam aii Epi-
cietum ecclesiaslica penna depinxil, exaralum legi-
mus. Posl phirima quce de incarualionc Christi
clcgantissime expressit, hoc quoque suljiiifert «» :
c Non quidcm per adoplionem, inipiit, Ikcc facta
sunt, absit, sicut quidnm exislimaverunt : sed sicul
csl verius, homine facto Salvatore, totius hominis
sahis facti cst. Si enim adoplione erat iii corpore
Ycrbura secumium illos, (quod autem adoplione
dicilur, phantasia est) roporitur ct pulalive salus. •
Quid melius, quid verius potuit dici (pjam iilud quoJ

tioiinm Iii>ro (Cap. If), mim. 50), de proprietatc qu»
in Chrisio ost, aperlo sermone profafir : c Nonne
facicn'o, inquit, ac suscipiente Verl.o, ipse homo cx
quo esse ca^pil, Filius Dei uuicus esse oorpit? Nonne
Filiuin Dei unicum fennna illa gralia plena conc^-
pil? Nonnc de Spiritu saiiclo et virgi:ie Maria Dei
Filius unicus nalus est? > Item in secundo ejusdem
Operis libro ^ : c Fidelis , iuciuam , qui in co verain
naturam crcdit ct confilelur humanam , id est, no-
slram , quamvis singularitcr siiscipiente Doiniiio
[Aug.f DeoJ Yerlio, in unicum Dei Filium siiMimaia
[Cod, Paris., sublimata est], ita ut qui snscipit et
quod suscepit una essel in Trinitate persona. > Bea-
tns \ uguslinus veridicus, pro!>abilisque veritalis tcstis

iste nobiiissimus doclor dixit, non per adoptionem B unicum dicitDeiFilium,903 M"' ""^o*'"»^"^^*'"^^''®

haec esse facla, qu:B de Clirisli leguntur dispensa-
tione, se:l in veritJtc omnia ha:c peracla? lala si-
quidcin verba illins ad humanitatem perliucre de-
Dionstrantur dicla. Per id qnoJait, facta sunf, non
quidem divinilas facta cst, sed humanitas, quam non
per adoptioncm iste pius Pater factam esse aHlr-
mat. IJem ipse iu Li!;ello fidei sua;, quem dialogis-
lico scrmone conlra hxrcticas pravitales exarau-
dum esse optimum censuit, posl multa sacra; doclri-
iix elotjuia ha;c loco opportuno subinfert ^ :
c Incarnalus cst, inquit, unigcnitus sccrclo illo
mYslerio, ([uod ipse novit. Noslrum namque cst
creiiere, iHiiis nosse. Ac sic ipse Deus Yerbum totum
suscipiens, iiuoJ est hominis, ho:no fit \Athanas,,

quasi sponsus de thalamo processit in regioncm no-
strani. Cnicus namque vel unigenitus proprielatis
nonien cst , non communionis cum adoptivis. In tra-
ctatu videlicctnonagesimi noni psalmi habesita(Num.
15) : c Scilote quoniam Domintis ipse est Deus (Psal,
xcix, 5). Qnis nescit, inquit, quoniam Dominus ipse
esi Deus? Dominus ille non vobis vilescat : crucifixi-
stis, flagellastis, sputis illinistis, J^piniscoronastis,ctc.,
cuslodes ad sepulcrum posuistis : ipse est Deus. Sr»-
tote quoniam Dominus ipse est Deus. > Igitur et in
psalmo cix humanam naturam in Redemplore no-
stro, qu:s ionga parentum linea de semine David orta
est, eamdero esse et Dominum David, et fllium David
manifeste probat ex eo vcrsiculo, quem ipse Salvator

homo sit] ; et assumpius homo totum accipiendo, ^ Judxis proposuit in quxstionem , quomodo potuisset

«juoj Dci cst, aliud quam Deus esse no:i poluit
[Idem,, nou possii]. > Si ergo homo totum suscepit,
qiiod Dei est, hoc siquidem suscepit , ut Dcus esset
vcrus, et Filius Dei verus, unigenilus, unicus, et
proprius : hoc toluiu iit Dci Filio fuit ante omnia su!-
cuia; hoc filio ho:ninis, quom plenitudine tcmporis
ex virginali utero assumpsit, in ipso conceptionis
initio proprinm fuit, ut unicus, unigenitus, verus
et proprius Filius DA esset.

XYII. Qua^ramus eliam quid acutissimus et in ca-
iholica file veracissimus doctor beatus Augiistinus
«licat , quatenus si antedictorum crcdere vobis non
placeat doctorum teslimoniis, vel illius credite, quem

iilius David esse, ct dominus David, diccns iDixit
Dominus Domino meo, sede a dexlris meis (Psat,
cix, i). Si fiUus, quomodo Domlnus ? Quod beatiis
Augustinus in cxpositione ejusdem psalmi ita dissc-
ruit (Num. 7) : c Novimus, inquit, Christum sedcre ad
dexteram Palris post resurrectionem a mortuis, ct iii
coDlis ascensionem. Factum est jam , nec vidimus>
sed credimus ; in libris legimus , prxdicatum audivi-
mus, fide retinemus. Unde et co ipso, quod crat filius
David Christus, factus est Dominus David. Illud enim
quod natum est cx scniine David, ita honoratuin est,
ut csset et DomiuusDavid.> Cuod iterum iierumque
replicat , nc furte cui dubitatio for^t, de qua dictum

vos singularius vcstra? opitulari sectai falso opinatis. rv sit natura : Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris

Si eruditus quislibet, ct recte inielligens lector, mul-
liplices lilterarum suarum colices perliislret, vcris-
simceum inveiiiet nobis consenlanra scribcre, cre-
ilcre , et prxdicare de Chrislo , i:on vobis. Sed de
pluriinis exempli gratia pauca pcrstringamus cx illius
(!ictis testimonia, ne magna inultiludo verbornm fa-
stidiosi lectoris animum niagis oncret quani a;dificeL
£t iion tangamus iliud , quod paulo ante de Enchiri-
dion posuimus , scd ad alia ingeiiii sui inuniinenta

• S. Athanasius , tom. I Operum part. ii. Yid.
not. .Maflrisii Operum S. Paulini A«iuileieiisis,
pag. i()i.

^ S. Athanasius de fide sua tom. II Oper. Quod
tnint'!] op*jS€uhim cdilores iiiter spuria coniputant :

meis. Adjunxit ergo ct hxc verba : c Eo ipso, inquit,
quod carncm acccpit Christus, quod in carne [Aug.^
in cailem carne] mortuus est , quod in cadcm carne
rcsurrcxit, quod in eadem ascendit in coelum , el
sedet ad dexteram Patris; et in eadem ipsa carne
sic honorata , sic clariiicata , sic in ccclcstcm habi-
tum commulala , ct filius cst David , ct Dominus csl
David. > Quem sensum apostolica etiam auctoritate
curavit dibicidarc. c Secundum hanc, inquit, dispen*

cumdcm locum sub nomine Athanasii citat etiam
Paivlinus.

c S. Aug., libr. de Dono perscveranti;c, niiin. 07
Cur vero liber iste dicatur secundus de Pncdestina-
tionc, consulc admonitionem huic libro pra^flxam.

285

B. F. ALBIM SEU AIXLIM OPERUM PARS l».

5S4

saliouecn Iransilus Chrisli, eliam el illuil al» Apostolo A ail: Oportet et iilum crcscere^ me autcm minui » dixii :

dicitur : Propier quod enm exaltavit a mortnis, ct do-
navtt illi nomcrt , quod cst super omne nomen , ut in
nomine Jesu omne genu flectatur, coelestiumj terre-
siiium et infernorum {Philip. n, 10). Donavit, in-
quil, ei nomen, id csl, super oinne nomen, Christo
utiqiic secundum hominem, Christo secundum car-
ncm mortuo, resurgenti , asceiidcn!i donavit nomeUf
quod est super omne nomen; ut in nomine Jesw omne
tjenu flcctatur, coelestiumy terrestritm et infernorum,
Uhi erit Davi 1, ut non ei sit Dominus? In coclo sit,
in terra sil, in inferno sit : Dominus ejuserit, qui est
Dominus cuilestium, terreslrium ei infernorum. Gau-
dent ergo nohiscum David, fdii sui nativitate ho-
noralus, dominntu liberatus : etgnudens dicat, ut a

Qui accipit testimonium ejus, signavit quia Dcus ve-
rax est. Suhseculus ail : xYon euim ad mcnsuram
dat Deus Spiritum {Joan. ui, 50, 55, 5i). De quo
ilem qui supra in eodem Scrmone (Tract. xiv,
num. 10) : < Audi, inquit, Apostolum dicentcm :
Secundum mensiiram donationis Christi {Ephes. iv,
7). Ilomiuihus ad meiisuram dat ; unico Filio non
dat ad mensuram. » El de eo quod hic ail : Signavit
quia Deus verax est : ilcm ct dc co quod alio iii
loco ipsa Veritas ail : Hunc enim Pater signavit Deut
{Joan. VI, 27), talem coaplavit interpretationcui di-
cons (Tract. xxv, num. 11): c Isle, inquit, (Hius
hominis et Filius Dci est, isle homo cliani Dciis
cst. ) Et paulo posl : c Idco hunc eniin Dens Pater

sraudcnlilms audialur : Dixit Dominus Domino meo^ ■' signavit. Signare qoid cst, nisi propriuni aliquiJ

sede a dcxtris meis. > Unde cst frivolosa nuncupatio
divinitatis, ubi tam alta csl dominatio potestatis?
Unde est scqunlis no])iscum adoptio in filio David, uhi
cst tam cxccilens stipra omnes coelcstcs virtutcs do-
minntus ? Uxc dico, quia memini roe scriptum legisse
inter alias hujus novx secU£ ineptias , Christum in
diviiia lantummodo natura Dominum essc David, non
e\ humana, qua de semii:e David sumpsit originem;
AC i:leo longiori tcxtu sermones in hoc loco posui
sancli Augustini. Ita idem in psalmo i.ii (num. 5) :
€ Cum ui forma servi apparerct in lerra , dixerniit,
qui eum crucifixerunt ; Non est Deus. Quia Filius Dci

[|)onerc? Iloccst eniin sigiiarc, impoiierc aliquid],
quo non confundatur cum caileris. Signarc cst si-
gnum rei poncre. Cuicunqiic rci ponis signuin, idoo
ponis signutn, iie confusa cum aliis, a le non possit
agnosci. Pa/^rergoe»m5i{/;mti7. Quid esl, signavitf
Proprium quiddam illidcdit, nc caclcriscompararclur
homiiiibus. Ideo [dc illo] dicluui cst : liiuxit te Deus,
Deus tuus oleo Urtitiiv pvai participibus tuis i {Psai.
XLiv, 8). Exccllcntius aViquid bcatus quidcin Aii-
gustinus cu!U Prophcta inlcllcxitin unclioiieChrisli,
quani isti novi diviuarum scrulatorcs rcruin obscuni
infidelitatis cordc intclligerc qucunt; ut potc eoJcm
inspiratus spirilu m vcritatis teslificaiioue, qiio Chri-

erat, ulique Deus eral , proprius Filius Dci cl verus;

sed illi cornipti s^nl, et abomiiia! iles facti sunt, qui ^ stus unclus esl in ulcro virginali. Pra; parlicipibus

dix^rrnt [Aug., quid dixerunt?] : Non est Dcus, oc- quippe uiiclus est Salvator noslcr, quia omncs nos

cidamus cum. i Ecce proprium et vcrjim Dei Filium,

qui crucifixus esl a Jiidjeis, falelur, sicut semper fa-

teii dignoscilur. Iti^m de unitaie potcstatis in Dci

Filio bealus Leo papa expressius in quadam homilia

Theophanire die Ie»genda prolulit (Serm. 51, cap. 2),

f scienicr, inquii^ns, divinam humanamqiie nalurani

in unitale venerants, quia quod erat in substantiis

propriuin, non crat in poteslate diversum. i

XVIII. Sed traiisea:nus moJo ad prsefali Patris
piih her Timum opus , Homiliarum siquidem [ in ]
Evangclium luati Joauuis e\angelisUc, perspicicntes,
ciuiJ in eis 904 sCntiat dc Christo. Dicit de testi-

inonio Joannis B;'piista; inter alia (Tract. vii ,

num. A) : c Nullo modo aulem possunl dicere se jj) scnlil princeps apostolorum dicens : Vnxit eum

hahere charitalem, qui dividunl Trinitatcm [^m^/., Spiritu sancto el virtute. Item ihi in codcm,

quippe

prius pcccatores homines existimus, ct poslmodum
per unciionem sancli Spiritus sanclificamiir ; ipse
autem cxistens Deus anie saccula, pcr sancluin Spi-
ritum in ulcro Virgiiiis homo conccplus cst in fine
sacculorum. Ibi ab codcm Spiritu unctus esl, ubi
conceptus ; nec aiile concepliis, ct postmodiini unclus
est. Sed hoc ipsum dc Spiritu saucto, ct carnc Vir-
ginisconcipia Spiritu saucto, uiigi fuit. A!)undanlius
cniin cum oiunihus sanctis unctum csse olco lctiti^,
id cst, Spirilu sancto, intcllcxil quoque Apostolus.
Unclus csl Moyses , sicut cicleri sancli in adoplivuni
Clium : unctus est Chrislus in utero virginali iii pro-
prium Filium Dci. His vcrbis ct bcatiis Pelrus con-

Dens
Deus

qui diviilunt unilatcm]. Ihcc dicta sunt, scqiientia
videaniiis. Periiihuil Joannes tcstimonium , quia vi-
dit. Qiiale t^^slimoniiim perhihuil? Quia ipse cst
Fitius Dei. Oporlebai ergo ut illc haplizarel, qui cst
Filius Dei unicus, non adoptaius. Adoplati filii mi-
nistri sunt unici. Unicus habel polcslatem, adoplati
ininislerium. i Ilis verbis osicndit perspicue Chri-
fttuin unicuin csse filium, nos vero ad:>platos. Quain
vero unitatem fiiii qui dividere volunl, ncquaquam
charitatcm habere videnlur, sicut iste praifatus ma-
gister lestatur ; sed in eo quod Christum dividil in
pi-oprium et adoptivum filium, seipsum dividit ab
unilale caiholiox pacis. Ilem uhi Joannes de Chrislo

Patrum nostrorum glorificavit Filium suum Jesum,
quem vos quidem tradidistis, ct ncgastis ante facient
Pilati judicante illo dimitti {Act. x, 58). Filium snuni
dicitnon adoptivum, scd familiari pronomine, suwn,
id est proprium, qui traditus cst a Jud:eis. Quid
vero dc co dicit bcatus Auguslinus, cui in cruoc
pciidcnli a Judxis insultatum cst? Consideremus
an eumdem verum Dci Filiuin crcdat, cui illi dlxe-
runt : Filius Dci cs^ dcsccndas nunc de cruce {Matlh,
xxMi, 40). c Quare ergo, inquit, non ostendit insul-
tanlibus, quia ipse erat Filius Dci, ut si se permisG-
rit in cruce levari , saltem cuin illi dlxerunl : Si
Filius Dei est^ dcscendnt de cruce, luiic desccnderel.

t%5 DOGMATICA. — ADY. ELlPANDIi.M LiDlU lY. — LIB. lY. 23S

ei oaienJeret eis vcrum se csse Filium Dci, quem A nobiiis« (li«;nilal3 Suliliinis, iw.ple quo.i proiaisisll.

iili ausi sunt irridcre? Noluit. Quare uoluil? Nunquid
quia non potuil? Potuil plane. Quid esl enim am^
piiusde cruce descendere, an de sopulcro resurgcre?»
XIX. His omnibus siipradictis Patribus bcatus Isi-
dorus, lumcn Hispanire, in unitate persona^ et pro-
prietale naturarnm Rcdcniptoris nostri conseutire
agnoscitur « : f Homo, inquit, Christus Jcsus, quam-
vis aliud sit ex Palrc, ali.id 905 ex Yirgine ; non
lamen alius ex Palre, alius cx Yirginc : sed ipsc
a^ternus ex Palre, ipse teniporalls ex malre. » Et
paulo post : « Mancns unus de utroqiie , et in utra-
que natura, nec naturarum copulatione confusus,
uec naturarum distinclione gcminatus. > Quare vos
contra optimi doctoris vestri conresslonem gemina-

fac ut dixisli. Dccet plane tuam annosaiu pruden-
tianrveridicum esse. Recole te ipsum luis constri-
clum essc vcr}>is ; si borum tibi, quos nominaviinus,
Palrum tcstimonia ppjferrem de veritate in Christo,
in nostri, non ut dicis erroris scctam, sed ut nos
certissime scimus, et verissime probamus, catlio-
lic;e fidci veiitalcm tc Iransirc vclle. Quos lu cle-
gisti tesles, borum tibi proposui abuiidanter, ut
reor, conscntaneas in litle c;»tho!ica scntentias.
Noli ab corum rccederc unitale, in quorum tibi pla-
cuit auctorilate. Profcramus ct tihi, qnamus, ul
timeo, ingrato auditori, adhuc ct aliorum magni no-
minis doctorum acceptabilem universali Ecclcsias
in sancta fide confcssioncm : quatenus vel erubc-

tis Christum in verum et nuii vcrum Filiuni Dei ? B scens, tc solum his omnibus esse contrarium, tuam

SicoX de vero Filio non potest dici adoptivus, ita et
de adoptivo non potest dici verus filius ^. Et ex hac
reciprocatione necessario intelligi datur, duas esse
personas, propriumet adoplivum filium.
XX. Eia, Elipante vir sencclute gravis, moribus

• S. Isidorus, libr. i Senlent. cap. 16.
^ Ita veram tectionem r.e8liluimus ex Cod. Pari*
6ieDsi. In editis enim ita mcndose iegebatur : Sicut

corrigas sententiam ; vel, quod absit, si perraaneas
in incredulilale, ab his omnibus apostolicx) feriaris
mucrone. Sed hoc ab alterius scrmonis exordio in-
cipiendum csse ratum arl.itror.

de utero filiu» non potest dici adoptivus ; ila ct de
optivo non potest dici adoptivus verus liiius.

LIBER SECUNDUS, QUI ET QUARTUS ADVERSUS ELIPANDUM.

L Quamvis divcrso modoviri injusti, qui ab eccle-
siastica recesserunt pace, errasse noscantur, tamen ^
ex uno superbx elationis fonte pene diversarum
origo sectarum ebuliivit ; dum quisque illorum pro-
pria; magis voluit esse defensor sententix, quam
veritatis sectator; et undc suo nomini satagebat
gloriam acquirere, inde reprehensibilis justeque
omnibus odiosus efTectus est. Cardo enim pessimus
et origo malomm, qua; ex sese cunctarum impieta-
tum occasiones peperit, haec «st, dum ca^Iestium
doctorum sapientia, vitio male intelligentium, pro-
cacitate tcmerata, non secundum sui sensus pro-
prietateni perpcnditur, sed in alienos sensus pro
arbitrio ct voluntate legenlis, secus quam veritatis
ratio babet, <Ierivatur. Et hoc ex omnium hoeretico-
nim eommcntis cuique, sanctas bene inteliigenti
Scripturas, deprehcnderc perfacile est, quod non ^
solum impiorum perversitas, spiritalium doctorum
catholicas in Scripturis sanctis interpretationes
male iutcIJexenint, verum etiam impia teinerilate
vel pravn csecitate divinorum libroruin sanctissima
verba ad sui erroris similitudinem trahcre non for-
midavenmt, et adhuc infelicissime de eo maxime
erravernor» id est, de Domino nostro Jesu Christo,
in quo solo siogulorum salus et vita consistit, sicut
beatus Petrus princeps Apostolorum testatur, di-
ceos : Nec aliud nomen datum est sub ccelo^ in quo
oporteat nos salvos fieri. (Act. iv, 12).

H. Quid miserabilius est, quam id quodad salutem
onHribus dalum est, ad perniclem perpetuae perditio-
iiis sua vohinlate quemlibet sibi ipsi convertcre ?

Q:iod genus iinpietatis et iniseri;e si provida inente
vcl humili indagatione, o Pater Elipanle, co:iside-
rare curares, nunquam in hiijus erroris foveani ab
unitate calholicae pacis recedens corrui^scs. UIJ la-
tuit, ubi dormivit hoc nomen adoptionis vel nuncu-
palionis de Christo, cum in Nicxa civilato lides con-
firmata est catholica per treccntos dcccm ci octo
episcopos, omncs impias scctas exciudcns, Spiritu
sancto in cordibus ilioruin loquentc? Forte tuistem-
poribus hxc gloria 908 novae doclrinic servata esl
ut aliquid novi invcnires, quo tuum nomcn cxalta-
res in orbe. Eccc factum est, celcbris esl vahlc nc •
minis tui notitia, scd nou cum charitalis [Fortc, cla-
ritatis] laude, sed cum exsecrationis dcspcctu ; nec
cum ea benedictione qua Salomon ait : Nomen ju-
storum benedicetur {Prov, x, 7). Cave quod scqiii-
tur, ne magis tuo nomiia aplan possit : Nomcn au-
tem, inquit, impiorum putrescit. Fuerunt cliam et
multx post hujus Nicx^ii aOctoritatein concilii sy-
nodalcs congregationes, per diversas mun !i partes
imperialibus christianorum principum edictis con-
vocato:, prout causa vcl defensio catholicnc fidci
contra hxreticas impictates flagitabat : in quibus
etiam nibil tale uiiquam anditum est, vcl litlcris de
Christo mandatum invenitur, quale vcstra nuper
sagacitas, vel magis procacitas repcnte aurilius in-
tulit Christianis. Qux est insolita et onini ratione
cxtranea elaiio menlis lux, ut tibi soli cum tuis
paucis mussitatoribus, non doctoribus, universalis
Ecclesix fides non placeat ; et omnibus ubiquc una
voce chmantibus Cbristum Deum vcrum cv N^t>\\\\

2S7 B. F. ALBINI SEU ALCilNI OPERUM PAKS 15«. 288

Dei Filiuin, tu solus cuin JuJxms reclamans dicis : A "on ut cacteros ndoptio, sed nalura illum diviuit;itis

Dignus cst mort, quia Fitium Dei ss fccit (Matth.
XXVI, 64, 60) : nieque scrvulum iilius malediclioni-
bus prosequeris, duni cgo ounjium sanciiirum do-
clus auc:orilate Scriplurarum, etapoilolica rolmra-
lus praidicatione. omntMn in Christo confileor ct
leslificor verilalcm, sicut aposlolica docirina loli
iradidil muncto. ct ubiqiie sancla crcdit Ecclcsia et
praedicat? Tu vero solus his onmibus contrarius,
solus ti! i singuiare magi^^terii nomen usurpasli ;
dum solus sanctum et gcuerale perdidisli catholicie
liJ.ei svmliolum. Fcrlur in suicularis littcralurje hi-
storiis profanum (]uemdam juvcnem Dianx incendissc
temphim, {\ux magui nominis apud Ephesios habe-
batur ; inlerro;jatus(pie quid hoc facere voiuissct,

exallat. » Hic denique absquo du! io vir sandus
Deoque plenus hominem Christum de Virgin&natum,
non ul cineros Dci filios induiia adoptione, sed per
naturam illum divinitatis in Dei Filium prxmonet
cxallatum. Idcm in libro xxvi (Lib. xxvii, cap. 2) :
I Redcmplor siquidem noster homo sine pecrato
est, filius sinc adoplione. > Sicut potcslatis divina:
cst, ut homo cx virginali utero sinepcccato nascere-
tur, ila divinai esl 907 virtulis, nt homo illc, ({ui
sinc peccato nasci potuil, singulariter sinc adoptione
Dei cssetFilius. Quod in libro xviii idem sanctissi-
mus Paler ostcn;iit dicens (Cap. 52) : i Aliud e>t
cnim natos homines gratiam aiioplionis accipere,
aliud unum singulariler pcr divinilatis potentiani

respo.Mdit : Diim pcrLonum proptcrexccllcnlia facla B Deum ex ipso conccplu prodissc. Ncc aequari potost

vivoru:n notus csse non potui, vcl pcr quoiUibct ma-
litiai gcnus nomcn nicum innolcsccre voliii. Sic
eliam, siclccijisse co^Miovimus, fralcrE!ip.i:iic, dum
ncn ba!:crcs n.cdccoriMn cli>qucnli;c, n?c fulgorcin
sapiciilix, vcl insolila quaU'jct sccla noincn tuum
divul^arc curasti ; ncc tibi alia salulls rcslat via,
nisi prcmpla manu dolcas cliirographum iniquila-
tis, quod in secrcta tui cor.Us scripsisli paginulu ;
et novis cathoIi(^.a: fidei syllabis prislinie infidclilntis
apices obrumbrare incipias. Legilur in liltcris co-
rum, qui de lapidum natura scripserunt, adamantini
hipidis duritiam iiullo mallcorum iclu frangi, nullo
i;^nium ardore dissolvi : sed hxc durissima natune
iilius virlus san;!uine lantununo lo hircino cedit. Si

gloria unigcniti habita \Creg,, gloriai habitic] per
natiiram, aliis [Idem, alia] accepla per gratiani. >
Intcliigc, de qua natura dixisset : In ipso contcptu
Deum prodisse. Ilem de co, qiioJ aJversarii maxime
sibi opitulari a^slimant, quod Chrislus advocatus
sit pro nobis apud Patrcm, clarissimo prxconio istc
Pater sanclus patcfecit, quomodo sit advocatus, di-
cens in viccsimo sccundo libro (Cap. 17): i l-nige-
nito enim Dei Fiiio pro homiueinlerpcllarc, est apud
coaeteriium Patrein ipsum csse hominem [Greg, seip-
sum hominem] dcmonslrarc : cique pro humana natura
rogassc, est camdein naluram in divinitatis sux ceU
8itudinesusccpisse.i CognoscequoJ nullatenus unige-
nilusdicipotcst, nisi verus sit Filius. De nuUoadop-

iiuilo teslimoniorum pondere duritia cordis tui con- C tivo polcst dici unigenitus, quia plurcs sunt quain

leri valeat, mollescat et dissolvatur sanguinc veri
Dei Domini nostri Jesu Christi, qui effusus est pro
salutc tua. Deus est vcre, qui tc suo sanguine rede-
mit, ct Dei Filius vere, qui de sepulcro resurrexit.
C:eLlc [Cod, Paris,, Cade] super lapidem, qui repro-
batus estabxdificanlibus, ut confringatur obstinatio
conlis lui (Matth. xxi, 44). Noli spectare, quando
de codIo corruat super te, et contra te [Cod, Paris.,
co:iterat]. Ilorribile cst cnim inciderc in manus om-
nipotimlis Dci (Uebr, x, 51).

III. Idco tam prolixi sermonis praefalionem feci,
quia scgnitiem tuam suscilare voluissem, ut cogno-
scercs noslrse voluntatis de tua salute affcctum. Scd
lcmpus ost, ut nostne mcmor promissionis alios tibi

unus ;necquisquam cx adoptivis in unitatem pcTSonse
cum Dci Filio assumptus est, ncc ad divinitalis
gloriam exaltatus : etiam ncc unicus proprie dici
potest, sicut probatissimis paulo ante beati Augu-
stini testimoniisChristum dictum cssc declaravimus;
et sanclis quoque missarum ac orationum prccihtis
bcatum Gregorium posuisse superius ostcndimus.

IV. Ergo ct bcatus Hieronymus in ejus vcrsiciili
intcrpretatione consentit, ubi Prophcta ait : Respue
in me , et miserere mei : quonium utiicus et paupvr
sum ego (Psat, xxiv, 16). » t Bene se unicum dicii,
quia unigenitus est Patris in carnc natus. i Qui vcro
ncgat unigenitum Dci Filium pro nmndi salute cru-
cifixum esse, sub Pontio Pilato passum et sepuUuin,

advocarctcstcsincipiam. Gregorius scilicet Romano'. et tertia die rcsurrcxisse, omnino contrarius est ca-

sedis episcopus, nobilis eloquentixvir, ct puris-
simus in caiholica fide doctor, multis in locis littc-
rarum suarum unigenitum verumque Dei FiUum Re-
demptorem nostrum esse tcstatur. Dicitcnim inprimo
Moralium libro de Filio Dei ita (Cap. 25) : c Quia
etsi adoptivus quisque filius ad percipiendam divi-
nilatem proficiat [Greg,, prolicit], ncquaquam ta-
men ut Deus naturaliter esset, accipit. > Itcm in
codcm libro, quod Christus Jcsiis non sit per adop-
lionem filius, inter alia sic ait (Cap. 28) : c Omncs,
inquiens, qui in fide Deo nascuntur, superat, quia
* S. Hier. Brev. Psaltcr.

tholieo universalis Ecclcsioi symbolo, in quo veris-
simc dccantatur hacc omnia in unigc::iio Dei Filio
facta esse, sicut beatus Fulgentius luculentus calbo-
iicx fidci scriptor in epistola quam ad Petrum Dia-
concm direxerat, ostendil esse verum Dci FiliuRi
eumdcm, qui passus est, mortuus atque resurrexit.
Qui post plurima cathoUca; fidei documenta hiijns-
modi dc Christo protuUt sententiam ^ : c Natus est
ciiiin, inquit, de Patre, Dcus Vcrbum; natus cst dc
inatre, Verbum caro factum. Unus igitur atque idem
Deus Dci Filius natus anlc ssccula, et natus in s£cu-

b S. Fulgcnt. De Fide ad Pctrum cap. % nifni.
iO, II, ei pauloinfra, 16, 17.

530

DOGMATICA. — ADV. ELlPANDliM LlBRl IV. — LIR. IV.

21)0

lo, el ulraque nalivilas uniiis cst, Filius Dei ; venim A ulero. llle hominis lanlum matrcm sanclam Mariam

eliam de eodem malris utero idem Deus homo [cxi-
vit, ct in sepulcro i(!cm Dcus liomo faclns jacuit,
el ab inferis idem Deiis homo] faclus die terlia re-
syirrcxit. > Ilem in caiicm cpistola : f 0"ihus, inquit,
vcrbis explicabilur carnis illiiis cxccllcnlia singula-
ris, cojus divina cst cx ipsa sui conccptione pcr-
sona? >' Attcnde quid dicit : i Cnjus csl divitia ex
ipsa sui couceptione peraona, An ahquis audcl dicere
adoptionem essc in divina pcrsona Filii Dci? Tolam
itaque proprictatcm suam, quam hahuit antc saicula,
ilivina ser^avil pcrsona in se ipsa, licct humanilas
ronjunperetur divinx personx Filii Dci. > Et paulo
pnst : i Deus unigenitus, qui dum conciperetur, ve-
ritatem camis accepit cx Virgine, Isla causa esl,

putabat ficri, altcrum agnosccns qui ante onmia
tcmpora cx Palrc nalus cst; .'dicnim nnmquc cum,
qni in ])lcnitiidii;c t^mponim carnalilcr cx Virj?in«*
homo faclus csl. Vos cqnl(!cm non minori impictale
dcccpli vcnim Dci Filir.m vuUis csse, qui antc sa»-
cula nalus cst cx Paiic; illum vcro, qui ex Virginc
nalus est, adoptivum fdir.m Dci : addcnlcs ct adliuc
hiiic incrcdidilati veslroi aliud impiclalis gcnus, di-
ccntcs Dcuin cssc vcrum qui ex Deo nalus cst, cl
Dcum nuncupativiim , hominr^m ilh!m qui ue Vfr-
glnc faclus rst : alquc supcr hncc dualitalls nominn,
id esl, veritatis ct nuncupationis, propriclalis fct]
adoptionis; nimia c.Tcilale obscuratum habcnlcs
cor, dicitis unum Deum cssc et unum Filium, quem

qna Deus factus csl fllius virginis Marirc, et Maria B vos venim Deum ct nuncupativum, proprium fdium

virgo mater facta est unigeniti Dei. > Unum siqui-
dem cl illum unigenitum beata Yirgo gcnuit Deum ;
non duos, unum verum Deum, et alterum nuncupa-
livam, sicut Tcstra solct afrirmarc pcrversitas. Item
in eadem » : c Quando in Jordanc sccundum carncm
liiiptizatus cst unigcnilus Dcus > Ecce hcatus Ful-
gcntius illum, qui in Jordane sccundum caniem
l»npti7.atus est, supcr qucm patcrna intonuit vox, et
Spiritus sailclus in specie columba; dcscendit, uni-
c:[enitum Dcum conniclur. Itein qui supra in libro
lenio, qui nuncupatur dc Sacramento Dominicae
pisMonis; qnia Rcdcmptor noslcr, inquit, auclor
vilae, ideo a Pclro apostolo pcrdocelur, quoniam
Deus verus incunctanter, non autcm 908 nunqi-

et adoptivum multa sermonum varictate s.Tpius in
diios deos ct in duos fllios dividatis [dividiiis] : no-
men dualitatis Umlummodo in pcrsonis cxsccranlcs,
sed in fide propria firmiler rcm dunliiatis oslcndpu-
tcs. Sed lcgite diligcntius synodalcs lil ellos hcali
Cyrilli anlistitis, ut cognoscntis vcslri crroris origi-
ncm ex vencnosa Neslorii cnullirc vornginc, ac vos-
mctipsos cx illius sanclis>imi Palris, bcati siquidcm
Cyrilli, litteris corrigitc; scqucnlcs charissimi vc-
slri qiiondam Felicis, nunc aiitcm noslri cxcniplum :
qui viam vcritatis cognosccns, non enibuit crroris
sui confitcri ignorantiam, et pcr fidcm catholicam
unitati EcclcsiiC Christi seipsum compaginari. I)ona-
mus tamcn pauca cx illius antc nominali Patris li-

pativns credendus sit, ita post plurima subinfert *> : C bcllo testimonia, quatenus cx illorum lcclionc iiitcl-

c Ex qno igilur Deus viUc auctbr hominem in unita-
tem personx suscepit, cx quo [A/., ex eo] illc homo
Domen viKe auctoris ohtinuit. > Quis potcst vitx esse
auctor, nisi verus Dcus? Quod hcatus Petnis per-
s^piciie testatur in sermone, quem habuit ad Judo^os;
ptisX alia cxccllcnter prolata, boc quoque subnexuit :
Vos vero, inquit, sanctum et justum negasti$ ante fa-
eiem Pilati, judicante illo dimitti, et petistis virum
homicidam donari vobis, Auctorem vero vita* intere-

ligatis, qiiid pcr homincm, scrie \Cod. Paris,^ quid
per omnem scriem] liltcrarum suarum, aslrui vclit.

VI. Dicit ilaque in ca epistola, quam ad ipsum
direxit Ncslorium inlcr csctera sic : i Ita, inqiiicns,
Christum unum et Dominum confltcmiir, non lan-
quam homincm cum Vcrbo adorantes , nc divisionis
quxdam spccies inducalur; sed unum Filium eum-
dcmque adorantes. > Item in synodo celcbcrrim»
aucloritalis , quae congrcgala csl in Ephcsina ci-

tnistis, suspendentes in ligno (Act, iii, U), Quod olim^ ^-^^^^^ ^^^l^a ipsum Ncslorium, sic dc Chrislo ipse

W 1**1* V* 1.* v**^ *

Moyses divino dignus eloquio prophetico pnedixit
spiritn futurum, ubi ait : Mdebis vitam tuam penden^
iem ante /c, et {non\ credes viKe tu(c {Deut, xxviii, CG).

V. Hoc vclim certissimc vos cognoscere, o viri

Cyrillus tcstatur ( Epist. \ ad monachos if^gypli ) :
f Non homincm , ait , ct Vcrljum duos Christos,
altcrum sublimcm, ct allcrum subditum ; sed Deum
et hominein unum cumdemqiie confilcmur Chii-

fralres hiijus adoptionis in Christo assertores, quod ^ stum. > Nunquid non duos Christos confitctur,

qnidquid l)eatus CyrillusAlexandrinaeEccIcsix pon-

tifcx synodali auctoritate impio respondit Nestorio,

Tobis re^ponsum esse absque dubio sciatis : quia

ejusdem erroris impietas ejusdem veritatis rcspon-

sionihns destrui debet. Nibil prorsus restat [Forte,

disiat] vestrse pcrfidioe secta ab infidelitate Nestorii,

nisi quod ille in matre Virgine erravit, vos in Filio

Chrislo. Ille asseruit beatam Virginem Dei genitri-

cem non essc, vos vero affirmatis, nec Dcum vcrum,

nf« Dei verc Filium cssc, qui uatus est ex virginali

•
« S. Fulgcnt. Dc Fidc ad Pctrum, cap. 9, num.
K2, inlcgcr tcxtus, ila sonal : «Filiiis solus cst, supcr
qiiem \ox illa solius Patris insonuit, quando in Jor-

unum suhlimcm, ct altcrum su' jcctum, qr.i dicit
unum Christum vcruni Dcum, ct allcrum nuncupa-
tivum; vcl unum Dominum, et allcium scrvum? Et
paiilo post : € Nuccnpamur ctcnim nos ipsi pcr gra-
tiam Dci, vcrumtamcn non ila Dcus Filius, scd na-
tura magis ct vcrilatc, licet caro sit factus. > Et in
sequcntduis infit : i Nos qiiidcm ct sancto uncti su-
mus 909 Spiritu, adoptionis siquidcm ditamur gra-
tia, vocamurquc eliam dii ; noslrx vcro n:iturce inen-
suram non ignoremus. Sumus cnlm ex tcrra, ct

danc sccundum carncm Ijnptizalus cst unigcnitiis
Dous. >
^ llcni ad Trasimiindum rcgcm, C4ip. 12.

201 B. F. ALBiM SEL' ALCULM OPKRIM PAUS UL 202

babilamiis intcr scrvos. Et ille cst, non in quibus nos, A ipsum exinanhil formam scrvi suscipiens (Philip. ii.

scd natiira vcre Filius, ct onnnium Dominns. i At-
tende diligentius quonicdo discrcvil intcr noslrx
sidoplionis dignitatem, et naturalem in Cbristo Filio
D^i, qui cx Virgine natus cst , vcrilalcm : quod
adhuc perspicacius in setiuentibus mox ostcndcre
curavil : i Quocirca, inquieiis. ex duabus quidcra
rebus indubitanter, divinilate ct humanitaie, Emma-
nucl cst. Vcrumtainen unus Dominus Jesus Cbri-
stus, unusquc ct vere Filius, Deus simul et homo;
cl non homo Deus factus, sub xqualitate horum, qui
per gratiam ; sed Dcus potius verus. » Vide, lector,
et inlcllige quam (iducialitcrChristum in duabus na-
luris aflirraat, quod sit unus et Filius etiam el vere
Deus, non secunduin gratiam sicut nos. Altendc,

6). Itcm ut unam ostendcret in Christo pcrsonam»
alio loco ait ; Et ego st quid donavi, in personam
Chri^ti donavi (II Cor, ii, iO). « i Egit cnim utra-
quc forma cum alterius communione, ut bealus Leo
ait, quod proprium csl Verbi, Verbo scllicet ope-
rante, quod Verbi cst, carne cxsequente, quod car-
nis est. Unum horum coruscat miraculis, ali^ suc-
cumbit iiijuriis. Et sicut Verbum ab xqualitate pa-
ternai glorix non rccedit, ila [caro] et naluram
nostri gcncris non rcliquit. Unus ciiim idemque est,
quod saepe dicendum est, vere Dei Fiiius, et vere
hominis filius. > Videtisnc quod l>eatus Leo pracci-
puus cath(dic3C fidci Doctor vcrum Dei Filium Chri-
stum confitclur, etverum hominisfilium? Ubi inve-

subsecuti.s ait : c Palam ergo est, quia unitatis res '^ ^^^^i^ io huniana eum esse nalura adoptivum filinm,

assumpta neccssario qiiidem propriura Filium decla-
ravit Dei, qui ex sancta Virgine est. » Item, ut ad-
vcrsarii destrucret dicta, conlrario posuit argumen-
tum : I Scd si est Christus, inquit, neque Fiiius
vere, neque naluraiiter Deus, sed homo purus se-
cundum nos, ct divinitatisorganum; salvati quidem
siimus non in Deo quodammodo, sed in uno magis
secundum nos, moriente pro nobis, et virtutibus
ulienis resuscitato. » Et in finc curumdein sermo-
nuin : c Colimus autcm non purum homincm, absit!
sed Deum potius naturalitcr, non ignoranlcs ejus
gloriam, licet factus sit. »

VIL Quid opus est plura exciperc ejusdem libelli

et non vcrum, nisi ex Nestoriana, vel vestr» impie-
lalis lemeritate? Item ipse Leo in eadem epistola
ad Flavianum episcopum directa, de qua supcrioiei
ejus sermoncs traximus : c Qui eiiim vcrus esl, in-
quiens, Deus, idem vcrus cst liorao, ct nullum esl
in hac unitale mcRdacium, dum 910 invicem sunt
et humilitas bominis et altitudo Deitatis. » llem qno-
que in eadem homilia de Nalale Domini ait (Cap. 8) :
c Quidam vero, inquiens, tanta perfidia involuii, ut
Christum Dcum majorem, et Deum minorcm puta-
vcrint crcdeiidum csse. » Nonne haec vestra infideli-
las nova duos deos fingit, unum majorem, el alium
minorem, dum Christum asserit secundura divinita-
tcm verum csse Dcum, id est majorem ; ct secandum

iDsHmonia, dum in Ephesina civiUle ad hoc ipsum c h. "„•.,. „ . u \ '''""•'"™

conventus sacerdolura Chiisli ex divcrsis raundi par- S"''" n'^' """'^"P"'^"" »^'""' :" «' """""^

Uhus adunaius est, «t destnierct hanc ipsam iniqni- ^^'^1' "!' ^ "? •' ''*" T'"' •*"""*' ""
•^,- . . «, 1 5»ttin iiinjui tam divisa est potcs atis inaeaualitas.

latis sccuim, in qua vos cum Nestorio irretitos esse, iii<t.4"*«"ws>.

nulla cst dubitatio : quo:l certissime ejusdem synodi

littcras legentcs agnoscere poteslis, si aliqua in vobis

rationalis crcaluRC particula rcmanserit. IIoc solum

TOliis restat remedii, ut tota mentis alacritate reliii-

quatis infidelitalcm illius Ncstorii atquc vestram,

qu3B procul dubio ex unius radicis impielale pro-

ccssit. Aut si hoc non placuerit pertinacia; vestnr,

scitotc cerlissime ecclcsiaslic^ auctorilalis ccnsura

vos cum illo etiam a^tcrnaliier damnandos esse, qui

sereniUilcin calholicae fidei per nuiltas oricnlalcs

IX. Huic quoque sanctissimo papae Leoni Vigi-
lius paria de duabus in Chrisio naturis et unitate
pcrsona; sentil in suis Opusculis, qua conlra Ne-
storii impietatem vcl Eutychis veridico slylo exar».
vit; ubi plurima namque de proprielatc natnraram
in Christo, et singularilate uiiius personae iiHrabili-
tcr exposuit. Cujus calholic» fidei lilicras si pia
mcnte legere dignemini, forte niiserantc Deo hi viam
ecclesiastice pacis pervenietis. Dicil enim inter c»-
tera, qux lucidc dc Chrislo cxsecutus esl >> : t Sed
Verbum, inquit, propter carnem suam horoo sir, cl

mundi parics suai pcrfidi» nebulis obumbravil, at- ... , ^.

que ideo juslo judicio ab cadem universali Ecclesia D ^*'^!*^ P'*''^^'^'' ^'^'■*'""^ '^^"^ ^*^' ^^ quidquid etA pro-
SaUnae traditus in perpctuam perditionem. ^"*'""^ ^^''^*' ^^^ commune [cum carne; cl quiilqnid

iiii o«i . ••• «, cstpropriumcarnis, commuiicsitl cuni Vcrboifiuo-

Mll. Scd ut sciatis nos ncque cum Ncslorio. ne- «•««. v i . \ ^ '

I i.c.iuiiu, ne niam\erbum etcaro unus est Christus et una perso-

na.» Etmulta «lia legenles, et pie intelligentes dcye-
fitate, qua; in Cbristo est, seu de duarirm natiiranim
proprietatibus, seu de singulariuie unius person», in
ciusdcm Palris litteris inveniri poicrunu Nccnon his
prafalis Patribus praecipuus rbetor Victoriiins vaide
similia suis inncxuit diJH^utationibus, qui de Tulliana
schola ad bella processit ecclesiast ca, taro fortis fldoi
defensor factus, quam clarusinler rhelorcsliabcbalur.

qiie cuin vestra infidclitate Chrislum in duas divi-
derc personas; neque cum Eutyche Christum in
unam confundcre naturara; sed vcre duas naturas
proprias et perfcctas, et iinam personam ore et corde
caiholico confitemur. In illo uniis, id est [Forte,
idem], Deus et homo est Christns. Duas namque
naturas, quoc sunt in co, duas formas nomiiiavii
Apostolus, ubl ait : Qui eum in forma Dei esset, non

rapinam arbitratusestessese tPgualem Deo. scd semet^ Scrinsit enim n I rr^

. ^ ♦^'^'PSJi enimin lil.ro cathoIiriT^ fi,!ei primodeChri-

• S. Lco, epist. 28 adFlavi;;num, cap. 4. ' h \i„\n,,, Tnnc«..- vu

tom. MII HR. IT., num. 7.

5r5

DOGMATICA. — ADY. ELIFA.>DIJM UBRl IV. — LIB. IV. 104

slo ito • : I No*. inquil, dicimus cssc uobis Pa- A sibilecsl euim siiie fi le placere [Deo : crelendo vc-

trem Deum, et maxime. Qiia de causa et juxta quid
Deas [Vict, qux causa et juxta quid? quoniam Dcus]
charitatc prxdcslinavit nos in adoptionem pcr C!iri-
stum. Nunquid et Chrislum pcr adoptionem Filium
Deus habet? Nullus ausus cst diccrc. > Et in scqucn-
libus ^ : ( Dei igitur Filius Christus, filii ct nos; sed
iios pcr adoptioncm, nos pcr Jcsum Christum, nos
[ Vict. vos] ut fiiii dispersi. Num ct Christiis sic Fi-
hus? Natiira igitur Jesus Filius, nos per adoptionem
Qlii. Quod natura sit filius, ipse dicit snepc : Pater^
gratiai tibi ago^ quod me audisti {Joan, xi, 41), ct,
Pater, $alva me ex ista hora > (Joan, xii, 27).

X. Horum, inquam, omnium, quos enumeravi-
miis, auclorilate testium confidcnlcs estote, viri fra-

ro oporlcl nos accoderc] ad Dcum [Cod, PariSy ad
Dominuin]. Omnia vestra honestOy dicit Aposlolns,
cum ordine facite (1 Cor, xiv, 40). Et in alio loco
sancl^v Scripluric «licilur : Ordinate in mc charita-
tem {Cant. ii, i).Ordinala charitasesf,prinuimcrc-
xlerc dc Dco qu.nc in divinis icgunlur libris, et Dost
fidcm, inlclligcnliop devolionem adbibcrc. SeJ vos,
ut palcracluni esl, ordine pncpostero accodcre vul-
tis ad Dciim, pncponentes humanai conjcclunc fri-
bii!osas[/''orfe, frivolas] ratiunculas catholic» fidei
solidilali, volcnles prius intelligcrc, el secundo loco
credcrc. Qiiod prophcla prohihuit, ubi ait : A'i«f cre-
dideritiSf non intcUigetis {Isoi, vii, 9, sccundum
LXX] ; significans miraculis divinis prirao fidem cs-

ires, el vosmetipsos ex sacratissimis illorum paginis " se prsestandam, cl poslea intclligenliai dona a Deo

corrigite, atque adunale in confessione catholicae
lidei universali Ecclcsite Cbristi, rccolentcs quid
«^ximius pncdicalor gcntium Ilebraico scribens po-
pulo, enumerala magna sanctorum multiludine te-
slinm, adjunxit : Uabcntes autem tantam nubem tc-
stium, deponentes omnc pondus et circumstans nos
yeccatumj perpatientiam currnmus adpropositum nobis
certamen (Hebr, xii, 1). Deponilc, fratres, deponite
hoc pessimne infidrlitatis pondus, el per^ersie doctri-
nac sarcinulas, et circurastans cordis vcstri osliola
incredulitatis pcccnlum. Rcvcrtcntes revertimini in
liicem serenaj veritalis, ct unitatcm catholiccc pacis.
Itenim ilerumque remcinorate, quos posuerim vohis

precanda. Ideo frustra vestra laborat scicnlia, volcn-
les prius inlelligcrc, etposlea credere; dum prius
est cre.lere, cl postea intelligcre. Quod heatus prin-
ccps apustoloruiii sciens, duin interrogati aposloli
fuerunt ab ipso Dco Chrislo, quid de seipso senti-
rent, vel si alire voluisscnt, sicut cajlcri, qui cuin
reliqucrunt, rcspondil Pelrus unus pro oinnibus, vtl
magisomnes in uno : Domine^ ad quem ibimus ? inquit ;
verba vilce ceiernce habes. Et nos credidimus, et cogno-
vimusjquia tut*s Christus FHiusDei{Joan, vi, 09, 70).
Qux verba apostolicoi confcssionis ita sanctus Au-
gustinus exponcus ail «= : i Domine^ ad qucm ibi-
mxi", ? Repellis nos a te, da nobis alltrum te. Ad quem

lr»sles, el iliorum magis probatissimis crcditc tesli- ^ iblmus? [Si a te rcccdimus, ad quem ibimus?] VVr-
rnoniis, quam inanissimis vcstrae temcrilalis ratiun- Oa vitc^ aterncchabes, Videte quemadmodum Pclru.s,

culis. Qua; major potcst esse blasphemia, quam Dei
Patris testiinonio non credere de Filio suo, quem
scmel et secundo ccelesti voce suum esse, etiam el
dilectum, testatur? Qualis impietas cst, evangclico)
non credere auctoritati, Veteris Novique Testamenti
divioa spernere dicta? Quaiis perversitas est pro-
pbeticis atqueaposlolicis contradicerepaginis?Quam
nefanda et impia temeritas esse dignoscitur, totius
mQodi doctorum resistere praedicationi? Vel quani
misera infelicitas est, qualibct perversitate unitatem
sanctx Dei Ecclesiae scindere, et quemlihet homi-
num a compagine charitatis seipsum separare, sine
ctiJQs societate nil Deo placerc Apostolus testalur.

dantcDeo, rccreanleSpirilusanclo, iiitellexit; uniie,
nisi quia credidit verba vita* aeternae [Aug.^ Uiide,
nisi i|uia credidit? Verba vltce a:ternce habesY- Vilam
cnim aeternam habcs in ministraliono corporis et
sanguinis tui, et no^ credidimn^i ct cognoiiClmiis, Noji
cognovimus et crediinus, sed credidinius el cogiio-
scimus[Au{/., cognovimus]. Credidimus enim, utco-
gnoscercmus. Nam si prius cognosccre, cl dcinde
credere velimus, nec cognoscere nec crcdcre valc-
remus. Quid credidimus, el quid cognovimus? Quia
tu es Christus FUius Deiy id est, qiiia ipsa vila a^lcr-
na tu es. i Hac cognita apostolicx auciorilatis con-
fessione, hanc regulam sequimini, hur.c confcssio-

911 XI.ErgopIuriraadcsanctorumPatrumopus-Dnisordincmtenete, ut possilis ad agniiioncm vc-

cnlis collegi testimonia, ctmultoplurapotuissem.si
non nimis longum essct : sciens quoque haec sufficere,
\e1 magis superabundare illi, cui Deus cor apcrit ad
credeuduro. lili vero, qui obturato corde in sua con-
fidit pertinacia, nil suflicit, quia filius gchcnnae futu-
ros est. Novit Dominus, qui sunt cjus, et vias illo
rom agnoscit. Scientes scitotc quod ignorantia vc-
ttm vos excusare non poterit, quia qui ignorat,
igoorabitar (i Cor. xiv, 58). Mullo magis discite ab
eo, qui ait : Disciie a me, quia mitis sum et humilis
cofde {Matth. xi, 29) : qui etiam sanandis solebat di-
eere : Fide$ tua te salvum fecit {Marc. x, 52). Impos-

• Marias Victorinus Afer in Responsionc ad Can-
diditm Arrianum.

ritatispervenire. AbstinelevosacoIIoquio nugacitaiis,

nolite scrutari scrulinia, ne dciiciatis in eflicacia

vestra, putantes vos sapientes esse, cum insipientes

inveniamini fieri. yolite alta sapere^ scd humilibus

consentientes estotc (Rom. xii, 16). Qui mel multum

manducat^ non est ei boimmy et qui scrutator est maje-

statis, opprimetur a gloria (Prov, xxv, tl), Incras-

satus veroanimus, etcarnaliconsuetudine involutus,

nisi Spiritu Dei illuminante, purum vcritatis luroen

aspicere nullatenus valet. Nihii igitur magis vestr»

obsistit intelligentiae veram cogiK>scere fldem de

Christo Domino Deo nostro, quam carnnlis consuc-

^ Idem libr. i adversiis Arium BB. PP., tom. IV
c S. Aug. Tracl. xxvii in Joan. num. 9

B. F. ALmM SF/i- ALCHM OPKKl M PARS iil

SOO

ludo; quia qiiodin homimmi filiis, [qni] cariia- A cupalivum ca parlo. ubi argcnlum circumcingil au-

li conjuncliono [gennrantuf] «, iieri non posseinleUi-
gilis, hoc in Dei Filio nequaquamrirriposseccslima-
lis.Procul duhioomnis carnalis cogilaLio a cor.liiius
veslris fun Jilus repellenda cst, si verilalem divina»
humanxque generalionis in Chrislo Dci Filio cogno-
scere vultls. Et habele fidemsanclarum paginisScri-
pturarum, el noliie lrans?;redi lerminos, quos sla-
tucnint Palres ccclesiaslica? dignitatis. Ipsi sunt a 1
quos c!ulcissima promissioDciChristi incoehim ascen-
dentis dica csi: Eccc cgo vobiscum sum omjiibus
dicbus usquc ad consummationem s(rculi (Matlli. xxvii,
20). Ipsis [Cod Paris.,, in ipsis] idem quotidieloqui-
lur Spirilus, qui olim locutus est in prophetis, qui
venturum muiido Christum pracdicaverunt. Ista om-

rum ; imo ctiam unus est idemque calix a J unius mi'
nistcrii dignitatem electus. Ilocexemplumaccipiatur
dictum propter unitatem personai el unius dispcn-
salionis ministerium, quod in Christo completum
cst ; non, iit quis divinitatis siihstantiam, quam auro
designavi, creatam esse arhitrctur prorsus. Sicut in
vitrco vasculo lux inlus absconditur, et foras per Ti-
trum refulgct : ita per carnera purissimam divinita-
t^s gloria, foras aspicienlibus et crcdcntibus, mira-
ciilis resplenduit, sicul vohiit et placuit ei qui intus
lalebal.

Xni. Audi me, ohsccro, patienler, scholastica
IIispani:e congregatio, tibi loquentem, quae novi scm-
per aliquid aiidire vel praidicaTe desideras,noncon-

nia impleta esse, quce propheticpr.TJdixeniul inChri- B tcnla apostolicis traditionibus, nccuniversalisEcclc-

to quotidie pra^dicant, in eis manei vera pax et
charttas per Spirilum sanclum, sicut ipsa Veritas
teslalur, dicens : Paccm meam do vobis, pacem
mcam rcHnquo vobis (Joan. xiv, 27), i<I est, in pace
reliiiquo vo^, in pace inveniaravos. Dchis alio 912
l(h^) dioluni esl : lieafi pacificiy quoniam fHti Dci vo-
cabuntur (Matth, v, 9). Illi etiam sunt electi filiiDei,
qui in paceeluiiitato ecclcsiastic;e concordiic pcrma-
nenl, et Cliristum Dominum nostrum verum Deum,
verumque Doi Filium corJe credunt cl ore pi*xdi-
cant; quia cordc creditur ad justitianif orcautcmcon'
fessio fit in salutcm (Rom, x, 10).

XI!. Scieudum est ceriissime, < qiiod mullum ex-
cedit, ut beatus Leo papadicit *>, alquesiipereniinel

six catholica fide ; nisi tu aliquid per te invenires,
«nde luum nomen celebrares in mundo. Dic, dic,
gens sancla, populus acquisitionis, genus regale (/
Petr. II, 9), quid libi Christus fecit? Quid in te pec-
cavit, ut tantum viluisset in corde tuo ? Quare sic
minorata est gloria ejus in mente lua? Cur indigne-
ris clarificare eum, quem paterna vox dc coelis cla-
rificavit? Cur contemnis adorare eum verum Dcum
et verum Dei Filium, quem angeli adorant in ccclis?
Nunquid non ille est, qiii nonaginta novem ovcs rc-
liquil in ccelis, ut te perditam requireret in terris
(Mnttlu xviii, 12)? Nunquid non ille cst, qui te sub
ficu vidiljacenlcm, anteqiiam Philippus vocaretlc,
ct descendit, utliberarelte (Joan, i, 48)? Quarciion

humani eloquii facullatem,divini operis magnitudo. ^ diciscum Nalhaiiacl ; Rabbiy tu es FHivs Dei.tu et

Kt inde pritur diflicultas fandi, unde el est ratio
non tacendi : (|uia Jcsu Christo Filio Dei non ad
divinam cssentiam, sed etiam ad humanam spectat
Jialuram, qiiod dictum est per Prophetam : Gencra-
lionem ejus quis cnarrabit (Isai, i.iii, 8)? Utramque
cnira suhstantiain in uiiam convcnire personam nisi
[fides] credat, sermo non explicat:ct ideonunquam
materia deficit laudis, quia nunquhm sufficit copia
lau latoris. > Et ut fjcilius unitas pr^rsonae inChrislo,
duanimfpic proprietas naturarum a sirnplicioribus
intclligi valeat fratribus, ponamus aliqiiid exompli
gratia, more sanctorum solito docfonim ex visibili-
biis, ad intelligenda invisihilia :quamvisnihil taiiUc

rcx Isracl (Joan. i, 40) : Nonne te semivivum spo-
llatum , vulneratum a latronibus, cum descendissct
ab Jcrusalem in Jcricho, rtjpcril, et miseratus tui
imposuit te jumcnlo suo, ct duxit in slabulum, cl
dedit pro te slalmlario duos denarios, pnccipiens,
nl curam tui haberet (Luc. x, 50 sf</r/.)? Annon
ille cst, qui tuxsalutis causa, quasi ovisdoctus eslad
victimam, ligatus, flagellatus, consputus, spinis co-
ronatus, novissime in cruccm levatus, mortuus sc-
pultiis;sed terlia die resurgciis atiiiie triiimpho glo-
ria» c : los ascendit, a dexlrisque Dei Patris sedens,
judcx vivornm ei mortuorum venturus?Nonncaudis
eum de coeHs clamantcm tihi : Popule meus^ quid

excel!cntia% et tara inefl^abili conjunctioni, quje in ^ /•(rd /j7;i (3/iV/i. vi, 5)? Nunquid eduxi tededomoscr-
Chrisio facla est, digne compar.ui quoat. Quod si viJulis, el liberavi te de raanibiis inimicorum meo-

calix ex auro argentoque fabricatur in ininisterium
altarissancti, in quo sacramcnta saliitis nostra; spi-
ritualibenciictione conficiuntur; ita tamen ut au-
rum in su.e naturne permaneatfalgore, etarg^ntum
prop;io candore iocis opportunis circumfingat [Cod.
Paris., circumcingat] auri fulgorem. Noune siqui-
dem unus esi calix, quamvis ex duobus conficiatur
metaliis : iino ct ad unius minislerii arlificiali ma-
nu coinpositusof;icium? Qnis juste dicere polcst
propier auri incomparabilem pulchritudincm verum
cssc calicem? Solummodo aurtim tihi fulget , et nun-

• Ver!»is inter ansulas inchisis vera Icclio reslilui-
lur ex coJ Paris.

rum [Cod. Paris., tuoriim], omnesqiic animamqux-
i-entes luam iindis salutiferi fontis obrui [Forte, ablui],
ct protexi iter tiium rorifera sancti spirilus nube et
913 ccelcsli pane corporis mei pavi te, cl potavi
te aqua et sanguine, qua», feriente milite de latcrc
meo fluxcnint? Siiper hxc omnia prxparavi tibi
mansionem pcrpctua; beatitu.iinis in domo Patris
mci. TuhisomniLus ingratus bencriciis meis, me
ignobilem paternne majestatis filium bbsphemarc
a!ides, conditionalique tecum servitio me dcgenc-
rarc nitcrls. Quasi nnura ex vobis, el vix adoptionc

^ S. Lro papa, serra. 9, de Naliv. Dom. cap. 1.

207 DOGMATICiV. — EPIST.

digoum in fliii pcrsona «Tslimas. Qiiiil fiiisti, anlo-
quam te mea respicerct piclas, priusquam tuam
Daiuram in personam proprietatis mex assumercm ;
teglorificans, nonmcminucns?Nonne te inveni in
sanguine luo jacentem, in sauguinc, inquam, tuo m-
volulum? Vmbilicus tuus non e$t pmcisus, membra
tua non fuerunt sale salita (Ezech. xvi, 4). Nonne
durissimis diabolicae sxvitise vinculis tc inveni liga-
tum, et modo me Dcum vcrum, vel Filium Dei vc-
rum confitcri dcspicis^Rcgcm, Rcdcmptorcm, Sal-
\-aloremque tuum saltcm mc nominarc rcforraidas :
sed adoptivum, tui pcr omnia similem, servumque
conditionalcm, vel captiviialis nomine notatura ap-
pellarc vcl ctiam crederc non dubitas. Rcccssit libi
ab auimo palcrnsc vocis tcstificatio : Filius meus es
tu, ego hodie genui te (Psal. ii, 7). Et nc dubitarcs,
de qua dixisset natura, mox sulgungit : Postula atne,
et dabo tibi genteshcvreditatcm tuam (Ibid., 8). 01 li-
vioni dedistivcrsus cjusdcra prophctse in psalmo
xxiii, ubi me quinquics regem gloriai praidicare non
forroidavit, adjecitque, ut scircs de quo dicercl :
Dominus fortis etpotenSy Dotninuspotens in praiio.
Etiam et hoc addit : Dominus virtutum ipse cst rex
glorim (P«a/. xxiii, 8, 10). Ilcmquc in alio psalmo :
DeuSj judicium tuum rcgi da^ el justitiam tuam filio
re^s (P«a/. Lxxi, 1); qui etiam Prophela multolics
variis allegationibus me rcgnare tcstalur. Insupcr
ul ceriissimc scires, de qua natura dixissct, ait in
quodam loco : Dominus regnavit a ligno (Psal. xcv,
iO) ; ne dubitarcs eumdem perpctualiter regnasse,
quem in ligno suspcnsum esse vidisti.

XIV. Sed et te, Elipande, video te immcmorem
esse beneficiorum meorum. Nunqnid non ego te tuli
de domo patris tui, et posui te pasccre gregem po-
piili mci ? Oleo sancto meo unxi te, ut csses dux in
doino Patris inci. Elcgi te, ut esscs fiJciis scrvus et
pnidens ; et constitui te supcr familiam mcam, ut
darcs ei in tcmporc trilici mensuram, et cibaria
dispcnsares anciilis meis. Tu vcro sprevisti, et de-
spexisli mc, et seminasti clancula manu perfidi^e
zizaniam in roedio purissimrc fidci tritico. Projeci-
sti mc post tergum tuum, ut tibi fecisses nomcn.
Despexisti omnc consilium mcum ; quid facics, duni
vmero rcquircre pecuniani meam, quam tibi dcdi
inuliiplicandnm, iion [ut] abscondcres illani sub pul-
vcre ternc ? Tu itaque non solum multiplicarc illam
segnis fuisti, non dans iilam nummulariis, nt cum
Qsora rccepissem quod meum est : sed adullerino
uumisroate sub mco nomine signasti eam, et argento
septemplicitcr purgato scoriam immiscere tcniasti,
caupo faclus perfidus ; non scrvus prudens et fidelis,
sed servns nequam ct infideiis : qui me non tantum
darum Dominum, scd servum captivum vocare soli-
lus est. Quid ad haec responsurus eris, o praidicator
aiopiionis, et assertor nuncupationis in Christo Deo
Dei Filio, dum hxc ct aiia multo piura tibi in faciem
objiciuntur ? Quare non primo omnium cogitasti,
qux utilitas cssct Ecclc3ix Christi in hac procdica-
tione adoptionis, vcl iu nominis UMnoupatione ? Si
Patbol. CI.

EUPANDI AD FEL3CEM.

208

A nocessaria csset Iktc novilas nominum populo Chri-
siiano, quare hoc apostoli non pncdicavcrunt, ncc
in suis liitcris nobis cxaratum rcliquerunt? Procul
dul;io aiius spiritus per le praedicat Christum ado-
pliyuin filium et nuncupativum Deum : alius vcro
per apostolos Christum Dei virtutem et Dei sapien-
tiam, Deum verum et proprium Dei Filium ; quo-
rum praedicationi nos toto corde consentimus, nil
omnlno eorum addentes vel minucntcs sacralissiinaj
doctrinaB, vel universaii symboio, vci ccclcsiaslic»
consuctudiiii ; sed nosmctipsos intra lerminos pa.
tcrnaj traditionis, et catholicaj fidci vcritalem fir-
miter slatuentcs, quidquid in illorum sanclissimis
legitur iittcris, sine dubitalionc credimus et fiducia-
liter praedicamus ; scicnles certissime quod laudan-

B da sunt mysteria Dei, non ratione discutienda :
quia incomprehensibilia sunt judicia ejus, et ininve-
stigabites^viiv ejtis. Quis cnim cognovit sensum Do-
mini.aut quis consitiarius ejus fuit (Rom. xi, 53, 24).
Tantum divina voluit providentia, ul rcscriberclur
in cvangclica; cclsiludinis aucloritatcm, sanctorum-
quc Patrum probaLilibus 914 IHteris, quantum ad
nostram suificere salutem ccnsuit. Illis utamur no-
ininibus de Christo, quae in Vetcri Novoque Testa-
mento invcniuntur scripU. Sufficiat nobis aposlolicaj
auctorilalis doctrina,etcathoIicorum Patrum longo
tcmpore explorata fides. QuiJquid illi dc Christo di-
xerunt, dicamus ct nos, iino pia credulitate tcnca-
inus, quidquid ab aiiis nobis sacro doginate tradi-
tum csse inveniatur. Aliter Judrci, qui in umbra

G legis erravcrunt, impiogentes in lapidcm oflcnsionis,
de Rcdcmptore mundi censuerunt : aliter iios in luco
evangclici spleudoris ambulantes intcltigere dcbemus.

. lllis parvulus natus est, nobis filius datus cst. Si illis
scrvus aenigmatico prophetarum sermone proraissus
est, nobis Dominus et Dei Filius, sicui soi oriens in
xternumortus est diem. lili crucifixerunt, in qucm
non credidcrunt ; nos glorificcmus, in quem credi-
mus. Nos cantcmus illi cum omni coelesti miiitia :
Gtoria in excelsis Deo (Luc. ii, i4), quatenus ejiis
piissima misericordia nobis donct paccin et bonain
voluntatem in terris.

XV. Crcdamus ergo cum Dei vere filium, ct con-
fiteamur eum de Virgine natum, vcrum Dcum ct
vcrum hominem, unum Dei Filium, proprium et pcr-
fectum, verum etviventem in sxcula, ct laudenius
miserationes ejus, et veneremur potcntiara cjus ;
quia ipse esl rex gloriae, et rex rcgum, ct Doiuinus
dominantium, et Deus deorura, et Deus magnus, et
Deus omnipolens, et verus Dei Filius. Per ipsum
universa creata sunt ; per ipsum universa restaurala
sunt, qu£ in coelis, et qua; in tcrris sunt. Ipse ho-
minem, cum non essct, creavit ; ipsc pcrditum re-
formavit. Ipse est totius potestatis sumraa ; ipse
csl tliesaurus virtutura, foiis vitx, pulchriludo pacis.
Ipse cst flos paradisi, qui de virga radicis Jessc no-
strura asccndil in orbcm. Ipse cst convivium angc*
lorum, fcstivilas sanctorum, salus infirraorum. Ipse
cst amicus vcrus, consiliarius saliilis noslrc, dia-

^WJ B. F. ALBIM SEU ALCUINI OPERUM PARS III. ^^

dcma rcgni sPlcrni. Ilic esl vila credentiiim, rcsiir- A regnum omuibiis crcdeulibus oslcndil. Quod enim

reolio morliionim, redcmplio caplivorum, lux iiide- paradisi vel cocleslis rcgni patenl janua?, vicloria

ficrens- Ipsc esl angelus pacis, minister vitaj. Ipse esl Ghristi. Crcdamus crgo omnem verilalem in eo.

est sEtema bealiludo ; ipse esl beala aslemilas. Ipse Nam ei ipsa beala virgo Bfaria crcdendo concepll

Verbum coaslcrnum Deo Palri, el consubstanliale, Chrislum, ei nos credendo perveniamus ad illum.

pcr quem omnia facla sunl. Ipse caro faclus, de Vir- Credamus IUum regnanlem in coelis, qui pro nobis

gine nalus, praenuntialus a prophelis ; a siclla de* natus est io lerris ; quem sohim noii violavil nalivi-

nionslralus, a Magis adoratiis, a pastorilms mani- las prima, ut nos mundarct secunda. Per illum lil^c-

festatus, Emmanuel vocalus, el Dei Filius verus de- rali sumus a scrvitutis jugo, per illum reconciiiati

claratus. Factus sub impcrio hominum in lerris, sumus Deo Patri, noii merilorum gloria, sed misae-

cum ipsc sit imperator angelorum in coclis. Ipsc rationis gratia. Illc nobis est medialor in vitam,

primam stolam reddidit filiisAda;, paradisum aperuit, qui et remunerator in gloriam, Jesus Chrislus veros

vilaj orbem cxhibuit, libertalis januam palefecit. Deus et verus Dei Filius, qui vivit el regnat cum

Insuper ctiam, quod Adam non habuit, coelorum Deo Patre ct Spiritu saiicto in sa^cula sempiterna.

ADDITAMENTUM INCERTI AUCTORIS.

Mirabile testimonium sancti Augustini psalmo liv.

Dum lectus fuit mihi ad mensam tractatus ille, B in divinitnte, absquc omni dubio duas habet perso^-

subito venenint in anres hirc verba : |Si in mente nas, nostram scilicet, qui suinns adoptivi FilH Dei,

tihi iion venit Christus, dormit, eicita Christum, et suam, quam xternaiiter habuit.

recole fidem. Tunc in le dormit Christus, si vemm Item interroganduiu e<t, si beatissima Virgo ge-

illiim fiiium Dei abnesas esse, si Oiditus es pnssiouis nitrix Dei vcre dicatur ? Vel si proprius sit filiusejus*

illius. Tunc in te vigilat Chrlstus, sl meministi pns- dem Virginis Christiis in divina et humana natiira ?

sionem Chrisli.] Si responderit inqiiisitor : Kst ea ratione propriiis

915Inpra^iitidisputatioiie si eveniatcausacum ct tolus Clirislus in diialms naturis Dci PaiHs Fi-

quolibet verba serere de adoptione et proprietate, lius : quia sicut humiliavit diviuitas seipsam, ut es-

qu.imdicuntinChristoesse,interrogandumestqu.'Bsit set unusquisque [Fortet filiiis : rcrum videtur a(i-

persona Filii Dei in xtcrna nalivitaie ? An sil unige- quid deesse] hominis ; ila exnltala est huuianitas, ut

nitus in illa persona, verus et proprios Filius Dei ? esset verusDei Filius. Si ndopliva cst humanitas Deo

Si inquisitor [Forte^ incjuisitus, seu quaesitus] respon- Palri, adoptiva est divinilns Virgini inatri, quia alia

dil : Ccrtissime unigenitus est in iila persona, verus gubstantia est divinitns, alin est liunianitas, et e eon-

et proprius Filius Dei ; slatim habes respondere et trario alia humanitas, alia divinitas. llla, id est di-

captare eum ex suis verbis : Si unigenitus est in vinitas, propter homincm homo verus, rt verus ftlius

ea persona, quam seternaliter habuit, ulique in il- hominis : ista propter Deum, vcrus Deus et venis

lain personam assump>it humauitalem veram, ut Filius Dei.

essct unigenilns, proprius etvcrus Filius Dei, et Item si proptcr assumptionem, sicnt solent illi di-
iiullum locdm babet ailoptio in illa persona. Nos p cere, humanitatis adoptivus est in humanitate, lllius

suinus In persona adoptionis, ille est sicut fuil ante est siquidem adoplivus, qui af^impsit hominem, id

assumplionem humanitalis totus in persona proprie- est, FiUi Dci. Sola namqiie Fiiii persona assum-

tutis. Si adoptivus est iu huinanilatc, et unigenilus psit hominem, id esi, Filii Dei.

EPISTOLA ELIPANDI
AD FELICEM NUPER CONVERSUM.

{Hanc epistolam vide hujusce Patrologice tomo XC V7, col, 880.)

M7 CONFESSIO FIDEI FELICIS

ORGELLITANiB SEDIS EPISGOPI.

(Vide Patrologice tom. XCVI, col. 882.)

EPISTOLA ALCUINl AD FILIAM IN GHRISTO.

(Anno 800.)
Instruit filiam in dogmate contra Adoptianos.

921 Ptlix in Chrlslo charissimx devotus in Gde D pacificre salutationis, vel familiarum suavitate littc*
Palcr ^ulutem. rarum. Tamcn ea charitate instigante, quae omnia

Sn>pius vestne prohatissimae charilali scribercm, sperat, non cesso vestram ofTicio syllaharum appel-
si occasiooem mihi vestra dllectio daret, vel verbis lare dilectionem , et notae familiaritatis dulcedinem

301 DOGMATICA. — 4LCUINLS FILI/E IN CHRISTO. m

paucis tangere apicibus ; nc me quislibet obliviosum A lamen unus filius et proprius , liomo Deus pioptcr

notaret vestne bonitatis , qnae nunquam oblivisci
poieril, sed semper firma radicc pectore nostro per-
petuaiiter permanet; assiduisque orationibus vestrse
salutis prosperitatera Dominum deprccans, quatenus
non tantum felicitate pnesenti, sed etiam xterna
beatitndine te gaudere concedat : desiderans, ut no-
bilitas tiia in moribus fulgeat optimis, et potestas
darescat in duicedine pietatis : quod sublimitas
ametur, et laudetur dignitas. IIxc obsecro fiducia
iidei nostnc veslris non recedat sensibus, quia pro-
verbiali sententia ab antiquis dictum esse scio :
Charitas, quae deseri potest, nunquam vcra fuit. IIoc
qnoque Hieronymo proferente Icgebam : Amicus
diu quxritur, vix invenilur , difficile servatur ; nec

Deum, et Deus bomo propter hominem, in utraquc
gcncratione proprius et perfcctus Filius Dci. Hnnc
fidem vestra veueranda credulitas firmiter teneat et
riiiucialiter praedicet.

Quia novi prudentiam vestram optime in dialecti-
cis subtilitatibus eruditam esse , placuit paucas in«
terrogationes dialccticae disciplinae huic nostrae char-
tulse injungere , quibus evacuari possit asserlio
adoptionis vcl nuncupalionis in Christo. Interrogan-
dum est si omnis homo, qui anima ct corpore con-
stat, proprius sit filius patris sui ? Si dicit, proprius :
itcm interrogandum esl si anima ex patre seminata
sit sicut caro? Si dicit , non : inferendum est quo-
modo proprius est in anima filius, si anima non est

non, Apostolo testante , sollicita menle considero , ^ ^x patre, sicut caro? Infcrendum quoquc est, quare

qui dixit : Impossibile e$t sine pde placere Deo
{Hebr. xi, 6). Eliam omnis amicitia, qux inter ho-
inines custodiri solct sine fide, procul dubio iuanis
esl, vel magis nulla. Idco charitatis officio fides jun-
genda est, ut semel cocpla gcrmanitalis concordia
sollicita unanimitate pcrpetualiter nulriatur.

Ilisi Candidum veslrum ^ jubcnte Domino meo
David cum libcllo contra assertores adoptionis in
Christo exarato, nescicns ne forle quid novi ex prio-
ribus pravitatis radicibus alicubi pullulassct. Tu vcro
in fide catholica inviolata mcnte permaneas, habens
semper responsiones paratas , quibus adversarius
vinci possit. Et ut aliquid ludi cum tua loquar sa-
pientia (solet cnim quisque maxime sux artis uli

in Christo non credat , filio Virginis, proprietatetn
filti, quae in omni homine necessario credcnda est.
Inierrogandum cst an major dignitas sit proprii filii
vol adoptivi ? Si dicit, proprii : inferendum est cur
Cbristum secundi gradus filium csse crcdat. Inler-
rogandum est si unus filius unius patris utrumque
possit csse, proprius et adoptivus? Si dicit, noii
posse : inferendum csl nec Christils ullalcnus crc-
demius, qui una est cerlissime persona, proprius et
adoplivus Dci Patris Fililis. Iiiterrogandum est si
ex pruprio vel alieno filio adoptio fiat? Si dicit, ex
alieno : inferendum est quando Christus alienus fnit
Deo Patri , ut ex alieno adoptarei in filium ? Nonne
in ipso conceptu et nativitate Deus verus et proprius

cxeniplis). Nauta trislia et Ixta tempestati et sercni- ^ filius conceptus cst et nalus ? Intcrrogandum est si

lati comparal, bellalor dc armis disputat, gramina-
licus suae artis utitur sufTragiis. Tu vero de grani-
maiica tua profer regulas naturales , osteiidens
qiuedam propria non cjusdera substantix esse, cujus
propria esse dicuntur. Nam propria dicimus nomina,
non quae nostr;e sint substantinc , sed quac spe-
cialem nostrac habeant substantise significationem.
Terrarum quoque possessiones proprias dicere* sole-
nius, qux nobis haeredilario perveniunt jurc : quae
tamen ionge a nobis allerius sunt substanliae. Quod
ct cvangelico firmari poterit exemplo, dicentc evan-
geli»ta de Dei Filio : In propria venit , et $ui eum
non rccepemnt (Joan. i , ii). Licct populus, dc quo
lioc dictum cst , ejusdem non sit naturac, qua Deus

Filius Dci vcrus slt filius Virginis? Si dicit , vcrus
et proprius : inferendum est quomodo vcnis , dum
alterius est naturae divinitas, alterius humanitas ?
Interrogandum est, dum Dei Fiiius juxta catholicam
lidem verus est filius Virginis, qiiomodo filius Virginis
non sil verus Filius Dei ? Aut si filius Virginis adopli vus
cst Dei Patris.consequcns esse videtur illaabsurditas,
ut adoptivussitDei Filius Virginis filius. Ergo si Filius
Dci verc est filius Virginis, etiam filius Virginis verc
Filius est Dei : et non habet locum in utralibet ge-
neratione adoptionis noraen. Intcrrogandum cst si
nuncupativus Deus adorandus sit ? Si dicit , non :
inferendum est quomodoChristusadorctur ab angelis
de c i iis, de quo Apostolus ait : Cum introducit pri -

est, tamen proprietatis nomine ab evangelista cen- ^ mogenitum in orbem terrce, adorent eum omnes an

sehatur propter notitiam Dei , quae dicbus antiquis
kuic plebi tantummodo concessa est , dicente Psal-
niisia : Notu$ in ludwa Deu$^ et in hrael magnum
nomen eju$ (P$al. lxxv, 2). Dum in rebus humanis
tam roulta proprietatis 922 nomine appellantur ,
cur in jsolo Filio Dci haec proprietas non potest esse,
ut ftit proprius Filius Dei , qui ex Virgine natus est ,
qui solus inter omncs filios Dei hoc habuit pro-
prium, ut una sit pcrsona cum eo, quia seternaliter
cx Deo Patre genitus est, non alter et alter, sed unus
et unus , licet non unum ct unum , quia alterius
suhstantiae est divinitas, et alterius humanitas. Totus

geli Dci (Hebr. i, 6). Iiiterrogandum est si Christus
aequaliter nuncupalivus cst Deus, sicut et Pctrus;
cur Christus non legilur se prohibuisse adorari
Deum, et Petrus prohibuit Comelio se adorare ? Si
dicilur , quia Petrus homo purus , Christus Deus et
homo : inferendum est si Deus et hoino una est
persona, ergo una persona verus est Deus , et noii
habel locum nuncupatio in utraquc. Interroganduiii
est quid sit medium inter veruni et non verum ? Si
dicit, nihil : inferendum est : ErgoChristus, sccun-
dum quod homo cst , aut vcrus Dcus est, aut non
verus. Sed valdc absurdum est dicere eum Dcum

« Vid. epist. 129, not.

303 H. F. ALBINI SEU ALCUINI 0PER13M PARS IIL 304

>$se, swl non vonim.Autsi hocenibcsciladvcrsarius A cum, qui clamavil ci : Je$u fili David, misercre mei
iicere, proferal quid sil mcdium inlcr vcrum cl

non vcrum. Sccundum arlcm dialcclicam intcrro-
gandum cst si una pcrsona possit csse homo verus
ei homo pictus , qui est non verus homo? Si dicit ,
non posse . infcrcndum est , ncc in Christo, qui est
una pcrsona in duabus naturis , verum essc potesl,
cl iion vcnim ; scd quidquid in co est , vcrum est ;
qnia ipsc totus est Dcus, ct tolus verus Filius Dei ,
cl tola verilas in co cst, ct nihil habct figmenti in
se. Interrogandum cst , si aliquid adorandum nobis
sit aut colcndum, nisi vcrus Deus? Si dicit, non esse:
iuferendum est quomodo adorabis fllium Virginis ,
si iion cst verus Deus? Interrogandum est, si
nuncupativus Dcus adorandussit? Si dicit,non csse :

(Marc. X, 47, 48)? Quispolcst lumcn darc ex eo [Forte^
dare ca^co] , uisi Dcus ? El si Dcus est, qui illumiiui-
vit caecum , utiqoc Deus cst iilius David. Interro-
gandum est si beata Virgo unum genuisset Deuni ,
vel duo6 ? Si dicit, unum : itcrum interrogandum cst :
Verum, autnon verum? Si dicit, vcrum : infercnduoi
est : Ergo lotus filius Virginis unus est Deus , el
vcfus : quia si vcrum ct nancupativum genult
Deum, procul dubio duos genuit deos, unum
vcrum , et alterum uuncupativuni. Item inlcr-
rogandum est si duos iilios genuissct , aut unum ? Si
dicit unum : inferendum est : Proprium, aui adopti-
vum ? Si dicit , utrumquc : inferendum est : Ergo
duos Alios genuit beata Virgo, unum proprium Dei

infcrendum cst : Ergo Christus , qui ex Virginc R Patris , et alterum adoptivum ; quia proprictas cum

iiatus cst, non cst adorandus , quia vcrus Deus non
est ; ct sunt duo dii , Christus Dcus et Christus bo-
luo ; unus adorandus , et allcr non adorandus. Scd
avcrtat Dcus hunc scnsum ab oinni corde catholico,
quia totus Chrislus unus est Dcus, ct una adoratione
vencrandus. Interrogandum cst, si Deus non esl ,
qui fllius David est, qua potcstatc illuminasset cae-

adoptionc non convenit. His ita conArmatis pcr in-
tcrrogatiooes ct rcsponsioncs , quid supercst , nisl
ut Christus iesus vcrus credatur Deus vcrus et ple-
nu3 ; el unus credatur Filius proprius , ct perfecte
adorctur ct laudetur ab onini creatura, diceiile Psal-
mista : Laudent eum ccrU et terra , mare et amma
qu(C in eis $unl {Psat, lxviii, 55).

•M3 DISSERTATIO HISTORICA

DE a£RESI ELIPANDI TOLETANI ET FELICIS ORGELLITANI,

lo qua qua) hactenus obscura fuerunt, cx chartis recenter deteclis, et ipsius B. Aicuini

scriptis illustrantur.

I. Controvenia $taiu$. — Controversia illa , an et
quo scnsu Christus Dei Filius adoptivus dici possil
vel debeat, iii Ecclcsia olim ab Arianis , Bonosianis
Ncstorianisquc mota ac diu vcntilata, sseculo dcmum
Christian» octavo in IIis|>auia rcsuscitata atquc in
Francici quoque regni provincias propagata fuit.
Episcopi quidam, quorum duces fuere Elipandus To-
leian.x , et Felix Orgellitanse Ecclesiarum antistites,
(ontcndebant Christum saltem secundum humanam
niiluram nou tantum possc,scd ctdcbere dici Filium
Dci adoptivum, nonproprium; ctsccundum eamdem
iinlurnm, Deuin nuncupativuiii, non verum.

II. Quid in hac di$$ertatione ex$pectandum ? —
llisloriambujus, qua^ cx hoc novo dogmate in Ec-
<'K sia muUum eflcrbuit , controvcrsiai , post non-
inillos antiquiorcs scriptores egrcgic dilucidanint
viri »vi nostri eruditissimi, D. ioauncs Franciscus
Madrislius Utinensis, conj^rcgationis Oratorii presby-
ivr in Disscrtatione historico - chronologica a se
:)doniaia, et nov?e Operum sancti Paulini Aquiieien-
sis cditioni, p. 212, inserta (Patrologia; lomo XCIX,
col. 5o7) : et post iilum D. Christ. Guil. Franc
Walchius profcssor Goltingensis, in singulari lihcllo,
dc Ilistoria Adoplianorum : quibus addi potest vir
celchcrrimus D. iac. Basnagius , tom. II Thcsauri
niomiinentoruin Canisii , pag. 2S4 scq. Qnapropter
supcrvacaneum vidcri possit camdciu bistoriam rur*
sus ad incudcm rcvocarc. VcrumLimeii pcritorum
judicio supervacancum haud ccuseri dcbct, si plures
suas symbolas conferant ad elucidandam historiam
mcJii Icvi, niiod multis adhuc tencbris obsitum csl ,
et cujus inuita adhuc documenta latent, quaque de-
tegcndi s|>es non omnis periit. Et id proiecto felid-
tatis mini obtiffit , ut rcpertls et obteulis iis , quae
hucusque desiderabantur , monumentis , nova rei

C obscurse hix accendi possit. Hxc monumenta partini
in pRBcedentibus beati Alcuiiii scriptis exhibuimua ;
partim in Appendicc II proferemus. In prasenli Igi-
tur Dissertatione nostra ea quae alibi satis dilucidala
sunt a laudaiis scriptoribus , breviter attingemus ,
solumque in iis aliquatenus immorabimur quae Al-
cuinum nostruin, qui maxiina hujus bistorix pars
esl, concernunt , et in quibus qoaedam nrgumenta
deprehendimus ob quae a viris illis cruditis dJssen-
tire amor veritatis nos jubct.

III. Primu$ cotUrover$ia! qui auctor, — Igitur com-
munis quidem historicorum vox est ct scntcntia ,
primum erroris de Christi sccundum naturam ha-
inanani adoplione in Filiuin Dci , auctorem fuiste
Folicem cpiscopuin Orgelitanum : ejus siquidem cou-
silio scriplisqae iibris Elipandus Toletaux Ealcsis
archiepiscopus in errore scu ins^ructus seu confir-
maius esse pcrhibetur. c Felix (ita scribit Eginhar-
dus in Annalibus ad an. 79:2) nationc Hispanus , ab

|\ Elipando Toldti episcopo pcr litteras consultus quid
de humanitate scrvatoris Dei et Domini Jcsu Chrisii
sentiredebcret; utrum secundum id quod honio ost,
proprius an adoptivus Dei Filius credendus essel ac
diccndus, valde incaute et inconsidcrale , ct contra
antiquam Ecclesiae catholicae doctrinam adoptivum
non solum pronuntiavit , scd etiam s^Tiptis ad me*
moratum episcopum libris periinacissiuie pravitalem
opiiiiouis sua; dcfendcre curavit. » Eginhardo con-
cordal, ut solct, |K)eta Saxo ad euindcm annum , et
ionas AurGlianensis lib. i de Cultu imaginuin.

I\. Felix an Elipandu$ ? — lluec si ita sint, mimm
profecto, ncmincm illorum qui maguo zelo adversiis
Fcliccm scripscruut, ct illius crrores cum omni in-
dustria cxcusseruiit , illius tamen pro ha*resi sna
scriptos ad Eli|)andum libros, quoruin prjcfaU auna-

FROBEN. DISSERT. DE HiERESl ELIPAiNDI ET FELICIS.

iCC

Usl£ nicmincnint, yitiisse aut verbo saltem indi- A sia ortnRsint... Una pars episcoporum iliccbat qno;!

casse. Miruni , beatum Pauiinum Aqutlciensem , ct
ipsnm quoque Alcuinum, id quod Eginhardus novit,
iimorassc : illc cnim tnitio ribelli qui Sacrosyllabus
dicitQr , non Feliccm , scd Elipandum discrtc vocat
noxH sceleris atictorem : ct Alcuinus non obscure id
ipsuin iusinuarc videtur in cpistola ad Laidradum ,
neTridium et Benedictum scripta his verbis \Jlujus
folumims col, ^t) : i Nam ego aliquibus nobis nar-
rantibus nostne societaiis fratribus , eumJem Eli-
pandum sicut di^nitate, ita ct pcrfidix malo primum
essc partibus illis agnovi. i Mirum quoque Elipan-
dom, qui ab aliis cdoccri impatientissime tulit , ac
propierea in epistola ad Fidelem abbatem infra, in
Append. II, Eihcrium acBeatum rcprchcndit c quod
se lanquam ignorautem noluerint interrogare , scd
docere, »et€ nunquam, ait, audilinn est, utLibancn-
ses Toletanos docuisscnt , i a Felice nihilominus
lam humiliter consilium expetiissc. Mirum dcnique

Jcsus Christus adoptivus est huinanitate, ct ncqua-
quam adoptivus divinitate : allcra pars diccLat, nisi
ex utraque natura unicus est Dci Patris Filius pro-
prius, non adoptivus; i proiit loquuntur Etheriiis
et Bcatiis, quoruin vcrba legas infra in Appcnd. II,
loc. cit. Inde jam concludcndum cst origincm hxre-
sis Elipandiansc, quando nimirum in publicas turbas
crupit, statucndam esse in anno Christi 785.

\II. lloc nimirum aniio rumor hujus dissidii c non
solum per Asturiam , scd per totam Hispaniam cl
usque ad Franciam divulgatus est i (loc, cit.) ct
abs dubio Romam quoquc codem tcmpore ad scdeni
apostolicam penctravit. IIIo cxcitatus Adrianuslpapa
scqucnti, ut inihi vidctur, anno aut aliquantum po-
stcilus, anle concilium ncmpc Narboncnsc anni 788,
de quo iiifcrius , dchortatoriam ac confutatoriam
epistolam scripsitcpiscopis per universam c Spaniam
coinmoraniibus , maxime vero Elipando et Ascarico,

Adriaoum papam , duin in sua ad episcopos Ilispa- p cum corum conscntaneis pro hxrcsi vel blasphemia

niae epistola, t. XIII Concil. Mansi, p. 8G5 {Pntrolo
pas tom. XCVI, col. 1208) , Elipandum crroris ar-
guilt nuilo verbo Fcliccm totius,ut voliint,mali
auciorem notasse. Quidquid vero sit, hoc certc
dandam est vctustis iUis ct coxvis annalium scripto-
ribas , Elipandum a Fclice pcr litteras, cujus csset
m hoc dogmate opinionis, sciscitasse, ab eodemquc
^esponsum sibi arridenslaccepisse : an vero id faclum
fuerii ante vel post turbas ab Eiipando cxcilatas, ex
relalione Eginhardi , aut aliorum iilius temporis
•criptorum aperte haud intelli^itur.

9Kt4 ^* Q^^ ^^^^ dissidtum eruperit quwstio
exagitatur, — Hoc igitur in sua incertiludine rclicto,
de anno quo dissidium illud de Christi in Filium Dei
adopiione inter Hispanos in publicum erupit, inqui-
rendum esl. Unicuin, cx quo certi aliquid erui potest,
teslimonium superest Etherii episcopi ct Beati abba-
lis,qui libros suos adversus Elipandum ita ordiuntur.

quod Filiuin Dei adoplivum nouiinant, i etc, prout
sonat inscriptio epistohc 85 Codicis Carolini (Edit.
novx D. Caietani Cenni, (om. I , pag. 442 [Patrol.
lomo XCVIlI, col. 5751). Concordant cum hac noslra
opinione D. Basnage Lccl. Antiq. Canisii tom. II ,
pag. 28 i, ct cum ipso D. Cajclanus Ccunius Monu-
mentonmi dominationis pontificia! tom. l , pag. 445
(Patrol. ut supra). Quamvis igitur annis aliquibus
prioribus fortassis, privatis quibusdam inter viros
ecclesiasticos disputationibus , quxstio dc hocce
dogmate agitata fuerit, hic tamcn annus Christi 78ri
slatuendus nilhi vidclur, in quo controversia eadeui
inter episcopos regionis aliosquc viros in oflicio cc-
clesiastico constitutos maxime ciTerbuit, ct in publi-
cum erupit.

VIII. Qui novte doctrinw primo se opposuerint. —
Pncclarissimi pro dogmate catholico pugiles fuere.

auos jam laudavimus, Ethcrins ct Beatus. Ille qui-
iiifra in Append. D : c Legimus (ittcras prudenti;e tuae p deni episcopus Uxamensis fuit , qucm prontcrea
anno prxsenti : el non nobis, sed Fidcli abbati mcnse ^ Beatus, quamvis illius, si Elipando credimus, luisset
Octobri in aera 825 clam sub sigillo dircctas, quas magister, Patrem vocavit in fine commentarii sui in

ex relalu advenisse audivimus ; scd eas usquc sexto
Kalendas Decembres minime vidimus. Cumqiie nos
ad fratrem Fidelem non litterarum illarum compul-
ito, sed recens religiosae dominae Adosindae perduce-
ret devotio, audivimus ipsum libeiium advcrsum nos
cl fidem nostram cuncta Asturia pubiice divul^atum.
£l cnm Gdes nostra una esset indissoluta, ca^pit inler
scopulos fluctuare navicula et dux fact» eranl. i
lltiic testimonio pro majori rei obscurx elucidatione
adilenda sunt verba Elipandi ex ejus epistola ad Fi-
delcm ablMitcm in eodem opere Etherii et Bcati con-
senralay ubi is ita scribit loc. supra cit. : c Non mc
inlerroganl, sed docerequserunt... Isti niodo et con-
Iraria dicendo , modo quasi ignoranlcm me, quid
reclum sit, noluerunt intcrrogare , scd docerc. IJndc
Dmift novit, quia licct proterve scripsissent, tanien si

Apocalypsin, prout lcffitur apud eruditissimum Cas-
parum Ibanez in Projdicatione beati Jacobi in Hispa-
nia, cap. 22, fol. 128, qucm citat D. Majansius infra
in Append. II,n. 9, Elipandus vero fratrem in episto-
la ad Fidclem. Bcatus vero ab Alvaro Cordubcusi in
epistola 18 ad Aurelium Flavium Joannem, apud
Floresium Hisnan. Sacra; tom. XI, pag. 120, ct pag.
127 vocatur Libanensis presbyter, non abbas, vel
monachus : ab Alcuino lamen abbas vocatur , sed
signiflcatione presbytcri , ut cxistimat vir doctiss.
D. Gregorius Majansius in epist. ad D. Plucr, n. 4 ;
infra in Append. II, qaa?viridoctiopinio,qiiod illius
pace dixcriin, nova est , et valde dubium an sicut
nunc abbatis nomen in Callsccia usurpalur ad curio-
fies desi&;nandos ; et abadta seu abbatia in regno Va-
lentiae aorous curionis dicitur, ila hunc usuni jaiu

vcra dixissent, ^ratus obedire debui. i Notandum antiquis illis tcmporibus ibi obtinucrit. Abbates qui-
ulleriuSy cram Hispanicam 825 ex omnium chrono- ^ dem priscis tcmporibus saepius prcsbyteros fuisse ap-

pcllatos constat ; non xque, prcsbytcros non mona-
chos venisse abhalum nomine. Consule Mabiilonium
Act. SS. Ord. Ben. sxc. iv, part. ii, pag. 755. Ciuu»
monumcnta num conflcta censeri dcbeant, prout illa
notat D. Majansius, non est locus hic disquirendi.

IX. Beati et Etherii zelus. — Postquam ergo Ethe-
rius et Beatus errorcm Elipandi et sibi conscnticn-
tiuiii cum ex symboio ab ipsis publicato , tum ex
epistola ad Fideiem abbatem scripta satisperspectum
habuerunt, incorruptse fidei zelo animati pro catho-
lic» veritatis defcnsione rursus calamum exacuunt,
scriptisque duobus libris mira , pro sscculi iilius ge-
nio, cruditione rcfcrtis , aberrantes in viam veritatis
reduccre nituntur. Libros illos editos requiras in
Anliq. Lect. Canisii cdit. Basnagii, tom, U, pag. 280
seq. (Patrolo(jim tom. XCVI , col.^895). Legas vcro
omniuo veliui qux dc illorum editionibus ^ \\\^\\\ofo
vcro dc codicibus, in quibus ^^Wc %%!& \»s»%. ^^vl-

logonim calculo recidere in aiinum incamationis
7&. qnia xra llispanica Christianam excedit annis
pleiiis iriginta octo.

VI. Ex^his jain patet, 1» Elipandum circa hoc tem-
pns errorem suum de Christi in Dei Filium adoptione,
tea scribendo, seu docendo , scu ciim aiiis confe-
rendo manifestasse ; Ethcrium veroct Boatum cjus-
dem pcrversa; doctrinae el exoricnti errori hoc
eodem anno 785, vel priori calamo aciitiore obviasse
lUcei^ inquit, proterve scripsissent). Patet 2«, quod
Elipandus hanc reprehensioncm scu contradictionem
suunim advcrsariorum iniquc tulerit, ac propterea
ad Fidelem abbatcm sibi suxquc opinioni forlc ad-
didom scripseril, illumque advcrsus hxresiin, qiiam
voeal Bealianam, incitaverit. Palct 5% epistolam il-
lam Elipandi tunc, quando sub oculos Elherii et
Beali venil, i per totam Asturiani fuissc divulgat un,
ita at jam tunc dux qusesliones in Asturiensi Flccle-

507

B. F. ALBIM SKli ALCL-LNl OPLHUM PAKS IIL

30S

servantur, doctissiiue commentalus cst s^epius jam
a uobis laudatus D. Gregorius Ms^ansius in epislola
a mc edila infcrius in Append. II, n. 10 seq. Cu-
jus tamen viri celebernmi judicio acccdere non
pcissum , dum in aiia ad me scripta epistola {Ibid,)
asscril Etherium el Beatum his suis iibris impu-
gnasse cpistolam Eli[)andi ad cpiscopos Galliae, Aaui-
tanirc ei Austriie scriptam , et a concilio Francoiur-
lensi damnatam, quam hactenus ineditam ab eodem
D. Majansio accepimus et infra exhibemus. Vero
cnim mihi similius videtur, libros illos non contra
iilam Elipandi cpistolam, cujus ibi nulla Ot mcntio ,
sed conira symbolum illius anno 785 publicalum ,
ct epistolam ad Fideicm ahbatcm scriptam (quod
ulnim(jue scriptum Ethcrius et Beatus propterca^suis
libris mseruerunt) compositos fuisse aliqiiot annis
prius (^uam Elipandus et ei consentientes episcopi
snas epistolas dederunt ad Caroluiu Magnum et epi-
scopos regni illius, qui non diii postea anno 89i
adversus illos concilium convocarunt, et prxditftas
epislolas damnarunt.

X. Quo animo hanc alteram gravem reprehensio-
nem ab Etherio et Beato sibi factam Elipandus exce-
perit, an etquid ipse scriptis hisce rcposuerit, et an
controversia inter ipsos et quandiu duraverit, ex
scriptoribus illius temporis, quos hactenus novimu*^,
haud innotescit; errorem taiuen el turbas in illis re-
(;ionibus per illos libros minime cessassc, scd majora
m dies ex impalientia errantium incremcnta coepisse,
ea demonstrant qux posthac contigcrunt.

XL Conatm EUpandi, — Nimirum Elipandus omni
conatu studuit ul plures alios in suas partes trahe-
ret, atque ilios in suos oppugnalorcs mcitaret : et
primo quidem, cum ob archiepiscopalem dienitatem
magna prjeditus esset auctorilate , nonnulios sibi
Coroubenscs dcvinxit, ut testatur Alvarus Cordu-
bensis apud D. Majansium infra Append. H, num. 4,
deinceps etiam Ascaricum episcopum Bracaraugusla-
n.-e, ut quidam volunt, Ecclesise cpiscopuni iii suas
oasses traxit; ad qiicm ipse provocal in cpistola ad
Fiilelcm abbatem, et ciijus etiam meminit Adrianus
papa in cpistola a nobis supcrius cilala 85 Cod. Ca-
rol. Alium lamen in Hispania advcrsarium liahuit,
Theudulamscilicetepiscopum Hispalensem, qui illius
crrorem anathemate perculit, ut refcrt Alvarus Cor-
diibcnsis in epistola ad Joannem Hispalcnscm tom. XI
Hisp. sacra; Floresii, nuin. 27, pag. ii3, de quo
cliam videas Majansium loc. cit.

XII. Errori propagato per Seplimaniam, occurritur
per concilium tiarbonense anni 788. — Posthac error
iCiipandi in limitaneas etiam Ilispanix provincias
progressus defensorem invenit Feliccra episcopuni
IJrgelitanura, qui euiudem errorera magna conten-
tione tiiitus est, et per Septimaniam, sicutElipandus
pcr Asturias et Galliciam propagavit, testante Joiia
Aurclianensi libro i de Cultu imaginuin. Malum tan-
topere serpens sollicitos habuit summos et vigilan-
tissiinos gregisDominici, populique Christiani recto-
vps, Adrianum 1 Ecclesi;eKonian:e pontiriccm, ctCa-
n)hiin regem Francorum. Pontifex pcr litteras, rex

1»er missuni suum Desiderium, cpiscopos cathoUcos
lortati sunt, ut malo per solemnem convcntum scu
synodiiin in provinciis Gallia; Hispanix limitaneis
rolebrandam remedium qu.Trerent et afTerrcnt. Eam
ob causara et ob alia ecdesiastica, qu;e tuiicsimul
occurrebaut, negotia N.irbona; (ciijus nictropoli tiiiic
Terraconensis quoquc provincia, una cuin episcopatu
llrgelensi unita ac subjecta fuit. \i(ie iVaruin de
Marca dc Concordia Sac. et Imp. lih. vi, cap. 25,
c«1it. Rol)oret., d. 580 et 581, et in Marca Hispan.
lib. iv,pag. 3 15) vigiiiti quinqiie episcopi Narboiieii-
sis et Terraconensis aU|uo vicinarum provinciariira
convenerc anno 788, ut vetustissima membrana testa-
tur, quam primo Guil. Catellus senator Tolosaiius cx
rhartulario arcliicpiscopi Narboneiisis lihro v iu Da-
niclc archiep. Narbon., dciiHie vero ex vetusta quo-
^^eujeinhraiia emcDdatiorcm dedit Sieph. Baluzius

A in Addit. ad c^ipiit cit. 25 libri vi de Concord. sac.
et imp. Juvat hujus charUe, quae pro fragmcnto quo-
dam iliius concilii haberi potest, initiuni huc Iran-
scribere ac perpendere, quod tale est : f Anno ln«
carnationis Dominicx dcclxxxviii, indiclione xii,
gloriosissimo domlno imperatore Carolo regnanle
anno xxiii, v KaL JuL, dum pro^multis et variis ec-
clesiasticis ncgotiis, et praesertim pro Feiicis Urg<^
litanx sedis episcopi pestifero dogmate, monentcper
su£ auctoritatis Utteras domno apostolico Adriano,
ac domino imperatore per missum suum uomine De-
siderium, convcnissemiis urbem Narbonam... inter
c;etera qux veraci sermone iluem accepenint, orta
est qu;estio coram nobis omnibus de parochia Nar-
boncnsi, ctc. i

XIU. Quod concilium an unquam celebralum $ii,
dubitant nonnulli, — Non equidem ignoramusquantis
vitiis scateat tiujuscc chart» inilium et finis, ul pro-
pterea a viris quibusJam eruditis de falsitate suspeda

g habealur. Non eniin concordant numerus duodecimx
indictionis, ncc annus vigesimus terlius rcffni Caroli
in Francia cum anno incamationis 788. Iluic siqui-
dem anno indictio convenit undecima, ctannusso-
lura vigesimus regni Caroii Magni, qui FraDcisim-
p<;rare coepit post Pippini patris obituin, c|ui couU^i
^i Septembris, anno 708. Altcrum vitium bujus
charto; notatiir, ({uod ibi Caroius Magnus illo anno
non una, sed quatuor oninino vicibus imperator vo-
ceiur, cum tamen is iion uisi post annos duodecim
iniperatoriain digiiitatem acceperit. Tertio, eadem
charta quibusdam ex eo suspecta videtur» quod ibi
episcopi pro peslifero dogmate Felicis proscribeiido
^ convocatos fuisse asserant, cuni tamcn in hoccon-
ventu de illo nihil aclum fuisse recenseatur. Constal
vero ex aniialistis illius lemporis, Felicis dogma priaio
RalislK)nx et iterum Bomseanno 792, et tertio Fraii-
cofordix anno 79i dainnatum fuisse. i Haeresis Feli-
ciana, i ut habent Annales Loiscliani ei alii ad an-

P num 792, c primitusaudita et in Keganesburgpniiio
condemnata e$t; » ctad an. 79i, f ilvi (Francoford.)
teriio condcmnata cst haeresis Feliciaiia. > Qiiod
utrumque falsum esset, si cadcm lia^resis lemporc
aliquo priore, nempe anno 788 fiiisset. vei ab aliquo
cuncilio vel ab ipso auctore Felice, qui illi concilio
Narbonensi 926 siibscriptiis reperitur, condemnata
aut abnegata. Dentum et illud fivieiu iion mereriexisti-
mat Pagiiis ad annuin 788, num. 11, quod ibi cou*
cilio subscripti recenseantiir aliarum provinciaruni
archiepiscopi et episcopi, polestati archiepiscopi Nar-
Lonensis niinime siihjecti.

XIV. Obmotis di/jicultatibus respondctur, — Hae,
qtia; conlra concilium illiid Narboiiense nioventur,
diQicuItaies iion levis profecto momenli sunl, non
tamen tanti, ut qiiidein existimo, ut omneui tideni
auferre possiiU vcUusUc menibran;e, quas te>le cd.
Baluzio, rerum islaruiu justo ccusore, < aut aetati
Caroli Magui suppar, aul ccrie non miilliim remota
est. I Siciit ergo cel. Pagius loc. cit. oh hiijus locm-

^ brana; vetust;itein tri;i*coiioilii hiijus decrcla circa
liinites parochi:e Narboneiisis pro genuinis agiioscit,
ita etiau) cidcm charla* ob recensila assumenia fides
denegari iioii potcst, duin refert episcopos auclori-
U\ie pontilicis ct impcratoris seu regis convocatos
fuisse < pro niiiltis et variis ecclesiasticis negoliis,
sed praisertini pro Felicis pestifero dogmate. > lu
notis qtiidcm leinporariis pcccalum fuisse a librario
ccrluui est; verum consideraiidum est chartas quas
Calellus et Baluzius habueruiit noii censeri posse au*
tographas, sed forlassis a tt^rtia, qitarta vel quinta
niaiiu no^ligenler et imperite, quod in vetustis scri-
plis mtillotics doprehendiiur, desrri])tas. Facile ergo
fieri potuit ut scriptores iiiiuus aUenli numero ycro
indiotioiiis unani, niiuiero rogii Caroli trcs liiieas
adderent, al(|iie ila loco xi scribcrenl xii, el loco xx
exaiarcni wiii. Conveiiiunt voio indiclio undecimu
ol aiimis rogtii Caroli vigesimus. aimo incarnaiicnis
788, qiicui ictia< iidum est>e cxiblimo ; iu nota eicni.u

FROBEN. DISSERT. DE IL€UESI ELIPANDI ET FELICIS.

310

incarnatioiiiserror ainaniieiisium iion lam facilecon- A
lingit quam in anno indiclionis vel regiminis, quia
ilhim eliain simpliciorcs iion ignoranl. Alterum vi-
tium ex noniine imperatoris, quod Carolo tredeciiu
annis ante quam imperator renuntiatus sit tribiiitur,
ceL Baluzius dexterrime diluit : c Ueges quippe Fraii-
corum, ait, tametsi imperium Romanum noudum
obtiiierent, imperalores tamen aliquando vocaban-
tar, quia imperatoribus in regno succcsserunt ; i
quod vir eruditus deindc pluribus exemplis demon-
slrat. Addo chartas illas Catelli et Baluzii fortassis
scriptas fuisse postquam Carolus Magnus jam impe-
rator renuntiatus fuit ; quocasu facile (ieri (lotuii ut
scriplor imperitus religioni sibi duxerit Carolo jiim
imperatori hoc sihi conveuiens prxconium noii attri-
buere. Tertiam, qu% obmovelur, diflicultatem appb-
nare non sequc facile est. D. Madrisiusquidi^m, Opo
nim sancti Paulini Aquileiensis pag. ^IG, num. ^7,
IPatrol. tom. XCIX) dicendum cxislimal, c iucrcsim
Felicis in concilio Ratispoiiensi damnatam piiino, «^
nempc nominatim et solemniter; > de eadem tameii "
etiaro in concilio Narbonensi actum fuisse credit,sod
disputando solum, niliil definieiido. Yerum nou ad-
vertit, credo, vir eruditus, in illo coiiciliari decroto
dognia Felicis appellari pestifemm; ergo rcprobaiuiu
fuilibi etdamnatum ab episcopis. Igitiir non alia via
sese ab hac difflcultate extricuiuli superost, quain ul
dicatur , vel vocem pestifero a scriptore cbarUe
posiliac fuisse assutam, vel annalistas Francicos acta
concilii llispanici ignorasse, quod libeulius credam,
quam chartam iUam,qu.TiIIorumaclorumiiicmoriam
conservavit, omnino faisapi esse aU|ue petulanter
conQctam. Vltiroa diflicultas, quai ex subscripliooe
epi^coponiro, a sedc metropolilica Narbonensi iude-
pendentium, et ipsius Feiicis in suimet dogmatis
condemnationem facta dcducitur, nemiiiem morari
debet. Causa ageuda erat sat gravis, de iiitegriiate
niminim fidei et dogmatis Eccltsisc calliolica^ ; nia-
lum in vicinia illonim episcopatuum, qui ut pUirinium
ditioni regni Francici suberant, grassabatur, et jam C
ipsa viscera, Ecclesiam Urgellitanam nempe, corri-
puil. Minime vero dubitandum est pjslores ovium
tbristi, qu'd)us lupus imminebat, ctsi arcbiepiscopo
Narbonensi non essent subjecli, per scmetipsos do
metlela malo afferenda cogitasse,pericuIum ad caput
Ecclesix et ad principem terne detulisse, et ab bis,
prout usus Ecclesia; emergeiite ban-esi ferebat, ad
concilium Narbonx, tanquam sede regicuiis iilius
iiraecipua, celebrandum convocatos fuisse. Porro Fe-
licis subscriplio in proprii sui dogniutis coudemna-
lionem facta scque paruin charta: iliius couciiiaris
veriiati nocere potest, quain parum e\ illius |>erlidia
suspecta reddi poiest ipsius confessio poslija Ra-
lisbonae et Roma^, ac demuin etiam Aquisgrani edit«u
Charia crgo ilia conciliaris, non obstantibus, quu'. iu
ilta occummt, difUcultatibiis, ob vclustalem bcriplu-
rae, et ob sincera, qu» in illa exstant, prisci luoris
vestigia, habenda cst pro geuuina, ac proinde tciion-
duni quod illa xtate concilium Narboiix* in causa D
dt^^roatis Feliciaiii celebratum, hocque iliidem tan-
quam pesttfcrum rejectum fucril.

XV. Errori^ promovente Felice UrgeUilano crctcen'
fr, ofrptalttr Ratisbonce anno 71)2. — Fiiiilo couci-
bo Narboncnsi, non fuit Qnita lis et controversia :
sed malum ad majorcs in dies vires excrcvit, ita ut
min Gaili taniuin, se.l eliam llali et Germani de con-
itlio ad illam pesleni propulsandum scrio cogitarent.
Ipse rex Christianissimus Carolus vcre Maguiis sua
aoctoritate fluctuanti EcclesiiC succurrere voleiis,
anno 79i Ratisbcnac, ubi tuiic hieinem e^it et Pasclia
celebravit, synodum episcoporum cocgit,- prout ad
liunc annum unoore toslantur omncs auiialislai Fraii-
cici, apud Bouquel, toiii. V Script. Rcr. Fiaiic. Dc
eo etiam luculeutain nicnlionein facit AJcuinus ipsc
libro 1 advcrsus Elipaiidum, iiiiui. 16, his verbis :
« Antequam ego... veuisscm iii Fiauciani, harc ea-
deui vesiri crrorLs sccla coJcm glorioso priucipe

prxsidentc, pnesente Felice, qiiem multum laudare
soles, vestrac partis tune defensore, ventilata est in
ccleberrimo loco, qui dicitur Raiginis-Burg, et syno-
dali auctoritate sacerdotum Christi, qui ex diversis'
Christiani imporii partibusconvenerant, aHerno ana-
tfaemate damiiata. i NiiUa quidem acta, nnlloscano-
nes hiyns concilii nolus a^tas indulsit, de eo tameii
ab annalistis et scriploribus ejusdem lemporis se-
queiitia innotescunt : 1° tempus celebrati concilii,
annus iiimirum 79i, quem omnes uno ore designafit ;
2" innolescit adfuisse concilio ipsum regem' Carolum
Magnum, eidemque praesedisse verbis mox cilalis
testatur Alcuinus; 3* eodem referente, ex diversis
Christiani imperii parlibns convenisse sacerdotes
Christi. Inter illos tuere Paulinus patriarcha Aqui-
leiensis, quod ex cjusdem verbis egre^ie demonstrat
927 <^l* ni^tonsius Opp. S. Paulini Dissertatione iv,
num. 55. Quin omnes Rajoaria; episcopi illi conveii-
tui pra.'senu?s fiierint, nuila causa dubitandi apparet,
niminim Adalwinus Ratisponensis, Arno Salisbur-
gensis, tuiic nondum archiepiscopus, Atto Frisingen-
sis et Waldericus Patavit^nsis. Quinam ex aliis pro-
vinciis comparuerint, in memoriis non exstat. Inno-
tescit 4« ad eumdem conveiitum addiictum fuisse
ipsum Felicem de errore accusatum, eiiiue faculta-
tem se defendendi concessam fuisse ; cum vero con-
victiis fiiissel de errore, ipse quidem tactis sacro-
sanctis Evangeliis ilium, teste sancto Paulino libro i
adversus Felicem, cap. 5, abjuravit, ha^resis vero
iIIiusa'/erfio anatiiemat$, ut Alcuinus loquitur loc. cil. ,
damnata fuit. Quod idem tesUitur Annalista Fulden-
sis ad hunc annum his verbis : i Haercsis Feliciana,
ipso auctore eam abnegante, apud Reganesburg pri-
miini damnata est. >

XVI. Kt Romas ab Adriano pontifice, — Ejurata
licet a Feiice ha^resi, dataque solemni sponsione,
c se in ea, cui tunc conseiiserat, fldei re^uia perpe-
tua immutabilitate niansurum, i iit Paulinus tesla-
tur loc. cit. , rex tamcn Carolus pro fidei catholicu'
integritate zelosissimus necdum dogma cx hoc con-
cilio satis flrmatum exislimabat, nisi ea qua; iiJ,
nuliis sedis apostotica; legatis pnesentibus , acl;)
suiit , ejusdem sedis auctoritate conflrmarentur.
Quapropler idem FelixChrislianissimi priiicipis jussu
per Angilbertum abbatem Romam ad Adrianum
pupam deductus est, prout annaliste Francorum et
Leo III papa in concil. Rom. anni 799 testantur, ul
nimirum illius causa in catliedra quoque sancti
Peiri dijudicaretur pro instnictione totius orbis ca-
tholici.

XYil. Causa, ob quam Felix Ratisbona Romam
missus fuerity a D. Wtdchio conficta reprobatur. Vera
ostenditur, — Equidem doclissimus D. Waichius
aliam causam, ob qiiam Carolus id consilii ceperil,
afiert in sua Hist. Adopt., cap. 2, sect. 1, num. 15,
p. 115, ubi, c haud alieiium a veritate esse niihi vi-
dctur, inquit, si dixeris, Felicem, licet Ratisboiue
errorem se deseruisse declarasset, nihilominus haud
conslantem fiiisse, ideoque noluisse euro Carolum iii
Hispuniam dimittere, sed jussisse euin Romam pro-
licisci, ut Adrianus eum ad mulandam sententiam
comiiiovcret. Ne iter flngeret aut fuga sibi consule-
ret, iiaclus est comitem AngiilRTturo, virum maximu
apud Carolum valentem auctoritate. Cum Romam
venissel, conjeclus esse iii vincula ; nec fleri potest
quin credam factum esse id cuiii pristinum erroreni
essct umplexus. At iiberialis cupiditate facile ad-
duclus fuit ut se alia senlire simuiaret ac solemni
formula ipse, quu! autca docuerat, rejiceret. Roinani
ex senlentia animi omnia euin agere sibi persuase-
runt, ac rcstitutuin in iibertaiem Urgelias repeteir
permiserunt. i llucusqiie D. Walchius.

XVIII. Verum iiiihi haud placx^t iu^c viri docti

coiijcctura, niiilo argiiinenlo hisioric^ iiixa, scd ii>

sola rei possibilitale fundata, quu', in rcbiis bisloricis

nullius est pondeiis. Suboluil viro acatholico ( iiu

. rjus mculcm cx vcrborum iUius comiexiwouc \vAk,v-

B. F. ALBINI SEU ALCLIM OPERUM PARS \\l

312

prctor ) ponlificios cx hoc f:icto argumonluai acci- A inyslerin in nor^ro Palriarchio poncns juravil sic te-
perc posse pro dcfondenda aucloriialc scilis :ipi)sio- nciv ct conliieri : ct ilcrum in coufcssionc super

!ic;c in confirmandis decrclis dogmalicis concilio-
runi ; hiiic causam aliam, ob quam Fclix a concilio
Batisbonensi, ad absolvendum judicium, Komafn
niissus fucral, fingerc necesse habuit. Enimvero si
Felix posl ejurataiu Ratisbonae hscrcsin, paulo post
ibidem suam inctmstantiam manifestasset , mirum
profecto videri possit, eaindem a nullo iliius tcmpo-
ris scriptore, a nuilo Felicis antagonista rcdargui ;
contrario vero omncs testari, Felicis inconstan-
liam ac pcrfiiiiam tunc primum innotuisso, post-
quam Urgcllas rediit. c Et postmodmn, > ait Lco Ul
papa in concilio Roraano, supra num. 17 citato,
« transgressus Icgcm Dei fugiens apud paganos perju-
ralus effcctus cst. > Et si Felix Ratisbonx ob me-
tiim regis pncscntis conversioncm suam simulate
e lidit, quis credal illum ibidcm, causa iiietus miuime
iiiutata, priorem simnlationem proderc voluisse ?

corpiis Leati Petri aposioli ipsum ponens suuro or-
Ihodoxum libelliim, similiter et illic jnravit, neqna-

auam se dicerc auderc adoptivum, sed proprium et
ilertum Filium Dei teneo et confiteor. i
XXI. Felix Roma dimissus , non tamen $edi stfa?
resiitutus fuit, — Bina hac confessione catholict
dogmatis racta, et toiies juramcnto confirmata abdi-
calione pristini erroris , Adrianus pontifex creJeus
liscc omnia ex animi sinccritate proficisci, Felicem
vinculis exemptum abire ^ermisit : i Quo facto, in-
qiiit scriptor Annalium qui vulgo Eginhardo tribuun-
tur, ad civitatcin suam reversus est. i An yero
tiinc Felix sune quoqiic sedi, scu honori episcopaliis
restitutus fuerit, haiid liquet. Id quideni annalisla
Saxo sat clare innuit, ad annum 79i, ita canens :

meruitqnA rcFertl

XIX.' tredam crgo polius Fclicem \n synodo Ra- d ^'' ^^P"* '"'"=* '«''"«"'^»'" ««"» '">««'«"••

tisl)onen8i erroris convictum, a Carolo rcge missum
fuissc ad Adrianum pontificcm Romanum ob pncro-
gativam primx sedis, ut illius juiiicio controversia
r.on pro una tantum natione, scd pro Ecclesia uni-
versa tcrminaretur, qu©d fieri non poluisset per sy-
nodum Ratisbonensem , quoc solum nationalis, nec
fortassls omnium cpiscoporum natjonis fuit ; et
pn)pterea pro Ilispania aliisque regnis extra ditio-
uem Francicam sitis non admodum gravis auctori-
ta!is fuisset; pnesertim quod eidem nulli adfuerint
sedis apostolicae legati. Ilanc meam opinionem tem-
poris saltem illius moribiis et consuetudini confor-
inem esse , nemo veteris disciplinie peritus inficiabi-
tiir. Certe episcopi Italiuc in libello Sacrosyllabo ad-
versus Elipanduin, postea in concilio Francofor-
ilieiisi Ciiilo et probalo, ila bxresim illique adhtne-
rcnies anathemate feriunt, ut tamen jus summae se-
dis, prssenlibus licet ibi legatis apostolicis, salvum
vclint : f Rescrvaio, inquiunt, per oronia juris privi- ^
logio summi pontificis et Patris nostri Adriani primae ^
.«icdis bcatissimi papae. i Tom. Xlll Concil. Mansi,
ag. 882, circa lincm. Patrcsergo Francofordia col-
xti, iidem pene qui ante bicnnium Ratisbonx con-
vciiorant , crediderunt ultimiim judicium in causis
tiJei Romano Pontifici essc deferendum. Ilsec igitur
vcra causa ccnscnda est ob quain Felix Ratisbona
Roinam duclus fuit, et comitatus illi additus, ut se-
f iirius co pervcniret, et iie forte ante complctum ju-
dicium fiiga elabcretur. Dum vcro Romoi carceri
inaiicipatus fuit, id contigit, quod cum reis assolet,
qui , ne pcenam promeritam eflugcre malumque
(|iioJ adhuc timetur latius disseminare possint ,
custodix traduntur.

XX. Felix Roma; fidei confessionem edil. — Felix
Roiiioi coram Adriano summo pontifice constitutus,
fitlcin quam Ratisbonai professus fuerat, dcnuo edi-
dit, at(|ue in vinculis orthodoxum qiiofiue libellum,
poiitificc doccnte , scu, ut interpretor, formulam di-

Ex aliis tamen annalistis ejusque temporis scripto-
ribus , qui id disertc afiirmarct , neininem novi.
Ilanc ccrte restitutionem ignorarunt curo Elipando
ra^teri episcopi llispanue, cum anno 794 ante conci-
lium Francofordiense epistolam suam scripseranl ad
Carolum rogantcs , i ut Feliccm in proprio bonore
restauret, et pastorem gregi a lupis rapacibus dis-
perso reforroct. i Infra, in Appenilice I. His tanquam
domesticis majorero fidem adhibendam esse nemo
dubitabit, quam poetae extraneo, qui id forlassis ita
contigisse animo finxit.

XXII. An Romae in aliquo concilio episcoporum dt
coTTectus ? — Idem quoque poeta, et solus quidem,
rcfcrt Felicem Romse i in celebri pontificum se-
natu, I seu in aliquo solemni concilio cpiscoporan
eain ob causam convocatorum fuisse correctuni;
caiiit enim loc. cit. :

Quo (Adriano) pra>senie Peiri correcfas fn »de beali
Poniidcura coraro saero celebrique senalu
Damiiavit Felix, etc.

quod nullus alius illius temporis scriptor dixit ; sed
omnes id unum narrant quod Felix Ratisbonk Ro-
mam missus fuerit, coram pontifice suain haereslm
nirsus damnaverit, et posthac ad suos fiigieiis penu"
ratus effectus est, prout Lco pontifex loquitur foc.
cit. Nimiruin Adrianus pontifex actis concilii Ralis-
boiiensis inspcctis et cum clero suo ( aut cuin epl-
scopis forte quibusdam tunc Romx ob alias causas
pncsentibus ) exaininatis, haud opus esse judicabat
novo indicto concilio, in dog i?a ultcrius inquirerc;
sed negotium repctita abs reo coiifessione , saaqne
actorum Ratisbonensium confirmatione absolvere
voluit. € Imo, I inquit Alcuinus libro i adversus Elt-
pandum, num. 16, c et a beat» memoris Adriano
papa, qui tunc temporis sancta; Romanse Ecclesiae
apostolica auctoritatc rcxcrnt sedcm ( non synodali
auctoriuitc, ut nntea de concilio Ratisbonensi dixe>

:tante, composuit, quo haercsim priorcm abdicavit, ^ rat ) luec vcstra crroris secla funditus exterminata. §

XXIII. AdTianus pontifex non ex concilio Roman9
anni 79i, scd ex alio anni 79i epistolam ad episcopot
Hispanos dedit, — Ilinc fallilur cl. Mairisius ( quod
pace viri doctissimi dixero ) diim cit. dissert. num.
0.5 scribit : i Qiiod ea quce in hoc Honiano concilio,
hiijus niminim anni 792 dcfinila fucrc, Adrianus lo
unain epistolam scu lihollum collccerit, ct ad HiaMi-
niae episcopos contrn Elipnndum dircxerit. i Enun-
vero in ca cpistola seii libello no uno quidoni verbo
meminit poritifcx dccrctoruin antea in ooncilio aliquo
advorsum Fclicoin coacto facloniin, nibil de Felicis
confessioiic atit dnmnationc orroris illius Romsc vel
Ratishonx; sed suain soluininodo mentein ct Eccle-
si.e doctrinam ct ndem ibi cxponit, epistolasqiie
opiscoponim llispnnia\ nd cpiscopos Gal[i;e cl Ger-
niniiisr, atquo n<I r.aioluni Magiiiim scriptas refulat,
ot doctrinani in illis contoiitam ouin auctoribus siiis,
si lesipisccrc uolint, coudcumai. Quaproplcr D. Man-

ot bina vice condemnavit libelium prscdictum cum
jiirnmeiito, semel super sacrosancta niysteria, et
ilerum supcr corpus sancti Petri apostoli, in perpe-
tiiuin siiai conversionis testimonium ponendo. Cujus
racii testom habemus omiii exccptione majorem,
Lt^oiicin 111 papam, cujiis verba referre juvnt ex
ooiicilio Romano, circa initiiim anni 799 celebrato,
qu.e in actione 2, 928 ^^' ^^'^ Concil. Mnnsi,
png. 1031, ita sonant : c Sub sancta; recordntionis
pnudecessore nostn» doinno Adriano papa, directus
;i dimino Carolo prxfulgido inagno rcge ipse inisor-
riiniis h.nercticus infelix episcopus, docius ab eodem
nlino prcsule, fccit illum ortboJoxum in viiiculis li-
Uriluiu, anatlu^matizans et confirmans iiitcr o^clera,
ncquaqiiam Filiuni Dei aJoptivum esse, sicut dixe-
rat : sed propriiim et verum Doiniiiuin nostruin Jc-
s'iin Chriftluiu Filiuin Dei ooiifiieor. Unde ot ipsuin
«lUiodoxum suum libellum supcr s;icrosancia Dci

5'5

FROBEN. DISSERT. DE HJiUESl ELIPANDI ET FELICIS.

>3li

siiis loiii. XIII Coiuil. , pag. 8G0 D., Venelum Con-
c*iioriiin eflilorem erroris arguit, qui illas Adriani
liUcras cx concilio Romano anni 79i profeclas cen-
siiii ; illas cnim allcri Romano concilio anni 79i
ascril>en'{as essc, iJcm D. Mansius probat, nec satts
liqiiore nobiscum asserit, an Feiix Romae in aliquo
concilio hxresim suam ejuraverit. c Hoc unice , in-
qiiie, constat, coiivictum illum Ralisbonx, b.xrcsim
suain Rom.iB antc confessioncm sancli Pclri cjii-
rasse. i Sed nec illud largiri possum D. Madrisio
dum I. c, n. 56, asserit Felicem anno illo 792 Roma
scripsisse ad Elipanduni , et adbuc Romx dcgcntem
ab eodeni snb rincm ejus anni vel sequentis initio
responsum accepissc, iilam nempc cpistolam, quani
stipra dedimus. Id namque serius factum fiiisse, in-
fr;i, num. 50 biijus dissertalionis, monstrabimus.

XXIV. Felix errorem suum in llispania rcsuscitnt.

— Felicis ergo conversio tunc fucata et simulata

fuii, sicnt ipsemct postca in concilio Aquisgranensi

paUim edixit et scripsit, bis vcrbis : f Ex loto cordc

reversi sumus, non qualihct simulatione aut vela-

mine falsitatis, sicut dudum, i Ratisbonx nimirum

et Romx. Hoc igilur astu nunc liberalus Felix Ur-

gi^IlaSy simulque ad pristinum errorem perfidus re-

diit. f Postmodum iransgressus lcgem Dei, ait Lco

pontifex loco supra num. 21 citato, fugicns ad pa-

pnos consentaneos perjuratus efTectUK cst. i Quod

ipsum Alcuinus testatur, loco num. 22 supra citato

itcribcns : f Donec iJem Felix infcliciter ad vcstras

refugiens partcs sopilos infidelitatis cincres, vobis

cxhorlantibus, resuscitare intcn.tit. i

XXV. Rex Carolus B, Alcuinum cum ^ibusdam
tocii» t Brilannia revocat, — Non diu latuil vigilan-
tissimum et pro purilate rcligionis ac pace Ecciesix
sumroe soilicitum regem Carolum Fehcis pcrliiiia :
cum ergo in hunc fmcm ct pro cxstinguendo erro;e
adhibiti bactcnus conatus nihil profecissent. de no-
vis rcmcdiis Christiaiiissimo principi cogiiandum
f«jit,,quibus dcmum malum ct a suis rcgn^s ct ab
EccJesia penilus arcerctur. Ha^rcbat animo p;incipis
r.;ira in sacris erudilio, quam in Alcuino aulc siiac
biagistro diu fuerat cxperlus. Al)crat is tunc tcmpo-
ris a Francia, unde is sub An. 790 929 djsces3crat
in patriam, vel facultateiii a proprio rege ct cpi-
scf>po petiturus, ut Anglia ct Lcclesia, cui alligatus
crat, rdictis posthac sibi licerct in Francia coinmo^
rari;quod insinuat Vitse illius scriptor, nuni. 12;
vcl ot dissidia npnnulla iuter Carolum ct Onain re-
gom Mercioriim co tcmpore cxorta compoiicrct, ut
cxistimat Mabill. Annal. libro xxvi, niim. JO, ct in-
nuitur in cpist. 5 Alcuini, ad Colcuin ioctorcin ; vcl
ob utramque causam siinul. liunc igilur virum Ca-

^ nilus Magnus aptissimum ccnsuit, qucin ad confu-
taiidos Htspanorum errorcs adhiberct, ct lUreditum
suum nou diutius dillcrrct, scd pro juvniidis rcbiis
I*>clcsi5e iii suo rcgno o^ieram suam conferret, inci-
t:i\it. llanc enim causam reditus sui cx Ai)glia tunc
f«ii$se ipse Alcuinus non una vice tcstatur. In pra^fa-
tioDC aJ iibros adversus Elipanduin, supra : f Di-
viua, inquit, ut credo, jubcnte dispcnsatione ad glo-
riiisum et omni honorc noiuinandum hiijus rcgni
principem et regem Carolum vocatus advcni. i His
Ycrbis Alcuinuin non significasse putat D. Wal-
cliiiis, loc. cit., num. 17, pag. 121, f se a Carolo ex
Angiia ad pugnam contra Fcliccm et Elipandum
ioeuiidam esse cvocatuin : sed divinse hoc esse do-
niuientum voluntatis, at vcnirct eo teinporc in Fran-
ciara, qiio cjiis consiiiis ct sludiis opus fuit ad con-
futandos illos crrores. i Veruin utrumque signilic^t
Alcuinus, qiiod et jubente divina dispensatione ct ro-
CfftJfs advcnerit cx AngFia, quod clarius dicit, supra
lil.ro I adversus Eiipaudum, n. 16 : t Antequam ego,
itHtulens, EOOEM sapientissiinorcgejubcnte venisscm

iu Franciain, h.xc eadem vestri erroris sccta

vcjitilata est. i Posthac rcx Carolus f alios quoquc
oeclcsiaslica! disciplina; viros dc Rrilaiiniic partibus
cuuvocavit i ad coucilium Francofordiic cclcbrau*

A dum, prout ipsemet loqnitur in opisloln aJ Elipan-
dum, aclis illiiis concilii inserta et a nobis rursiis
ediLi in Appendice Ll.

XXVI. ii. Atcuinns regice vocatiom paret, -^ E\
Anglia crgo Alcuinus rediit sub finem anni 792 , vcl
subinitium seqiienlis, prout recte censent Alabillo-
nius, Annal. Bened. tom. 11, p. 504; Coinlius, Annal.
Ecclcs. Francix pag. 496; Pagius Crit. Baron. anno
793, nnm. 7, ct alii. Ccrlc anno co<!em 793 jam in
Francia morahatur, ut constat ex ejnsdem epislolis
eo anno ad Eboracenses et alios datis , ubi vidcas
iiostras adnotalioncs.

XXVII. Felici cpistolam exhortatoriam scribit, quce
nnnc primo prodit. — Alcuinus posl suiim in Gallia
advcntum placide ct amice Feliccm cpiscopum con-
vcnit per liitcras ( ante vel post conciliuin Franco-
fordicnse anni 794 hxreo), teritans num ad meliora
illum ()ossit fratcrnis monitis et amica cxhortatione
permovere. f Cui cgo, i inquit libro i adversus Eli-

B pandum : f in has advcniens parlcs charitaiis cala •
mo epistolam cxhortatoriam, ut se catholica? jungo-
rct unitati, dirigcre curavi. i Et rursus libro i ad-
vcrsus Felicem : f Scripsi epistolam priilcm , inqiiit,
Felici episcopo charitatis calamo non contcnlioiiis
stimulo, fratcmx salulis desiderio , non mordacis
rcprehcn^ionis stylo ; cupiens cum corrigercin Chrisli
dileclionc , quem in cujusdam nominis novitatc (!c
Christo a catholicie pacis unitate rccedcrc notuin
habctur. i Epislolam hanc exhortatoriam hucusquc
dcsidcrarunt viri eruditi, ct dc illa unquam dctt:*
gcnda D. Walchius penitus dcspcravit, niim. 18, pag.
129, sux llistorix Adoplianorum pronnnlians, f ccr-
tum esse has Alcuini litieras una cum libcllo Fclicis
l«*mporuiu injuria fuisscdepcrdilas atquc amissns. i
Verum nicniinisse dcbuit vir doctus, non oinnia dc-

{)crdita ccnseri possc, quae ex antiquis adhucduiu
a'.ent. Et nos quidcm hanc Alcuini cpistolam fulici-
tcr nunc priroum eruimus e codicc ms. Salisburgcnsi

Q vctustissiino, indcque fidelitcr dcscripUim , tanquani
primuin illius pro Fclicis convcrsionc teniamen ,
superius ante septem illius libros adversus. Feliccm
collocavimus.

XXYIII. Felixjam antequam hanc Alcuini episto-
Uimaccepit, quadam pro suo errore scripsit. — Ex
hac epistola Alcuini ad Fclicem discimus hunc Ur-
^ellitanum episcopum jam antea qua;dam scripsissc
jusla et vera, ej in solo tunc adoptionis nomine ab-
errassc. f Plurima, i ait Alcuinus, num. 5, f in scri-
ptis tuis justa ct vera invcniuntur; cave ne iu lioc
solo adoptionis iiomine a scnsibus sanctorum Palrum
dissenlias. i Scripta vero illa non alia essc crc<lam
quam responsuni illius adElipanduro, qui ab ipso
quid dc adoptione Christi in Filium Dci scntircl scirc
voluit, et libros ad euindcm scriplos, in quibus pra-
vitatem opinionis sua; pertinacissimc derciiderc cn-
ravit, proiit narrat Eginhardus in Annalibus ipsi
tribulis ad an. 792, aut epistolam quain Alcuinus rc-
fulandam susccpit in libcllo quem per bcalum Dcnc-

^ dictum monachis Golhiae misit : de qiio infra qiiaedam
profcremus num. 36. Keliqua cnim Fclicis scripta ,
qua; reccnsentur in llist. Litteraria Galli^ tom. IV,
paff. 451 , postcriora sunt hac epistola Alciiini a(l
Feliccni, ut per decursum hujus dissertationis pa-
tebit. In his crgo scriptis, qux Alcuinus tunc lcgcrat,
nihil a veritate catholica alienum continebatur, nisi
adoptionis nomen, quod Christo contra sensiim san-
clorum Patnim tribuebat : posthac vero plures alias
hxrcscs et blasphemias libello suo, qiiem huic cpi-
stolx Alcuini opposuit, inspersit. f Cujus libelli, i
iiiquit Alcuinus cpist. 83, f cum paucas paginolas
pcrcucurrijinveni pcjorcs iKcrescs vcl magis blasphc-
inias, quam ante in cjus scriplis lescrem. i Ijuod
iisdcni pcne vcrbis confinuat Leo III in cxccrptis
actorum concilii Komani an. 799, ubi legitur : f Et
iit nobis visum cst, pi*jorcs haercscs vel niajores blas-
phcmias, quam anlc in cjus scriptis vci dictis uii-
quam audisscmus , ibidcin cognovimvis. ^ £\. ^^uV"^

olo

B. F. ALBIM SEU ALCUINI OPERUM PAUS III

316

iiifciius: I Ut caiiis rcversus est (FcIik) in suuiu A reiis fercnda eo suam operani impeniiil, ut novuiu iu

yoiuiluui, ut audistis pcr suuin blaspbemum iibcUum,
qucm ad veucrabilem virum Albinuin abbalcm mo-
naslerii S. Martini emisit, In pejorcm latrationem de-
venit, quam anlea. > Quod ipsum ijuoque salis con-
stat ex variis locis libroruro Alcumi adversus Feli-
ccm, et ex ejusepistola ad Elipandum.

XXIX. Ad epistolam Alcuini proUxe respondet, non
ante concii, Francoford. — Felix acccpta hac Alcuini
epistola , etsi moderatc admodum et inagis siimulo
charitatis quani contentionis scripta, eideni i mo\
libelluin non epistolari brevitaie succinctum, sed
sermonum serie prolixum dirigerc studuil, i ut Ai-
cuinus scribit initio iibri i contra Feticem, seu iit
alibi, libro i adversus Elipandum, id exprimit: i noi^

regno suo congregarelur episcopbnim ac caltiolico-
nini Patnim atque doctoriim conciliani : c Jussil
er^o, > ut ipse iii suis ad ilispanos respoDsoriis lo-

?uitur infra in Append. II, num. 5, c sanctomin
atrum synodale ex omnibus susp. ditionis Eccleslls
conjrregari concilium (An. 70i,quod liistorica monu-
nienta illius temporis oiniiia testantur) ; prappiimli
vero ad beatissimum aposlolicx scdis poDlificem
Adrianum ter quaterqiie missos siios direxit, scire
cupiens quid sancta Romana Ecdesia apostoUcis
edocta Iraditionibus dc hac respondere Yoluisset in-
quisilione. Gonvocavit quoquc de Britannix partibus
aliquos ecclesiaslicx disciplinx viros. > Locus in qno
conventus indictus fuit erat Francofordia celdirisad-

cpistolari ^30 brevitate, scd libelii prolixitate rc- "^bucdumad Mcenum civitas,ubiilloannorexGarolns
sponderc nisiis est. i Viri ^rudili de anno quo Felix Pascha celebravit , ct comitia quoque Tegni agenda
illum suum libcllum edidit,' addubilant. Quid iiobis erant. Hunc conventunrsi^tis iiiilio factum lulsse
vero videalur similius, iuferius num. 5G proferemus. testantur Annales nomine Egiiihardi insigniti et qui-
liiteren contra D. Walchium ioc. cit. pag. i!^9 iiotasse 3 deni aiite diem xni Kal. Aiigusti , nt probat D. Mansl
sulficiat, cuindem libellum Fclicis non ante coiici- tom. XIII edit. novissimse Concil., pag. 860. De anno,

loco ct causa celebraii hujus concilii Francofordien-
"sis uno ore testantur vctercs annaiist» et omnia

liiiin Francofordiense anni 791 ad Alcuinum pcrve-'
nisse, quein abs dubio collectis ibi Patribus exhi-
buissel, sicut illum poslca {ler Caroluin rcgem cum
Boninno pontillce ct aliquibus cpibcopis coinniuni-
cari fccit.

XXX. Elipandus et socii episcopi sub annum 794
cpistoias mitlunt ad Carolum regem ct episcopos Galiiiv,
Aqnitaniiv et Austriiv» — Anno 794 vel circa fiucni
aiiicccdcnti^, Elipandus et alii cpiscopi Hispauiai illi
aillucrcntt^s, a Felice a<i ipsorum partes reverso de
oinnibus, ut crcdibile est, qux Romx el UalisboiKC
conira suam sonleiitiam acta fuerant informati , nii-
scrunl ad cpiscopos Gallia;, Aquitani;c ct Aiistrisc
litlernsndditiss}>ccialibus ad ipsum regem Cbristia-
iiissiinnni Carolum, in quibiis proressionem sua^ fidei
prodiint, <iocli'iiue sua; rationem reddere nitiinlur,
Bealuni aiibalc.n lanquam haircsis auclorem , omni

tunc edita monuincnta.

XXXIU. Tiiomce Heinesii dubio adverstu koe eon*
citium satisftt. — Mirum vero videtur Tiiomae Rei-
uesio in epistola ad Joan. Tobiam Maiura (qu» inter
epistolas , cl. virorum cx bibliotheca Marqiiardt
Gudii, cura Petri Bunnanni anno iG97 , UUrajecli
edita, est !251, p. 5li2), quod Paulinus epistolam Eli-
pandi ad Cnroluiu scriptam in concilio quidem exs-
niinatam et excussam liiisse dicat, locum yero cele-
brati concilii iion exprimat; quod Alcuinus nullibi
cjusdcm synodi meminerit, uti nec auclor Vitfe, nec
ipse Elipandus aut Felix cjiis faciant mentiouem. Al
eniin qnamvis hxc vera essent, mininie taiucD fidero
tot teslium eamdein rem verbis minime obscuris st-
tesUntium suspcctam reddere dcl)ent. Silentiuni

tiiisquc prioribus h;crcticis pejorcin, nefandoruui iii- p aucloris Vitai Alcuini non urget, quia, ut ipse faletur
super criininuin rcuni proscindunt : rcgeni Carolum ^ num. i5, non nisi en scripsit qune nunc cuncti iiove-

per oninia sacra conjurant ut per seipsum arbiler
s;\lcnl ct inlcr Fdiccin siKx*partis defcnsorcm, qucni
a!) iiicunte a^late iii Dci scrvilio conslanlcm dcpr;e-
dicnnt, ct eos qui Benlum, quoin tauquam suorile-
giiin ct carnis flagilio siigiiiatuin caluinntantur,
;cqii() juJicio sciiteutinin fernt : doctrinain Beati sua;
oppositnin de rcgno suo almlcat, et Felici^m in pro-
piio bonore restnurct. Deinuin justissiino atqueCbri-
sliniiissiiuo regi pcr suininain calumniam, cx mcro
ruinorc in facicm oijiccre luni vcreutur, quod hostcs
suos tcrrore inagis potcstatis qiinin justilin convin-
cnl, qiioilque moi*e gcntiliuiii Cliri^tum negaveritDci
Pnlris cssc Filiuin. llic niiniruin hu.Teticoruiu m(»s

ruiit : ct f:)cilc aliqua omisit qiia; ad AlcuinuiD sin-
guiaritcr non (Miriiiieut, ut cst pncsenlia in concilio
Fnincofordicnsi. Elipnndus cpistolam Francofurti
cxaininnlnin ad rcgcin et episcopos niisit , nescius in
qiicm locuni csscnt convocandi : in reliquis vero
cpistolis nd Alcuiiium ct Felicem pnidcnter a com-
mcinornlioiic illius concilii abstinuit, in qno illiiis
errorcs fiicre dnmnali. Porro Alcuiiius in libris suis
ndvcrsus Fcliccni et Flip:)nduin frustra illis conci-
liuin Francofurdicnsc o!)jccisset, ciijus illi auclorila-
leni non agnosccbniii, iuio crroribus suiseliain post>
luodiiin iiiiKcriMilcs c(uilemncbant. Deniqiie, qiiod
Pnuiinuin Aquilcicnscin alliiiet , eadem de illius si-

csl , ut duin c;ius:iin sunin vncillnre bcnc iiorunl, ^lcntio rntio pugnnl, qiKedc silentio Alcuini. Pneloiim

cniiidcm cnlumniis ac mcndnciis roborarc , ct ila vidcliir Kciiicsiuin i;;iiorasse aiit non lcgisse pnefa-

iguane plebi, imo ii>sis ctiaiu principibus obirudcre tioncm brevcin libcllo Pnulini in concilio Fnincofor-

nilnntiir. dicnsi pnHiucloct approbalo prxlixani, ubi conciliuni

XXXI. Qua: nupcr reperta: primonuncprodcunt. — Francofordi;e ob cnusnin Elipandi celcl)nituin, his

Il.cc cst brcvis synopsis iliarum cpislolnrum qua^ diu ^ cxpivssis verbis noininntur : c Incipit libellus sacn»-

fugcrunt avidos criulttoniin o<;ulos, qiios nunc sa • syllabiis catbolico saliibriUM* styio edilus in coiici-

tinre possumus, ensiiuc infcrius in Appcndice II ex- lio... hnbito iii suburbanis Moguuti;c... in loco cele-

1_*|_1? _ ■• • ■ , • _• ___ fl__ 1 • •J'*« l^ J' I 1^1 • * • • • A

liibcbiiniis, ubi siinul ct occasioncm >iasr|uc quilms
cxdcin ad nos pervcncrunt narrabimus. Unuin solum
liic prasnotainus alibi profuturum , iiem(>e stylum
cpis<'oporum llispanoruin in iis cpislolis soliinirnodo
iii Bcalum abbatiMii vcrli , nulla Alcuini l'act:i mcii-
lione, hnud oi)scuro arguinenlo, ncc epistolani ex-
liortnloriam ad Fclicciu, nec alicrani ad Klipandiim,
ncaaliud scriptum Alcuini dc bac causa controversa
tM) tenipore, nuo cpiscoporuin illorum cpistohe ad
cpiscopos Galiijc et Caroliim Magnuiu scripue fue-
rnnt, illis innotuisse, qux scripta aiias miiiime iula-
cta reliquissent.

XXXII. Carolus rex advcrsus illas Uiipanorum
querclas Francoforditv anno 7Di congrcguri fccit con-
cilium^ convocatis undiifuc fpiacuins. — Ciroltis ivx,
acccptis liis cx Ilispaaiu liilcri.s, dc uicdria iis quc-

bri qiii dicitur Franconofurd... Plncuit igitur sanclo
concilio, qiiatenns hic lii)ellus pro causa iidei ad pro-
vincias Gallicia; ct Spnniaruni iniiti deberet... spc-
cialiter autcm ad Elipanduni, clc. » Nenio vcro suspi-
cctur hunc iiluluni scrius foriassis fuisse a quodam
sciolo additiim; nain rcpcriiur in cod. nis. nostri
inoiiastATii 931 ^- Finmcrami vetustissimo ct opiime
coiis<*rvalo , scripio circa annum dccimum sextum
sa^ciili noni.

XXXIY. Kidcm concilio npn tantum Alatintu ,
scd ctiam alii Britanni a rege invitati interfuere, secui
ac D. Waldiius scntit. — lluic convcntui Francofor-
(!icnsi Alcuiiius (|iiO(|uc iiii4;rfuisse creditur, prout
cx uliiino iUius CcUioiic colligi posse vidclur. Carolus
siqui'lcin < coininoiiuit (iia ciiimsou:)icnnonillc apnd
Baluziuin, tcni. IC;q)ii.; p;ig. "ili^) ui Aicuinum (iiti-

517

FROBEN. DISSERT. DE II/ERESI ELIPANDI ET FELICIS.

518

quc pra;sciuein) ipsa sancta synodiis in suo consor- A ipsos dcferendum tradidit. Is csl Iil)ellus de ({uo AU

tio sive in oraiionibus recipere dignaretur, co quod
esset y\T iu ecclcsiasticis doctrinis eniditus. Omnis
iMiiuque sjnodus secundum admonitionem regis con-
sensit» et eum in eorum consortio sive in oralioni-
bus receperunt. i Ob hxc verba doctissimus AYal-
cllias io cilata ssepius llist. Adopl., cap. % num.
fS, pag. 164, in cam sentenliam propendet , i Al-
cuioam fortasse solum fuissc Anglum inter partcs
eoucilii , hosque dubitasse, eum suo numcro adjur:-
gere, quod nec Germanus, ncc Gallus, nec Italus es-
set, hincque opus fuissc Caroli exhortatione. > At
eBiin plures Anglos seu Britannos, viros disciplina)
ecdesiasticae gnaros, non tantum ad prsefatum con-
ctlimn invitatos, venim etiam in illo pra^senles fuisse
perspicue liquet ex testimonio ipsius regis Caroli,
quod minim csl D. Walchium non advcrlisse , cum
tamen iilud in suo libello semcl ct iterum citct.
Scribit enim rex Carolus in sua epistola, rinito con-

cuinus in cpistola ad abbatcs ct fratres Gotbiie aniio /^
800 missa, quae ordine est 152 loquitiir, inquiens :
c Quod mullis testimoniis evangelicis . . . compro-
bari potest, > (Christum scilicet esse proprium Dei
Filiuin, non adoptivum) i sicut in libello ex parte
factuiu est, quem direximus per beatum Benedictum
vobis adsolatiuin et confirroationem (idei. > Hic libel-
lus haclcnus desidcratus , atque oinnino deperditus
censebatur, usque clum vir celcberrimus D. Pelrus
Franc. Fogginius illum in bibliotheca Vaticano-Pala-
tina, codice 290, xlalem octingcutorum annoruin
pneferente, detexil, et procurante eroineiitissimo
S. R. E. cardinalePassioncomccum liberaliterrom-
municavil, pront plnrihus rctnli in Monito pncvio ad
idein opusculum aiite iibrosseptem contra Feliccni.
Suspicor hunc libclluin illum ipsnin csse quo aliciii
epistolu! Fclicis (fortassis ad Elipandum script;e , iii
qua qua^dam justa el vera contincri polerant. Viilc

cilio ad Hispanos missa , infra in App. li, num. 5^ j^ supra num. 28) rcspondit Alcuinus, ct cujus ipse

c se de Britannix partibus plurcs convocasse ecclc-
siasUcae disciplinai viros ; i quos etiam asserit par-
tem habuisse in iis qux adversus llispanorum IillC'
ras statuta sunt : i Tertius, > inquil ibidem nuin. 8,
c libellus tcnet orthodoxorum sanclorum Patrum
episeoporum ct vironim venerabilium (idcm , qiii iii
Gennaniae, Galline , Aquitanioi ct BRiTATtMiC pnrltbus
dtgnis Deo scrviunt ofliciis, etc. i Atqiic htec de Bri-
tannia transmariiia, forlunalissima Europ:e insula ,
recte Mabillonium tom. II Annalium BcnciL, pog.
511 , nnm. 50, intcrprctari, D. VValchius paulo antc
verlNi citata ccnscl, nec credit quemquam sccus scn-
sisse. Non ergo regis commendatione indigtiit Al-
cuinns, qiiod nec Gennamis, ncc Gallus, ncc Italus
esset. Credam ergo qnod Carolus Alciiinum, ciijus in
divinis et ecclesiasticis rebus eruditioncm Patrcs ibi
coUecti dtirante hac synodo satis cxperti cssont, iilis
commendaverit uteumdem, scmpcrposlh<iciii regno
stio detinemlum , suo consorlio dignum ct tanquam
comprovincialem hal)erent. Et hinc illa cominoiiilio
seu commendalio ultimo inter concilii decreta loco
poniUir, quo non obsc\ire significatur , Alcuinum ,
etsi iiatione extraneuiu, finila janijam syiiodo, non
pro hac solum vice, scd pro fuluris qiioqiic ccclcsia-
sticis negotiis a Germanis, Gallis Ilalisquc in consor-
tium fuisse rcceptum.

XXXV. Inlerfuit quoque B. Benediclus Amanensis
cnm abbaiibui et monachis Gothim. — Eidcni syno.lo
Fraiicofordiensi etiam iiilcrfuit ciim aliis Golhia; al)-
batibus ac rdigtosis monachis Bencdiclus nionaslcrii
.\niaiiensis abbas, prout teslantur Annalcs vetcrcs
Franconira, vulgaii tom. V Collcct. vct. Moniim. Mar-
tenii et Dorandi, pag. 902 his vcrbis : c Inter quos
(Patres Francofordiensis concilii) eliam vcncrabilis
et sanctissimus abbas Bcnediclus, qui vocatur Vitiza,
monasterii Aniancnsis a partibiis Golhia?, ct religiosi
moiiacbi, BmIc, Ardo qui et Smaragdus, cum cun-
ctis fratnbits suis discipulis. Ili siinl Ingcila, Aimo,

meminit libroii advcrsus eumdcin, num. 11, iibi ait :
f De cujiis adoptionis ralionc in alio libcllo conlra
eumdein Fcliccm plenius diximus, respondcntcsqui-
dem [Forte leg. cuidam]cpistoke'iIlius, quj|pidc liac
eadem edidit. Rata ibi sauctorum Patrum pluriina
habcntiir tcslimonin, cx quibus manisfcstissimc polc-
ril inteHigcre , qui logit el pielalis inluilu considc-
rat, Chrisiuin Dcuni vcrum csse Filiuin Dei in ulra-
que natiira : nos vcro pcr ciim adoptivos, cujus gra-
lia salvati sinnus. i Qiia» saiie convcniunt praidicio
libcllo, qiii toiuscoacervatus esl ex sanctonim Pa-
truin tostimoniis.

XXXVIi. Quo anno ille libeUtis scriptus fnerit ? —
CxHcrum , quaiido paulo supcrius dixi hunc rrbelluni
finita synodo Francofordicnsi scripluni , ct sancio
Bcncdicfo abbati in patriain proricisccnti tradiluni,
nolui illum eidem aiino 791 ita anigcre, ut id noii
potucril alio postcriori anno continffcrc. Sa*pius
p cnim Bcncciictus consilii ctiam causa Alcuinuin post-
ca acccssit, teslaiile Vitx illiu? scriptore, niiiu. 17
inquicntc : i Vir quoqiie vencrabilis Bcncdictus . . .
consilii snlutis su;c ct suoruin accipicndi gratia s;v-
pius Gotbia; dc parlil us properabat. • Tcncndum iii-
iiilominus libcllmn illiiin ab Alcuino scriptiim fiiissc
anlc qiiam a Fclicc accrpissct responsuin 932 **^^
cpistolain suain cxliort;itoriani. Lpistola nainquo
frcticis, cui Alciiiiuis in lihcllo ad abbalcs et niona-
cbos Golliia; pcr B. Bcncdictum Aniancnscni misso
respondit, divcrsa el prior csl altcra cjusdcin Fclicis
cpistola, cui rcfntand;e tunc adhucdiim insislebut,
duin ad cosilcni abbalos ct nionacbos epislolam 152
scripsit. Vidcas vclim qiia; dc anno niissai ad Al-
cuinuin poslcrioris cpistola: Fclicis infcrius num. 40
dicciinis.

XWMII. FcUx cum aliis episcopis ad concilium
Fruncofordieusc quidem vocatus , non comparuit. —
Ad synodiim iilnni Francofordicnscin qiiin Fclix cpi-
scopiis Urgcllitaniis, ut polc intra diiioncm Caroli

Rabanus, Georuius ciini caneris fratribiis. • Ilacoc- ^ Francorum rcgis consliuitus, vocalus fucrit, mininic

rasione,4ralo, Alcuinus arctain cum covlcm bcalo
Benedicto emisueludinem conlraxit ct amicitiam
iniit, |>er muluum postca cpistoiarc comincrciiim
contiiiuatam , proiit lcgitur in Vita snncti Bciicdi<^li
abbatis apud Mabill. Act. SS. Ord. BcneJicl. sa:c.
i¥, pan. I, pag. ^i05, nuin. 56.

XXXVl. B. Benedictus ad suos rediens, defert ad
mokachos Gothia; Ubellum Alcuini, quo adversus //t-
sfmnorum errores muniantury qui nunc primo pro-
dit. — Finita vero synodo , nisi conjcclura nic fal-
lat, ciiui beaiiis Benediclus cum aliis Gothia^ seu
Septiniaiinije episcopis ac monachis in patriani csset
reversurus, Akniinus monacbis illiiis provinciie ob
afflictionem ex trisli schismate provcnicntcm condo-
lens, et de illorum periculo c pro[un(iuo bxrcseos
vcneiio eis imminentc mctucns , arj»iiincnla, qiiil)ns

cst dubilandum. c Jussimus, • ail rcx in citala sa^pins
epibtola ad llispanos, nuin. 5, infra in Append. II, i san-
ctorum Patruiii synodalc cx omuibiis un:liquc uostr.r
dilionis ccclcsiis congrcgari conciliuin. • Adfuissc
quoque episcopos Golbia: cl Galliccia% provinciaruni
scilicct Ilispania} Carolo parcntium, sub quibus lltz
gcllis civilas conlincbatur, lcslantur Annalcs 51ois-
siaccnscs codicis rcgii apud Bouquct Script. Bcr.
Gallic, loin. V, pag. 47, not. Cur crgo Carolus Fc-
liccm, cujus insiipcr causa vertcbalur, praitcrireVo-
luissct, non vidco. Vcrumcnimvero FcLccin Iiac vi«c
iion comjiaruissc scriptorum ca dc re. qux dici incrc-
batur, silcntium porsuadcl. Exhorruitniinirum, Ua-
tisboiia^ct Uoiiuc jaui pcrlerrilus kcrclicus, novuui,
quod ad jii^yilaiidain, (luain pcrlidus ivsorluil, lucic
sin indictum judiciuni.

-^ se coMlra b.»*icti«iOS lucri possont , in hvcvoin lihol- XXXIX. Fituto illo concilio eodem anno alir.d

luin contraxit, quom bcaio Bviicdiclo pnvhmdjTo ;id I\omcc i

in cadcm causa congrrquiur ^ uiidc c\uiu\vu\v

519

B. F. ALmNI SEU ALGUINI OPERUM PARS in.

5i0

epistota Adriani papce ad His^anos, — Antcqaam ab
\^ aclis concilii Francofordiciisis disccdamus , mcrao-^

*^ randum nobis est concilium Romanum cjusdcm anni
794, pro coiifirmatioiie synodi Francofordicnsisceie-
bratuin , in quo edita cst epistola Adriani papaj ad
opiscopos Hispanix ct Gallaeciai , quae, ad Garolum
Magnum missa, dcinceps ab codem ad eosdcm cpi-
scopos directa fuit , et aclis cjusdcm conciiii solet,
o!) reverentiam summde sedis scilicct, pra^niitti. Hu-
jiis quidem epistol» c;1itioncm omnes nucusque re^
tuleriiiit ad aliud quoddam Romanum concilium anni
792, iii quo Felix dainnalus esse existimatur ; verum
deccptos fuisse e^regie ostendit D. Mansius in novis-
sima Goncil. editione Florentina tom.XIIl, pag. 859,
ex Annalibus Moissiacensibus editisaPP.Martene et
Durando in Gollect. vet. Monument. , tom. Y, pa^.
90i, ubi b»c ic^untur : i Placuil universali concilio
(Francofordiensi) ut ob reverentiam sancti apostolici
Adriaiii papx urbis Rom% scripta (qux nimirum ibi
cdita fuere) mittercntur, per omnia juris privilegio
rcservato sunimo pontifici (quibiis verbis ctiam usi
fiicre opiscopi Itali insacro syllabo circa lincm) : qui
pnefatus papa iterum concilio congregato episcoporum
totius Ecclesiw Romanorum Hclefantum et Felicem
totius perfldioc arches et sequaces eorum, ut supra
s iicluin concilium(Francofordiense) pari niodo con-
dcinnant . . . Misit etiam (prxfatus papa) cnistolam
oinnibus episcopis vel ecclesiis, partibus Ilispaniae
v^l Gallicix coiisolatoriam , quam qni legerit et
crediderit , ad fldei tramitem peragcndum ex Novo
el Yeteri Testamento per omnia inveiiiet siillicicnter
rcfertam. i Yerum tempus est ut reliquam rerum
gostanim seriem siipra num. 29 cocptam prose-
quamur.

XL. Felicis responsoria quo anno ad Alcuinum
pcrvenerint. — Felix quid ad epislolam adhortato-
linm ab Alcuino acccptam reponerct, mox quidem
co|;ilare coepit, libellum tamen, quo Alcuini rationes
strirtim sibi objectas enervare , suumque errorein
tucri conabatur, ipse Alcuinus vix anie annuin 799
accepit : is enim iii epistola ad Aquilam PontiQccm ,
s.^u Arnonem anno 800, si nostra non conjectura nou
f.illit, scriptam, qux ordine est 159, diserte ait Fcli-
ceni liliellum suum anno priore ad se direxisse. Yide
notasejusdem epistolu). Equidein, ut nihil dissiinu-
lcmus, Alcuinus initio libri i contra Felicem ita lo-
miitur ut miis existimare possit, Felicem in respon-
dendo nullam moram traxissc , Felix, inquit , mox
libcUum . . . fio6ts dirigere studuit. Ast vocula illa
mox nil aliud significare videtur quain studium
quiilem respondendi a Fclice mox arreptum, non
vero libelluni ipsum mox directum fuisse , mox , in-
qtiit, dirigere studuit, Sed hxc per sequentia clarius
^^ pntobiint.

V XLI. Felix suum libellum FAipando prius exami-
uandum pnrbuitj nec illum ad A/ci/t/ium, sed ad regem
Carolum direxit. — Ycro mihi admodum simile vidc-
tur, Fclicem libellum suum seu rcsponsiones ad epi-
slolaiu Alcuiiii noluissc in publicum profcrre , ante-
qiiam ab Elipando aliisque eidem adhxrentibus fuis-
sent lecto; ac probatx, qu;e res causa siinul esse po-
tuit tardioris editionis. Dc lioc enim libcllo iutelU-
geniluin esse Elipaiidum existimo, cum ad Fclicem
scripsit his verbis : i Ego direxi epistolam tuam ad
Gorduba fratribiis, nui de Deo recta scntiuiit. Sed ad
ipso [liCg. ipsum] haeresiarcham, Albini magistro

ILeg, magistrum] antifrasio Beato [L. Antifrasium
U;atuiii] direxi relcgcndam. Tu vcro dirige scriptum
illiiil pro tuo Hdeie glorioso priiicipali, antequam vc-
niat ad ipso filio morlis Albino, qui non credit c^ir-
iiis adopiionem in Filio Dei. i Felix igitur libelluni
— suum adversus Alcuinum legendum ct probandum
dedit Elipando, hic illum ob cumdem fincm misit ad
fratres Cordubenses, atque etiam ad Rcatuiu abba-
tem , non ex eadem intentione, sed iit ipsum, quem
h^Tesiarcham appellat, reprebcnilon'!, aut meliora
ut quidcm sibi aaulabatur) doccrct. Suasii vcro bi-

A mul Fciici , iit idem scriptum non ad ipsum suuro
adversarium Albinum, sed ad ipsum regem suum
Garolum, quein xquiorem fore confldebat, niilteret.
Gonsilium isthoc Liipandi secutum fuisse Felicem
coillgo ex epistola Alcuini ad Garolum libris sois
septem prxuxa, ubi scribit Felicem libellum suun
regiae direxisse auctoritati , i vestrx , inquit , nulli
conlemnenda auctoritas nostrxdevotioni mandavit...
libello respondcre, quem contra nos Felix qnidani
episcopus vestr(B direxit auctoritati, >

XLU. Carolus rex Alcuino confutationem iibeUi
Feliciani demandavit. — Rex igitur Garolus iibeUum i;
a Felice acceptum ad Alcuinum, ut ex citato mox
loco intelleximus, direxit, cum mandato, ut prapdicto
liLello responderct, et contra novas haeretic» pravi-
tatis inventiones scriberet. Ast vir humilisde viribus
suis diffidcns regem in epist. 83 interpellat : c Ego ,
inquit , solus non sufGcio ad respondendum ; provi-
deat vero tua saoctapietas huic operi tam arduo et

B 933 necessario adjutores idoneos, quatenus haec
irapia haeresis omiiiniodis exstinguatur, antequann
latius spargatur pcr orbem Ghristiani imperii, qood
divina pietas tibi tuisque filiis comniisil rc^endiun
et gubernandum. i Gohortatur deinde graviier re-
gem, c surge, inquieiis, vir a Deo eiecte, surae, Ali
Dei, surge, milcs Ghristi, et defende sponsam liomiiii .^
Deitui, elc. i Garolus his monitisetex consideratione r^
novi periculi, pcr prxfatum libdlum Ecclesix immi- '^
ncntis incitatus, consilium Alcuini ralum habuit, se-
que ejus rei, de constituendis nimirum coaiQutoribiis
qui ad confutandam hxresiu operam conferrent, cu-
rain habiturum spopondit.

XLIII. Eique adjutores dedit Leonem pi^am el
Paulinum. — Quapropter Alcuinus nirsus aliis littc-
ris regi, quos huic pakestrx idoneos judicabat, sog-
gessit ; Leonem , tuiic Roman» sedis pontiflcem (uoii
Adrianum, sicut multi credunt, proul mox den:on-
strabimiis) , Pauliiiuin patriarcham Aquileienseiu ,

p Richbodum Trevirensem et Thoodulfum Aurelianen-

^ seni episco|K)s. Ita cnim Alcninus ad regem in episl.
84 scribit : c De libcllo iiifelicis non magistri, sed siib-
versoris placet niilii valde quod vestra sanctissinia
voluntas et devotio babet curam respondendi ad dc-
feiisionem fldci cathoiico;. Sed obs«>cro . . . ut eseui-
plariuin illius libolli domno dirigatur apostolico»
aliud qiioauc Paulino patriarchae, similiter Richbodo
ct Teudulto episcopis, doctoribus et magistris, nt
siiiguli pro se respondeant. i Rex hoc quoque Alcui-
lii cousilium sccuius misit libclli Feliciani exeniplum
-3(d Leouem puntiticein Romanuni , et aliud ad Pauli -
num AqmkHeusem. De Leone quidem hoc coiistat

?artiin ex conciiio Romaiio. quod circa initium anni
99. 25 Aprilis, quo sanctissimiis pontifex a Romanis
exc;ecatns est , adversus c blasphemum libellum ,
queni Felix ad vencrabilem virum Albinum abbatem
moriastcrii S. Martini cmisit, i ut legitur in actioiie
S illius concilii, celebratum est ; partim ex confes-
sione Felicis ad Urgellitauos suos missa, ubi ait :
D € Synodus nupcr in Roma . . . adversus epistolam
incani, qiiam diidiiin venerabili viro Albiiio abbali
Turoneiisis Ecclesix scripscram, congregata est. i
Paulinum quoquc pnedictum libcilum ad confutan-
dum illius crrores a rege commiinicatum acccpissc,
iiullus dubito. Gerte Paulinus ipse, qiiando suos li-
bros advei*siis Felicem absolvit ct ad regem misit, in
cpistola dedicatoria profitotur sc laborem illum ob
regis mandatuin suscepisse. c Igitur, inqnit, salubci^
riiuis venerabilium incitantibus litlcrarum vcslra-
nim impcriis . • . scribere pro causa fldei contra pe-
stilcntes pravi cominenli objediones qualicunquc
non renuo stylo. i Ncquc enim vidcii qiia alia occa-
sione Paulinus, qui in concilio Fraiicofordiensi niiinus
suuni pro defcnsione dogmatis catholici jam strenue
confccit, ad novani pugnain fuerit provocatus, nisi
oecasioiic illius libelli Feiiciani Alcuiiio oppositi. Eus-
doui libros siios Paulinus Alcuino a rcgo coinmuni«-ari
volifu, cum ipsi otium iion suppctcrct , illos ad euui-

521

FROBEN. DISSERT. DE II/ERESl ELIPANDl ET FELIGIS.

5»

dein mittendi in singulari volumine. In fragmento A
ciiim epistoUe, quod in fme libri lcrtii Paulini edituni
€St apud Madrisinm, pag. 168, rogat regem ut koc
suum f muHuscuIum (pr;edictt nimirum trcs iibri) ad
nanns rcverentissimi \iri et in divinis rebus perilis-
siroi et praeclari, Aibini scilicct sumnue rcligionis
pnecipui oratoris vestri • . . . deferatur. > Id cerlc
Toluil Paulinus, non q«od crederet Alcuinum pro sua
defcnsione sua opera mdigere, i sed ut darius, in-
ouit, ibid., detnr intclligi, cuius dileclionis et amlci-
ux erga eum pleni amoris dulcedo in pectore suo
suaviier soporata dulcescat. > Libros ilios revera
. ettam, ex regis abs dubio, ut Paulinus petierat , or-
' dinationc, Auuiinus accepit, quos laudat in epist. 108,
ai j Aqiiilam, de qua inferius num. 47 sermo redibit.
Exempla pnenominati libeili Feliciani an etiam ad
Richbodum et Tbeoduirum,quodAIcuinus rogaverat,
a rege missa fuerint, et an illi calamum pro illius
refulatione strinverint, ignoratur. Mabillonium siqui-
dem ex epistola quadam mutila in sua de Ricbbodo g
conjeclura deceptum fuisse diximus in notis : ad
eamdem epistolam ordine 108.

XLIV. Alcuinus operi demandalo ocius se impendity
iUudque ante concilium Aquisgranetue absobit. — Porro
AlcuiDQS postquam, quos ipse adiutores babere opta-
ret, regi signincavit, ipsemet ad libellum Felicis re-
fuundum se accinxit, a rege vero simul pctiit in ci-
lata epist. 84, i ut detur ei spatiuin, ut guicte et di-
ligenter liceat illi cum pueris suis (discipulis abs
dubio, nunc aliorum etiam magistris) considerarc
Patrum seosus, quid unusquisque diceret de scnlcn-
tiis quas posuit praefatus subvcrsor in suo iibcllo, ct
tempore prxfinito a.vobis, inquil, ferantnr veslrx
auctoritati sin^ulorum rcsponsa. i Iluic labori.a
lempore accepti libelli Feliciani^summa diligeutia se
impeodit, ita ut jam, antea quam in concilio Aquis-
granensi publicam cum Felicc disputationem iniret,
lolum opus plene compleverit, prout ipse testalur ia
epistola ad Carolum suis libris pr^efixa, his verbis : p
< Nam istnm libellum in disputatione quac iu vestra ^
veiieranda pracsentia cum Felice ventilala est, pnc-
sentem habui. i

XLV. Alcuinus disputat cum Felice in concilio prw-

dicio. — Scriptor quoque Vit;B Alcuini, mim. 15, de

cadem disputatione amrmat quod per integram pcne

septimanam duravcrit. < A secunda, ait, usque ad

seplimam sabbati parum aliud gestum es* . i IIxc

eaim Tero intelligi nequeunt, nisi de dispulatione ha-

bita in^ncilio Aquisgrancnsi annl 799^ nam in con-

ciliis prscedcntibus nunquam convenere Felix ct

;;\ Akuinus; ille enim in concilio RalisI)onensi et Ro-

mano anni 792 pnesens, Alcuinus vcro absens ; in

Francofordiensi anni 794, hic prxsciis, illc absens

' V foit. Ergo disputatio inter utrumquc contigit in con-

^iUo Auuisgranensi, cui uterque intcrfuit, ulcrque a

rege ad mutuo concertandum vocalus, prout scribit

auctor Vit^e Alcuini num. 13, bis vcrbis : < Advocans

namqoe (rex Carolus) institutorein suum Turonis, et

niiserum Felicem ha^resis hujus astructorem de Hi- D

spaniae partibus congre^avit synodum ma^nam epi-

scoporum in Aqui^grani imperiali palatio, m quorum

ipse^iederis mediqTclicem, licet valde rcpugnantem

de lulura Filii Dei secundum carqipm cum Albino

doctissimo^isputandp rationabilitejt confligere jus-

sit. > Qnod ipsum Alcuinus in bina epistola aflirmat.

to Qua, qose ordine est 91, ad Aquilam suum seu Ar-

Donem archiepiscopum ita scribit : < Medio Maio,

pericieole Deo ad palatium me esse arbilror, secun-

dom quod domnus rex demandavit nobis. Lt Felix

novitalis asserior habet juralum venire ad domnum

934 i^^nifrationem reddere fidei sux . . . Ego vero

vemacums sanctae Dei Ecclesiu; vobiscum stare [sc,

in concilio] habeo, et quod saccrdotuni Christi uua-

oimitas credit et pra^dicat, in hoc ego laboro et cuiu

ets l<iquor, et pro flliis sanctx Dci Ecclesix apcriain

os meuni, etc. i In altcra vero epistola ad cuindcui

Aqui!a'ii, qti:e est 159, narrat quomodo dispulatio

illa successerit : < Gum Fclice haeretico, inquir, ma-
^nam contentionem iu praesentia doinini regis et san-
ctorum Palruin habuimus; sed illediu obduratus iiul-
lius consentit auctoritatem, nisi susc sectator sentcn-
tix, xstimans se sapientiorem omnibus ... sed divina
clementia visitante cor illius novissimc falsa opinio-
ne se seductum confessus est, et fidem catholicam se
flrmiter tenerc fatebatur. i

XLVI. Alcuinus iibros suos adversus Fclicem tar-
dius vulgavit. — Ex his quoi hucusqiie narravimiis,
manifestum quidcm est libros Alcuini adversus Feli-
cem aiite prsenoniinatum concilium Aauisgranense,
maximam saltcni partein, fuisse completos; nihilo-
minus tamen crcdendum, non nisi tinito concilio vul-
gatos,etanno primum sequenti in publicas auras
prolatos fuisse. Nou enim ausus est vir, ciim sum-
ma humilitatc de propria sua peritia diUideiis, scri-

{»ta sua, nisi antea a pluribus iuissent exaininata, il-
oruin correctioni subjecta, et ab ipso rege approbata,
in publicum proferre. Libros igitur suos finita dispii-
tatione Aquisgrancnsi a semelipso denoo revisos, et
in debitum ordinem redactos ad regcm Carolum uii-
sit examinandos etprobandos; scribit cniin in epi-
stola quam iisdem libris junxit : < Quia libellus nec
adhuc ante vcstram pcrlectus cst sapienliam, ncc a
vobis, cui maxime sudavit, comprobatus, ratum duxi
publicis non cfierri auribus. Nunc vero vcstra videat
auctoritas quid dc eo fieri velit. Tantum deprecor nt
Dullatenus prius vel abjiciatur vel in publicum profc-
ratur,quam tolusinterfamiliarespersonas veslra: au-
ctoritatis examini perlcgalur. i liic velim ab alteiilis
piisque lectoribus notari quam caute egerint Patres
vcteres vere catholici in oppugnandis novis cmergen-
tibus doctrinis, ct stabiliendis, qux nova esse ne-
queunt, fidei dogmatil)us. Nihil pene suis tribuebaiit
privatis studiis ac luminibus, nisi concordarent cum
doctrina Patruni et Ecclesise. Quod utinam sempcr
iii Ecclesia ab oinnibus servatum fuisset.

XLVU. Non nisi post obtentam regis et episcoporum
approbationem. — Rex Carolus ad votum Alcuini li-
bros eosdem et ipse examinavit, etaUorum examini
subjecit, qnx res aliquandiu longiorem moram exe-
git, quo minus tam cito ad Alcuinum, ut ipse optabat,
remiltipossent; de qua mora nonnihil conqueriturin
epistola 100 ad regein < sopitis schismatum errori-
bus, I seupostconcilium Aquisgranense scripta, his
verbis : c Unde ad inlcrioris pu^nae genus mcje paivi-
tatis devotioncm provocare voluistis : cujuscertaininis
sudori libenter succubui, ut in libello, quem vesti-a*
nupcr dircxcram piciati, a^nosci poterit, licet iiec-
dum vcstne auctoritatis sigiilo eumdem libelli teno-
rem confirmatum cognovcrim ct hoc, reor, vel lar-
ditale portitoris vel angustia temporis gcstum csse. i
Eamdem approbationem regis et episcoporum adhuc
exspectabat, dum an. 800 enistolam 152 ad abba-
tes et nionachos Gotbi» scriuerct, quibus proinillit
se libellum suum adversus Felicem ad eos missuruin,
< postquam, inquit, Icctus et comprobalus fuerit ab
episcopis nostris et domno rege. i

XL vlll. Et primum circa initium anni 800. — Post-
quam igitur totum opus Alcuini diu et per unum
saltem alterumve mensem sub censura fuit, post ini-
tium anni 800, Carolus rex iUud Alcuino remisit ad
corrigendum nonnulta, quai nolari jussit, errata, non
circa sensum catholicum aut doctrinam, sed circa
litteras et distinctiones, qux contra regulas gram-
maticx ex velocitate dictantis vel scribentis irrepse-
rant, versanlia, prout ipse Alcuinus id explicat in
epist. 101, his vcrbis : c Graiias agimus quod notarl
jussistis crrata iliius (libeUi) et reinisistis ad corri-

gendum minus tamen quiddam fccisiis, quam

plenum postulassct charitatis oflicium, ((uod sensus
non docte prolatos vel catholice exaratos siniUiter
noluistis notare . . . Quod vero in litteris vel distin-
ctionibus non lain scholastice currit, quam ordo et
regula aitis ^raiiimaticae postulat, hoc saepius veloci •
tas aniuii cfliccre solet, dum lcgeutis intentio oculo-

325

B. F. ALBINl SEU ALCUIM OPERUM PAKS IIL

r>24

niiii pnpcurrcrc feslinat ofllciiiin. Ncc cgo capilis
dolorc faligMus examinarc possiiin, qiiai sabilo c^isu
cx ore (liclanlis evolant. » Hanc cpislolam scriptam
fiiissc opinor ad rcgem anno pncdiclo adhuc Aquis-
gnini a^cnlcin, unde deinum medio nicnsc Marlio
discessil, ul lilliis Oceani perlustrarcl, classemque
atlversiis piraus instrucrcl, proul lcgilur in Annali-
l»iis Loisciianis, Eginhardi, cl aliis ad eumdem an-

niiin.

XLIX. llis omnihns bene perncnsis, apcrte demon-
slrasso nos confldimus, i» libcilum Fciicis cpislolae
charitalivscAlcuiniopposiium iion nisi circa initium
ainii 799 ad ipsum pervenisse, n.56el57 ; *»libcllum
ciundom a rcge Carolo jiixta voluni Alcuini, non ad
Ailriaiium l, prout hucusquc crcdebatur, scd ad Leo-
ncm III, qui tiinc aposiolicum miiniis gcrebat, missum
fiiisse, nnin. 58. 5» Alciiinum libros suos adycrsus
pru^dictiim Iil>elliim antc concilium quidem Aquisgra-
iicnse iiitra parictes sui cubiculi absolvisse, nuAi. 59.
4" Non tamen, nisi seijiienti anno 800, accepta rcgia
et cpiscopali approbaiione, cvulgassc. Sed jam quid
poslhac cum Felice actum sit, proscquamur.

L. Hex Carolus, de Felicis conslantia metuens, t7-
lum commendat custoditc Laidradi episcopi Lugdu-
nensis, — Felii in concilio Aquisgranensi argumcn-
torum pondcre prcftsus, et sanctorum Pairum aucto-
ritate convictus vidcbatur quidem serio errorem
siium dclcstari, decretisque concilii se submittcrc,
quoniam vero fidcm datam jam alibi aliquoties fcfel-
lisset, rct, ne rcs calholica c\ inconstantia Fclicis
iillcrius in periculosiorcs turbas conjlceretur, non
^ permisit ui is Ur^cllas redirct, scd conslituit ni ali-
-' ciii regni sui episcopo tradcrciur, a quo in sccura
ciistodia lcneri possel. Et initio quidcm proposilum
habiiit, ut Felicem servandum ct castiganduin daret
Riculfo arcbicpiscopo Mognntiiio, iliius vcro presby-
lerum, qui magistro pcjor fuit, Arnonis Salisburgen-
sis providcnliic commitlerct : aliter tamcn posthac
visum est el ordinatum, ut Felix commcndarclur
cui^aiLaidradi cpiscopi Lugdunensis, qui illuin tenerct
cl probaret, si verum cssct, quod sc aiebat credidis-
se, c ei si per epistolas suas damnare vellet pristi-
iium suum errorvm, i ut refert Alcuinus Aquifoe sno
iii epist. 459.

935 ^l* ^^ '^^^ confessionem suo! fidei compo-
8uit el vulgavit, — Felix igilur sub custodia Laidra-
di cxistens et illius abs dunio suasu, prout ex citalis
mox vcrbis Alcuini conjiccrc liccl, confessioncm
suam, quam supra exhibuimus, scripsil ad sacerdo-
tC8, clericos cxterosijue fldclcs susc dioccesis. Ibi
primo contcstatur se in concilio Aquisgraneiisi, non
violentia quavis compulsuin, sed anctoritatc san-
ctorum Patrum et suinnia^ sedis convictum ; ad nni-
Tcrsalem Ecclesiam non simulate, ut quondam, scd
vera cordis credulitate et oris profcssione reversum
fuisse. Secundo dogma catholicum, quod nunc re-
jectis prioribus crroribus amplexus est, cxponit,
ac Nestorium nuiic primo nominalim condcmnat,
ad quod faciendum etiam siios cohortatur. Tertio
hanc suam professioncm quorumdam sanciorum Pa-
trum sentenliis conflrmat.

IJI. De hac Felicis confessione et conversione
gloriatur Atcuinns. — Hac edita confessione de fide
ei sinceriuite Felicis nemo amplius dubitavit, et
Alcuinus non semel de illius conversionc, sua ma-
xime opera procurata, gloriatur, camque pro exem-
plo sequelx Elioando proponit. c Eeo, i inquit libro i
advers. Elipandum, num. 7, c Fclicem olim vcstri
erroriscoropIiccmDeomiserantecathoIicum effeci. i
El paulo post : c lllum J^elicein, quem tu charitate
suminum, pudicuni moribusque ornatum asseris, nos
babemus in caslris Chrisll. i Et rursus niim. l^ de
eodem scribit : c Felix olim vestri erroris catenis
Tobiscum colli((atus, nunc l>eo miserante rationabili
disputalione convictus... et in calholicc pacis nna-
iiiinitatcm rediictus est : ct quem vos habuislis
quasiscutum |)erfldiaef vestne, nunc Ecclesia ciim

A habct sagittain potentem ct aciilam cum c^ritoni-
bus dcsolatoriis. i Et num. iOnarrat quod Felix,
poslqiiam inpra^dicto concilio Aquisgranensi in prae-
scntia domni rcgis ctoptiuiatum illiiis atqiieepisco-
porum rationabilitcr auditus ct vcracilcr convicUis
liiisset, c dans gloriam Dco veraui fldcm fuerit con-
fessiis, ct in paccin catholicx unanimitatis revcrsus
com discipulis suis; i suadctqiic Elipando utillias
liumililatcm scctctur : ei iteriiin lib. iv, num. 5,
illiim ct scctatores illius his verbis cxhortaliir :
c Scqucntes, charissimi, vcsiri <}iiondam Felicis,
nunc autein nostri cxemplum, qiii viam veritaiis
cognoscens non erubuit erroris sui conflteri igno-
rantiam, ctperfldcm catholicain unitati Ecclosirp
Christi scipsum compaginari. i Alcuinus i^ilur cfe
sinccritate confcssionis Fclicis posihnc minime dn-
bitavit, pra^sertiin qiiod illum experirctur 6cciiin in
aniiciliain rediissc, odiumque illius in amorcm fuisae
convcrsuin. ita enim ad Aquilain suum scribii in

|. cp. 108, pag. 56 : Felix c moJo fuit ad sanctam

*' Martinum apnd |^*9efatum fllium nostrum (Laidra-
diiin) ct nuilluin amat me, totiimque odium quod
habiiit in mc, versum cst in charitaiis dulcedineni. >
Llll. Sed et ha^c rursus simulata fuitiet Fetis
usque ad mortcm, qnm anno 818 contigissc creditur^
erroribus suisadha^sit, — Verum, proh dolorl fii-
catam fuisse illam amicitiam et simuiatain conver-
sioncm eventus docuit. Equidem viveniibus adbuc
Laidrado ct Alcuino de illius infidelitatc nuUa enier-
grbat fama : soliis Agobardus, qui Laidradoin scde
Liigdunciisi, ubi Felix cxsul dctincbator, successil,
lib. adversus Fcliccin, cap. 5, refert quod Is adhitc
vivcns nonnullos docucrit Chrisiiun secundum car-
nein ncscisse sepulcrum Lazari, i^orasss diem
judicii, ignorasse paritcr quid discipuli eiintes in
Emaiis mutuo conierrcnt : elnumplus diligeretor
a Pclro quain ab alils discipulis : quem propterea
A^obardus, nondum cpiscopali auctorilate pnnditus,
aliquando coram suis familiaribus, quibus Felix hos

C suos errorcs pcrsuadcre conabatur, in silcnlio re-
prehcndit, et ut rectius scnliret, admonuit. Vemm
Fcliccin ad flnein usuue vita: siix pristinis suis er-
roribus adhxsisse scliediila ab ipso scriplo relicia

Srodidit, ut idcm Agobardus testatur loc. cit. capp.
, 6 et 9. Fclix obiisse creditur circa an. 818. Vide
Madrisiuin, pag. 224, iium. 77 (PatroL tom. WAli^
col. 586); ilist. Lit. Franci» tom. IV, pag. 451.
LIV. Altera pugna Alcuini cum EUpanao. — AI-
tcra, quam Alcuinus pro verilate catholica iiigres-
sus est, pugna fuit cum ipso Elipando archiepiscopo
Tolctano, primario erroris seu auctore seu promo-
torc. Occasionem ccrlainini dedit episiola Alcuini
ad Elipandum, et hujus ad illam responsoria, qiiani
utramque legas supra. Antcquam vero in euarra-
tione hiyus pugno; ulterius progrediamur, diibia qua^-
dam chronolo^ica, qu% a nonnullis circa illam mo-
vcre soient, dissolvcnda sunt, quo lux veritalis dis-
sipatis ncbulis clarius elucescat. Primum esl de
tcmpore itincris quo Laidradus, Nefridius el Bene-
dictus abbas Anianensis in Uispaniam pro rcdn-
cendo Felice ei errore illius compescendo profecii
sunt. Alicrum, quo anno scripta sii episUtla Alcuini
ad Elipandum cohortatoria ad caiholicam fide.ni el
hujus ad illam responsoria. Terlium, quo anno scri-
pta sit epistola Llipandi ad Feiicem. Ilxc igitur
paucis expediamus.

DUBIUM PRIMUM.

DE BINO ITISIEBE LAIDRADI AC SOCIORUM llt lllSrAIfUV.

LV. Laidradus cum sociis bis in Hispaniam nuB^
sus. — Laidradum episcopiim Liigdunenscin cuni
quibusdam sociis, nominatim Ncfridio episcopo Nar-
boncnsi ct Bencdicto abbate Aniancnsi, Carolo Ma-

fno mandanle, bina vice in partcs Ilispanix, iiinc
rancia; subjectas, Urgcllas pra^primis profeclos
fuisse docemur, tum cx ipsius Fclicis confessione
catholicx fidei, tum cx epistola Alcuini ad eosdeui

sts

FROBEN. — DISSERT. DE HiORESI ELIPANDl ET FELICIS.

aposloticos Tiros in ilispaniam Uerunij id esl, allera A scptem libros advcrsiis Felicem : porro in illa epi-

%ice profecUiros scripla, pmnl mox palcbit.

LVI. Item semd ante ciyncilium Aquisgranenne anni
799 et iierum ilto absoluto, — Primi ergo itineris
anic concilium Aquisgranensc anni 799, et qirulem,
ot credere fas esi, hoc codem anno suscepti men-
tionem facii Feltx initio confessionis fidei suae his
▼erbis : i Posiquam ad pncseniiam Domini nostri
ac piissiroi gloriosique Caroli regis perducius sum
ei ejiis conspcctui prxseniaius, liceniiam ab eo,
secundum qnod ei venerabilis domnus Laidradus
episcopu» nobis in Orgello poUicitus est, accepimus,
qualiier in ejus praescntia in conspeciu episcoporum,
quos ad sc ordinalio gloriosi principis nosiri (Aquis-
granum) eonvenire fcccrai, senieniias nosiras.....
pneseniarcmus. I Unde inielligimus Laidradum anic
pRsfaii concilii cclebraiioncm (Jrgcllis fuisse, 936
atque Felicem, ni in eodem concilio comparere non
formidaret, permovisse : quod pariicr elucei ex ver-

sU)ia Alcuiniis Goihis signiflcai quod illis antea
per B. Benedicinm Aiiiancnscm libelluin direxont
qui itlis esset ad sotatium et conhrmahonem ftdci
cathotica^. Indc concludit D. Madiisins R. Bcne-
dicium, comiiantibus uiiquc Laidrado ei Nefridio,
eo iempore prima vicc in causa dissidii Fcliciani in
Hi9paniain fuissc profecium, illumque libellum ad
Golhos dciulil : i Priinum iier fuil, aii D. Madri-
sius cii, num. 64 in fine, anteqnam Alcuinus evnl-
garei suos coiiira Feliccm libros; el ca priina vicc

J^cr Bcnedicium abbaiem dircxerii libetlum qiii eis
bret solatium. i Yemm diio h:c supponil 1). Ma-
drisius qua; nobis probata non videniur : prinuim
csl, nuod Alouinus jam in annis 797 vel 798 se-
ptem libros adversus Fciiccm in manibus babucrii:
vcro namque similius esl epiiolam responsoriam
Felicis, quam Alcuinus libris septcm confnlai, vix
anie annum 799 ad ipsum pervenisse, ul diximns

bis Alcuini ad Laidradum ejusque sociosscribcntis: B supranum. 40. Aiiernin supposilnm D. Aladrisii
« Qui per divinae suiTragia pieiatis banc nebulosam acque vacillat, nimirum primam Laidradi socioriim-.

impieiaiis seciam clara veritatis lucc pridem discii-
lere studuisiis, eiiam ei Cliristo donanic cocpinm

(^nedicalionis opus mulla ex paric pcrfecistis ; i Fe-
ice niniinim mt inter]ireior) ad noc adducio, < nt
in pracseniia aoinni regis ei opliinainm illius sivc

sacerdotnm Deo dans gloriam, veminqiie confes-

6US fldem in pacemc^ilholicic nnanimiialis reversns
ftil cuni suis discipnlis, qni lunc (in concilio ninii-
rom Aquisgranensi) erant pnesentes, i nt lo(|uitnr
Alcuinus libro i adversus Klipandiim, nuin. iij,
De altero vero itincrc inielligendus cst Alcuinus,
dum in cadem episioh ad Laidradum, ctc, supra,
ita scribit : c Ad ciijns piissim.T pra^dicationis opns
mandaiite glorioso principc ei devolissiino in oinni
bonitate Carolo rege vos iterum ituros esse audivi-
nius. I II<ec Alcninus scripsii, poslqnani Fclix Aqnis-
grani jarojam ad catholicam unitatem reversus est.

que eins legalioneni in llispaniain lunc contigisse,
quando Alcuinus Benedicto abbali priinas vcluii
lineas conira ha»resin Adoplianoriim, sen libellum
conlra hapresin Fclicis, snpra a nobis cdiiuin, ira-
didii ad monacbos Gotbix deferendum. Enimvero
B. Benediclus concilio Francofordionsi interfiiii, ui
snpra num. 55 diximus; posiea etiam sa^pins ac
dinlius in anla aut prope iilam ob varias Eccle-
sire, (|Uil)ns juvandis adbibebatnr, necessitaiibus
versatns fnit, finiiisque negotiis rursnm, absquc
regia niissione, ad siios in Seplimanniam abiit,
qnibus occasionibns Alcuinus nti poluil, ut pra;di-
cinm libcllum ad rcliquos abbates ci monachos
G(ilbi:e dcforendiim B. Benedicto vcl iler susci-
pienli, vcl donii consislenli commitieret. Ex ciiata
igiuir (^pislola Alciiini ad monachos Gothia^ nibil pro
lempore primre legalionis in Ifispani^m in causa con-

et sub custodia Laidradi existens (vid. siipra nnm. p trovt>rsi;e F(^lician?e conclndi potesi

51) sqse iidei edidii confessionem : hanc eteniin

Alcuinus suis conira Elipandum libris, ad Laidradnm

ets«icios iterum sen secunda vice in Hispaniam abi-

turos missis adyunxii, aii legitnr in altera ad eos-

dem episiola, supra, ubi praediciam confessionem

▼ocat, sux (Felicis) lonversionis eptstolam, Hoc igl-

tar altenim iicr finilo panlo anie ferias nataliiias

anni 799 conciiio Aquisgranensi, nec ante annum

800 susceplum fuit. At([uc ita nobiscum seniinnt

▼iri celeberrimi, Carolus Cointius, Annal. Eccles.

Franc. tom. Yl, pag. 695; Mabill. Annal. toin. II,

p. 335; PagiuSf Cril. Baron. tom. 111, pa''. 311,

alii.
LVn. Contraria opinio cl, D, Madrisii refettilur,

— In alia omnia hic abit vir clarissimus D. Madri-

sius (H^nim sancti Paulini dissert. Hist. de Felicis

el Elipandi haeresi, num. 6i et seqq. Fateiur is

ipiidem, num. 64 et 65, Laidraduni episcopum bina

vice in Hispiniamabiisse; primum vero iler illud . ,

foitte credit quo Alcuinus per Bencdicium Aniancn- D ui ciiam Elipandum et ejiis seciaiores ad meliora

redncercnt, aut saltem provinciam quai diiioni Ca-
roli suberat, a veneno baireiicx praviiaiis purga
reni ant pra^scnareiit. In himc quoque finem AI*
cuinus illis tradidii pias et necessarias responsiones
ad epistolam sibi ab Elipando directam, seu libros
qnatuor adversus eumdcn), proui nos rursus docci
ipse Alcuinus in cDistoIa libris illis pnefixa, ubi
ait : € Quaproptcr ^37 pancoruin arripui laborem
dierum, in solaiium saiictissimi iiineris vcsiri, qua-
tenuB haberelis in manibiis cnjusdam episiolae nieo
nomini dirt^ctoe ab Elipando Toleiano episcopo pias
ei pernecessarias responsiones, i etc.

LX. Verum cl. Madrisins pias illas ei necessarias
respnnsioncs, de quibus ibi Alcuinus loauitur, ei
quas vocat nancorum dierum laborem, aliud opus
esse pntal ab illis qualuor libris Elipando oppositis,
qui certo primum posi Felicis conversionem anno
800 scripti suni. t Suspicamur^ in(\u\V \i\>b\. ^^^ t\V

LIX. Altoi uin argumeniuin quo D. Madrisius pro-
bare coniendii secnndum itcr Laidradi ei sociorum
simililer pnrc(*ssissc conciiium Aquisgrancnsc anni
799, hisce verbis nnm. 66 insinnai, c quia, inquit,
snpervacaneiun iior Urg(^Honse post coiiversioneni
Felicis cnjiis gralia suscipiondum eral, videri po-
iesi I 8cd facilis eslresponsio; nain iter secundnm
non nro conversione Felicis, scd pro prxdicaiioiic
catliolica? verii;;ti> conira molus ab Elipando con-
tinuatos suscipiendum fnii, proui ex cpistola i08
Alcnini ad Arnoncm discimus, iia scribentis : c Scd
adhnc (Felice jam convcrso) reinanei aliquid facien-
dnm. Nam quidam Eiipandus Tolelanoi civilalis no-
minc non dignitate episcopus in damnata ha^resi
permanct. Scial tamen dileciio vestra quod filius
noster Laidradus episcopns fialcr vester multuin
profcctnm in illispariibus Deo donante egit, qiioti-
diequeagit;etc.iln buncer|^o maxime fineniLaidra-
dus et socii ejns altera vice in Hispaniam missi sunl.

ad ahbaies et monachos Gothiai anno 797 vel
iequenti illum libelhim misit, c qui illis esset ad
lolatiuni et fidei caiholica! confirmalionem, i de qno
egimus supra num. 56. Altcrum Ster vir docius exi-
ttimat similiter praecessisse concilium Aquisgranense
aani 799, nec post hunc aiiniim a Laidrado et
lociis in Hispaniam aliud iler susceptum fuisse lar-
gitur. D. Walchius Hist. Adopi. cap. 2, seci. i,
onm. 40, huic Madrisii opini(mi majorom attribnii
▼eritaiis speciem, auam cominnnis opinionis est.
Yerum, excussis D. Madrisii argunicniis quibus sin-
eularem suam opinionem firmari posse coufidit, levis
illa esse ponderis apparebii.

LVIU. Primum argiimenlum D. Madrisius. n. Gi
et 65, deducit ex epistola Alcnini 13^ ad abbalos
et uionachos Gothia;, quam scriptam fuisse exi^ti-
mat anno 797 vel 798, eo nempe tempore quando
Alcuinus fii6 manibus habuit majus opus, nempc

327

B. F. ALBINl SEU ALCUIM OPERDM PAllS \\\.

qiiod brcvc scriplum paucoriiin dicrum ab Alcuino
coticimiatum, puia compendiuin suminamque argu-
meiitorum ct responsionum, quarum opc occurrcnli-
Ixis objcclionibus. ut ita dicam, extemporaneis fic-
ret salis. Non eniin quatuor ex professo conscripti
libri paucorum dierum opus diccndi forent, qui
paiicorum dierum labore haud fuerant absolveodi. i

LXI. Suspicionem hanc viri ciarissimi non omni
verisimiraudine dcstitutam essc existimari potuis-
set, nisi ex contextu prsccitatx epistoUc palam esset,
pias illas et neccssarias responsiones Laidrado so-
ciisque ejus in llispaniam iterum prorecturis tradi-
tas esse ipsosmet quatuor libros adversus Elipandi
epistolam scriptos. Ua enini ibidem circa inilium
Aicuinus ulterius scribit : c Quibus illius vesaiiije
litterulis brcvi scriuonc duobus libellis rcspondere
curavi, evacuans veracissimis sanclorum Patruni
scnsibus omnes illins assertiones atque iulcrpreia-
tioncs pravissiinas. lUis quoque duobus libeilis alios
duos adjunxi plano sermonc catbolicae fidci de Chri-
slo Deo vcritalem testantes, atque sanctorum Pa-
trum testimoniis abundanlissime confirmantes, quo-
rum Icctione pietatein veslram congaudere arbitror,
quia toluin illud opu) vcstro gaudebam dicare no-
mini, vobisque primo omnium direxi probandum
atque corrigendum. > Eccc, quas prius dixit pias ct
necessarias responslones paucorum dierum labore
absolutas, hic non compcndiuin quoddam ct sum-
mam argumentorum, sea illos ipsos quatuor libeiios
csse aifirmnt, quos vesanisc Elipandi opposuit, et
quos simul illis in Hispaniam Icgatis in solatium ili-
neris concessit, illorumquc correctioni vcl approba-
tioni submisit. Paucorum dicrura laborcm (juo sensu
Alcuinus dixcrit quatuor illos libros quis edicat?
Existimo Alcuinum optassc ut sibi licuissct operi
tain ^ravis momcnti longius tcinpus inipenderc,
quam iter legatoruin iii Uispaniam jamjaiu paratum
pateretur, cui proptcrca dies quos huic labori darc
potuit pauci vidcl)antur ; pauci, iiiquam, non quod
non sunicerent ad prosstandum id qund revcra prae-
stitit (pleraquc enim argumenta jain parata habebat
directa contra Fdicein), sed quod non sufiicerciit
ad opus ita excolcndum ct pcrficieudum prout in vo-
tis habuit.

LXIL Sed necJum victas manus darc conscntit
cl. Madrisius, ullerius num. 67 conteadens quod,
etsi libri illi quatuor comprchenderentur sub no-
niine responsionum Laidrado et sociis missarum,
c adhuc tamen, inquit, non cvincitur profcctionem
secundam Laidradi ct sociorum anuo 800, quo libri
cx meraorala convcrsione Felicis vulgati dicuntur,

cvenissc Potuit igilur (Alcuinus) tantummodo

primis veluti lincis desigiiatum et adumbratum
opus, Laidrado ct sociis proliciscentibus dirigere,
cvulgaturus dcin cxamiiiatum approbatumuuc (illo-
rum cnim examini ct approbationi illud subjecerat)
commodiori tempore; ciiiodct pra^slitit anno 800 in-
screns, cum novissiinam operi inanum imponcrct,
conversionem Felicis jani secutain el dedicans prx-
diciis viris, reccnli prjcrationc apposita, opus con-
suinmato labore pcrreclum. i

LXIIL Miror vlrum cruditum nodum in scirpo
quxrere. Enimvero Alcuinus in uua xque ac altera
epistola seu prxfatione dedicatoria opus suum Lai-
dfradi et sociorum examini et correctioni submittit,
atquc in utraquc illud ob feslinationem qua illud ab-
soiverc oportuit, imperfccium esse cum magna hu-
miliute confitetur. i Yos vero, inquit in pnBfatione
altera, dilectissimi fratres sedula devoiione perle-
gite haec omnia, priusquam in publicas procedere
auras harum series littcrarum facialis. Ego siquidem
in procinctu ob vestri itincris fcstinaiionem hxc,
qualiacunque sunt, dictavi, ita ut mihi tempus rele-
geudi vel e.mendandi non fuit idoneum. » Ex quibus
inanifeslum cst Alciiinum hanc alicram prxfaiio-
neui seu cpistolain ad Laidradum et sjcios non ap-
posuisse, ut D. Madrisio visura csl, operi itcrum

A reviso, ct prius exnininalo ct probato, ac huic ife-
mum addidissc incntionom dc Felicis conversione.

LXIV. Aicninus libros quatuor adversus EHpan-
dum anno 800, quo Laidradtu cum $ocii$ ilernm in
llispaniam missi fuerunt, absolvit, — Cur vero, ais,
binain prxfationcm Alcuinus ad eosdcm sais libris
pracmisit ? Dicam quod opinor, et ex ipsis illis binis
prxfationibus erui posse existimo. Alcuinus in priina
epistola de primario suo opere seu dc quatuor suis
libris quos advcrsus Elipandi errores composuit,
loquitur : in altera vero, qusc tanquam prioris ap-
pendix consideranda est, L.tidradum et socios in-
struit quo ordine reliqua scripta, qux ad totius con-
troversiae scriein pcrtinent, et qua; in separatis
quaternionibus comprchensa addidit, sint ordinanita
ct cum principali oporc in modum unius codiris
componcnda. < Vidcbatur mihi condignnm, aii,
pncponereopusculo huic nostro (libris niminini qua-
tuor, de quibus in priore ei)istola dixerat) episto-

g lam, quam charitatis ofiicio Patri Elipando ohiu di-
rexi, etc. i Et infra : c Ulud quoque vobis onero.>uni
non vidcatur, antcquam dc civitate eatis, ut jubea-
tis ligare et involvcre, et in modum unius corporis
componcre has qualcrnioncs, ne forte sparsim rapia;
dispergantur pcr inanus leffcntium. i Miniine ci^o
dubitandum cst Alcuinum libros quatuor adverstis
Elipandum eo teinporc absolvisse qiio Laidradus
cuin sociis itcrato, et quidcm anno 800, finito nlmi-
rum concilio Aqiiis^^raiiensi, in quo ipse Felicem a.l
confessionem dogmatis catholici adegit, in Hispa-
uiam abire in procinctu erat. In hac opinione con-
senticntem habemus D. Basnagium, tom. 11 Monom.
Canisii , pag. 29G, ita scribentem : c Misit hoc anno
800 Carolus imp. episcopos Laidra !um caeterosque
antea laudatos, quibus libros suos adversus Toleta-
num pMisulem commendavit Alcuinus, ut ilLs ute-
rentur. i
LXV. LrAdradus cum Felice Turonos venit, — Lai-

^ dradum anno 800 circa tcmpus jejunii quadragesi-

^ uialis Turonos ad S. Martinum una cuni Fellce \c-
nisse, et ibidem cum Alcuino de prosequenda, 938
aut ob detritas vires sui coiporis intermittendbi pric-
dicatione in Hispania, consiiia iniisse docel ipse
Alcuinus in cpistolis 87 et 9i; in priori eiauidrcm
tempus Quadragesimje et antc Pascha data Amonein
inoiict, ut scribat si!)i, c quid Laidrado demandare
vclit. Vix enim, inquit, vivit, si facies nostras non
videbit naritcr. Fuit enim toto anno infirmus Talile,
et dissoluta anima sua consiliare nobisciim cupil.
Multa bona, gloria Dco! habct in illis parlibus fa-
cta : dubitat vcro an melius sit laborare in proedica-
tionis minislerio, vel quietam duccre vitam. • In
altera, scrius et postquam Laidradus rursus in lli-
spaniam abiisset, ut ibi labores suos apostolicos pro-
scqueretur, data eidem Arnoni narrat Felicem
fuisse c ad S. Mariinum, apud prxfatum filium no-
strum, I inquit, id cst Laidradum, de cuius proTe-
ctu in illis partibus ibidem loquebatur. Ex quibas

D locis conjicio Felicem cum Laidrado, cujos cnre el
custodix is in coiicilio Aquisgranensi a rege fall
commendatus fvid. supra num. 50), Turonos, in oo-
milatu certe Alcuini ao eodem concilio rcdeonlis, id
S. Martinum venisse, ubi idcm Laidradus ob infii^
mitatem ex anni prioris laboribus et itinere longfin*
quo forte contractam aliquandiu perstilit, qul demuA
viribus restauralis, regc forlassis instante et Alcuino
suadente, aut proprio etiam zelo incitatus, circa
festum Paschale anni 800, aut illo finito iterum in
Hispaniam abiit aJ complcndum pncdicationis suae
ministerium.

DUniUM SECUNDUM.

QUO ANNO SCRIPTA 81 T EPISTOLA ALCUINl AO ELIPAX-
DUM, ET HUJUS AD ILLAM RESPOMSORIA.

LXVI. Alcuinus cohortatoriam efnstolamad Etipan-
dum non ante concilinm hrancofordiense anni 5HW,
nec staiim itlo abiolutOy scd anno 199 scripsit. —

s»

FROBEN. DISSEaT. DE II.ERESI ELIPANDl ET FELiaS.

530

De tpmpore scriplx ab Alcuino cohorlaloriic cpistolx
ad Elipandum, quam dedimus siipra, varisesnnt eni-
ditomro seutenti-je; quidam ut 1). Geillier, llUt. det
antettrs lacrH et tcclh,, lom. XYIII, pag. 307, num.
17 ; ct D. Rivel Ilist. Lit. Francise, tom. IV, pag. 312,
nijm. 14; credunt scriptam illam fuisse ante conci-
lium Fr:«ncofordionse anni 791, quia, inquiunt, Al-
cuinus nullo verbo meminit eorum qu» in illa sy-
nodo advepsus Elipandi errores acla fuerunl. D. Ma-
drisius e contrario in Dissertalione historica de
faaeresi Felicis et Elipandi saipius laudata num.51 et
5i scripiam censet stalim a Francofordiensi concilio,
ouod aeslate incunie celebralum cst, teste Eginhar-
flo : quam accepit mense Jiilio exeunie Elipandus,
ul constat ex ejns responsione. Vide initium epi-
stobc Elipandi supra.

LXVH. Neutri istarum opinionum calculum no-

strum adjungere possnmus; ex ip-ius cnimvero

Alcuioi tesinionio persnasi judicamus, iliam episto-

lam cohortatoriam ad Elipandum, anno 799, qiio

Laidradum cum sociis primo in Uispaniam profe-

ctuin fuisse supra nuin. 56 ostendimus, esse alli-

gandam. Alcuinus enim in epislola altera ad legatos

iltos, quam nonnisi anno 800 scriptam superiiis

diximus, ipsos commonefacit quod ipsis olim episto-

hra ad Elipandum deferendam coinniiserit, illam ni-

iDirum de qua hic quicrilur, et cui deinde Elipandiis

suas responsiones opposuit. « Videbatur, inquit ibi

snpra pag. %6% mihi condignum, prxponere opus-

culo buic nostro (libris adversus Elipandum) episto-

lam, quam charitatis oflicio Patri Eiipando otim di-

rexi per vestram sanctam devolionem, • ctc. Episto-

lam ergo siiam Alcuinus ad Elipandum nec ante

conciliuui Francofordiensc, ut credunt scriptores

Benedictini superius citati, nec occasione a ceiebra-

liooe iUius accepta, ut censebat D. Madrisius, scri-

psil : sed occasione iiineris a Laidrado et sociis

primo in Hispaniam suscipiendi. Concilii vcro Fran-

ooTordiensis Alcuinus ideo fortassis in sua epistola

noD meminit, quia propriam in hac controversia

senientiani Elipandi, an nimirum vere cuin episco-

pis reliquis Ilispanis el cum Felice consenlirct, cx-

plorare, et ne pncfaiorum errori conscntiret, admo-

nere voluil. Ilinc etiam in sua epistola nec Elipan-

dnm, nec alios Hispaniue episcopos confutare voluit ;

iie dnm Elipandum, qui dignitate aliis pncibat,

eharilative au errore reirahere volebat, illum oppu-

gnando ma^is exaspcraret. ibi ergo soliiis Felicis

meminilv ilhusque errores breviter perstringit; ad

^ood Caciendum auctoritatc concilii Francofordien-

SIS9 qnod tolum in confulando errore aliorum Ilispa-

niae episcoporum, niilla facta mentione Frlicis, oc-

cnpaliim fuit, non indijruit. Quidquid vero sit, ratio

D. Geillier, ob quam Alcuini epistolam ante conci-

linm Francofordiense scriptam fuissc ccnset, non

argcl : sicnt enim Alcuinus in sua epislola nuil.im

nenlionem facit pncdicti concilii, ita nec Elipandus

in suis epistolis ad Garolum Magnum et episcopos

GallKe ullo verbo nieminit epislohe Alcuini ad ipsum

icriptae : si ergo ex silentio Alciiini inferre liceret,

epistolaro illius ad Elipandum scripiam fuisse ante

Mraediclum concilium; mullo magis nobis ex silentio

uipandi inferre liceret, cpistolam illam ad Elipan-

dam ante ideiu concilium datam non fuissc, vel sal-

lem ad ipsum non pervenissc : ut pote quam Eli-

pandns cum suis scclatoribiis in suis epistolis inta-

ciam nou reliquisset, scc illam coJcm nigro calculo

Botassei quo usus esl adversus libros Beati et Ethe-

rii. Sed jam ad discutieudum tertium dubium cala-

Bam applicemus.

DlimUM TERTIUM

QCO kir^O SCRIPTA SIT EPISTOLA EllPANDl AD FELICEM.

LXVIII. EpUtolam Elipandi ad Felicem tub finem
mnm 79dK scriptam fuitu conlendit clar. D, Madritius.
— Epistolam scnptam ab Eiipando ad Felicem ep.
Urg«litsnum, quau dedimus ^upra anno 799 illigan-

PlTROL. CL

A dam esse existlmant viri celeberrimi D. Antonlus
Pagius, Crit. Annal. Baronii ad eurodem annum,
num. 16, et D. Jacobus Basnagius in suis historicis
observationibus circa Felicianam haeresin, Thes. Mo-
num. tom. II, part. i, pa^. 295 in line. Quibus no-
vissime accessit vir eruditissimus D. Gregorius Ma-
jansius in epistola quam exhil)eroiis in App. II. Neuter
taroen corum argumenla quihus opinio istha>c fir-
mari possit, satis explicat. Vir clarissimus D. Ma-
drisius in citala saepius dissertatione, num. 36 ct
68, conU^ndit Elipandum ad F«flicem scripsisse sub
finem anni 79i, vel initio seqiientis, quando nimi-
rum idem Felix post conciliura Ratisbonense Roinam
pcrductus fuerat nb 939 apostolica sede iterum di-
judicaodus. Fundamentum pene unicnm hujns sune
opinionis cit. num. 08 collocat vir eruditus in his
epistoI;e Elipandianae verbis : Certifica me, aui es
positus in Homa. t Donec, inquit, ostensuin rucrit,
anno 799 Roroae fuissc Felicem, cui illa vcrba potue-

2 rint veracitcr scribi, a liquidissimis Elipandi verbis
mm est recedendum... ilinc fit ut aim anno 792
hahcamus Felicem per Angilhertum abbatem Romam
ductum, ab eo anno epistolam avellere nequeamus.
Nequeenim constat Felicem Romse alio anno fuisse. 1
Hanc D. Madrisii opinioncm pne alia Pagii et Basiia-
gii laudat D. Walchius Uisl. Adopt. cap. 2, sect. i,
n. 16, mavult tamen rem dubiam relioqnere : Ma-
drisii enim sententia, inquit, non caret difficultatc.
Eteniin eo tempore Alcumum contra Elipandum di-
micasse. dubitandi subest causa. Veruin sententiani
D. Madrisii noii solum non carere difficultate, sc«i
fundamcnto insuper niti parum firmo nobis quidem
videtur, ut inox osiendeinus.

LXIX. Cujus pr(rcipuum fundamentum refeltitur^
€t ejnstolam illam circa mensem Novembrem anni 799
scrtptam esse cvincitur, — Fundamentum itaque
unicum, ut diximus, D. Madrisius accepit ex citatis
epistoioe Elipandi verbis : Certifica me, qui es poiilus

^ tn/ioma.Ateniro verbahaec nullum^certe aptumsen-

^ snmreferunt, aperto indicio, in illis^mendum cubare.
Si namque verba illa ita intelligenda essent, nt D.
Madrisius exislimat : Tu, qui nunc Romw moraris^
certifica me^ addendum ab Elipando fuissct id de quo
vellet ccrtificari ; verba eniro citata jacent inter sen-
tentias, curo quibus miniroe connecluntur. Facile
vero incptus aut inattentus quisquaro librarius, ac
epistohe descriptor, qui oscitantiam suam ibi sxpius
prodit loco vocularum quod^ vel <t posuit qui. Le-
gendum ergo, ut sensus prodeat : Certifica me, quod
vcl si sis positus in Roma ; hoc est : certum me fa-
cias, si Romam forte deductus ibi adhuc moreris.
Rumor niroirum ad Elipandum pervenerat, aut ab
ipso Felice idipsuni fortassispercpistolamdidicerat,
quod mandato regis Caroli rursuin ad reddendam
fiJei seu perfidix su9C rationero fiiisset ad palatium
rcgium cvocatus. Credebat ergo Elipandus quod Fc-
lix nunc iterum, ut peracto concilio Ratisbonensi ,
Romam esset addiiccndus , iterumque ab apostollca

t) sede judicandus. De ilio igitureventu, etde iis qua;
Romje secuin agerentur, certior fieri voluit Elipan-
dus. IIivc certe interprclatio obscuri et depravati
cpisloljD EIipandian:e textus non caret verisimilitu-
dsne, alquc ideo ex illo textn corrupto male condu-
ditur, Klipandi epislolam ad Felicem anno 792esse
illiganilant.

LXX. Nutante igitur praecipuo et unico, qoo D.
Madrisii opinio nititur, fundamento, melioribus, imo
ccrtissimis inhxrenduro est arguroentis, ex illa ipsa
epistoia ct propriis verbis Alcuini deproropiis, qui-
bus profecto roanifeste probatur, Elipandum ad Fe-
licero scripsisse post roensem Augustum aut fortas-
sis circa Noverobrem annj 799.

LXXI. Prirouro ergo pro faac sententia argumen-

turo deducitur ex citata Elipandi epistola, in qua Fe-

lici significat ouod postquam illius scripto alicuf,

. quod mense Julioacceperat, sequenti roense Augnsto

responiissetyilludvero casu eTeniente igne ocmwuBk*

331

n. F. ALBI.M Si:U ALCUIM OPERLM PARS IH.

Tio^

puim fuissct, resumplo ad quadragiiita dies labore , A
atque adeo circa nienscm Novcmbrem scripsisse
c ad ipso haereUco, piceo Albino , quantum, inquit,
potui pro sua confusione scribcre. i Hoc scriptum
Elipandi adversus Alcuinum abs dubio illa cpistola
esl in qua epistolae adhoriatoriae Alcuini per Lai-
dradum anno 799 in Hispaniam delatx (supra num.
65 et 66) rcspondere nititur. Nullo enim monnmento
aut testimonio docemur quod Elipandus alio quodam
scripto adversus Alcuinum decertavcrit. Hiijiis erco
epistoke, priroum anno roox designato scriptse, Eli-
pandus mentionem facere non poluisset in epistola
ad Felicem jam anle annos omiiino scplcm, seu aimo
79i, ut Madrisio placet , exaraisc. Ad Fclicem ergo
scripsit Elipandus illam epistolam eodem atino quo
scripsit adversus epislolam adhortatoriam Alcuini, id
est anno 7ij9.

LXXIL Altenim pro hac noslra senlcntia ar|[u-
mentum pncbet secunda epistola dedicatoria Alcuini
ad Laidradum et socios (supra), in qua ait se libris |.
quatuor addidisse f epistolam Elipandi ad Felicem ^

Suondam illius defensorem secUe, nunc vero, Deo
onante, Gbristianse fidei praedicatorem. i Et paulo
inferiusepistolamiiiam c adFeiicem dircctam i as-
serit, c dum Elipandus eumdem adhuc sui erroris
catenis constrictum esse arbitrabatur. i

LXXIU. Retponsioni D. Madri$ii tati$fit et ^en-
tentia no$tra confirmatur, — Equidem D. Madrisius
priora Alcuini verba ila interpretari cupit, ut sensiis
sil : < Elipandus scripsit ad Felicem , dum quondam
erat suae sectx defensor, qui nunc, quo tempore haec
scribo, est lidei prxdicator. Nec Alcuinus aliler po-
terat tunc dicere ; siquidem convcrsus de facto fiie-
rat Felix , cum libros suos AJcuinus absolveret. i
Pergit uUerius vir laudatus, et ait, c iUvLdadhuc inter
posteriora verba Alcuini refertur ad tempus scri-
ptionis epistoiae EHpandiaux, quo vere constrictus
erat erroribus Felix ; et sensuscst; iiiquit : scii-

Esit Eiipandus ad Felicem eo teiiipore quo eum ar-
itrabatur adliuc constrictum, uti erat rcvera, qui Q
postea solutus fuit. i

LXIIV. Yerum hxc D. Madrisii interpretatio ver-
borum epistoljB Alcuini prorsus nova et arbitraria,
ne dicam violenta est, quam vir doctus coiifingere
necesse babuit, poslquam ex verbis illis muiii :tis :
Certifiea me, qui e$ po$itu$ in Roma liquidissime os-
tendi affirmavit Fchceiu tcmpore dats epistolae re-
vera Romse fuissc. Quoniam vero supra nuin. 69
ostendimus ex illis truncatis verbis nullum determi-
natum sensum posse erui , prscterea vero ex num.
71 satis elucet, Elipandum epistolam ad Feliccm eo-
dem anno dedisse qiio alteram ad Alcuinum scripse-
rat, hoc est anno 799, longe melior inlerpretatio ver-
lioruro Alcuini, de quibus hic conlrovertitur, vide-
bitiir, si ita exponaiitur, ut epistola Elipandi ad
Felicem directa, aut Felici tradita sit eo temporc
quo Felix jam fuerat fidei catholicae pr;edicator, ct
quem Elipandus c arbitrabatur,i per errorem scilicet,
c sui erroris catenis adhuc constriclum csse. i Pcr vo- t%
cem nimirum : ar6itratour, Alcuinus sigiiificare vo-
luit, EUpandum tunc ignorasse Feliccm in concilio
Aquisgranensi sui erroris catenis fuisse solutuni. Si
eniin significare voluisset 940 ^^^P^"^"!" scnpsisse
ad Felicem non !um conversum, uoii dixisset Alcui-
aus epistolam a;I Fclicem dircctam, dum Klipundus
ilium ar6tlra6ff/iir erroris siii catenisconstrictum, scd
potius dixisset, tunc dum Felix adhuc erat sui cn*o-
ris catenis constrictus.

LXXV. Pro dictorum oonfirmationc addam ei se-
mientam coi^jecturam. Alcuinus, credo, epistolam
'Elipandi ad Felicem, hujusque confessionem fidei,
ad cleram olim sibi subjectum diifectam, ab ipso
Felice aocepiv, postquam is sibi amicitia junctusfuit;
tujus amicitias siffnum non postremum haec ipsa com-
municaiio fuil. Qua enim alia via illa epi^toia AI-
cuino innolesoere potuisset , si jam anno 792 ad ip-
suffl directa fuisset? Vixenim credibile est, Fclic m,

dum adhuc EliiKindo cjusque dogniali ailh:nrehat ,
hujiisce epistolas fumiliarcs de tam delicalo ne^otiQ,
quod clandestine et secreto traciari convenicLat,
tractantes prodere nnle lcinpus, aut minus caute
custodire voluisse? Alcuinus ergo epi^olam iiiaiii
siepc memoratam non accepit antc convcrsionem
Felicis, et antequam secum amiciliam iniit : qui Ai-
cuinus, quod noii negat D. Madrisius, propterea illi
epistolse nanc inscriptionem : Ephiola ad Feticem
nuper conver$um, aodidit; aliam adtiiturus, si scri-

{»ta fuisset ad Fclicem Elipandi partibus adhuc ail-
lasrentem, nempe hanc vcl siinilem : Ad Felicem
nondum conver$um. Excussis tribus illis dubii^, in
cocpta, supra num. 54, narratione pugnx Alcuiui
cuin Eiipando iniUc, jam liberius pergere valeinus.

LXXVI. Epi$tola exhortatoria Alcuini per Laidra"
dum in Hi$paniam defertur anno 799. — Aicuiniis
igitur, cum in rcfelleiido Ubelio Felicis occupatns
c^set, magnoque zclo pro exstirpando funditiif
noxio errore flagraret, consiliumcoepii animuin quo-
que Elipandi archiepiscopi Toletani, cujus auctori-
tatem apud reliquos Hispanos pluriinum valere no-
vcrat, tentandi per litteras, num crrori eidem, jam
sxpius in conciliis et a sede apostolica damnato ,
etiamnum pertinaciter inhxrerct, vel an non pcr
charitatis hortamcnta ad meliora permoveri posset.
Scripsit ergo ad euindem epistolam quae ubique hu-
niilitatcm spirat et charitatem : c ^ec mihi est, ait,
Pater optimc, lecum in hacparvitatismeae cliartula
disceptatio sublimis, scd supplicatio humilis, obDixft
dcprccans, ut aposlolicam doclrinam in catbolica
unitate et pacc, tota meiitis intenUone ^sequi sUi-
deas, I etc. Ex eodcni studio charitatis Alcuious ao-
lum Fcliccm ejusquc crrores carpii, proprios vero
Elipandi errores prorsus dissimuhil, ut niiniruni, ti
bene conj'cio, omnem uinbrain amoverelex qua iUe
vei oifcnsionis ansain aecipcrc, vel ad indignationem
moveri possct. Epistolam haiic Alcuinus aniio 790
per Laidradum direxit ad Elipandum, ut supra in
resolulione diibii secundi, nu:ii. 67 ostendimus.

LXXVII. Eodem anno Elipandu$ accepit a Felka
libellum^ quem hic Atcuini epi$tola! oppo$uit. — Eo-
dem anno 799, mcnse Julio exeunte, Elipandus ac-
cepit epistolam Felicis, dc qua ipsc in responsione
ad Felicem, pr;ctcr suam opinionem jam conversuoi
ita scribit (supra) : c Domino FcUce scientc vos
rcddo quia cxcunte Jiilio vcstro scripto accepi. > El
paulo iiiferins : c Epistolam veslram coelitus queroad*
inodum mihi illapsam exeunte Julio accepi, ei Deo
meo uliiis exiensis imnicnsas gratias egi, qui me fe-
cit luis eloqiiiis colhetari. i Abs dubio scriptum iilud
scu epistola is ipsc iibcllus crat qiicm Felix epistol»
Alcuini exhoriaioriae opposuit, et nunc, praeter ea
quai Al